• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Reinhard Heydrich



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Kraj Sudecki (t. Kraj Sudetów, niem. Sudetenland, Sudetengebiet, Sudetenraum, cz. Sudety) – region Czechosłowacji obejmujący pogranicze czesko-niemieckie i czesko-austriackie w Sudetach, Rudawach, Szumawie, Lesie Czeskim i Morawach południowych zamieszkany od dawna przez Niemców sudeckich (niem. Sudetendeutsche). W skład Kraju Sudeckiego wchodziły ziemie Czech, Moraw i Śląska Czeskiego.Narodowy socjalizm (niem. Nationalsozialismus), nazizm (skrót od Nationalsozialismus), czasem określany również jako hitleryzm (od nazwiska Adolfa Hitlera) – rasistowska, antykomunistyczna i antysemicka ideologia Niemieckiej Narodowosocjalistycznej Partii Robotników (NSDAP). Niemiecka skrajna odmiana faszyzmu, opierająca się na biologicznym rasizmie, w szczególności na antysemityzmie, czerpiąca z haseł zarówno nacjonalistycznych, jak i socjalnych, trudna do jednoznacznego uplasowania na klasycznej osi prawica-lewica. Ideologia państwowa w czasie sprawowania władzy w totalitarnych Niemczech przez NSDAP w latach 1933-1945.

    Reinhard Tristan Eugen Heydrich (ur. 7 marca 1904 w Halle, zm. 4 czerwca 1942 w Pradze) – niemiecki oficer wywiadu, nazista, esesman w stopniu Obergruppenführera, oficer policji w stopniu generała; szef Służby Bezpieczeństwa w latach 1932–39, Gestapo w latach 1934–39, Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy w latach 1939–42, prezydent Interpolu w latach 1940–42, protektor Czech i Moraw w latach 1941–42. Organizator konferencji w Wannsee i zbrodniarz hitlerowski będący jednym z głównych współodpowiedzialnych za Holocaust.

    Sicherheitsdienst des Reichsführers-SS (SD, pol. Służba Bezpieczeństwa Reichsführera SS) – organ wywiadu, kontrwywiadu i służby bezpieczeństwa SS, działający w III Rzeszy w latach 1931–1945.Freikorps (niem. wolny korpus) – ochotnicze, nacjonalistyczne formacje paramilitarne działające w Niemczech w latach 1918-1922, założone przez zdemobilizowanych żołnierzy.

    Reinhard Heydrich był synem niemieckiego muzyka i śpiewaka operowego. W 1922 roku wstąpił do niemieckiej marynarki wojennej, szybko awansował, lecz 9 lat później został z niej usunięty w konsekwencji skandalu obyczajowego. Wówczas, pozbawiony perspektyw i w trudnej sytuacji materialnej potęgowanej problemami finansowymi rodziny, wstąpił do NSDAP i do SS. Heinrich Himmler, będąc pod wrażeniem jego osoby i jego zdolności, powierzył mu zadanie organizowania wewnątrzpartyjnej służby wywiadowczej, która z biegiem czasu przekształciła się w Sicherheitsdienst, czyli Służbę Bezpieczeństwa. Organizacja szybko się rozwijała i w niecałe trzy lata Heydrich oraz jego przełożony Himmler uzyskali kontrolę nad policją polityczną całych Niemiec. 22 kwietnia 1934 roku Heydrich został mianowany kierownikiem Gestapo. Był jednym z organizatorów nocy długich noży i współtworzył listę ludzi, którzy mieli zostać skrytobójczo zamordowani.

    Wilhelm Frick (ur. 12 marca 1877, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) - jeden z prominentnych działaczy narodowo socjalistycznych, minister spraw wewnętrznych III Rzeszy, a następnie protektor Czech i Moraw.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.

    26 czerwca 1936 roku stanął na czele Sicherheitspolizei, czyli Policji Bezpieczeństwa, która była organem powstałym z połączenia Gestapo i policji kryminalnej. W dalszym ciągu pełnił funkcję kierownika Służby Bezpieczeństwa. Jako wysoki urzędnik III Rzeszy dążył do ciągłego rozszerzania definicji wrogów Rzeszy i przyjmowania na wysokie stanowiska państwowe osób na podstawie głębokiego zaangażowania ideologicznego i odpowiednich kryteriów „rasowych”. 27 września 1939 roku został kierownikiem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy, instytucji będącej połączeniem Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa.

    Lidice (niem. Liditz) – wieś i gmina w Czechach, położona w kraju środkowoczeskim w powiecie Kladno na północny zachód od Pragi. Liczy 435 mieszkańców (2006).Bertolt Brecht, właśc. Eugen Berthold Friedrich Brecht (ur. 10 lutego 1898 w Augsburgu, zm. 14 sierpnia 1956 w Berlinie Wschodnim) – niemiecki pisarz, dramaturg, teoretyk teatru, inscenizator, poeta.

    W 1939 roku Heydrich zorganizował prowokację gliwicką, która stanowiła pretekst do ataku III Rzeszy na II Rzeczpospolitą. Po wybuchu II wojny światowej utworzone i nadzorowane przez Heydricha Einsatzgruppen – których głównym celem miało być „neutralizowanie” ośrodków potencjalnego oporu wobec nazistów poprzez mordowanie polskich arystokratów, księży, ludzi nauki, wysokich urzędników i Żydów – dokonywały zbrodni wojennych i aktów terroru na nieznaną dotąd skalę. Podobne zadania oddziały SS wykonywały podczas Operacji Barbarossa. W jej trakcie Heydrich przypuszczalnie wydał ustny rozkaz mordowania Żydów bez względu na wiek, płeć i poglądy polityczne.

    Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.Augustów – miasto na prawach gminy w województwie podlaskim, siedziba powiatu augustowskiego i gminy wiejskiej Augustów.

    24 września 1941 roku Heydrich został mianowany przez Adolfa Hitlera protektorem Czech i Moraw, aby pogłębić eksploatację gospodarczą tego kraju – w szczególności sektora zbrojeniowego – oraz poskromić odradzający się w Czechach ruch oporu. Wprowadził stan wojenny i drastyczne środki terroru takie jak rozstrzeliwania, wysiedlenia, przymusowa rekrutacja robotników i propaganda. Dążył także do nasilenia germanizacji narodu czeskiego. Pozostał jednocześnie szefem Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).

    Werner Freiherr von Fritsch (ur. 4 sierpnia 1880 w Benrath w Nadrenii, zm. 22 września 1939 w Warszawie) − niemiecki oficer Wehrmachtu, członek Naczelnego Dowództwa Wehrmachtu.Śląsk (śl. Ślunsk, Ślůnsk, niem. Schlesien, dś. Schläsing, czes. Slezsko, łac. Silesia) – kraina historyczna położona w Europie Środkowej, na terenie Polski, Czech i Niemiec. Dzieli się na Dolny i Górny Śląsk. Historyczną stolicą Śląska jest Wrocław.

    27 maja 1942 roku komandosi rządu emigracyjnego Czechosłowacji dokonali zamachu na Heydricha. Choć sama akcja zakończyła się niepowodzeniem, Heydrich zmarł osiem dni później wskutek powikłań pooperacyjnych. Pogrzeb Heydricha był największą tego rodzaju uroczystością w dziejach III Rzeszy. Na fali prześladowań odwetowych aresztowano ponad 3 tysiące osób, 1327 skazano na śmierć, a kilka dalszych tysięcy zesłano do obozów koncentracyjnych. Po fałszywej informacji, że sprawcy ukrywają się w Lidicach, wszyscy mężczyźni będący mieszkańcami wsi zostali rozstrzelani, a ona sama została zrównana z ziemią. Nazwa wsi stała się wówczas symbolem walki przeciwko nazistom. Zamachowcy ukrywający się w prawosławnym soborze Świętych Cyryla i Metodego w Pradze zostali zdekonspirowani wskutek zdrady i zabici przez oddziały SS w dniu 18 czerwca.

