Republika Zjednoczonych Prowincji

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Republika Zjednoczonych Prowincji lub Zjednoczone Prowincje (oficjalnie: Republika Siedmiu Zjednoczonych Prowincji Niderlandzkich, niderl. De Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden) – republika założona przez 7 protestanckich prowincji północnych Niderlandów (Holandia, Zelandia, Utrecht, Groningen, Geldria, Overijssel, Fryzja), które po zawarciu unii utrechckiej zdetronizowały w 1581 króla Hiszpanii Filipa II.

Pokój westfalski – wielostronny układ kończący wojnę trzydziestoletnią 1618-1648, zawarty 24 października 1648 między Rzeszą Niemiecką a Francją (w której małoletniego Ludwika XIV zastępował w rządach pierwszy minister, kardynał Jules Mazarin) i jej sojusznikami w Münsterze oraz między Habsburgami a Szwecją w Osnabrück. Jeden z najbardziej znaczących traktatów międzynarodowych w historii nowożytnej Europy.Kampen – miasto we wschodniej Holandii, w prowincji Overijssel. Według danych szacunkowych na rok 2007 liczy 49 345 mieszkańców.

Nowe państwo (republika została oficjalnie proklamowana w 1588 roku) przybrało charakter protestancki (kalwiński). Po zamordowaniu Wilhelma Orańskiego (1584) tytuł namiestnika oraz naczelne dowództwo otrzymał jego syn Maurycy z Nassau, który kontynuował wojnę z Hiszpanią.

W 1609 r. nastał dwunastoletni rozejm, po którym rozpoczęła się kolejna wojna. W pokoju westfalskim 1648 Hiszpania uznała niepodległość Zjednoczonych Prowincji.

Wilhelm III Orański (ang. Wiliam III, hol. Willem III, właściwie Wilhelm Henryk Orański) (ur. 14 listopada 1650 w Hadze, zm. 8 marca 1702 w Londynie) – książę Oranii-Nassau, stadhouder Republiki Zjednoczonych Prowincji, król Anglii i Szkocji, pogrobowy syn Wilhelma II Orańskiego i Marii Stuart, córki króla Anglii i Szkocji Karola I.Rentier (fr. rentier) – osoba utrzymująca się z dochodów płynących od posiadanego kapitału, nieruchomości, odsetek od papierów wartościowych (akcji, obligacji itp.) lub wkładów bankowych.

Od końca XVI wieku Prowincje przeżywały rozkwit – do miast holenderskich przeniósł się handel zamorski, powstały nowe kompanie handlowe, między innymi takie jak: Holenderska Kompania Wschodnioindyjska, Holenderska Kompania Zachodnioindyjska. Republika Zjednoczonych Prowincji wzięła udział, wraz z takimi potęgami ówczesnej Europy, jak Anglia czy Francja, w kolonizacji Ameryki Północnej. Holandia wydała także sławy nauki i sztuki, np. Rembrandta, Grotiusa, Huygensa.

Księstwo Limburgii (niem. Herzogtum Limburg, hol. Hertogdom Limburg) było państwem wchodzącym w skład Świętego Cesarstwa Rzymskiego.Holenderska Kompania Wschodnioindyjska (Vereenigde Oostindische Compagnie lub VOC, w niderlandzkim, dosłownie „Zjednoczona Kompania Wschodnioindyjska”) – powstała 20 marca 1602, na bazie uchwały Stanów Generalnych Republiki Zjednoczonych Prowincji (dzisiejsza Holandia), gwarantującej monopol na działalność kolonialną w Azji.

Obszar północnych protestanckich Niderlandów stanowi obecnie terytorium Królestwa Niderlandów. Głową państwa jest król z dynastii orańskiej (Oranje-Nassau), potomek Wilhelma Orańskiego.

