• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rekonstrukcja - Stany Zjednoczone

    Przeczytaj także...
    Wojna totalna – wojna prowadzona przy pełnym zaangażowaniu społeczeństwa i pełnym poświęceniu środków gospodarczych, zmierzająca do eksterminacji wroga lub uczynienia go niezdolnym do samoobrony. Uderza głównie w podstawy ekonomiczne i społeczeństwo przeciwnika.Daniel Edgar Sickles (ur. 20 października 1819, zm. 3 maja 1914) – barwny i kontrowersyjny amerykański polityk, generał Armii Unii podczas wojny secesyjnej, zabójca i dyplomata. Popularny magazyn Harper’s Weekly pisał o nim, że był to „bezwzględny łajdak, kochany szczerzej i nienawidzony serdeczniej niż jakikolwiek człowiek jego czasów”.
    Okupacja wojenna (łac. occupatio bellica) – czasowe zajęcie przez siły zbrojne państwa prowadzącego wojnę całości lub części terytorium państwa nieprzyjacielskiego i wprowadzenie tam swojej władzy.
    Miasto Charleston zniszczone podczas wojny secesyjnej

    Rekonstrukcja (ang. Reconstruction) – historyczna dla Stanów Zjednoczonych nazwa okresu odbudowy państwa w latach 1865–1877.

    Po zakończonej wojnie secesyjnej należało ustabilizować trudną sytuację polityczną w kraju dotychczas stanowczo podzielonym. Jeszcze przed zakończeniem działań zbrojnych zaczęły narastać spory co do przyszłych losów pokonanych Skonfederowanych Stanów Ameryki. Radykalni Republikanie opowiadali się za modelem zbliżonym do okupacji wojskowej, bardziej pojednawcze stanowisko zajmował Abraham Lincoln, ogłaszając 8 grudnia 1863, wraz z dorocznym orędziem do Kongresu, Proklamację amnestii i odbudowy. Amnestią objęci mieli być wszyscy mieszkańcy stanów ogarniętych secesją pod warunkiem złożenia przysięgi o przestrzeganiu Konstytucji Stanów Zjednoczonych oraz wszystkich aktów prawnych wydanych w czasie wojny, a dotyczących likwidacji niewolnictwa. Z amnestii mieli być wyłączeni członkowie Kongresu Konfederacji i wyżsi jej funkcjonariusze cywilni i wojskowi oraz ci zawodowi oficerowie, którzy w latach 1860 i 1861 ze służby w Armii Stanów Zjednoczonych przeszli do Armii Stanów Skonfederowanych (lub odpowiednio Floty Stanów Skonfederowanych). Ponadto plan przewidywał, że jeśli 10% uprawnionych do głosowania mieszkańców danego stanu złoży wspomnianą przysięgę, stan ten będzie miał prawo wybrać swoje władze. Po potwierdzeniu ich legalności przez Kongres stan miał wrócić do Unii na zasadzie pełnoprawnego członkostwa. Na powyższych zasadach nowe konstytucje stanowe Arkansas i Luizjany zostały opracowane jeszcze w okresie wojny.

    14. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Wprowadzała prawa gwarantowane i korzyści jakie wynikają z obywatelstwa. Poprawka weszła w życie 9 lipca 1868 roku.Abraham Lincoln (ur. 12 lutego 1809 w hrabstwie Hardin, Kentucky, zm. 15 kwietnia 1865 w Waszyngtonie) – szesnasty prezydent Stanów Zjednoczonych.

    Republikańska większość Kongresu uznała te warunki za zbyt łagodne. Z kontrprojektem wystąpili poseł Henry Winter Davis i senator Benjamin Wade. Projekt zakładał podwyższenie liczby zobowiązanych do złożenia przysięgi z 10 do 50%. Tylko oni mogliby następnie wziąć udział w wyborze nowych władz stanowych. Te zaś po uformowaniu się miały nadać wolność wszystkim niewolnikom, nie przyznając im wszak praw politycznych. Wade-Davis Bill został przyjęty 2 lipca 1864 przez obie izby i od razu przedstawiony do podpisu prezydentowi. Lincoln skorzystał z weta kieszonkowego i zwrócił się z proklamacją do społeczeństwa, wyjaśniając, że w sprawie odbudowy nie może być związany planem kongresowym, który anulowałby uchwalone już na podstawie jego planu nowe konstytucje Arkansas i Luizjany oraz ich zarządy.