    Wielkie Niemcy (niem. Großdeutschland albo Großdeutsches Reich, Rzesza Wielkoniemiecka) – pojęcie, które funkcjonowało w idei niemieckiego nacjonalizmu od XIX wieku. Oznaczało Niemcy poszerzone o Austrię, w przeciwieństwie do idei "Małych Niemiec", forsowanej przez Prusy, która wykluczała ten kraj. Przyczyną różnych koncepcji, było istnienie dużych grup ludności nie-niemieckiej w Austrii.Felix Nikolaus Alexander Georg Graf von Luckner (ur. 9 czerwca 1881 w Dreźnie, zm. 13 kwietnia 1966 w Malmö) - niemiecki szlachcic, żeglarz, pisarz. Zyskał przydomek Der Seeteufel (Diabeł Morski) oraz międzynarodową sławę jako kapitan rajdera SMS Seeadler w korsarskim rejsie w latach 1916-17, w czasie którego zatopił 14 statków nieprzyjaciela, nie powodując przy tym ofiar w ludziach. Dowodzona przez niego załoga określana była Die Piraten des Kaisers (Cesarscy Piraci).

    Heydrich fanatycznie nienawidził narodu żydowskiego. Jest uważany za jednego z głównych organizatorów Holocaustu. Początkowo popierał emigrację Żydów z terenów okupowanych przez nazistów, ale ostatecznie uznał, że „kwestia żydowska” wymaga „rozwiązania terytorialnego”. 31 lipca 1941 roku Göring upoważnił Heydricha do opracowania „pełnego rozwiązania kwestii żydowskiej w niemieckiej strefie wpływów w Europie”. Zdaniem niektórych historyków dokument ten wyznacza granicę między żywiołowymi pogromami a systematycznym ludobójstwem, zdaniem innych decyzja o ostatecznej eksterminacji narodu żydowskiego zapadła pod koniec 1941 roku. Heydrich zorganizował także konferencję w Wannsee i kierował jej przebiegiem. Po tym, jak zmarł w dniu 4 czerwca 1942 roku, naziści w hołdzie dla niego systematyczne mordowanie Żydów nazwali Operacją Reinhard.

    Robert Anthony Eden, 1. hrabia Avon KG, MC (ur. 12 czerwca 1897 w West Auckland, zm. 14 stycznia 1977 w Alvediston) – brytyjski polityk, premier Wielkiej Brytanii i przywódca Partii Konserwatywnej w latach 1955-1957. Trzykrotny minister spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii (1936–1938, 1940–1945 i 1951–1955). Po objęciu urzędu premiera podjął decyzję o interwencji przeciwko Egiptowi w sporze o Kanał Sueski, co doprowadziło do jego upadku. Mimo wszystko, był człowiekiem o słabym charakterze, a w 2004 r. 139 politologów uznało go za najmniej efektywnego brytyjskiego premiera w XX w.II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.

    Spis treści

  • 1 Biografia
  • 1.1 Pochodzenie i młodość
  • 1.2 Służba w marynarce wojennej (1922–1931)
  • 1.3 Lata 1931–1939
  • 1.3.1 Tworzenie Służby Bezpieczeństwa
  • 1.3.2 Noc Długich Noży
  • 1.3.3 Wzrost władzy i znaczenia
  • 1.3.4 Przyłączenie Austrii (Anschluss)
  • 1.3.5 Noc kryształowa
  • 1.3.6 Zajęcie Czechosłowacji
  • 1.4 Lata 1939–1942
  • 1.4.1 Wybuch II wojny światowej
  • 1.4.2 Operacja Barbarossa
  • 1.4.3 Rola Heydricha w Zagładzie Żydów
  • 1.5 Czechy i Morawy (1941–1942)
  • 1.5.1 Zamach
  • 1.5.2 Następstwa zamachu
  • 2 Okres powojenny
  • 3 Przebieg kariery
  • 3.1 Kriegsmarine
  • 3.2 SS
  • 4 Osoba
  • 4.1 Rodzina
  • 4.2 Lotnictwo
  • 4.3 Sport
  • 4.4 Osobowość i styl pracy
  • 4.5 Heydrich a religia
  • 5 Rzekome żydowskie pochodzenie
  • 6 Odznaczenia
  • 7 Heydrich w kulturze
  • 8 Zobacz też
  • 9 Uwagi
  • 10 Przypisy
  • 11 Bibliografia
  • 12 Linki zewnętrzne
  • III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945. Oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), od 1938 (po Anschlussie Austrii) używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).Krzyż Żelazny (niem. Eisernes Kreuz, EK) – pruskie, potem niemieckie odznaczenie wojskowe nadawane za męstwo na polu walki, a także za sukcesy dowódcze.

    Biografia[]

    Pochodzenie i młodość[]

    Reinhard Heydrich urodził się 7 marca 1904 roku przy Marienstraße 21 w Halle nad Soławą. Był synem Brunona Heydricha, kompozytora, śpiewaka operowego i kierownika konserwatorium muzycznego, oraz jego żony Elisabeth, z domu Krantz, nauczycielki gry na pianinie i gospodyni domowej. Bruno Heydrich jako muzyk i śpiewak operowy zdobył za życia ogólnokrajową renomę oraz rozgłos; był jedną z największych osobistości w Halle, a jego dom był odwiedzany przez liczne znakomite osoby, jak np. hrabia Felix von Luckner czy burmistrz miasta. Heydrich miał dwoje rodzeństwa: starszą o trzy lata siostrę Marię oraz młodszego o rok brata Siegfrieda Heinza. Heydrichowie byli zbyt zajęci pracą w konserwatorium, toteż wychowaniem dzieci zajmowała się głównie piastunka ze Śląska. Heydrich został ochrzczony 6 października 1904 roku w obrządku rzymskokatolickim; do Kościoła katolickiego należała jego matka, ojciec był ewangelikiem. W młodości uczył się gry na skrzypcach oraz fortepianie, jeszcze przed pójściem do szkoły potrafił czytać nuty.

    Obergruppenführer – stopień paramilitarny obowiązujący w SS i SA. Jego odpowiednikiem w siłach lądowych i powietrznych Wehrmachtu był stopień generała. Od roku 1942 poprzedzał stopień Oberstgruppenführera. Pełna nazwa różniła się zależnie od organizacji. W SA brzmiała "SA-Obergruppenführer" a w SS "SS-Obergruppenführer".Paul Anspach (ur. 1 kwietnia 1882 w Zwijndrecht, zm. 28 sierpnia 1981 w Brukseli) – belgijski szermierz żydowskiego pochodzenia. Wielokrotny medalista olimpijski.

    Klęska Niemiec w I wojnie światowej przyniosła Heydrichom pogorszenie ich sytuacji materialnej, liczba uczniów konserwatorium znacząco spadła. Po zajęciu Halle przez komunistycznych powstańców wiosną 1919 roku, gdy już słabły walki, Heydrich zaciągnął się do Freikorpsu, choć formalnie rzecz biorąc był na to za młody. Po wywołaniu powstania w Halle przez komunistyczną partię USPD Heydrich również zaangażował się w obronę miasta przy zabezpieczaniu dostaw prądu, gazu i wody. Jego postawa polityczna ukształtowała się pod wpływem propagandy o „wbiciu noża w plecy”. Należał do nacjonalistycznej i antysemickiej organizacji pod nazwą Niemieckiego Narodowego Związku Ochrony i Obrony. Edukację średnią pobierał w latach 1914–1922 w gimnazjum reformowanym, które kładło nacisk na przedmioty ścisłe, niemiecką literaturę i kulturę, a także nowożytne języki obce. W tym czasie wykazywał duże zainteresowanie chemią i pragnął zostać chemikiem.

    Maska pośmiertna – gipsowy lub woskowy odlew twarzy osoby zmarłej, wykonany w celu utrwalenia wizerunku tejże osoby.Wilhelm (Franz) Canaris (ur. 1 stycznia 1887 w Aplerbeck – zm. 9 kwietnia 1945 we Flossenbürgu) – admirał niemiecki, szef wywiadu i kontrwywiadu wojskowego Abwehry od 1935 do 1944 roku, jedna z najbardziej enigmatycznych postaci II wojny światowej, wysoki dygnitarz III Rzeszy, a zarazem przeciwnik polityki Adolfa Hitlera, wieloletni członek tajnej antyhitlerowskiej organizacji Czarna Orkiestra. Był monarchistą, zadeklarowanym antykomunistą i członkiem Freikorps.

