• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Republika Litewska - 1918–1940



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Waldemar Stanisław Rezmer (ur. 6 marca 1949 w Gdyni) - polski historyk, specjalizujący się w historii najnowszej i historii wojskowej.Republika Łotewska (1918-1940) – pierwszy okres państwowości w historii państwa łotewskiego (łot. Latvijas Republika), mający miejsce w latach 1918–1940, pomiędzy ogłoszeniem niepodległości a okupacją przez Armię Czerwoną w czerwcu 1940 i aneksją przez ZSRR w sierpniu 1940.
    Formowanie się państwa litewskiego 1918–1923. Zaznaczone terytoria: Królestwa Litwy po traktacie brzeskim (1918), Litwy Środkowej (1920–1922) i Okręgu Kłajpedy (1920–1923 Liga Narodów, 1923–1939 autonomia w granicach Republiki Litewskiej)

    Republika Litewska (lit. Lietuvos Respublika) – okres państwowości państwa litewskiego, mający miejsce w latach 1918–1940, pomiędzy ogłoszeniem niepodległości a okupacją przez Armię Czerwoną i aneksją przez ZSRR.

    Ryga (łot. Rīga, niem. Riga, lit. Ryga, est. Riia, liw. Rīgõ, fin. Riika, jidysz ריגע, Rige, ros. Рига, Riga, ukr. Рига, Ryha) – stolica Łotwy, miasto położone nad rzeką Dźwiną w pobliżu jej ujścia do Bałtyku w Zatoce Ryskiej. Jest głównym ośrodkiem gospodarczo-przemysłowym, komunikacyjnym (port morski, lotniczy i węzeł kolejowy Ryga Centralna), kulturalnym i naukowym kraju. Posiada liczne zabytki, w tym jeszcze z czasów średniowiecza. Jest wpisana na listę światowego dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego UNESCO. Stanowi jedno z największych w Europie skupisk architektury secesyjnej.Język litewski (lit. lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, wchodzących w skład języków bałtosłowiańskich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.

    W Polsce państwo to określane było często jako Litwa kowieńska od jej tymczasowej stolicy – Kowna. Jednocześnie Wilno pozostawało stolicą Litwy de iure – zgodnie z zapisem w litewskiej konstytucji.

    Spis treści

  • 1 Geografia i środowisko naturalne
  • 1.1 Obszar, podział administracyjny i granice
  • 1.2 Klimat
  • 1.3 Rzeki i jeziora
  • 1.4 Lasy i bagna
  • 1.5 Bogactwa naturalne
  • 2 Demografia
  • 2.1 Populacja
  • 2.2 Podział etniczno-narodowy i religijny
  • 2.3 Urbanizacja
  • 2.4 Polacy
  • 3 Stosunki z Polską i kwestia Wilna
  • 4 Siły zbrojne
  • 4.1 Historia
  • 4.2 Możliwości mobilizacyjne
  • 4.3 Możliwości obronne
  • 5 Transport i łączność
  • 5.1 Transport drogowy
  • 5.2 Transport kolejowy
  • 5.3 Transport rzeczny i morski
  • 5.4 Transport lotniczy
  • 5.5 Łączność
  • 6 Oświata
  • 7 Gospodarka
  • 8 Zobacz też
  • 9 Uwagi
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • Mierzeja Kurońska (lit. Kuršių nerija, ros. Куршская коса [Kurszskaja kosa], łot. Kuršu kāpas) to wąski, długi półwysep, w postaci piaszczystego wału, w południowo-wschodniej części wybrzeża Morza Bałtyckiego. Mierzeja oddziela Zalew Kuroński od otwartego Morza BałtyckiegoWindawa, Wenta (łot. i lit. Venta, ros. Вента, niem. Windau) – rzeka w północnej Litwie i w zachodniej Łotwie (Kurlandia). Długość – 346 km, z tego 178 na Łotwie, powierzchnia zlewni – 11 800 km², z czego 67% na Łotwie, 33% na Litwie.