    Pierwsza Kolej Transkontynentalna w Ameryce Północnej (ang. First Transcontinental Railroad) – to wybudowana w latach 60. XIX wieku linia kolejowa łącząca sieć kolejową we wschodnich Stanach Zjednoczonych z Kalifornią i wybrzeżem Oceanu Spokojnego. Ukończona 10 maja 1869 roku linia pozwoliła na zastąpienie karawan osadników nowocześniejszym środkiem transportu i przyczyniła się do gwałtownego wzrostu liczby ludności na zachodzie Stanów Zjednoczonych i szybkiego rozwoju amerykańskiej gospodarki.Departament Wojny Stanów Zjednoczonych (ang. United States Department of War) - urząd federalny administracji Stanów Zjednoczonych, odpowiedzialny początkowo za siły lądowe (US Army), a później również siły powietrzne (od 2 lipca 1926 USAAC i w latach 1941-1947 USAAF).

    Po zamachu na Lincolna w kwietniu 1865 jego politykę w tym zakresie próbował kontynuować kolejny prezydent Andrew Johnson. Często nie był jednak w stanie przeciwstawić się większości działań Republikanów.

    W lutym 1866, odrzucając weto Johnsona, Kongres uchwalił ustawę o Biurze Wyzwoleńców (Freedmens Bureau Bill) przedłużającą okres funkcjonowania powstałej 3 marca 1865 agendy, zwanej Biurem Uchodźców, Wyzwoleńców i Opuszczonych Ziem (Bureau of Refugees, Freedmen and Abandoned Lands). Wchodziła w skład Departamentu Wojny, zajmowała się pomocą medyczną i aprowizacyjną oraz zakładaniem szkół. W marcu tego samego roku uchwalono ustawę o prawach obywatelskich (Civil Rights Act') nakazującą równe w sensie prawnym traktowanie białych i czarnych. W marcu 1867 ustawa o uprawnieniach wojskowych (Army Appropriation Act) ograniczała uprawnienia prezydenta jako naczelnego wodza, wzmacniając jednocześnie pozycję generała armii (sprawowaną wówczas przez późniejszego prezydenta gen. Granta). Kongres pragnął wyłączyć wprowadzony system rządów wojskowych na Południu (p. niżej) spod gestii prezydenta. Również w marcu 1867 Kongres przegłosował odrzucenie prezydenckiego weto w sprawie ustawy o piastowaniu urzędów (Tenure of Office Act). Ustawa ta zabraniała prezydentowi dymisjonować urzędników cywilnych, w tym także członków rządu, bez zgody Senatu. Chodziło o ochronę sekretarza wojny, Edwina M. Stantona, który reprezentował poglądy partii republikańskiej. Gdy Johnson zdymisjonował sekretarza wojny, w przekonaniu o niekonstytucyjności tego posunięcia wszczęto procedurę impeachmentu. 13 marca 1868 rozpoczęło się przesłuchiwanie prezydenta przez Senat, lecz do usunięcia go z urzędu zabrakło jednego głosu (za usunięciem Johnsona opowiedziało się 35 senatorów, przeciwko 19). Po tym wydarzeniu nastąpiło swego rodzaju zawieszenie broni – Johnson przez ostatni rok swej kadencji nie próbował już blokować kongresowej rekonstrukcji, Kongres zaś nie występował przeciwko niemu z nowymi ostrymi atakami.