    Służba w marynarce wojennej (1922–1931)[]

    W 1922 roku z dobrymi ocenami zdał maturę i 1 kwietnia tegoż roku wstąpił do marynarki wojennej w Kilonii. Szkolenie rozpoczęło się od 6-miesięcznej praktyki na pokładzie pancernika „Braunschweig”. Następnie odbył 3-miesięczne szkolenie na pokładzie żaglowca „Niobe”, a potem służył na krążowniku „Berlin” w okresie lipiec 1923 – marzec 1924. Na krążowniku „Berlin” zetknął się i nawiązał bliższą znajomość z Wilhelmem Canarisem, który lubił przysłuchiwać się jego grze na skrzypcach; Heydrich był regularnie zapraszany do domu Canarisa, gdy jego żona urządzała w domu koncerty kwartetu smyczkowego. Po upływie dwóch lat Heydrich otrzymał awans na chorążego marynarki i został przeniesiony na roczny kurs do szkoły marynarki w Mürwik koło Flensburga. Ostatnim etapem szkolenia oficerskiego był półroczny pobyt na pokładzie pancernika „Schleswig-Holstein”, po którym, w lecie 1926 roku, udał się na rejs szkoleniowy po Atlantyku i Morzu Śródziemnym.

    Anschluss Austrii (niem. Anschluss Österreichs - pol. przyłączenie Austrii) – wcielenie Austrii do III Rzeszy, dokonane w dniach 12 marca - 13 marca 1938.Black metal – jeden z podgatunków heavy metalu, powstały na początku lat 80. XX wieku w wyniku ewolucji thrash metalu. W latach 80. określenie "black metal" było używane w odniesieniu do wszystkich zespołów mających satanistyczne teksty i otoczkę, bez względu na styl muzyczny. Black metal był czymś w rodzaju podgatunku występującego wśród ówczesnych gatunków metalu (jak heavy, speed czy thrash metal ), pionierem był brytyjski zespół Venom, który wprowadził do heavy metalu punkowe elementy i grał speed metalowo. Inne zespoły to np. szwedzki Bathory, szwajcarskie Hellhammer i Celtic Frost. Później na przełomie lat 80. i 90. był to już odrębny gatunek operujący charakterystycznym "skrzekliwym" sposobem śpiewania i stylistyką opartą na czarno-białym makijażu typu corpse paint, zapoczątkowanym przez Kinga Diamonda z duńskiego Mercyful Fate. Zespoły "drugiej fali" to między innymi Darkthrone, Satyricon, Emperor. Pierwszym zespołem drugiej fali black metalu był zaczynający jeszcze pod koniec lat 80. Mayhem, który zadebiutował w 1987 r. EP-ką "Deathcrush".

    1 października 1926 roku otrzymał awans na podporucznika marynarki wojennej i w pierwszym kwartale tegoż roku wziął udział w kursie oficerów łączności w obsłudze radia i telegrafii bezprzewodowej. Następnie służył jako oficer radiowy do października 1928 roku, kiedy otrzymał awans na porucznika marynarki i podjął pracę w dziale komunikacji Bałtyckiej Stacji Morskiej w Kilonii. Środowisko korpusu oficerskiego marynarki wojennej było prawicowe i nacjonalistyczne, ale w tym okresie Heydrich w ogóle nie był zainteresowany polityką, a wśród kolegów uchodził za liberała.

    Ian Kershaw (ur. 29 kwietnia 1943 w Oldham) – brytyjski historyk, profesor historii współczesnej Uniwersytetu w Sheffield (1990–2008), specjalizujący się w historii III Rzeszy.Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).

    18 grudnia 1930 roku Heydrich zaręczył się z poznaną niespełna dwa tygodnie wcześniej Liną von Osten, córką dyrektora szkoły wywodzącego się ze zubożałej szlachty holsztyńskiej. Za sprawą przyszłej żony po raz pierwszy zetknął się z ideologią nazistowską. Wskutek skargi ojca innej dziewczyny, z którą wcześniej był związany, Heydrich trafił przed sąd honorowy, któremu przewodniczył admirał Gottfried Hansen. Heydrich nie wyrażał skruchy i zachowywał się arogancko – gdyby uznał swoje postępowanie za niewłaściwe, wówczas otrzymałby jedynie naganę – sąd więc ocenił jego postępowanie jako „niewybaczalne” i 30 kwietnia 1931 roku admirał Erich Raeder podjął decyzję o usunięciu go z marynarki.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Erich Johann Albert Raeder (ur. 24 kwietnia 1876 w Wandsbek, zm. 6 listopada 1960 w Kilonii) – niemiecki oficer marynarki w stopniu wielkiego admirała, jeden z wysokich rangą przywódców wojskowych III Rzeszy. Raeder uzyskał stopień wielkiego admirała (Großadmiral) w 1939, będąc pierwszą osobą osiągającą taki stopień wojskowy w czasie wojny od czasu admirała Alfreda von Tirpitza. Raeder dowodził morskimi siłami zbrojnymi Niemiec (Kriegsmarine) w pierwszej połowie II wojny światowej. Został odsunięty od obowiązków w 1943, kiedy to jego miejsce zajął admirał Karl Dönitz. Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze skazał Raedera na karę dożywotniego więzienia, z którego jednak został zwolniony w 1955 na skutek problemów zdrowotnych.

    Rodzina Heydrichów znalazła się w trudnej sytuacji, gdyż jednocześnie konserwatorium było na skraju bankructwa, Bruno Heydrich po przebytej apopleksji był niezdolny do pracy, brat Heydricha rzucił studia i był bezrobotny, pracę w konserwatorium utraciła jego siostra, niezatrudniony był też mąż siostry; jedyną żywicielką rodziny stała się matka Reinharda Heydricha, Elisabeth. Dodatkowo sytuacja gospodarcza Niemiec po krachu nowojorskiej giełdy była bardzo zła, liczba bezrobotnych szybko rosła, trudno było znaleźć pracę. Wówczas, za radą swej matki chrzestnej, baronowej von Eberstein, i przy pomocy jej syna Karla von Ebersteina, który wtedy był SA-Standartenführerem, Heydrich postanowił szukać zatrudnienia w partii nazistowskiej.

    Ludwig August Theodor Beck (ur. 29 czerwca 1880 w Wiesbaden (Hesja), zm. 21 lipca 1944 w Berlinie) - generał pułkownik Wehrmachtu, szef Sztabu Naczelnego Dowództwa Wojsk Lądowych na początku rządów partii nazistowskiej w Niemczech, jeden z twórców Wehrmachtu.Sten – brytyjski pistolet maszynowy z 1941 roku, podstawowy pistolet maszynowy armii brytyjskiej używany do lat 50. XX wieku.

    Lata 1931–1939[]

    Tworzenie Służby Bezpieczeństwa[]

    Reinhard Heydrich, 1934

    1 czerwca 1931 roku Heydrich wstąpił do NSDAP. Karl von Eberstein umówił Heydricha i Himmlera na spotkanie oraz napisał temu pierwszemu list polecający. 14 czerwca Heydrich odbył spotkanie z Heinrichem Himmlerem w jego posiadłości w Waldtrudering. Ten poprosił go o scharakteryzowanie, jak wyobraża sobie działanie służb wywiadowczych, być może dlatego, że von Eberstein zamieścił w liście polecającym nieprawdziwą informację, iż Heydrich jest ekspertem od spraw wywiadu. Możliwe też, że Himmler nie rozróżniał stanowisk Nachrichtenoffizier (oficer łączności) i Nachrichtendienst-Offizier (oficer wywiadu). Tak czy inaczej, Heydrich wywarł duże wrażenie na Himmlerze i ten powierzył mu zorganizowanie wewnątrzpartyjnej służby wywiadowczej. Miesiąc później Heydrich wstąpił do SS, być może również po to, by przypodobać się przyszłym teściom, którzy w Hitlerze upatrywali „nadziei Niemiec”.

    Narodowosocjalistyczna Niemiecka Partia Robotników (niem. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, NSDAP) – niemiecka partia polityczna, zwana potocznie nazistowską, sprawująca totalitarną władzę w III Rzeszy w latach 1933–1945 z Adolfem Hitlerem jako kanclerzem Rzeszy (od 30 stycznia 1933), a od sierpnia 1934 Führerem i kanclerzem Rzeszy. Podczas norymberskich procesów korpusu kierownictwa politycznego została uznana za organizację zbrodniczą odpowiedzialną za szereg zbrodni przeciwko ludzkości.SS (niem. Die Schutzstaffel der NSDAP, pol. "eskadra ochronna NSDAP") – paramilitarna i początkowo elitarna niemiecka formacja nazistowska, podległa Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP).

