• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Riksdaler



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.Srebro (Ag, łac. argentum) – pierwiastek chemiczny z grupy metali przejściowych w układzie okresowym. Jest srebrzystobiałym metalem, o największej przewodności elektrycznej i termicznej. W przyrodzie występuje w stanie wolnym, a także w minerałach, takich jak argentyt czy chlorargyryt. Większość wydobywanego srebra występuje jako domieszka rud miedzi, złota, ołowiu i cynku.
    Daler S.M. z 1719 roku

    Riksdalertalar szwedzki wprowadzony w 1534 roku pod nazwą daler, a od 1604 roku bity pod nazwą riksdaler. W latach 1777 - 1873 był podstawową walutą Szwecji. Także dzisiaj nazwa ta potocznie oznacza koronę szwedzką.

    W polskiej literaturze można spotkać się z nazwą rixtalar.

    Historia[ | edytuj kod]

    System monetarny oparty na fenigu[ | edytuj kod]

    Pierwszy szwedzki odpowiednik talara wprowadzony został w 1534 roku pod nazwą dalera. Daler zastąpił wprowadzonego w 1523 roku srebrnego guldena. Ważył 29.44 gramów i zawierał 28.06 gramów czystego srebra. Wybito także monety półtalarowe i ćwierćtalarowe. Daler początkowo miał być używany do rozliczeń międzynarodowych, a jego wartość wynosiła 3 marki, 24 öre lub 144 fenigi. Od 1560 roku daler liczył 4 marki, 32 öre lub 192 fenigi, co przy stałej zawartości srebra w jednym dalerze oznaczało znaczną dewaluację marki. W 1604 roku szwedzki talar przyjął nazwę riksdalera (wzorując się na powszechnie używanym na terenie Niemiec Reichstalerze). W 1625 roku wartość riksdalera wrosła do 6 marek z powodu obniżenia wartości marki - ówczesnej szwedzkiej waluty podstawowej równej 8 öre lub 48 fenigów.

    Pieniądz fiducjarny (łac. fides – wiara) – waluta nie mająca oparcia w dobrach materialnych (jak np. kruszce), której wartość ma źródło z reguły w dekretowanym prawnie monopolu w wykorzystaniu go na danym obszarze jako legalny środek płatniczy oraz na popycie generowanym przez instytucje państwowe, głównie przez pobór podatków.Korona szwedzka (svensk krona) – jednostka monetarna Szwecji. Dzieli się ona na 100 öre. Kod walutowy według ISO 4217 to SEK.

    Począwszy od roku 1624 dalery były bite nie tylko w srebrze, ale również i w miedzi. Z powodu znacznie niższej ceny miedzi miedziane talary miały postać dużej kwadratowej płyty (skąd znane były pod nazwą plåtmynt) ważącej niekiedy kilka kilogramów (10-talarówka miedziana ważyła 20 kilogramów). Tego typu ogromne monety były w obiegu do 1776 roku. By łatwiej było korzystać z miedzianych talarów często wybijano miedziane żetony o średnicy 23 mm. Z biegiem czasu cena srebra rosła w stosunku do ceny miedzi, co spowodowało, że srebrny daler (lub liczony w srebrze daler obrachunkowy zwany riksdaler riksmynt) stawał się coraz bardziej wartościową monetą w stosunku do miedzianego dalera, dochodząc do sytuacji, w której srebrny daler wart był 3 miedziane dalery. Z powodu spadku wartości miedzianych pieniędzy, monety miedziane oznaczano symbolem K.M. lub KMT, natomiast srebrne symbolem S.M. lub SMT. Sam riksdaler riksmynt był jednostką obrachunkową liczącą 4 marki i zawierając w 1664 roku jedynie 14.4456 gramów czystego srebra był wart tylko połowę dawnego rzeczywistego talara srebrnego. W 1664 roku rzeczywisty talar szwedzki był równy 13/8 talara obrachunkowego (riksdalera riksmynt) i zawierał 23.4741 gramów srebra. Dalsza dewaluacja sprawiła, że talar obrachunkowy (lud daler SM = riksdaler riksmynt) w 1718 roku zawierał już tylko 9.2 gramów srebra.

    Ståndsriksdagen – szwedzki parlament stanowy. Pierwszy raz zebrał się w 1435 w Arboga jako nieformalny zjazd szlachty szwedzkiej. W 1527 r. uzyskał kształt formalny, kiedy to król Szwecji Gustaw I Waza wprowadził do parlamentu przedstawicieli czterech stanów królestwa: duchowieństwo, szlachtę, mieszczaństwo i chłopów. W roku 1627 powstał urząd mówcy-moderatora parlamentu Lantmarskalk.Öre – moneta zdawkowa w Szwecji, 1/100 korony szwedzkiej. Jej odpowiednikami w Danii i Norwegii są øre - odpowiednio 1/100 korony duńskiej i norweskiej.

    Szwecja była pierwszym państwem w Europie, który wyemitował pieniądz papierowy. Stało się to w 1661 roku, kiedy to założony w 1658 roku Bank Szwedzki rozpoczął emisję banknotów w celu redukcji zapotrzebowania na płytowe monety z miedzi. Banknoty z powodu nadprodukcji znacznie straciły na wartości, jednak w dużym stopniu złagodziły narastający problem związany z miedzianym pieniądzem. Pierwsza emisja szwedzkich banknotów zakończyła się w 1667 roku. W 1681 roku srebrny daler uległ denominacji, na skutek której riksdaler był wart tyle co 2 srebrne dalery. W 1712 roku doszło do dalszej denominacji dalera, po której riksdaler miał wartość trzech srebrnych dalerów. W 1752 roku podniesiono wartość marki szwedzkiej, toteż zawartość srebra w 4 markach (czyli w talarze obrachunkowym) wzrosła do blisko 14 gramów.