    Partia Republikańska (ang. Republican Party) – amerykańska konserwatywna partia polityczna założona w 1854. Jedna z dwóch głównych sił politycznych w USA, obok Partii Demokratycznej. Potocznie nazywana „Grand Old Party” (GOP).Ku Klux Klan (KKK) – organizacja rasistowska, utworzona w miejscowości Pulaski w Stanach Zjednoczonych, częściowo zakonspirowana, walcząca o utrzymanie supremacji białych w USA i dążąca do ograniczenia praw Afroamerykanów, Żydów oraz katolików (mimo iż jego członkowie uważali KKK za stowarzyszenie chrześcijańskie), zorganizowane na wzór tajnego stowarzyszenia. Powstała w XIX wieku (po wojnie secesyjnej), reaktywowana w 1915 roku, w szczytowym momencie posiadała ok. 4 mln członków w całych Stanach Zjednoczonych. Począwszy od lat 30. popularność KKK zaczęła jednak gwałtownie spadać i w konsekwencji w 1944 roku organizacja została rozwiązana. Po II wojnie światowej ruch zaczął się odradzać, ale w znacznie bardziej ograniczonej formie. Z powodu dopuszczania się przemocy na tle rasowym i religijnym był zwalczany przez Kongres Stanów Zjednoczonych i władze federalne. Na przełomie XX i XXI wieku składał się z szeregu marginalnych i niezależnie od siebie działających organizacji. Można więc mówić w perspektywie historycznej o co najmniej trzech Ku-Klux-Klanach, niezależnych i nie zachowujących ciągłości swojej historii.

    Na podstawie uchwalonej 4 marca 1867 ustawy o odbudowie wojskowej (Military Reconstruction Act) obszar Południa podzielono na 5 okręgów wojskowych, obejmujących 10 tamtejszych stanów. Wyjątkiem było Tennessee, które bez oporów ratyfikowało 14. poprawkę. Dowódcami okręgów zostali: gen. John McAllister Schofield (Wirginia), gen. Daniel E. Sickles (obie Karoliny), gen. John Pope (Georgia, Floryda i Alabama), gen. Edward O.C. Ord (Missisipi i Arkansas) i gen. Philip H. Sheridan (Luizjana i Teksas). Przyznano im na podstawie osobnej ustawy z 23 marca 1867 uprawnienia gubernatorów, a zatem sprawowali władzę wykonawczą nie tylko w sensie wojskowym, ale i cywilnym.

    Ludwik Bazylow (ur. 4 kwietnia 1915, zm. 17 stycznia 1985) – polski historyk, badacz dziejów Europy Wschodniej, profesor Uniwersytetu Warszawskiego oraz Wojskowej Akademii Politycznej.Zakup (sprzedaż) Alaski – termin określający transakcję z 1867 roku pomiędzy Stanami Zjednoczonymi i Imperium Rosyjskim. Stany Zjednoczone zakupiły od Rosji teren obecnego stanu Alaska o powierzchni około 1 518 800 km² za kwotę 7,2 miliona dolarów amerykańskich (równowartość dzisiejszych 108 milionów dolarów amerykańskich).

    Byli to najczęściej weterani poprzednich zmagań wojennych przybyli z Północy. Przybywali na Południe wraz z rzeszami popleczników którzy działając na pograniczu prawa zbijali ogromne majątki, głównie na sprzedaży urzędów i skonfiskowanych ziem. Miejscowa ludność nazywała ich carpetbaggerami (ang. człowiek z dużą torbą podróżną), ponieważ zjawiali się na Południu tylko ze swoimi torbami podróżnymi – napełniając je podczas urzędowania. Białych Południowców współdziałających z nimi zwano scalawags (ang. nicponie). Gdy w 1869 na czele państwa stanął republikanin Ulysses Grant, bohater Północy z czasów wojny secesyjnej, doszło dalszego nasilenia represji wobec mieszkańców Południa, gdyż nowy prezydent, w przeciwieństwie do poprzednika, nie próbował nawet powściągać republikańskiego radykalizmu. Sama mocna pozycja partii republikańskiej w tym okresie była wynikiem nie tylko wygranej wojny, ale poparcia Afroamerykanów, o których prawa wyborcze konsekwentnie walczyli republikanie.