    Jednym z jego pierwszych zadań było sortowanie wycinków prasowych. Pod koniec 1931 roku otrzymał do pomocy trzech podwładnych. Przed wyborami komunalnymi z 27 września w Hamburgu, w których naziści zwiększyli swoje przedstawicielstwo w radzie miasta z 3 do 43 radnych, Heydrich brał udział w walkach ulicznych z działaczami Komunistycznej Partii Niemiec. Stopniowo rozszerzał sieć informatorów donoszących o wypowiedziach i działaniach osób wrogich wobec partii nazistowskiej. W sierpniu powrócił do Monachium i objął ważne stanowisko w Brunatnym Domu – siedzibie partii nazistowskiej.

    Heinrich Himmler (ur. 7 października 1900 w Monachium, zm. 23 maja 1945 w Lüneburgu) – polityk, jeden z głównych przywódców Niemiec hitlerowskich i zbrodniarzy II wojny światowej; współtwórca i szef kolejno: SS (od 1929), Gestapo (od 1934), policji (od 1936), minister spraw wewnętrznych (od 1943). Odpowiedzialny za eksterminację Żydów w Europie.Gorazd II, właściwie Matěj Pavlík, cs. Swiaszczennomuczenik Gorazd, jepiskop Bogemskij i Morawo-Silezskij (ur. 26 maja 1879 w Hrubá Vrbka, zm. 4 września 1942 w Pradze) – święty prawosławny, biskup Czech, Moraw i Śląska, założyciel i organizator Kościoła Prawosławnego Czechosłowacji.

    Wzorując się na wydziale kontrwywiadu armii niemieckiej, przystąpił do tworzenia służby wywiadowczej SS, która później przyjęła nazwę Służby Bezpieczeństwa. Do jej zadań należało gromadzenie informacji na temat przeciwników politycznych, w szczególności działaczy Komunistycznej Partii Niemiec oraz Socjaldemokratycznej Partii Niemiec oraz rozpoznawanie informatorów policji i agentów partii komunistycznej w szeregach NSDAP. Kartoteka SD była podzielona na różne grupy: komunistów, socjaldemokratów, aktywnych politycznie katolików, konserwatywnych mieszczan, przedstawicieli szlachty wrogich wobec nazistów, masonów i Żydów. Szpiegowano również członków partii nazistowskiej pod kątem spraw intymnych i finansowych.

    Order Niemiecki (niem.: Deutscher Orden, (często dopisuje się do nazwy słowa "des Großdeutschen Reiches", gdyż Deutscher Orden to niemiecka nazwa Zakonu Krzyżackiego) - odznaczenie III Rzeszy za zasługi wojenne lub cywilne, nadawane w latach 1942 - 1945.Erich Klausener (ur. 25 stycznia 1885 w Düsseldorfie, zm. 30 czerwca 1934 w Berlinie) – niemiecki polityk katolicki, prawnik i urzędnik państwowy.

    W listopadzie 1931 roku udało mu się odkryć pierwszego szpiega Bawarskiej Policji Politycznej i przewerbować go na swoją stronę. 1 grudnia 1931 roku otrzymał awans na Hauptsturmführera SS. Do końca grudnia 1931 roku udało mu się umieścić około 50 oficerów łącznikowych w oddziałach SS na terenie Niemiec. 26 grudnia 1931 roku ożenił się z Liną von Osten w kościele ewangelickim w Grossenbrode nad Morzem Bałtyckim. Wkrótce, zaledwie tydzień po ostatnim awansie, został awansowany przez Himmlera na Sturmbannführera.

    Halle (Saale) (do 1995 r. Halle/Saale, pol. hist. Dobrogóra) – położone nad rzeką Soławą (niem. Saale) miasto na prawach powiatu w środkowych Niemczech, w kraju związkowym Saksonia-Anhalt. Z populacją niemal 232 400 mieszkańców jest najliczniej zaludnionym miastem w kraju związkowym. Z Lipskiem, miastem leżącym w kraju związkowym Saksonia, tworzy aglomerację Lipsk-Halle o liczbie 996 100 mieszkańców (2009). Zniszczone w czasie II wojny światowej w bardzo niewielkim stopniu.Schleswig-Holstein – niemiecki pancernik typu Deutschland, generacji przeddrednotów, z okresu obu wojen światowych. Brał udział w I wojnie światowej, po czym był jednym z okrętów, które zezwolono Niemcom zatrzymać po wojnie. W 1936 roku został przebudowany na okręt szkolny. Podczas II wojny światowej, od rana 1 września 1939 roku wziął udział w ostrzeliwaniu Westerplatte, stając się jednym z najbardziej znanych symboli ataku na Polskę. Zatopiony podczas nalotu na Gdynię w 1944 roku przez lotnictwo brytyjskie, po wojnie był podniesiony i używany przez ZSRR jako okręt-cel.

    W lutym 1932 roku policja oldenburska zidentyfikowała i schwytała jednego z agentów Heydricha, szpiegującego w twierdzy Wilhelmshaven – siedzibie dowództwa marynarki niemieckiej. Śledztwo policyjne nie wykazało jednak zaangażowania szefa SD. Pod wpływem tego zdarzenia, i w wyniku zakazania przez władze Republiki Weimarskiej działalności SA i SS, Heydrich zreorganizował podległe sobie służby, które przyjęły przykrywkową nazwę Służby Prasowo-Informacyjnej. W połowie 1932 roku został awansowany na Standartenführera.

    Nadrenia (niem. Rheinland) – kraina historyczna w zachodniej części Niemiec; obecnie w granicach krajów związkowych Nadrenia-Palatynat i Nadrenia Północna-Westfalia.Panenské Břežany – wieś i gmina w Czechach, w powiecie Praga Wschód, w kraju środkowoczeskim. Według danych z dnia 1 stycznia 2013 liczyła 568 mieszkańców.

    W lipcu 1932 roku oficjalnie został szefem Służby Bezpieczeństwa Reichsführera SS, dalej jednak rywalizował z osobnymi służbami, np. z Karlem Du Moulin Eckartem, który kierował służbami wywiadowczymi SA. SD trapiły jednak nieustanne braki budżetowe. Pozostał na marginesie wydarzeń politycznych 1933 roku, kiedy partia nazistowska zwyciężyła w wyborach, i nie odniósł bezpośrednich korzyści z przejęcia władzy. 27 stycznia 1933 roku Heydrich został wysłany do Berlina w celu szkolenia sabotażystów, którzy mieli zostać użyci do przejęcia władzy po załatwieniu wszelkich formalności prawnych. Gdy nazistowski polityk Franz Ritter von Epp objął stanowisko komisarza landu w Bawarii, Heydrich i jego ludzie zabezpieczali przejęcie władzy.

    Hradczany (dawniej Hradczyn, czes. Hradčany, niem. Hradschin, także Burgstadt) - powstała w XIV w. "królewska" dzielnica na zachodnim, wysokim brzegu Wełtawy w Pradze. W jej skład wchodzi kompleks zamku królewskiego (założonego w IX wieku), bazylika św. Jerzego, słynna Złota Uliczka, ogrody królewskie z Belwederem oraz, budowana przez 6 stuleci, katedra św. Wita. Jej elementami są także: całe b. miasto Hradczany włącznie z obszarem zajmowanym przez Loretę oraz dzielnicę Nowy Świat (Nový Svět).Konzentrationslager Auschwitz, KL Auschwitz (Stammlager), w tym KL Birkenau (Auschwitz II) i KL Monowitz (Auschwitz III) – zespół niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych, w tym obozu zagłady na terenie Oświęcimia i pobliskich miejscowości, istniejący w latach 1940-1945, symbol Holocaustu. Jedyny obóz koncentracyjny, znajdujący się na liście światowego dziedzictwa UNESCO, figuruje tam pod oficjalną nazwą Auschwitz-Birkenau. Niemiecki nazistowski obóz koncentracyjny i zagłady (1940-1945).