Kres Republiki poprzedził w Holandii wybuch wojny domowej (1785–1787) pomiędzy frakcją „patriotów” a oranżystami. Interweniowały wówczas Prusy, które przywróciły Orańczykom władzę w ramach dziedzicznego stanowiska stadhoudera. Republika Zjednoczonych Prowincji ostatecznie upadła, kiedy Niderlandy zostały zajęte przez rewolucyjne wojska francuskie, podczas walk z I koalicją antyfrancuską. Wówczas, 19 stycznia 1795 roku – dzień po opuszczeniu kraju przez namiestnika Wilhelma V Orańskiego, została proklamowana Republika Batawska. Po kongresie wiedeńskim ród Oranje-Nassau został przywrócony do władzy, ale jako dziedziczni monarchowie całych Niderlandów (obejmujących wówczas także obszar dzisiejszej Belgii i Luksemburga).

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (ur. 15 lipca 1606 w Lejdzie, zm. 4 października 1669 w Amsterdamie) – holenderski malarz, rysownik i grafik. Uważany powszechnie za jednego z największych artystów europejskich i światowych.Starokatolicyzm – nurt katolicyzmu, powstały w 1870 roku w wyniku sprzeciwu części Kościoła rzymskokatolickiego wobec ogłoszenia przez sobór watykański I dogmatu o nieomylności i prymacie papieża.

Struktura państwa[ | edytuj kod]

Holandia była konfederacją siedmiu prowincji (Holandia, Zelandia, Utrecht, Geldria, Overijssel, Fryzja oraz Groningen) posiadających swoje Stany Prowincjonalne oraz nieposiadająca prawa głosu w Stanach Generalnych prowincja Drenthe. W skład kraju wchodziły także uzyskane w pokoju westfalskim Prowincje Generalne: Brabancja, Flandria Północna, Limburg oraz przyłączona na podstawie pokoju utrechckiego Geldria Północna.

Maurycy Orański, książę Nassau (w Holandii Maurits van Nassau) (ur. 14 listopada 1567 w Dillenburgu, zm. 23 kwietnia 1625 w Hadze) – książę Oranii-Nassau (1618-1625), syn Wilhelma Cichego i księżniczki Anny Saskiej. Urodził się w zamku Dillenburg. Imię odziedziczył po ojcu swej matki, elektorze saskim Maurycym.Pierwsza koalicja antyfrancuska lat (1792–1797) była pierwszym wysiłkiem europejskich mocarstw na drodze do obalenia rewolucyjnej Republiki Francuskiej. Był to związek niektórych państw europejskich, w tym przede wszystkim Wielkiej Brytanii (która uczestniczyła we wszystkich koalicjach), Austrii, Prus, Holandii i Hiszpanii zawarty na wieść o zgilotynowaniu monarchy francuskiego Ludwika XVI. Sojusznicy nie chcieli dopuścić do rozprzestrzenienia się idei rewolucyjnych w Europie, co zapowiedziało Zgromadzenie Narodowe.

Stany Generalne[ | edytuj kod]

Stany Generalne, rezydujące w Hadze, były urzędem centralnym Republiki. W jej skład wchodzili delegaci wytypowani przez Stany Prowincjonalne. Każda delegacja miała zawsze jeden głos, z wyjątkiem przedstawiciela Drenthe, który choć mógł wyrazić swoje zdanie, nie miał jednak prawa udziału w głosowaniach. Choć formalnie w Stanach Generalnych obowiązywała zasada jednomyślności i aklamacji, ale z czasem wykształciła się praktyka, że w przypadku braku jednomyślności decydowało, jak zagłosowała Holandia, co rodziło konflikty polityczne wewnątrz kraju. Obok Stanów Generalnych istniała również Rada Stanu (nid. Raad van Staate), pełniąca nominalną funkcję organu wykonawczego, w praktyce była jednak pozbawiona znaczenia. Stany Generalne zarządzały Prowincjami Generalnymi albo Ziemiami Generalności (nid. Generaliteitslanden).