    Weto kieszonkowe (ang. pocket veto) – specyficzny rodzaj weta prezydenckiego, występujący w pewnych sytuacjach w Stanach Zjednoczonych i mający charakter absolutny.Krzysztof Michałek (ur. 31 sierpnia 1955, zm. 23 listopada 2009 w Kręgach Nowych) – amerykanista, pracownik Instytutu Historycznego Uniwersytetu Warszawskiego, profesor i wykładowca Akademii Humanistycznej w Pułtusku. Historyk dziejów najnowszych, znawca historii Stanów Zjednoczonych, komentator wydarzeń, autor licznych publikacji.

    Jeszcze w 1865 ogłoszono amnestię dla uczestników walk po stronie Konfederacji, pod warunkiem złożenia przysięgi na wierność Unii. Powołano do życia Zjednoczony Komitet ds. Rekonstrukcji Kongresu Stanów Zjednoczonych, w którym obradowały oba "Domy" Republikanów i byłych Konfederatów. Komitet pod przewodnictwem senatora z Maine Williama Pitta Fessendena zajął się opracowywaniem nowych konstytucji stanowych. Wprowadzenie do nich postanowień wynikających z ustawy o prawach obywatelskich oraz XIV poprawki było warunkiem wstępnym uznania owych konstytucji za podstawę prawną działania przyszłych stałych legislatur stanowych. Dopiero po zaakceptowaniu przez Kongres nowych konstytucji stany mogły powrócić do Unii. Najwcześniej (w 1867) została przyjęta Alabama, najpóźniej zaś (w 1870) Wirginia, Missisipi i Teksas. Zwycięzcy Republikanie całkowicie znieśli prawa wprowadzone na szczeblu centralnym przez Konfederatów. Dla sytuacji społecznej czarnej ludności (żyjącej nie tylko na terenie stanów wchodzących wcześniej w skład Konfederacji) największe znaczenie miała znosząca niewolnictwo 13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych, która weszła w życie 18 grudnia 1865. Tym niemniej rzeczywista sytuacja czarnoskórej ludności nie uległa większym zmianom; w tym samym czasie powstał bowiem Ku Klux Klan, a odpowiedzią legislatur stanowych południa na nowe porządki było uchwalanie tzw. Czarnych Kodeksów (Prawa Jima Crowa), które dyskryminacyjnie regulowały sytuacje ludności murzyńskiej po odzyskaniu przez nią wolności. W zakresie praw wyborczych kres dyskryminacji rasowej położyła 15. poprawka do konstytucji, która weszła w życie w 1870; w innych dziedzinach życia dyskryminacja w większym lub mniejszym stopniu utrzymała się aż do lat 60. XX wieku, a niekiedy nawet dłużej.

    Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki sięga czasów prekolumbijskich, jednak obecne państwo Stany Zjednoczone wywodzi się z XVII-wiecznego osadnictwa europejskiego podporządkowanego królowi Anglii.Prawa Jima Crowa (ang. Jim Crow laws) – prawa wprowadzane na stopniu lokalnym (hrabstw – counties) lub stanowym, głównie w południowych stanach USA po wojnie secesyjnej (podobne prawa istniały także w stanach nie należących do Konfederacji). Miały one za zadanie ograniczenie praw byłych murzyńskich niewolników oraz pogłębianie separacji między białą a czarną ludnością w tych stanach.

    Rekonstrukcja nie była okresem szczególnej pomyślności. Prezydentura Johnsona upłynęła pod znakiem sporów między prezydentem demokratą a republikańską większością w kongresie, dotyczących oprócz spraw czysto personalnych polityki wobec pokonanych stanów południa. Czas rządów Ulyssesa Granta kojarzony jest głównie z nieudolnością polityczną byłego wodza naczelnego i aferami, które szczególnie zaważyły na obrazie jego drugiej kadencji. Odbudowa gospodarcza po wojnie totalnej, jaką była wojna secesyjna była procesem długotrwałym, mimo początków dynamicznej industrializacji, dopiero w 1871 zbiory bawełny powróciły do poziomu sprzed 10 lat. Era rekonstrukcji była okresem również ważnych wydarzeń w USA takich jak ukończenie budowy kolei transkontynentalnej, ostatnie zwycięstwo Indian nad armią USA, które miało miejsce 25 czerwca 1876 nad Little Bighorn czy zakup Alaski.