    W marcu 1933 roku Himmler został prezydentem policji w Monachium (i wkrótce w całej Bawarii), a jego przyboczny Heydrich został kierownikiem Wydziału Politycznego i przystąpił do rozbudowywania bawarskiej policji politycznej i uczynił z niej narzędzie terroru. Do kwietnia 1933 roku aresztowano 10 tysięcy osób, a w tym wielu Żydów. Początkowo aresztowano głównie komunistów i socjaldemokratów, później duchownych katolickich, a następnie Żydów, choć tylko działaczy politycznych. W Dachau niedaleko Monachium otwarto ośrodek penitencjarny (później przekształcony w obóz koncentracyjny), przeznaczony dla osób o wrogich wobec nazistów poglądach politycznych, mający służyć rozbijaniu wrogich partii politycznych i zastraszaniu ich działaczy. Do stycznia 1934 roku internowano w nim ponad 16 tysięcy osób; zwykle poddawano osadzonych ciężkiemu biciu.

    Germanizacja – proces przyswajania języka lub kultury niemieckiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Germanizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego), jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją. Często rozumiana obecnie jako proces wynarodowienia, poprzez nakłanianie lub przymuszanie ludności rdzennej określonego terenu do przyswojenia języka niemieckiego oraz kultury niemieckiej, a także proces rozprzestrzeniania się języka, kultury i ludności poprzez asymilację lub adaptację obcojęzycznych słów.Edgar Julius Jung, pseudonim Tyll (ur. 6 marca 1894 w Ludwigshafen am Rhein, zm. 30 czerwca lub 1 lipca 1934 w Berlinie lub w lesie koło Oranienburga) – niemiecki prawnik, polityk i publicysta. W 1924 przygotował i przeprowadził udany zamach na życie przywódcy lokalnych separatystów Franza Josefa Heinza, który postulował przyłączenie Palatynatu do Francji. Przedstawiciel rewolucji konserwatywnej w Republice Weimarskiej. W opozycji do narodowego socjalizmu, zabiegał o wskrzeszenie monarchii. Autor przemówienia krytykującego politykę nazistów, wygłoszonego przez Franza von Papena na uniwersytecie w Marburgu 17 czerwca 1934. Zamordowany przez nazistów podczas nocy długich noży.

    W okresie jesień 1933 roku – lato 1934 formacji SS udało się przejąć kontrolę nad policją polityczną w większości niemieckich landów. Pod koniec 1933 roku Himmler i Heydrich uzyskali władzę nad policją na terenie całej Rzeszy z wyjątkiem Prus. Heydrich starał się, aby esesmani stojący na czele lokalnych policji politycznych w landach niemieckich pracowali jednocześnie na rzecz SD. 22 kwietnia 1934 roku Heydrich został mianowany kierownikiem Gestapo – policji politycznej całych Niemiec; pozostał jednocześnie zwierzchnikiem SD. W związku z nominacją przeniósł się do Berlina. Od 6 czerwca 1934 roku SD stało się jedynym organem wywiadowczym w obrębie NSDAP. W lipcu tegoż roku SD przejęła również zadania związane z kontrwywiadem.

    Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Protektorat Czech i Moraw (czes. Protektorát Čechy a Morava, niem. Protektorat Böhmen und Mähren) - autonomiczna jednostka administracyjna utworzona 16 marca 1939 przez niemiecką Rzeszę z okupowanych od 15 marca 1939 Czech, Moraw i Śląska Czeskiego, nie przyłączonych w konsekwencji układu monachijskiego do III Rzeszy 30 września 1938 jako Kraj Sudecki (niem. Sudetenland). Większość społeczności międzynarodowej nigdy nie uznała istnienia tego tworu.

    Noc Długich Noży[]

     Osobny artykuł: Noc długich noży.

    Na początku lat 30. sytuacja gospodarcza Niemiec, choć powoli się polepszała, nadal była zła, toteż w niemieckim społeczeństwie wciąż istniało duże rozczarowanie i w tej sytuacji działalność SA, głoszącej populistyczne hasła i obietnicę drugiej rewolucji, groziła wybuchem nowych niepokojów społecznych. Szef SA, Ernst Röhm, dążył ponadto do „zakwestionowania wiodącej roli Reichswehry” w obronie narodowej. Hitler obawiał się wojny domowej i w tej sytuacji postanowił zlikwidować przywódców SA. Nie jest jasne, do jakiego stopnia Heydrich przyczynił się do podjęcia przez Hitlera decyzji o fizycznej likwidacji przywódców SA, bowiem większość dokumentów zniszczono niedługo po spisku, wiadomo jednak, że odegrał kluczową rolę w organizacji zbrodni.

    Prawica – zwyczajowe określenie sił politycznych, które charakteryzuje szacunek dla tradycji, autorytetów, religii, istniejącej hierarchii społecznej oraz wstrzemięźliwość przy dokonywaniu zmian w systemie społeczno-gospodarczym i politycznym. Poglądy prawicowe są przeciwstawiane lewicowym.Sobór Świętych Cyryla i Metodego w Pradze eparchii praskiej Kościoła Prawosławnego Czech i Słowacji. Świątynia znajduje się na rogu ulic Resslova i Na Zderaze na praskim Nowym Mieście.

    Heydrich, jako szef Gestapo, gromadził materiały obciążające kierownictwo SA. Wspólnie z Himmlerem stworzył listę nazwisk ludzi, którzy mieli zostać zlikwidowani. Gestapowscy siepacze zamordowali około 200 osób, w tym Röhma i Strassera. Zginęli także Herbert von Bose (sekretarz von Papena), Edgar Julius Jung (intelektualista neokonserwatywny), a także generał Kurt von Schleicher (poprzednik Hitlera na stanowisku kanclerza Niemiec). Heydrich nakazał zamordowanie niemieckiego polityka katolickiego Ericha Klausenera i upozorowanie jego samobójstwa z powodu jego wystąpień antynazistowskich. W wyniku akcji SS i SD uniezależniły się od SA. 30 czerwca 1934 roku Heydrich został mianowany Gruppenführerem

    Hermann Wilhelm Göring (ur. 12 stycznia 1893 w Rosenheim, zm. 15 października 1946 w Norymberdze) – niemiecki działacz nazistowski, jeden z twórców i głównych postaci hitlerowskiej III Rzeszy, as myśliwski z czasów I wojny światowej, w czasie II wojny światowej dowódca niemieckiego lotnictwa wojskowego (Luftwaffe), zbrodniarz wojenny. Od 10 kwietnia 1933 do 24 kwietnia 1945 premier Prus, największego niemieckiego kraju związkowego.Adolf Otto Eichmann (ur. 19 marca 1906 w Solingen, zm. 31 maja 1962 w Ramli) – niemiecki funkcjonariusz nazistowski, ludobójca, zbrodniarz wojenny. Główny koordynator i wykonawca planu Ostatecznego Rozwiązania Kwestii Żydowskiej. Członek organizacji uznanych po wojnie za przestępcze: SS (Drużyna Ochronna), SD (Służba Bezpieczeństwa), Gestapo (Tajna Policja Państwowa).

    Wzrost władzy i znaczenia[]

    Jako szef Gestapo Heydrich dążył do rozszerzenia uprawnień kierowanej przez siebie organizacji kosztem Abwehry, z czego wielokrotnie powstawały konflikty wewnętrzne. Sytuacja poprawiła się, gdy szefem Abwehry został Wilhelm Canaris, z którym Heydricha łączyły bliskie relacje w życiu osobistym. 17 stycznia 1935 roku Heydrich i Canaris sformułowali umowę, która regulowała zakresy obowiązków Abwehry, Gestapo i SD. Abwehra miała zajmować się wywiadem i kontrwywiadem wojskowym, SD – wywiadem politycznym, natomiast Gestapo miała służyć za organ wykonawczy i badać sprawy z paragrafu 163 StPO dotyczącego zdrady państwa.

    Reichssicherheitshauptamt (RSHA) – Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy. Centrala państwowej policji bezpieczeństwa – Sicherheitspolizei (Sipo) i służby bezpieczeństwa Sicherheitsdienst (SD), jeden z dwunastu urzędów SS.Procesy norymberskie – sądowe postępowania karne prowadzone w latach 1945-1949 przeciwko zbrodniarzom nazistowskim toczone przed Międzynarodowym Trybunałem Wojskowym w Norymberdze.