    Geografia i środowisko naturalne[]

    Obszar, podział administracyjny i granice[]

    Międzywojenna Republika Litewska w ciągu swego krótkiego żywota kilkakrotnie zmieniała wielkość swego terytorium. Na skutek przyłączenia Litwy Środkowej do Polski w 1921 r. obszar państwa wyniósł 52 822 km². Na skutek przyłączenia w 1923 roku Kraju Kłajpedzkiego o powierzchni 2848 km² powierzchnia kraju zwiększyła się do 55 670 km². Utrata w marcu 1939 r. Kłajpedy z przyległościami na rzecz III Rzeszy została bardzo szybko wyrównana przez przekazanie Litwie przez ZSRR Wileńszczyzny pod koniec tego samego roku. Działania te spowodowały wzrost terytorium państwa Litewskiego o 6880 km², co spowodowało, że Litwa obejmowała terytorium o powierzchni 59 702 km².

    Staroobrzędowcy, starowierzy, starowiercy (ros. старообрядчество) – wyznanie powstałe wskutek rozłamu (cs. raskoł) w Rosyjskim Kościele Prawosławnym. Staroobrzędowcy nie uznali reformy liturgicznej patriarchy Nikona z lat 1652–1656, upodabniającej obrzędy Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego do greckich. W ich ocenie wszelkie zmiany typowo ruskich tradycji liturgicznych były herezją i wyrzeczeniem się jedynej prawdziwej wiary. Przywódcami staroobrzędowców byli protopop Awwakum Pietrow, diakon Fiodor i mnisi Monasteru Sołowieckiego.Kaliningrad (ros. Калининград, do 4 czerwca 1946 Królewiec (do XVI w. także Królówgród), ros. Кёнигсберг, niem. Königsberg, łac. Regiomontium, prus. Kunnegsgarbs, lit. Karaliaučius) – stolica obwodu kaliningradzkiego – eksklawy Federacji Rosyjskiej, u ujścia Pregoły do Bałtyku, w historycznej krainie Sambii. Liczba ludności Kaliningradu w 2006 wynosiła 434,9 tys.

    Długość granic z poszczególnymi państwami przed III 1939 rokiem:

  • Łotwa – 570 km
  • Polska – 525 km (na przestrzeni 41 km granica przebiegała na rzece Niemen)
  • Niemcy (Prusy Wschodnie) – 272 km (na przestrzeni 113 km granica przebiegała na rzece Niemen)
  • Morze Bałtyckie – 90 km (w tym 60 km to Mierzeja Kurońska)
  • W sumie: 1457 km.

    Długość granic z poszczególnymi państwami pod koniec 1939 roku:

    Jidyszייִדיש (dosłownie: żydowski – od pierwotnego określenia w tym języku ייִדיש־טײַטש jidisz-tajcz; żydowski niemiecki) – język Żydów aszkenazyjskich, powstały ok. X wieku w południowych Niemczech na bazie dialektu średnio-wysokoniemieckiego (Mittelhochdeutsch) z dodatkiem elementów hebrajskich, słowiańskich i romańskich.Torf – skała osadowa powstała w wyniku zachodzących w szczególnych warunkach przemian obumarłych szczątków roślinnych, najmłodszy węgiel kopalny. Zawiera mniej niż 60% węgla.
  • Łotwa – 570 km
  • ZSRR – 370 km
  • Niemcy – 362 km
  • Morze Bałtyckie – 18,5 km
  • W sumie: 1320,5 km.

    Podział administracyjny Litwy do marca 1939 (bez okręgu Kłajpedy) na 20 powiatów: Birże-Poswol, Jeziorosy, Kiejdany, Koszedary, Kowno, Kretynga, Mariampol, Możejki, Olita, Poniewież, Rakiszki, Rosienie, Sejny, Szaki, Szawle, Taurogi, Telsze, Uciana, Wiłkomierz, Wyłkowyszki.

    Przyłączony w 1923 roku Kraj Kłajpedzki dzielił się na 3 powiaty: Kłajpeda, Szyłokarczma i Pojegi.