    13. poprawka do Konstytucji Stanów Zjednoczonych dotyczy zniesienia niewolnictwa i robót przymusowych. Została uchwalona przez Kongres Stanów Zjednoczonych 31 stycznia 1865 i weszła w życie 18 grudnia 1865 roku.Andrew Johnson (ur. 29 grudnia 1808, zm. 31 lipca 1875) – szesnasty wiceprezydent Stanów Zjednoczonych (1865), a po śmierci Lincolna został siedemnastym prezydentem Stanów Zjednoczonych (1865-1869)

    Okres rekonstrukcji kończy zawarcie w 1877 umowy, nazwanej później od tej daty kompromisem 1877. Było to porozumienie zawarte przed ostatecznym ustaleniem wyników wyborów prezydenckich przez specjalną Komisję Kongresu między przywódcami Partii Demokratycznej i Partii Republikańskiej. Republikanie zobowiązali się do zakończenia okupacji stanów Południa w razie zwycięstwa ich kandydata, Rutherforda Hayesa nad demokratą Samuelem J. Tildenem, który w 1876 zdobył przewagę w głosowaniu powszechnym, a mimo to komitet elektorów wybrał na prezydenta Hayesa, który dotrzymał umowy i wycofał wojska okupujące Południe.

    Marynarka Wojenna Stanów Skonfederowanych (ang. Confederate States Navy) – morska gałąź sił zbrojnych Skonfederowanych Stanów Ameryki, utworzona aktem Kongresu z dnia 21 lutego 1861. Odpowiedzialna była za działania morskie podczas wojny secesyjnej – obronę portów Południa i nieprzerwanej wymiany handlowej z Europą oraz potyczki i łupienie floty handlowej Unii.Rutherford Birchard Hayes (ur. 4 października 1822 w Delaware, Ohio, zm. 17 stycznia 1893 we Fremont, Ohio) – prawnik, dziewiętnasty prezydent USA (1877-1881).