Drenthe (nid. Provincie Drenthe) – prowincja w północno-wschodniej Holandii ze stolicą w Assen. Graniczy z Overijssel na południu, Fryzją na zachodzie, Groningen na północy i z Niemcami (powiaty Emsland i Grafschaft Bentheim) na wschodzie.Królestwo Francji (fr. Royaume de France) do 1204 Królestwo Franków (łac. Regnum Francorum) – państwo historyczne w Europie, na terenie obecnej Francji, jedno z jej prawno-historycznych poprzedników. Istniało w latach 987-1791.

Stadholderowie[ | edytuj kod]

Stadhouder był namiestnikiem jednej prowincji choć zazwyczaj ta sama osoba sprawował go w kilku prowincjach jednocześnie. Był także wodzem naczelnym sił zbrojnych, co dawało mu poważne środki nacisku na inne organa. Nominalnie był on urzędnikiem zarówno Stanów Prowincjonalnych, jak i Stanów Generalnych, co dawało mu do rąk szerokie spektrum możliwości. Taki stan rzeczy miał uzasadnienie przede wszystkim w czasie wojen, podczas których uprawnienia stadhoudera znacząco rosły, aby usprawnić działanie kraju. Stadholder również pilnował prawidłowości wyborów do rad miejskich i "usuwać nieprawidłowości", co dawało mu spore pole manewru – w 1618 roku z prawa tego korzystał dość hojnie Maurycy Orański usuwając swoich przeciwników politycznych.

Sefardyjczycy (także Spaniolowie, Żydzi sefardyjscy; od hebr. ספרד Sefarad "Hiszpania i Portugalia") – określenie ludności żydowskiej zamieszkującej obszar Półwyspu Iberyjskiego, posługującej się dialektami judeo-romańskimi.Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

W okresie trwania Republiki był dwa okresy bez stadhoudera: Pierwszy (Eerste Stadhouderloze Tijdperk): 1650–72 i drugi: Tweede Stadhouderloze Tijdperk: 1702-47). Jest to jednak pewne uproszczenie, gdyż są to lata w którch nie miała stadholderów najpotężniejsza Holandia i większość prowincji. Jednak przez cały ten czas urząd stadholdera miała prowincja Fryzii.

Wilhelm V Orański, Wilhelm V Batavus (ur. 8 marca 1748 w Hadze, zm. 9 kwietnia 1806 w Brunszwiku) - ostatni stadhouder Niderlandów. Był liderem frakcji konserwatywnej w Niderlandach.Orania – orański ród książęcy nazwany od miasta Orange, które w latach 1163-1713 tworzyło odrębne księstwo. Jego władcy byli w XVI i XVII wieku namiestnikami różnych prowincji niderlandzkich.

Urząd stadhoudera był tradycyjnie przyznawany przedstawicielowi rodu Oranje-Nassau i początkowo nie był dziedziczny. W latach 1580-1584 jedynym stadholderem dla wszystkich zbuntowanych prowincji był Wilhelm Orański. Po jego śmierci wybrano trzech ale od 1620 roku ukształtowała się zasada dwóch stadholderów: męscy potomkowie Wilhelma Orańskiego byli wybierani w Holandii, Zelandii, Utrechcie, Geldrii, Overijssel, Drenthe i Groningen aż do śmierci Wilhelma III Orańskiego; we Fryzji na stadholderów wybierano potomków Ernesta Kazimierza I Nassau-Dietz (1573-1632). W 1747 roku, po przywróceniu go w Holandii i innych prowincjach uchwalono, że funkcja ta będzie dziedziczna w linii męskiej i żeńskiej potomków Wilhelma IV pod warunkiem wyznawania przez każdego stadholdera kalwinizmu. Odtąd był jeden stadholder nazywany stadholderem generalnym.