    Skandynawska Unia Monetarna (duń. Skandinaviske Møntunion, norw. Skandinaviske myntunion, szw. Skandinaviska myntunionen) – umowa ekonomiczna zawarta 5 maja 1873 roku między Danią a Szwecją w sprawie zastąpienia walut tych krajów (odmian talarów) wspólnym rodzajem waluty związanej kursem złota – koroną podzielną na 100 øre.

    Riksdaler jako podstawa systemu monetarnego[ | edytuj kod]

    W 1776 roku wprowadzony został w Szwecji nowy system monetarny, który zaczął obowiązywać z początkiem 1777 roku. Nowy system opierał się na riksdalerze, który dzielił się na 48 szylingów (skilling - wart 2 stare öre). Każdy szyling dzielił się na 16 runstyków (runstycken). Wartość miedzianych monet z poprzedniego systemu została pomniejszona o połowę, a wartość nominalną zachowały jedynie najnowsze srebrne monety. Nowy riksdaler ważył teraz 29,32 gramy i zawierał 25,655 gramów czystego srebra. Bito także dalery SM, czyli talary o mniejszej zawartości srebra odpowiadające dotychczasowym talarom obrachunkowym (riksdaler riksmynt), równe 4 markom lub 32 öre. Rikdaler miał wartość 3 dalerów SM lub 9 dalerów KM (czyli talarów miedzianych). Od 1798 roku obowiązywał system, w którym riksdaler species (pełny talar szwedzki) równy był 48 szylingom liczonym po 12 runstyków (runstycken lub rundstycken), czyli 576 runstyków.

    Nowa waluta emitowana była w postaci banknotów (pieniądz fiducjarny) oraz srebrnych i miedzianych monet. Na początku banknoty emitować mógł tylko bank Riksens Ständers Wexel-Banco (bank ówczesnego parlamentu szwedzkiego zwanego Ståndsriksdagen). W 1789 roku z inicjatywy parlamentu powstał Riksgäldskontoret, czyli państwowy urząd finansowy, który także otrzymał prawa do emitowania banknotów. W srebrze bito riksdaler specie, natomiast jako banknoty emitowane były riksdaler banco (przez bank) oraz riksdaler riksgälds (przez Riksgäldskontoret). Zarówno bank jak i nowy urząd zajmowały się także emisją monet miedzianych.

    Riksdaler specie zabezpieczony był przed spadkiem wartości stałą ilością srebra w monecie, jednak banknoty nie uniknęły dewaluacji związanej z ich nadmierną emisją. W 1803 roku oba papierowe pieniądze związane były relacją riksdaler banco = 1½ riksdaler riksgälds. W 1830 roku obowiązywała już relacja 1 riksdaler specie = 2⅔ riksdaler banco = 4 riksdaler riksgälds. Emitowane przez Riksens Ständers Wexel-Banco miedziane monety dewaluowały się w tym samym tempie, co bankowe banknoty, dlatego w 1830 roku riksdaler specie wart był 128 emitowanych przez bank szylingów. W 1834 roku stało się to podstawą nowego podziału, w którym riksdaler specie liczył 128 szylingów bankowych (skilling banco).

    System dziesiętny[ | edytuj kod]

    W 1855 roku miały miejsce dwie reformy - wprowadzenie nowej waluty o nazwie riksdaler riksmynt i przejście na system dziesiętny. Według nowego systemu riksdaler specie był równy 4 riksdalerom riksmynt, a riksdaler riksmynt dzielił się na 100 öre. Riksdaler specie ważył około 34 gramy i przy 12-łutowej próbie zawierał około 25.5 gramów czystego srebra. Riksdaler riksmynt zajął miejsce dalera SM.

    Skandynawska Unia Monetarna w 1873 roku zastąpiła riksdalera riksmynt koroną, która stała się wspólną walutą skandynawską. Nowo wprowadzona korona miała wartość 1/2 duńskiego rigsdalera, 1/4 norweskiego speciedalera i 1 szwedzkiego riksdalera riksmynt.

    Moneta wartości 4 riksdalerów z 1870 roku

    Po reformie moneta 25 öre znana była pod nazwą tolvskilling (co oznaczało 12 szylingów) - nazwa ta utrzymywała się przez większość XX wieku. Przyczyną powstania tej nazwy był fakt, że 25 öre = ¼ korony (po 1873) = ¼ riksdaler riksmynt (1855-1873) = ¼ riksdaler riksgälds (do 1855) = 12 skilling riksgälds. Wcześniej nigdy nie istniała moneta dwunastoszylingowa. Od momentu, gdy 1 riksdaler riksgälds = ¼ riksdaler specie (moneta bita w srebrze), 12 skilling riksgälds = 1⁄16 riksdaler specie = 3 skilling specie (szylingi bite w srebrze). Do 1855 roku bito ze srebra monety 3-szylingowe (skilling specie), równe 1/16 riksdaler specie. Choć ta srebrna moneta trzyszylingowa miała wartość 12 skilling riksgälds, nie ma pewności, czy już wtedy pojawiła się tak popularna później w Szwecji nazwa tolvskilling.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.