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • historia Stanów Zjednoczonych
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. The Proclamation of Amnesty and Reconstruction. Lincoln powołał się przy tym na przysługujące mu prawo łaski w sprawach o przestępstwa przeciwko Stanom Zjednoczonym w art. 2.2.1 Konstytucji.
    2. Chronology of Emancipation during the Civil War
    3. Krzysztof Michałek, Na drodze ku potędze. Historia Stanów Zjednoczonych Ameryki 1861-1945, Warszawa 1991, s. 56.
    4. Wade-Davis Bill, Leon Korusiewicz, Wojna secesyjna 1860-1865, Warszawa 1985, ​ISBN 83-01-04588-4​, s. 274 i n.
    5. Konstytucja w art. 2.2.3 nakazuje prezydentowi uzyskać zgodę Senatu na mianowanie sędziów i innych funkcjonariuszy federalnych, chyba że ustawa przewiduje inny tryb powoływania. O obowiązku uzyskiwania zgody na ich odwołanie Konstytucja milczy. Ustawa z 1867 została odwołana w 1887.
    6. Michałek, op.cit. s. 63.
    7. Tamże, s.62. 14 Poprawka przyznawała prawa obywatelskie każdemu, kto urodził się lub naturalizował w Stanach Zjednoczonych zatem również ludności czarnoskórej, jednocześnie pozbawiając praw politycznych wszystkich Południowców, którzy jako członkowie Kongresu lub funkcjonariusze Stanów Zjednoczonych albo któregokolwiek stanu złożyli przysięgę na konstytucję Stanów Zjednoczonych, a następnie wzięli udział w powstaniu lub buncie przeciwko niej albo udzielali jej wrogom pomocy lub poparcia. Kongres ogłosił również, że aż do chwili ratyfikacji tej poprawki żaden przedstawiciel Południa nie będzie formalnie uznany w Kongresie. Prezydent ze swej strony zachęcał do nieratyfikowania Poprawki. Tamże, s. 61.
    8. Korusewicz, op.cit. s. 323.
    9. Proklamacja prezydenta Johnsona o amnestii i odbudowie z 29 maja 1865 (ang.)
    10. Przewodniczący był zwolennikiem umiarkowanego kursu wobec Południa, ale wśród członków Komitetu był także przywódca radykalnych republikanów w Izbie Reprezentantów Thaddeus Stevens, głoszący że stany należące w swoim czasie do Konfederacji nie powinny powrócić do Unii nie tylko do 1870, ale i w następnych stuleciach. Michałek, s.59.
    11. Michałek, s. 62. Z chwilą nabrania mocy przez 14 poprawkę, zabraniającą pozbawiania życia, wolności lub mienia bez prawidłowego wymiaru sprawiedliwości upadły zgłaszane przez część radykalnych republikanów plany parcelacji plantacji między byłych niewolników lub konfiskaty tych majątków na rzecz skarbu państwa. Tamże, s. 65.
    12. Historia powszechna 1789–1870, Mieczysław Żywczyński, Warszawa 1979, s. 501
    13. Michałek, s. 76 i n.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Mieczysław Żywczyński: Historia Powszechna 1789–1870, Warszawa 1979, s. 500 i 501.
  • Ludwik Bazylow: Historia Powszechna 1789-1918, Warszawa 1981, s. 606–609.
  • Edwin McMasters Stanton (ur. 19 grudnia 1814 w Steubenville (Ohio), zm. 24 grudnia 1869 w Waszyngtonie) – amerykański prawnik, polityk, sekretarz wojny w gabinecie Abrahama Lincolna.Zamach na Abrahama Lincolna – wydarzenie w historii Stanów Zjednoczonych mające miejsce 14 kwietnia 1865 w Waszyngtonie, w wyniku którego zginął szesnasty prezydent USA, Abraham Lincoln. Sprawcą zamachu był aktor John Wilkes Booth.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Niewolnictwo w Stanach Zjednoczonych zostało zapoczątkowane na kontynencie północnoamerykańskim w początkach XVII wieku, istniało we wszystkich koloniach angielskich aż do amerykańskiej wojny o niepodległość.
    Radykalni Republikanie (ang. Radical Republicans) – frakcja amerykańskiej Partii Republikańskiej istniejąca podczas wojny secesyjnej oraz okresu rekonstrukcji. Jednym z najbardziej znanych członków frakcji był wybrany w 1868 roku na Prezydenta Stanów Zjednoczonych Ulysses Grant.
    Wybory prezydenckie w USA w 1876 roku – jedne z najbardziej kwestionowanych i kontrowersyjnych wyborów w amerykańskiej historii.
    Henry Winter Davis (ur. 16 sierpnia 1817 w Annapolis, Maryland, zm. 30 grudnia 1865 w Baltimore, Maryland) – amerykański prawnik i polityk.
    Partia Demokratyczna (ang. Democratic Party) – jedna z dwóch głównych sił politycznych w Stanach Zjednoczonych, obok Partii Republikańskiej. Powstała w wyniku podziału Partii Demokratyczno-Republikańskiej około 1828 roku. Jest najstarszą funkcjonującą partią polityczną na świecie.
    United States Army (Armia Stanów Zjednoczonych) – wojska lądowe Stanów Zjednoczonych, jeden z rodzajów amerykańskich sił zbrojnych.
    Ulysses Simpson Grant (ur. 27 kwietnia 1822 w Point Pleasant (hrabstwo Clermont), zm. 23 lipca 1885 w Mount McGregor (hrabstwo Saratoga)) – amerykański generał, osiemnasty prezydent USA (1869-1877).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.044 sek.