    Około 1935 roku cała opozycja komunistyczna w Niemczech została zdławiona, tak więc minister spraw wewnętrznych III Rzeszy, Wilhelm Frick, uznał, iż nadszedł czas na zniesienie pozaprawnych środków represjonowania, czemu skutecznie sprzeciwiał się Heydrich. Dążąc do rozszerzenia swej władzy i uzasadnienia istnienia permanentnego państwa policyjnego, doszedł do przekonania, że konieczne jest rozszerzenie definicji wrogów nazizmu. W tym celu publikował artykuły w piśmie „Das Schwarze Korps”, wydane później w książce Wandlungen unseres Kampfes, gdzie głosił, że konflikt z wrogami Niemiec wszedł w najtrudniejszą i decydującą fazę. Za głównych wrogów uznawał światowe żydostwo, światową masonerię i „politykujące” duchowieństwo. Bolszewizm uważał za fasadę, która była „celowym wytworem żydostwa”. W ciągu całego trwania III Rzeszy niemiecka policja działała w warunkach permanentnego stanu wyjątkowego.

    Konstantin Hermann Karl von Neurath (ur. 2 lutego 1873 w Vaihingen an der Enz, zm. 14 kwietnia 1956 tamże) – niemiecki dyplomata, minister spraw zagranicznych Niemiec w latach 1932-1938 i protektor Czech i Moraw w latach 1939-1941 (tytularnie do 1943), baron.Jan Kubiš (ur. 24 czerwca 1913 w Dolních Vilémovicach; zginął 18 czerwca 1942 w Pradze) – członek czechosłowackiej grupy spadochroniarzy wyszkolonych w Wielkiej Brytanii, którzy brali udział w zamachu na hitlerowskiego protektora Czech i Moraw Reinharda Heydricha (operacja Anthropoid).

    17 czerwca 1936 roku Himmler został mianowany przez Hitlera szefem niemieckiej policji. Kilka dni po nominacji zreorganizował podległe sobie służby: połączył Gestapo oraz policję kryminalną (Kripo) na terenie całej III Rzeszy w jeden urząd – Sicherheitspolizei – nad którym kierownictwo powierzył Heydrichowi w dniu 26 czerwca. Sipo i SD były administracyjnie odrębne, ale miały wspólnego szefa w osobie Heydricha, który kierował również Grenzpolizei oraz policją obrony (Abwehrpolizei). W ten sposób Heydrich został szefem dwóch nazistowskich instytucji, które były odpowiedzialne za większość zbrodni popełnionych w Niemczech i okupowanej Europie w ciągu kilku następnych lat.

    Liberalizm (łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością, ma charakter indywidualistyczny i przeciwstawia się kolektywizmowi. Innymi wartościami cenionymi przez liberałów są wartości demokratyczne, wolności i prawa obywatelskie czy własność prywatna i wolny rynek.Czesi (czes. Češi) – naród słowiański zamieszkujący głównie obszar Czech i będący jej głównym składnikiem ludnościowym; mniejsze zbiorowości występują także w USA, Kanadzie, Niemczech, Słowacji, Argentynie, Australii, Austrii, Szwajcarii i in. Przynależność do narodu czeskiego deklaruje ok. 12 mln osób.

    W wyniku dokonanej przez Himmlera restrukturyzacji policja niemiecka została scentralizowana, władze związkowe przestały mieć kontrolę nad tą instytucją w poszczególnych landach, a aparat represji politycznej znalazł się w rękach radykalnych ideologów nazistowskich; policja i SS znalazły się pod jednym kierownictwem Himmlera. Heydrich na wysokie stanowiska w policji mianował funkcjonariuszy SD albo też starał się werbować oficerów policji w szeregi podległych sobie służb. Dążył także do tego, aby apolityczną kadrę pracowników administracji państwowej zastąpić kadrą wyselekcjonowaną na podstawie cech rasowych i zaangażowania ideologicznego. 1 lipca 1937 roku Heydrich formalnie rozdzielił częściowo pokrywające się zakresy obowiązków SD i Policji Bezpieczeństwa; SD miała zajmować się istotnymi kwestiami bezpieczeństwa państwa, natomiast Gestapo miało działać jako jej organ wykonawczy i ścigać przestępstwa polityczne.

    Układ monachijski (dyktat monachijski) – porozumienie zawarte na konferencji w Monachium w dniach 29–30 września 1938 pomiędzy Niemcami, Włochami, Wielką Brytanią i Francją, przy nieobecności Czechosłowacji, pomimo że jej terytorium i suwerenność nad nim były przedmiotem konferencji.Einsatzgruppen (Grupy Operacyjne) – grupy operacyjne hitlerowskiej policji bezpieczeństwa (Sipo) i służby bezpieczeństwa (SD) działające w czasie II wojny światowej, a organizowane przez Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy RSHA.

    Jednym z zadań SD było sporządzanie planów – nazywanych „rozwiązaniami” – zmian organizacji politycznej, ekonomicznej, rasowej i klasowej podbitych krajów. Istotą tego rodzaju planów było wymordowanie klas rządzących, wrogów ideologicznych i Żydów, a także przejęcie kontroli nad gospodarką kraju oraz eksploatacja ekonomiczna na potrzeby III Rzeszy. Stosowanymi środkami miały być głód, niewolnicza praca, sterylizowanie oraz stosowanie środków chemicznych. W każdym z nowo przyłączonych terenów SD miała takie same zadania, jak w III Rzeszy, czyli zapewnienie bezpieczeństwa życia politycznego.

    Rudolf Diels (ur. 16 grudnia 1900 w Berghausen, zm. 18 listopada 1957 w Katzenelnbogen) – niemiecki prawnik, pierwszy kierownik pruskiego Urzędu Tajnej Policji Państwowej (niem. Geheimes Staatspolizeiamt – Gestapa), który przekształcił się w 1936 w Gestapo (niem. Geheime Staatspolizei, Tajna Policja Państwowa).Sturmabteilung (SA, niem. Die Sturmabteilungen der NSDAP, pol. Oddziały Szturmowe NSDAP) – utworzone w 1920 roku bojówki do ochrony zgromadzeń partyjnych, a następnie oddziały masowej organizacji wojskowej Narodowosocjalistycznej Niemieckiej Partii Robotników (NSDAP). Sturmabteilung było głównym narzędziem terroru niemieckiej partii nazistowskiej w walce z bojówkami i sympatykami innych ugrupowań politycznych (głównie komunistami). Po tzw. nocy długich noży z 29 na 30 czerwca 1934, kiedy w wyniku walk wewnątrzpartyjnych wymordowano jej przywódców, straciła na znaczeniu na rzecz Schutzstaffel (SS). Od barwy umundurowania SA były zwane brunatnymi koszulami.

    W 1938 roku reputacja Heydricha i kierowanych przezeń służb została poważnie naruszona w oczach niemieckiej opinii społecznej wskutek afery Blomberga-Fritscha. Heydrich przedstawił Hitlerowi „dowody” – w rzeczywistości opierające się na fałszywych zeznaniach berlińskiego kryminalisty – na penalizowany w III Rzeszy homoseksualizm Wernera von Fritscha, głównego konkurenta Göringa na stanowisko naczelnego dowódcy wojsk lądowych. Fritsch został zwolniony z wszystkich obowiązków, lecz gdy stanął w marcu 1938 roku przed trybunałem wojskowym, wydało się, że jedyny świadek pomylił osoby, a do tego już wiele miesięcy wcześniej poinformował o tym Gestapo. Fritsch został zrehabilitowany, lecz nie przywrócono go na stanowisko naczelnego dowódcy wojsk lądowych. Generał Ludwig Beck domagał się dymisji Heydricha, istniały nawet niezrealizowane plany puczu wojskowego i ataku na siedzibę Gestapo. Sprawa jednak ucichła wobec Anschlussu Austrii.

    Heinrich Mann, Henryk Mann (ur. 27 marca 1871 w Lubece, zm. 11 marca 1950 w Santa Monica w Kalifornii), niemiecki pisarz, starszy brat Tomasza Manna.Reichsmarine - marynarka wojenna Republiki Weimarskiej, a następnie III Rzeszy. Istniała w latach 1918-1935. W 1935 została zastąpiona przez Kriegsmarine.

    27 września 1939 roku, po złączeniu Policji Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa, utworzono Główny Urząd Bezpieczeństwa Rzeszy, na którego czele stanął Heydrich. Zamiarem Himmlera było zintegrowanie służb bezpieczeństwa i formacji SS. Celem nowego organu było nie tylko ściganie przestępców pospolitych, lecz także tropienie wewnętrznych wrogów politycznych i rasowych. RSHA było głównym organem realizacji koncepcji nazistowskich i centralną organizacją terroru nazistowskiego. Heydrich pragnął w ten sposób uniezależnić się finansowo od NSDAP na rzecz skarbu państwa. Przychylił się przy tym do koncepcji, że Sipo należy wcielić do SD (a nie na odwrót), a tym samym kierownictwo przyszłego, zintegrowanego organu powierzyć ludziom wysoce zaangażowanym ideologicznie i politycznie, nie zaś fachowym prawnikom dobieranym na zasadzie kompetencji.

