• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Relikt dawnych upraw

    Przeczytaj także...
    Fiołek wonny, fiołek pachnący (Viola odorata L.) – gatunek rośliny należący do rodziny fiołkowatych. Występuje w stanie dzikim w Europie, w zachodniej Azji (Cypr, Turcja) i północnej Afryce (Makaronezja, Wyspy Kanaryjskie). W Polsce średnio pospolity na niżu i w niższych położeniach górskich. Uprawiany i często dziczejący.Rośliny przyprawowe – rośliny zawierające silne substancje aromatyczne, dzięki którym mogą być stosowane jako przyprawy. Zalicza się je do ziół i roślin uprawnych.
    Rośliny lecznicze - najczęściej rośliny lądowe, zawierające substancje czynne, stosowane w medycynie i ziołolecznictwie. Z niektórych części tych roślin wyrabia się leki (np. z korzeni, łodyg, liści, kwiatów). Na świecie poznano ok. 2 500 gatunków roślin leczniczych-u nas rośnie ich ok. 400-w praktyce stosowane jest ok. 200. Zdecydowana większość z nich to rośliny naczyniowe, nieliczne należą do paprotników, porostów i glonów. Niektóre z gatunków ziół stosowane dawniej w ludowej medycynie, obecnie nie są już używane.

    Relikt dawnych upraw czyli ergazjolipofit – gatunek roślin, dawniej uprawiany, obecnie występujący tylko jako zdziczały. Wiele z tych gatunków roślin nadal żyje dziko w pobliżu dawnych osad, grodzisk, zamków, klasztorów, w opuszczonych parkach podworskich i starych cmentarzach. Są to rośliny synantropijne, przeważnie rosnące na siedliskach segetalnych, czyli powstałych wskutek działalności człowieka. Są wśród nich rośliny, które uprawiane były dla celów spożywczych, rośliny przyprawowe, rośliny lecznicze, a także dla pozyskania barwników do farbowania tkanin. Dzięki badaniom z zakresu archeologii, archeobotaniki i etnobotaniki zidentyfikowano już większość gatunków roślin uprawianych na terenie Polski w epoce brązu oraz średniowiecza i renesansu. W sumie grupa reliktów dawnych upraw liczy kilkadziesiąt gatunków. Dalsze badania prawdopodobnie spowodują dodanie do niej nowych gatunków.

    Ślazówka turyngska (Lavatera thuringiaca L.) – gatunek rośliny należący do rodziny ślazowatych. Pochodzi z południowo-wschodniej i środkowej Europy. W Polsce jest gatunkiem rzadkim, przynajmniej na części obszaru prawdopodobnie kenofitem. W piśmiennictwie naukowym stosowany jest epitet gatunkowy "turyngska", mimo że jest on zbudowany niezgodnie z regułami języka polskiego.Siedlisko segetalne lub siedlisko polne – wytworzone w wyniku działalności człowieka sztuczne siedlisko przeznaczone do uprawy roślin (agrocenoza). Są to pola uprawne, sady, ogrody itp. Obecnie w Polsce zajmują one około 45% powierzchni kraju, dawniej było to jeszcze więcej. Powierzchnia ta zmniejsza się wskutek zajmowania części tych siedlisk polnych pod zabudowę, działalność przemysłową, drogi, itd. Zmniejszająca się powierzchnia pól uprawnych nadal zapewnia ludziom wystarczającą ilość żywności dzięki zwiększeniu wydajności produkcji rolniczej.

    Do dawniej uprawianych roślin leczniczych należą m.in. takie gatunki, jak: serdecznik pospolity Leonurus cardiaca i parietaria lekarska Parietaria officinalis. Obydwa gatunki do dzisiaj rosną na dawnych grodziskach. Wśród zdziczałych roślin przyprawowych reliktami dawnych upraw są m.in. lebiodka pospolita Origanum vulgare, bylica estragon Artemisia dracunculus, czosnek wężowy Allium scrodoprasum, parolist wschodni Zygophyllum fabago, wśród roślin barwierskich rezeda żółtawa Reseda luteola, urzet barwierski Isotis tinctoria.

    Zasięg, areał, obszar występowania – obszar, na którym regularnie występują osobniki danego taksonu (gatunku, rodzaju, rodziny itd.). Zasięg wyższej kategorii systematycznej w hierarchii systemu klasyfikacyjnego obejmuje zasięgi kategorii niższego rzędu. Także obszar występowania innych zjawisk lub tworów biologicznych (np. populacji, formacji i zespołów roślinnych). Linia ograniczająca obszar występowania taksonu lub zjawiska to kres lub granica zasięgu.Gatunek alochtoniczny (syn. gatunek allochtoniczny, gatunek obcy) - napływowy element flory lub fauny, czyli organizm pochodzący z innego ekosystemu lub obszaru geograficznego. Jeżeli został celowo sprowadzony do naturalnego środowiska przez ludzi, mówimy o introdukcji, jeżeli natomiast przypadkowo został przywleczony, np. wraz z ładunkiem żywności na okręcie, mówimy o zawleczeniu. Organizmy allochtoniczne charakteryzuje często znaczna ekspansywność, która powoduje, że ich zasięg się powiększa. Dobrze znanym przykładem zwierzęcia allochtonicznego w Polsce jest pochodząca z Azji sierpówka, czyli synogarlica turecka.