Nepotyzm (łac. nepos – wnuk, potomek) – faworyzowanie członków rodziny przy obsadzaniu stanowisk i przydzielaniu godności.Unia utrechcka zawarta w 1579 w Utrechcie przez północne prowincje Niderlandów pod hasłem wolności religijnej i walki z Hiszpanami.

Stany Prownicjonalne[ | edytuj kod]

Stany Prowincjonalne były lokalnymi parlamentami, które podejmowały decyzje na szczeblu prowincji. Ich struktura różniła się od prowincji do prowincji. I tak w stanach Holandii zasiadał wybrany przez szlachtę przedstawiciel (Ridderschap) oraz osiemnastu miast – wszyscy mieli jeden głos, choć głos Amsterdamu przeważał. W Utrechcie zasiadali przedstawiciele miast, szlachty i kleru, ale po sekularyzacji majątku kościoła katolickiego w 1580 roku jego głos obsadzała szlachta. W Overijssel zasiadali przedstawiciele trzech miast: Deventer, Zwolle i Kampen oraz 60 przedstawicieli szlachty z tym, że głos każdego z miast liczył się jak głos dwudziestu szlachciców. Stany prowincjonalne Geldrii, Groningen i Fryzji składały się z delegatów z mniejszych lokalnych zgromadzeń szlachty, miast i chłopów.

Krzysztof Lubieniecki (ur. 12 lipca 1659 w Szczecinie, zm. 20 października 1729 w Amsterdamie) – polski malarz barokowy. Amsterdam – największe miasto Holandii i jej stolica konstytucyjna. Wszystkie instytucje rządowe oraz przedstawicielstwa obcych państw znajdują się w Hadze.

Miasta i rady miejskie[ | edytuj kod]

Każde miasto w kraju posiadało własną radę miejską, w której zasiadali najbogatsi i najbardziej znani mieszkańcy miast tzw. regenten (dosłownie: rządzący). W Holandii i Zelandii byli to przeważnie kupcy i rentierzy. Rada miejskiej najważniejszych miast wysyłały deputację do Stanów Prowincjonalnych.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Hugo Grocjusz, Hugo Grotius, Huig de Groot (ur. 10 kwietnia 1583 w Delft, zm. 28 sierpnia 1645 w Rostocku) – holenderski prawnik, filozof i dyplomata, zwany "ojcem" prawa międzynarodowego.

Co do zasady po 1583 roku funkcję radców miejskich, delegatów do Stanów Prowincjonalnych i Generalnych mogli sprawować wyłącznie członkowie Holenderskiego Kościoła Reformowanego. Przepis ten potwierdzono w 1651 roku, ale jeszcze do końca wieku na szczeblu Stanów Prowincjalnych i Generalnych zdarzały się wyjątki. W Rotterdamie sporymi wpływami cieszyli się remonstranci, którzy stanowili 1/3 rajców miejskich aż do połowy XIX wieku.

Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

Ustrój Republiki charakteryzował się dalece posuniętą decentralizacją, bliską systemowi oligarchii. Władza skupiała się w rękach warstwy regentów, wywodzących się zarówno z arystokracji, jak i kupców lub bogatego mieszczaństwa. W systemie tym, kształtującym się głównie w drugiej połowie XVII wieku, szybko upowszechnił się nepotyzm, który był jednak akceptowany społecznie i uważany za całkowicie naturalny. Warstwa rządząca została zdominowana przez rodziny, w których urzędy przechodziły z ojca na syna, co utrudniało przedstawicielom innych stanów wybicie się w polityce.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

Rozdział urzędów powodował ospałość w podejmowaniu decyzji i częste rozłamy polityczne wewnątrz kraju. Nierzadko zdarzało się, iż deputowani w Stanach Generalnych musieli zwracać się po instrukcje do Stanów Prowincjonalnych, które z kolei radziły się rad miejskich, co powodowało ogromne rozciągnięcie w czasie procesów administracyjnych. Chaos zwiększała również zasada aklamacji, która często stawała się uciążliwa w przypadku ścierania się rozbieżnych interesów poszczególnych prowincji. W sytuacji takiej impas trwał tak długo, aż jakaś silna jednostka lub ugrupowanie narzucało decyzję siłą autorytetu, nierzadko połączonego z perswazją. W związku z tym w naturalny sposób zwiększyło się znaczenie urzędu stadhoudera oraz wielkich pensjonariuszy, o niesprecyzowanych uprawnieniach formalnych, służące w praktyce przełamywaniu kryzysów politycznych.

