• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Religia kananejska

    Przeczytaj także...
    Kult religijny – integralny składnik religii, który w szerokim tego pojęcia znaczeniu oznacza czynności, dokonywane z pobudek religijnych, zaś w wąskim znaczeniu oznacza ustalone rytuały, odprawiane ku czci wobec sacrum.Damaszek (arab. دمشق, transk. naukowa Dimašq, transk. polska Dimaszk; dialekt damasceński: š-Šām) – stolica oraz największe miasto Syrii – 1,71 mln mieszkańców (XII 2009), cały zespół miejski – 4,36 mln mieszkańców (2007). Leży w południowo-zachodniej części kraju, w oazie nad rzeką Barada u podnóża gór Antyliban, na skraju Pustyni Syryjskiej. Jest to największy ośrodek przemysłowy i naukowy w Syrii, jedno z czterech świętych miast islamu, a także (od 1268) siedziba prawosławnego Patriarchatu Antiochii, znaczący ośrodek handlowy. Aglomeracja Damaszku stanowi wydzieloną jednostką administracyjną Syrii.
    Sumer (Szumer, Sumeria; sum. Ki-en-gir, hebr. שִׁנְעָר Szinear – por. Gen 10:10) – starożytna kraina leżąca w południowej części Mezopotamii (dzisiaj południowy Irak). Zamieszkiwali ją Sumerowie. Sumerowie stworzyli wysoko rozwiniętą cywilizację, uznawaną za kolebkę kultur Bliskiego Wschodu i Europy. Wybudowali na terenie Mezopotamii szereg miast, z których największe to: Eridu, Ur, Lagasz, Umma, Uruk, Kisz, Sippar.
    Stela z trzymającym piorun Baalem, XV–XIII wiek p.n.e.

    Religia kananejska – system wierzeń ludów zamieszkałych w drugim i pierwszym tysiącleciu p.n.e. na terenie Kanaanu. Jej zniekształcony obraz z helleńskimi naleciałościami przedstawił w II wieku p.n.e. Filon.

    Kosmogonia[ | edytuj kod]

    Według mitów syro-palestyńskich wszechświat narodził się z wiatru, który wiał nad wodami. Pierwszym bogiem był Mot. Gwiazdy, niebo i ziemia wykluły się z kosmicznego jaja. Pierwsze pokolenie bóstw narodziło się z bogini morza Aszratum i Nieba. W miarę, jak rozwijała się religia, Aszratum łączyła się kolejno z Elem i Baalem, co objaśnia ich prawo do władzy.

    Temenos – w starożytnej Grecji wydzielony, nietykalny obszar poświęcony bóstwu albo przeznaczony do celów kultu (np. demonów, zmarłych przodków, muz, herosów). W okresie archaicznym Grecy zaczęli odchodzić od temenosów na rzecz stałych, budowanych początkowo z drewna, a potem z kamienia świątyń.Teszub - główne bóstwo w panteonie hurycko-urartyjskim. Bóg burzy, który władał błyskawicami, wiatrem i deszczem. Król wszystkich bogów, syn Kumarbi, małżonek Hebat - Wielkiej Bogini.
     Osobny artykuł: Mitologia ugarycka.

    Panteon[ | edytuj kod]

    Na czele panteonu bóstw ugaryckich stał El – „bóg”, jednak nie był najważniejszym w oddawanym bogom kulcie. Lokalne odmiany jego imienia to „bóg wieczności” lub „bóg przysięgi”. Inną formą nazwy bóstwa było określenie Beth-el – „dom boga lub bóg”, którego symbolem był stojący kamień – betyl. Najbardziej popularnym bóstwem był Baal, utożsamiany z babilońsko-asyryjskim Adadem lub hetyckim Teszubem. Było to bóstwo burz i deszczu, jednocześnie posiadało własne lokalne cechy, na przykład, był opiekunem źródeł i świata podziemnego. Szczególną czcią był otoczony w Damaszku. Jako „Baal niebios” miał cechy Eliona, ojca Ela. Do innych bóstw panteonu ugaryckiego należeli Dagan – bóg ziarna i Mot – bóg żniw. Dagan jako „nasz pan” obdarzony był czcią wśród Filistynów. Pomniejszym bóstwem ugaryckim był Reszef, którego cechy podobne były do egipskiego Seta lub sumeryjskiego Nergala. Określano go przymiotnikiem „noszący błyskawice”. Jako Beisan („niszczyciel”) czczony był w Palestynie.

    Nergal – sumeryjski bóg, syn Enlila i bogini Ninlil. Władca świata podziemnego po małżeństwie z Ereszkigal. Pierwotnie bóg zamieszkujący niebiosa, dla Babilończyków bóg światła, główne miejsce kultu – Kuta. Jak głosi legenda stoczył z Teszubem walkę o władzę nad niebiańskim królestwem. Po klęsce zszedł do świata podziemnego. Sumerowie uważali go za boga zarazy i jako takiego włączali go do grupy bogów odpowiedzialnych za zsyłanie chorób i epidemii. Dlatego też sumeryjski kapłan-lekarz odprawiał serię modlitw oraz składał bóstwu ofiary, by tym sposobem odegnać chorobę i przebłagać duchy do opuszczenia ciała człowieka.Mitologia ugarycka – zbiór wierzeń ludności, zamieszkałej obszary Kanaanu w okresie XV–XIII wieku p.n.e. Zbiory mitów ugaryckich odnaleziono podczas wykopalisk archeologicznych w bibliotekach pałacu królewskiego w Ugarit i kilku świątyniach. Są to, jak do tej pory, najstarsze znane mity spisane w języku semickim. Mitologia ugarycka jest częścią religii kananejskiej.