    Rosjanie (ros. русские / russkije) – naród wschodniosłowiański, zamieszkujący głównie Rosję oraz inne kraje byłego Związku Radzieckiego, przede wszystkim: Ukrainę, Białoruś, Kazachstan, Uzbekistan, Łotwę, Kirgistan, Estonię, Litwę, Mołdawię i Naddniestrze oraz Turkmenistan. Znaczące diaspory znajdują się w USA, Kanadzie, Wielkiej Brytanii, Brazylii i Niemczech.III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

    Klimat[]

    Klimat Litwy międzywojennej pozostawał pod wpływem zarówno Morza Bałtyckiego i Oceanu Atlantyckiego, jak i oddziaływania kontynentalnego z głębi Rosji. Średnia roczna temperatura wynosiła +6 °C. Średnia zimowa temperatura na zachodzie Litwy wynosiła –3 °C, na wschodzie –5 °C. Natomiast w lecie od +17 °C na zachodzie do +18,6 °C na wschodzie.

    Ocean Atlantycki (Atlantyk) – drugi pod względem wielkości ocean na Ziemi pokrywający około jednej piątej jej powierzchni. Nazwa wywodzi się z mitologii greckiej i oznacza „Morze Atlasa”. Jak napisał Hezjod w swym eposie Prace i dni: „Ojciec Zeus utworzył, na krańcach zamieszkałego świata, gdzie nie docierają ludzie i nie mieszkają bogowie nieśmiertelni, otoczone pełnym głębokich wirów oceanem Wyspy Błogosławione, gdzie życie toczy się bez mozołu i smutku”. Oficjalna polska nazwa tego oceanu, zatwierdzona przez Komisję Standaryzacji Nazw Geograficznych brzmi Ocean Atlantycki.Niewiaża (lit. Nevėžis) – szósta co do długości rzeka Litwy, jeden z głównych dopływów Niemna, będący historyczną granicą Żmudzi i Auksztoty. Długość 209 km (druga co do długości rzeka w całości na Litwie), powierzchnia zlewni - 6140 km². Uchodzi do niej około 70 dopływów, największymi z nich są:

    Opady wynosiły przeciętnie 600 mm rocznie, z tym, że na wschodzie kraju zazwyczaj nie przekraczały 550 mm, natomiast na zachodzie dochodziły do 650 mm. Rozłożenie opadów było nierównomierne. 1/3 przypadała na pierwszą połowę roku, 2/3 natomiast na 2 półrocze. Najsuchszymi miesiącami były maj i czerwiec.

    Rzeki i jeziora[]

    Najważniejsze rzeki Litwy:

    Jewie (lit. Vievis, ros. Вевис, Евье) – miasto na Litwie, położone w okręgu wileńskim, 14 km od Elektren, nad jez. Jewie (Vievis).Litwini (lit. lietuviai) – naród bałtycki zamieszkujący głównie Litwę, a również Wlk. Brytanię, USA, Irlandię, Brazylię i inne kraje, posługujący się językiem litewskim.
  • Niemen – rzeka o długości 936 km z z tego na Litwie 356 km
  • Niewiaża – 214 km, szerokości 10–70 m oraz 1–3 m głębokości
  • Wilia
  • Dubissa – 144 km, 0,2–3 m głębokości
  • Wenta – 352 km z czego na Litwę przypadało 105 km, 10–40 m szerokości i ok. 2 m głębokości.
  • Jeziora pokrywały 1% obszaru Litwy. Szczególnie dużo było ich na wschodzie kraju, nad Bałtykiem i na Żmudzi oraz w rejonie Simna.

    Polacy – naród zamieszkujący głównie obszar Rzeczypospolitej Polskiej i będący jej głównym składnikiem ludnościowym, a poza granicami Polski tworzący Polonię.Łoździeje (lit. Lazdijai) – miasto na Litwie, na Pojezierzu Wschodniosuwalskim, nad Kirsną, w okręgu olickim, siedziba rejonie łoździejskim.