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Wilhelm I Orański z przydomkiem Niemy, Cichy lub Milczący (ur. 24 kwietnia 1533 w Dillenburgu, zm. 10 lipca 1584 w Delft) – hrabia Nassau, książę Oranii od 1544, stadhouder prowincji Niderlandów od 1572.

Pomiędzy ustrojem dominujących gospodarczo i politycznie prowincji nadmorskich a ustrojem pozostałych panowały pewne rozbieżności. Przykładowo, jedynie Holandia i Zelandia posiadały urząd wielkiego pensjonariusza. Z kolei w Geldrii z racji rozwiniętego rolnictwa dominującą rolę miał nie patrycjat miejski, a szlachta. Szlachta miała także spore wpływy w lokalnych stanach prowincjonalnych w Fryzji i Groningen. Te dwie ostatnie prowincje miały także reprezentacje chłopów w stanach prowincjonalnych.

Wilhelm IV Orański (1 września 1711 – 22 października 1751) - pierwszy dziedziczny stadhouder Republiki Zjednoczonych Prowincji.Bracia polscy (zwani również arianami, socynianami, antytrynitarzami) – wspólnota religijna, która wyodrębniła się w latach 1562–1565 z polskiego Kościoła Ewangelicko-Reformowanego, stanowiąca najbardziej radykalny odłam reformacji w Polsce powstały dzięki uchodźcom z południowej i zachodniej Europy (głównie włoscy antytrynitarze), prześladowanych przez katolicką inkwizycję oraz teologów ewangelickich. W 1658 uchwałą sejmu polskiego zostali oskarżeni o popieranie Szwedów podczas Potopu, a następnie zobligowani do przejścia na katolicyzm lub do opuszczenia Polski. Po wygnaniu z Polski kontynuowali działalność przede wszystkim w Siedmiogrodzie i Niderlandach. Ich ostatnie wspólnoty za granicą zanikły w 1803.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Christiaan Huygens (ur. 14 kwietnia 1629 w Hadze, zm. 8 lipca 1695 tamże) – holenderski matematyk, fizyk oraz astronom. Syn Constantijna Huygensa.
WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
Brabancja (fr., niderl. Brabant) – kraina historyczna w zachodniej Europie, położona współcześnie na terenie Holandii (prowincja Brabancja Północna) i Belgii (prowincje Antwerpia, Brabancja Flamandzka, Brabancja Walońska oraz Region Stołeczny Brukseli). Jej głównymi ośrodkami były Bruksela, Antwerpia i Louvain.
Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.
Deventer – miasto we wschodniej Holandii, w prowincji Overijssel, nad rzeką IJssel, w pobliżu Apeldoorn. W XVII wieku ośrodek wydobycia i wytopu rud żelaza. Około 97 tys. mieszkańców.
{{Jednostka administracyjna infobox}} Brakujące pola: alt zdjęcia. Fryzja (nid., fryz. Fryslân) – prowincja w północnej Holandii. Hymnem Fryzji jest De âlde Friezen.
Andrzej Wiszowaty, herbu Pierzchała, inna forma nazwiska: Andreas Wissowatius, (ur. 26 listopada 1608 w Filipowie, zm. 29 lipca 1678 w Amsterdamie) – filozof, teolog, ideolog religijny braci polskich, kaznodzieja ariański, pisarz-polemista, poeta, redaktor i wydawca.

Reklama