    Wśród bóstw kobiecych największą popularnością cieszyła się Asztart (Aszerat lub Astarte). W Ugarit występowała jako bóstwo męskie Asztar. Głównym ośrodkiem jej kultu był Askalon. W I tysiącleciu p.n.e. ranga Asztart wzrosła, nazywano ją małżonką Ela i czczono pod postacią słupa (aszerat), ustawionego obok betyla. Do innych bóstw żeńskich należały Anat, która utraciła swoje znaczenie w I tysiącleciu p.n.e., i Szapasz – bogini słońca.

    Bóg lub bóstwo – istota nadprzyrodzona, której istnienie postuluje większość religii. Zajmuje się nim teologia i filozofia, gdzie jest ono uważane za zagadnienie metafizyczno-egzystencjalne. Ze względu na duże zróżnicowanie rozumienia tego pojęcia, trudno jest o jego jednoznaczną definicję (co dodatkowo utrudniają założenia teologiczne związane z tym zagadnieniem, pochodzące z poszczególnych religii). Jako najbardziej różniące się od siebie, należy wyodrębnić definicje używane przez religie politeistyczne i monoteistyczne, deizm, panteizm oraz panenteizm.Adonis (gr. Ἄδωνις Adōnis, łac. Adonis) – postać mitologii greckiej, w starożytności podmiot czci boskiej i kultu religijnego, piękny młodzieniec, ulubieniec Afrodyty. Według Hezjoda (ok. 701 r. p.n.e.) był synem Fojniksa i Alfesibei. W późniejszych źródłach często pojawiała się informacja że był synem Myrry z jej kazirodczego związku z Kinyrasem, bądź Tejasem.

    W I tysiącleciu p.n.e. w panteonie ugaryckim pojawiła się nowa plejada bóstw: Eszmun, Melkart i Adoni. Eszmun w dziele Filona był utożsamiany z Asklepiosem, Melart był nazywany „królem miast”, zaś Adoni („mój pan”) ewoluował z Tammuza.

    Kult[ | edytuj kod]

    Od około XIII wieku p.n.e. w religii ugaryckiej utrwaliły się triady bóstw według schematu: bóg obrońca – bogini – młody odradzający się bóg. W Byblos czczono więc Ela, Panią i Adonisa. W Sydonie – Baala, Asztarte i Eszmuna, w Tyrze – Melkarta, Asztarte i Eszmuna, Filistyni zaś czcili Dagana, Asztarte i Baala.

    Aszera (ugaryckie: ’ṯrt, hebr. אֲשֵׁרָה, inne formy: Athirat, Aszirat, Elat) – w mitologii ugaryckiej bogini wybrzeża morskiego, utożsamiana z planetą Wenus i jej aspektem jako Gwiazda Poranna, matka bogów, początkowo żona najwyższego boga Ela, później żona Baala oraz Jahwe. Przeszła także do mitologii hebrajskiej. W Biblii jest wymieniana 49 razy, przy czym nazwa odnosiła się zarówno do bogini, jak i do steli świątynnej, słupa kultowego. Salomon kazał zbudować ołtarz Aszery, jedna z jego żon była wyznawczynią jej kultu. Księga Jeremiasza opisując kult Królowej Nieba także prawdopodobnie odnosi się do Aszery. Pojawia się w licznych źródłach (nie tylko semickich). W akadyjskich jako Aszratum/Aszratu, hetyckich jako Aszerdu(s), Aszertu(s), Aserdu(s) lub Asertu(s). Aszera jest powszechnie identyfikowana z ugarycką boginią Athirat (’Aṯirat). Tysiące wotywnych figurek Aszery odkryto na terenie całego Kanaanu, co świadczy o jej ogromnej popularności.Byblos (arab. جبيل, Dżubajl, dialekt libański: Dżbejl; fen. Gebal; asyr. Gubla) – miasto w środkowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego, centrum administracyjne dystryktu Kada Dżubajl. Liczy około 21 tys. mieszkańców (2006), głównie maronitów, istnieje też mniejszość szyicka. Miejsce to stale zamieszkane od czasów neolitycznych jest przez tysiąclecia ściśle związane z legendami i historią obszaru śródziemnomorskiego. Byblos jest też bezpośrednio związane z powstaniem i upowszechnieniem alfabetu fenickiego, prekursora naszego współczesnego alfabetu. Od III tysiąclecia p.n.e. było wielkim fenickim ośrodkiem handlowym, stąd prowadzony był handel cedrem i wapieniami ze Starożytnym Egiptem skąd sprowadzano w zamian m.in. papirus. Greckie słowo - byblos - oznaczało papirus i stąd nazwa nadana miastu prawdopodobnie przez greckich handlarzy, którzy ściągali do Byblos po ten surowiec. Z czasem znaczenie miasta zaczęło maleć na rzecz oddalonych o 30 km na południe Bejrutu i o 40 km na północ Tripoli.