    Kościół Prawosławny Czech i Słowacji, także Kościół Prawosławny Ziem Czeskich i Słowacji, Czeski i Słowacki Kościół Prawosławny – jeden z kanonicznych kościołów prawosławnych, zajmujący czternaste miejsce w dyptychu lokalnych Cerkwi autokefalicznych.Dachau – miasto powiatowe w południowych Niemczech, w kraju związkowym Bawaria, w rejencji Górna Bawaria, w regionie Monachium, siedziba powiatu Dachau. Leży ok. 20 km w kierunku północno zachodnim od Monachium. Przez zamieszkane przez 43 255 mieszkańców (31 grudnia 2011) miasto przepływa rzeka Amper. W Dachau rozwinął się przemysł elektrotechniczny, precyzyjny, włókienniczy i środków transportu.

    Przyłączenie Austrii (Anschluss)[]

     Osobny artykuł: Anschluss.

    12 marca 1938 roku wojska niemieckie weszły na teren Austrii; Heydrich otrzymał rozkaz dokonania pierwszej fali aresztowań i czystek kadrowych w austriackiej policji. Jego zadaniem było wyeliminowanie opozycji i bądź innych osób mogących być zagrożeniem dla władzy nazistów; aresztowano 21 tysięcy osób, m.in. byłych członków rządu Schuschnigga, komunistów, emigrantów niemieckich oraz czołowych działaczy Heimwehry. SS utworzyła wówczas obóz koncentracyjny w Mauthausen niedaleko Linzu. Dokonano licznych ataków na wiedeńską społeczność żydowską oraz nadzorowanych przez Gestapo grabieży mienia żydowskiego. Terror wobec Żydów z biegiem czasu nasilał się, wielu zmuszono do wyrzeczenia się majątku biciem i zmuszono do emigracji lub deportowano. W kwietniu z powodów wizerunkowych Heydrich nakazał prowadzenie „cichego terroru” w formie nocnych aresztowań i ograniczenia wolności prasy.

    Special Operations Executive, czyli Kierownictwo Operacji Specjalnych – brytyjska tajna agencja rządowa, której zadaniem było m.in. prowadzenie dywersji, koordynacja działań politycznych i propagandowych, wspomaganie ruchu oporu w okupowanych państwach Europy w czasie II wojny światowej.Gauleiter (niem. naczelnik okręgu) – tytuł paramilitarny, nadawany przywódcy NSDAP w danym okręgu partyjnym, np. organizacji kraju związkowego Turyngii czy miasta Wiedeń. Gauleiter miał w wielu wypadkach spory zakres władzy, podlegając wyłącznie centralnym władzom partii. Każdy Gauleiter III Rzeszy posiadał swojego zastępcę (Stellvertreter-Gauleiter), który w razie niemożności wykonywania obowiązków przez Gauleitera, obejmował jego stanowisko.

    Noc kryształowa[]

     Osobny artykuł: Noc kryształowa.

    Heydrich poinformował telegraficznie Heinricha Müllera, że w nocy dojdzie do wystąpień antyżydowskich i wydał polecenie, aby nie dopuszczać się rabunku wobec Żydów i nie wszczynać dochodzeń kryminalnych wobec sprawców pogromów. Tej nocy zabito około 100 Żydów, a około 30 tysięcy aresztowano i wysłano do obozów koncentracyjnych. Skala wystąpień zaskoczyły kierownictwo SS, sam Heydrich pragnął zorganizować systematyczne wypędzanie Żydów i nazajutrz po pogromie zaproponował utworzenie Centralnego Urzędu ds. Emigracji Żydów i wezwał do przyspieszenia emigracji Żydów z Niemiec. Po nocy kryształowej Heydrich otrzymał rozkaz scentralizowania i skoordynowania działań w „kwestii żydowskiej”. Na konferencji zwołanej przez Göringa w Ministerstwie Rzeszy ds. Lotnictwa w dniu 12 listopada, Heydrich zaproponował, aby bogaci Żydzi finansowali wyjazd ubogich Żydów; perspektywę czasową określił na co najmniej 10 lat. W dniu 4 lipca 1939 roku wszyscy Żydzi zostali przymusowo wcieleni do Zrzeszenia Żydów w Niemczech (Reichsvereinigung der Juden in Deutschland), co umożliwiło Heydrichowi bezpośrednie nadzorowanie nad organizacjami żydowskimi w Niemczech.

    Interpol – międzynarodowa organizacja policji, pomagająca organom ścigania w walce z wszelkimi formami przestępczości. Działa ona w 190 krajach. Kieruje się czterema podstawowymi funkcjami, które zapewniają zaawansowaną technologicznie infrastrukturę wsparcia technicznego i operacyjnego w celu umożliwienia policji na całym świecie sprostania wyzwaniom przestępczości XXI wieku. Sekretariat generalny, działający w Lyonie pracuje 24 godziny na dobę i 7 dni w tygodniu zapewniając centralny punkt kontaktowy dla National Central Bureau (NCB) w każdym kraju członkowskim w celu uzyskania pomocy lub informacji na temat dochodzeń transgranicznych.Projekt osiedlenia Żydów europejskich na Madagaskarze – znany także jako Plan Madagaskar, Projekt Madagaskar lub (j. niem.) Madagaskar-Plan. Projekt był wynikiem zarówno dążeń ruchu syjonistycznego do poszukiwania własnego państwa dla Żydów, jak i wynikiem poszukiwania rozwiązania problemów demograficznych w Europie. Projekt ten zyskał, choć z odmiennych powodów, poparcie przedstawicieli zarówno ruchów syjonistycznych, jak i antysemickich.

    Zajęcie Czechosłowacji[]

    Brak reakcji krajów zachodnich na zajęcie Austrii i remilitaryzację Nadrenii zachęcił Hitlera do kontynuowania ekspansjonistycznej polityki. W 1938 roku Heydrich zaczął przygotowywać plany operacyjne dla Służby Bezpieczeństwa i Sipo mające na celu „zabezpieczanie aspektów życia politycznego”. Powstała lista osób do aresztowania obejmująca niemieckich emigrantów, czeskich komunistów i socjaldemokratów, Żydów, księży oraz członków „Czarnego Frontu”. W końcu lata 1938 roku oba kraje ogłosiły powszechną mobilizację. W celu realizacji wcześniejszych planów dotyczących aresztowań, Heydrich utworzył dwie Grupy Operacyjne (Einsatzgrupen). Do wojny nie doszło, bowiem Wielka Brytania, Francja i Włochy zgodziły się na aneksję Kraju Sudetów w zamian za zagwarantowanie przez Hitlera zakończenia polityki ekspansjonistycznej. Heydrich ograniczył więc działania do Kraju Sudetów; aresztowano ponad 10 tysięcy Czechów i Niemców uznanych za „wrogów Rzeszy”, z czego około 7 tysięcy wywieziono do obozów. Heydrich towarzyszył Hitlerowi, gdy na zamku w Hradczanach wywieszano flagę ze swastyką.

    Sicherheitspolizei (w skrócie Sipo, pol. Policja Bezpieczeństwa) – stosowane w III Rzeszy określenie połączonych Gestapo i Kripo, funkcjonujące w latach 1934-1939.I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.

    Lata 1939–1942[]

    Wybuch II wojny światowej[]

    Gestapo i SD pod kierownictwem Heydricha zaczęły przygotowywać się do wojny z II Rzecząpospolitą od wiosny 1939 roku. W maju Heydrich otrzymał od Hitlera za pośrednictwem Himmlera instrukcje dotyczące swoich przyszłych zadań w Polsce, polegających na zneutralizowaniu potencjalnych ośrodków oporu i zniszczeniu klas uważanych za źródła polskiego nacjonalizmu. W ramach Operacji Tannenberg sporządzono listę zawierającą nazwiska 61 tysięcy Polaków. Znaleźli się na niej uczestnicy powstań, którzy walczyli z Niemcami na Górnym Śląsku, nacjonalistyczni politycy, komuniści, masoni, Żydzi i najważniejsi duchowni katoliccy – mieli oni zostać aresztowani lub zamordowani na miejscu. Heydrich podjął następnie decyzję o utworzeniu i przyszłym rozmieszczeniu czterech Grup Operacyjnych – Einsatzgruppen – w łącznej liczebności 2 tysięcy funkcjonariuszy. Einsatzgruppen, postępując za regularnymi oddziałami Wehrmachtu, miały likwidować warstwy przywódcze narodu polskiego i „elementy wrogie Rzeszy”.