    Pod względem pochodzenia relikty dawnych upraw należą do wszystkich grup. Niektóre z nich, np. lebiodka pospolita i nawrot lekarski Lithospermum officinale, a lokalnie także lulecznica kraińska Scopolia carniolica i barwinek pospolity Vinca minor to gatunki rodzime. Większość jednak to gatunki obce – głównie archeofity, nieliczne tylko to kenofity. Archeofitami, czyli gatunkami, które zadomowiły się przed końcem XV wieku są np. serdecznik pospolity czy fiołek wonny Viola odorata. Późniejszymi reliktami (kenofitami) są np. smotrawa okazała Telekia speciosa, rezeda żółtawa, kolcowój pospolity Lycium barbarum czy lnicznik siewny Camelina sativa, uprawiany jeszcze do połowy lat 80. XX wieku. Nie zawsze jednak udaje się ściśle określić początek okresu uprawy i początek zdziczenia danego gatunku. Tak na przykład ślaz zygmarek Malva alcea czasami uznawany bywa za archeofita, czasami za kenofita. Są też różnice związane z regionem Polski. Ślazówka turyngska Lavatera thuringiaca w południowo-wschodniej części kraju uznawana jest za gatunek rodzimy (przez Polskę przebiega północna granica jej zasięgu), w północnej części natomiast za relikta dawnych upraw – występuje tutaj głównie w dawnych grodziskach.

    Archeobotanika – nauka z pogranicza botaniki i archeologii, zaliczana jako dziedzina archeologii środowiskowej. Przedmiotem badań są szczątki roślinne znajdowane na stanowiskach archeologicznych. Pozwala na opisywanie w ujęciu historycznym związków pomiędzy roślinami a człowiekiem. Nawrot lekarski (Lithospermum officinale L.) – gatunek rośliny należący do rodziny ogórecznikowatych. Występuje w stanie dzikim w całej Europie oraz na znacznej części Azji. W Polsce rozproszony na niżu.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Klasyfikacja roślin synantropijnych
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Zbigniew Mirek, Problemy klasyfikacji roślin synantropijnych, „Wiadomości Botaniczne”, 25 (1), 1981, s. 45-54 [dostęp 2018-11-26].
    2. Barbara Sudnik-Wójcikowska: Rośliny synantropijne. Warszawa: Multico, 2011. ISBN 978-83-7073-514-2. OCLC 948856513.
    3. Dan Wołkowycki, Relikty dawnych upraw i dziko rosnące rośliny użytkowe w tradycyjnej kulturze Podlasia i wschodniego Mazowsza, grudzień 2016 [dostęp 2018-01-17].
    Lebiodka pospolita (Origanum vulgare), zwana popularnie oregano – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych. Rośnie w Afryce Północnej, Europie i Azji. W Polsce występuje na całym terytorium i jest pospolity. Inna nazwa: dziki majeranek.Barwinek pospolity (Vinca minor L.) – gatunek rośliny należący do rodziny toinowatych (Apocynaceae). Rośnie dziko w zachodniej, wschodniej, południowej i środkowej Europie, brak go w Skandynawii. Jest jedynym gatunkiem barwinka występującym w Polsce w stanie dzikim (dość rzadko). W rozproszonych stanowiskach występuje niemal na całym niżu. W górach spotykany jest rzadziej. Jest również uprawiany jako roślina ozdobna.




    Warto wiedzieć że... beta

    Lnicznik siewny (Camelina sativa (L.) Crantz) – gatunek rośliny z rodziny kapustowatych. Rośnie dziko w Azji i Europie. Zwyczajowo zwany jest także lnianką, rydzem, lennicą. Niegdyś uprawiany jako roślina oleista. We florze Polski jest archeofitem, niezbyt pospolicie występuje na całym niżu.
    Serdecznik pospolity (Leonurus cardiaca L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny jasnotowatych. Występuje w całej niemal Europie oraz w Turcji. W Polsce jest rośliną pospolitą na całym niżu i pogórzu. Status gatunku we florze Polski: kenofit.
    Kolcowój pospolity, k. szkarłatny (Lycium barbarum L.) – gatunek rośliny należący do rodziny psiankowatych. Pochodzi z Chin. Rozprzestrzenił się również w innych regionach świata i w wielu krajach jest uprawiany. Jest bliskim krewnym kolcowoju chińskiego. W Polsce jest rośliną uprawną, czasami dziczeje (kenofit, ergazjofigofit).
    Archeofit – gatunek rośliny obcego pochodzenia (antropofit), który przybył do nas z innych rejonów geograficznych w czasach wczesnohistorycznych lub przedhistorycznych i występuje wyłącznie w siedliskach synantropijnych.
    Rezeda żółtawa (Reseda luteola L.) – gatunek rośliny z rodziny rezedowatych (Resedaceae). Rdzennymi terenami jej występowania są: północna Afryka, południowa Europa i południowo-środkowa Azja. Status gatunku we florze Polski: kenofit. Jest u nas rośliną wciąż raczej rzadką. Występuje głównie na południu Polski, w większym rozproszeniu na północy.
    Parietaria lekarska, pomurnik lekarski (Parietaria officinalis L.) - gatunek rośliny z rodziny pokrzywowatych. Pochodzi z obszaru śródziemnomorskiego i środkowej Europy. W Polsce jest dość rzadki, archeofit.
    Bylica draganek, zwana także bylicą estragon, bylicą głupich, dragankiem, estragonem (Artemisia dracunculus L.) – gatunek rośliny należący do rodziny astrowatych. Dziko występuje w Azji, południowo-wschodniej Europie i Ameryce Północnej. W wielu krajach jest uprawiana. Status gatunku we florze Polski: gatunek uprawiany, kenofit i efemerofit.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.753 sek.