    Cześć bóstwom oddawano początkowo na kopcach kultowych z betylami i aszeratami, które namaszczano i okadzano. Niekiedy wznoszono temenosy, na które składały się kaplica z betylem, święty gaj i fontanna. Przed kamieniami składano ofiary, także z ludzi: molk lub herem. Molk polegała na całopaleniu dzieci pierworodnych i ich następnym chowaniu na tophet (specjalnie wyznaczony cmentarz). Herem - na zabiciu jeńców wojennych. Obrzędów rytualnych dopełniali kapłani lub kapłanki. Do innych pracowników kultu należeli prorocy i śpiewający psalmy mężczyźni i kobiety.

    Betyle - duże, pionowo ustawione kamienie, za pośrednictwem których oddawano cześć bóstwom w kulturze m.in. Sumerów, Babilończyków, Nabatejczyków i Fenicjan. Wyraz betyl ma pochodzenie semickie i oznacza dom boga.Asklepios (także Eskulap, gr. Ἀσκληπιός Asklēpiós, Asclepius, łac. Aesculapius) – w mitologii greckiej heros, bóg sztuki lekarskiej (medycyny).

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Arnaud D., Starożytny Bliski Wschód. Od wprowadzenia pisma do Aleksandra Wielkiego, Warszawa 1982, 263–265. ​ISBN 83-01-03000-3
  • Religia kananejska. W: Michael Grant: Dzieje dawnego Izraela. Warszawa: PIW, 1991, s. 35-40. ISBN 83-06-02154-1.
  • Tyr (obecny Sur) – w starożytności miasto fenickie, obecnie miasto i port w południowym Libanie na wybrzeżu Morza Śródziemnego. Posiada połączenie kolejowe i drogowe z portem Sajda. Jego nazwa znaczy „skała”. W języku fenickim Ṣur, w akadyjskim Ṣurru, po hebrajsku צור Ṣōr, po grecku Τύρος Týros, po arabsku صور (as)-Ṣūr.Syropalestyna (inaczej Syro-Palestyna, Syro-palestyna) - zbiorcza nazwa ziem wchodzących w skład dzisiejszego Izraela, Autonomii Palestyńskiej, Jordanii, Syrii i Libanu stosowana głównie w opracowaniach z zakresu historii starożytnego Bliskiego Wschodu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Melkart, Baal-Melkart – bóg-opiekun fenickiego Tyru; (melek qart – „król miasta”), bóg słońca i odradzania się – wegetacji, podobnie jak bóg Sydonu Eszmun. Utożsamiany z Baalem, dlatego jest Baalem Tyru. Syn boga El. W tradycji biblijnej uznawany za Pana Zaświatów. Uważany również za boga morza i sztormu i z tego powodu często pokazywany na fenickich monetach, jako bóg jadący na grzbiecie morskich stworów. Identyfikowanie Melkarta z zaświatami pozwala łączyć początki jego kultu z akadyjskim bogiem Nergalem.
    Kanaan, Chanaan (hebr. כְּנַעַן Kənáʻan lub כְּנָעַן Kənāʻan, stgr. Χαναάν Chanaan, arab. کنعان Kanʻān) – kraj niski, nizinny, lub − w oparciu o teksty z Nuzi − Mat Kinahhi (kraj purpurowej wełny), starożytna kraina na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego (teren późniejszej Palestyny, Syrii aż do Eufratu i Fenicji). Południowa część tych obszarów (Palestyna) wymieniana jest w Biblii jako ziemia obiecana Izraelitom przez Boga.
    Historia Palestyny – ten artykuł omawia temat historii Palestyny w okresie od początku panowania Bizancjum nad tymi ziemiami w 395 do powstania współczesnego państwa Izrael, które zostało utworzone 14 maja 1948 roku.
    Dumuzi, Tammuz, Tamuz – w mitologii mezopotamskiej bóg-pasterz, małżonek bogini Isztar (Inanny), skazany przez nią na pobyt w świecie podziemnym. Czczony też jako bóg wegetacji.
    Filon z Bizancjum (stgr. Φίλων ὁ Βυζάντιος Philon ho Byzantios) – grecki pisarz i mechanik. Przypisuje się mu wynalezienie pierwszego termometru i katapulty. Wynalazku tego dokonał w 210 roku p.n.e.. Jest autorem:
    Państwowy Instytut Wydawniczy (PIW) – polskie wydawnictwo założone w 1946 w Warszawie; od 2005 dyrektorem wydawnictwa jest Rafał Skąpski.
    Aszerat (hebr. אשרת) - wieś komunalna położona w Samorządzie Regionu Matte Aszer, w Dystrykcie Północnym, w Izraelu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.021 sek.