    Lasy i bagna[]

    Międzywojenna Litwa nie była krajem lesistym. Lasy zajmowały zaledwie 18,9% całej powierzchni kraju (1.051.200 ha). Największy obszar zajmowały lasy jodłowe (39%), następnie sosnowe (29%), osikowe i brzozowe (po 13%), olchowe (4%) i dębowe (2%). Do najbardziej zalesionych powiatów zaliczano koszedarski, uciański, mariampolski oraz rakiszkowski.

    Pierwsi mieszkańcy przybyli na tereny dzisiejszej Litwy z południowego zachodu (Dania, Niemcy) i z południa (Białoruś, Polska). Najstarsze znaleziska archeologiczne pochodzą z XI stulecia p.n.e. i reprezentują kulturę magdaleńską, Bromme, Lyngby, ahrensburską oraz świderską (IX grupa genetyczna). W okresie mezolitu na terenach południowej Litwy wytworzyła się miejscowa kultura niemeńska, a w części północnej kultura kundajska. W IV-III stuleciu p.n.e. występowały kultury kundajska i narewska na obszarze od jeziora Ładoga po północną Białoruś, obejmującym tereny dzisiejszej Łotwy i Estonii, sięgającym od zbiegu Wilii i Niemna poza rzekę Pregołę na zachodzie.Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

    Bagna i mokradła zajmowały ok. 3% powierzchni Litwy. Szczególnie dużo było ich na wybrzeżu, w rejonie Szawli oraz na zachód od środkowego biegu Niemna.

    Bogactwa naturalne[]

    Na skutek lodowcowego pochodzenia ziem litewskich państwo było ubogie w kopaliny – jedynymi bogactwami ziemnymi były torf, łupki bitumiczne, wapno i glina.

    Wojsko Polskie – ogólna nazwa polskich sił zbrojnych stanowiących: formacje zbrojne państwa polskiego, zorganizowanych wojsk Polaków na terytorium dawnego państwa polskiego, zorganizowanych wojsk Polaków niebędących częścią struktury państwa polskiego, działających poza terytorium Polski.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Królestwo Litwy, lit. Lietuvos Karalystė – określenie monarchii konstytucyjnej, powstałej na mocy aktu niepodległości Litwy z 16 lutego 1918 i de facto zależnej od Cesarstwa Niemieckiego, obejmującej swym zasięgiem teren dawnego Ober-Ost, czyli litewskiej części okupowanych ziem Rosji.
    Uniwersytet Witolda Wielkiego (lit. Vytauto Didžiojo universitetas), uniwersytet w Kownie założony w 1922 przez rząd litewski jako Uniwersytet Litewski w Kownie (Lietuvos universitetas), zamknięty w 1950, ponownie otwarty w 1989.
    Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).
    Przemysł – dział produkcji materialnej, w którym wydobywanie zasobów przyrody i dostosowanie ich do potrzeb ludzi odbywa się na dużą skalę, na zasadzie podziału pracy i za pomocą maszyn.
    Traktat brzeski – traktat pokojowy podpisany w Brześciu 3 marca 1918, między Cesarstwem Niemieckim i Austro-Węgrami oraz ich sojusznikami: Królestwem Bułgarii i Imperium Osmańskim (Trójprzymierze) a Rosyjską Federacyjną Socjalistyczną Republiką Radziecką (RFSRR).
    Pojęcie autonomia pochodzi od (staro)greckiego αυτονομία, (αὐτονομία) autonomía = możliwość stanowienia norm samemu sobie, samodzielność prawna. Dziś używa się go w zależności od dyscypliny (gospodarka, prawo, polityka) lub kontekstu w znaczeniu suwerenność, niezawisłość, niezależność, samorządność, (całkowita lub częściowa).
    Sowieck (ros. Советск, pol. Tylża, niem. Tilsit) - miasto w obwodzie kaliningradzkim w Rosji (43,3 tys. mieszkańców w 2004).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.057 sek.