    Heinrich Müller (ur. 28 kwietnia 1900 w Monachium, prawdopodobnie zm. maj 1945) – zbrodniarz hitlerowski, SS-Gruppenführer i generał-porucznik policji, radca i dyrektor kryminalny Rzeszy (Reichskriminaldirektor), od 27 września 1939 do końca II wojny światowej szef Gestapo – Urzędu IV w Głównym Urzędzie Bezpieczeństwa Rzeszy (RSHA).Kripo (niem. Kriminalpolizei - Policja kryminalna) – niemiecka policja kryminalna, stanowiąca jeden z departamentów RSHA (Głównego Urzędu Bezpieczeństwa Rzeszy). Na jej czele stał Arthur Nebe.

    SD otrzymała zadanie zainscenizowania incydentów granicznych w celu uzyskania pretekstu do ataku III Rzeszy na II Rzeczpospolitą. Heydrich osobiście wyznaczył grupę złożoną z kilku przebranych w polskie mundury funkcjonariuszy pod dowództwem Alfreda Naujocksa do zaatakowania niemieckiej radiostacji w Gliwicach. Po wybuchu wojny w dniu 1 września 1939 roku, postępujące za Wehrmachtem oddziały SS dokonywały aktów terroru na nieznaną dotąd skalę. Einsatzgruppen, których głównym celem była likwidacja partyzantki, posiadały znaczną swobodę w eliminacji wrogów III Rzeszy, których rozstrzeliwano na miejscu lub wysyłano do obozów koncentracyjnych. Funkcjonariusze mieli rozkaz mordowania arystokratów, księży, ludzi nauki, wyższych urzędników i oficerów oraz nacjonalistów. Pośród zamordowanych było wielu Żydów, choć rozkaz mordowania członków tego narodu nie został jeszcze wydany. Przygotowany przez SD plan zakładał „wymazanie narodu polskiego z mapy”. W dniach 3–13 września Heydrich wspólnie z Himmlerem dokonał inspekcji działających w zachodniej Polsce Einsatzgruppen, a następnie nakazał radykalizację działań i podejmowanie „najostrzejszych środków”. W rozporządzeniu administracyjnym z 21 września 1939 roku Heydrich ustalił ogólne zasady prześladowania Żydów w Polsce.

    Nisko – miasto w województwie podkarpackim, w powiecie niżańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nisko. Położone nad rzeką San, od północnego zachodu graniczące ze Stalową Wolą.Felix Kersten (ur. 30 września 1898 w Dorpacie, zm. 16 kwietnia 1960 w Hamm) - bałtycki Niemiec, o kilku obywatelstwach; mieszkał w Estonii, Holandii, Niemczech, Szwecji, Finlandii. Masażysta holenderskiej rodziny królewskiej, od 1940, po wkroczeniu Wehrmachtu do Holandii, osobisty masażysta Heinricha Himmlera.
     Osobny artykuł: Operacja Tannenberg.

    W związku z planowanym na 25 października zastąpieniem administracji wojskowej administracją cywilną, Heydrich w dniu 14 października nakazał zlikwidowanie w ciągu dwóch tygodniu „polskiej warstwy przywódczej”, a tym samym przeprowadzenie drugiej fali aresztowań i egzekucji. Dotyczyły one głównie polskich nauczycieli, naukowców, wojskowych i członków organizacji nacjonalistycznych; łączna liczba ofiar, wedle ocen SS, wynosiła około 20 tysięcy Polaków. W kwestii polityki żydowskiej Heydrich zaproponował, aby część polskich Żydów zamieszkujących tereny przyłączone do III Rzeszy wysyłać do miejskich gett w celu późniejszego przesiedlenia, a część natychmiast deportować do radzieckiej strefy okupacyjnej.

    Alfred Helmut Naujocks (20 września 1911 – 4 kwietnia 1966 (?)) – oficer niemieckiej Służby Bezpieczeństwa Sicherheitsdienst (SD) oraz SS-Sturmbannführer. Dowodził przeprowadzoną 31 sierpnia 1939 roku prowokacją gliwicką. Z pochodzenia był Litwinem Pruskim.Operacja Tannenberg (niem. Unternehmen "Tannenberg") – to kryptonim niemieckiej akcji przeprowadzonej w ramach realizacji doktryny narodowego socjalizmu, mającej na celu przeprowadzenie eksterminacji polskiej warstwy przywódczej (niem. Liquidierung der polnischen Führungsschicht) i inteligencji w 1939 roku.

    Operacja Barbarossa[]

    22 czerwca 1941 roku ruszył atak III Rzeszy na ZSRR. W ślad za 3-milionową armią Wehrmachtu podążyły Einsatzgruppen; Himmler i Heydrich postanowili osobiście nadzorować ich działanie, więc 30 czerwca obaj udali się do Grodna i Augustowa. Einsatzgruppen nie były podporządkowane Wehrmachtowi i w wykonywaniu zadań specjalnych miały wolną rękę. Esesmani mordowali komunistów i członków partii wszystkich szczebli. Heydrich skrytykował „bierność” w działaniu oddziałów SS i nakazał „wykazywanie się własną inicjatywą”. Istnieje uzasadnione domniemanie, że Heydrich wydał ustny rozkaz mordowania wszystkich Żydów, niezależnie od tego, czy są członkami partii komunistycznej, czy nie. Wiadomo, że zachęcał też do podżegania miejscowej ludności oraz organizacji antykomunistycznych do pogromów Żydów mieszkających na nowo zdobytych terenach sowieckich. Do końca 1941 roku zamordowano ponad pół miliona Żydów, dzienna liczba ofiar sięgała kilku tysięcy osób. Na początku 1942 roku, w związku z zatrzymaniem ofensywy wojsk hitlerowskich i groźbą utraty terenów wschodnich, Heydrich nakazał zacieranie śladów ludobójstwa, np. poprzez niszczenie fotografii egzekucji i masowych grobów lub wymordowanie tysiąca więźniów obozów koncentracyjnych zajmujących się wykopywaniem zwłok.

    Niemcy – naród zamieszkujący przede wszystkim Republikę Federalną Niemiec, posługujący się językiem niemieckim z grupy języków germańskich. Pod względem wyznaniowym Niemcy podzieleni są na katolików (płd. i zach. Niemcy) i protestantów (płn. i wsch. Niemcy).Cmentarz Inwalidów w Berlinie – jeden z najstarszych cmentarzy w Berlinie, założony w 1748 roku jako miejsce pochówku inwalidów z wojny o sukcesje bawarską, zamieszkałych w pobliskim przytułku (czemu zawdzięcza swą nazwę). W 1824 roku stał się miejscem pochówku wysokich rangą wojskowych pruskich. Znajdują się na nim też groby uczestników niemieckich walk wyzwoleńczych z lat 1813–1815 oraz żołnierzy poległych podczas Wiosny Ludów.

    Rola Heydricha w Zagładzie Żydów[]

    Autorstwo planów dotyczących „rozwiązania kwestii żydowskiej” należy do ściśle współpracujących Himmlera i Heydricha. W pierwszych latach istnienia III Rzeszy, Gestapo i SD nie odgrywały znaczącej roli w antyżydowskiej polityce nazistów. Heydrich koncentrował się głównie na komunistach i socjaldemokratach; do 1935 roku podległe mu służby zajmowały się jedynie sprawowaniem nadzoru nad organizacjami żydowskimi i egzekwowaniem antyżydowskich przepisów. Z biegiem czasu Heydrich coraz intensywniej zajmował się sprawami mniejszości żydowskiej i stał się jedną z głównych osób zajmujących się tym zagadnieniem. W miarę wzmagania się prześladowań wobec Żydów, Gestapo i SD coraz mocniej występowało przeciwko asymilacji Żydów i coraz silniej popierało ich emigrację. Heydrich początkowo był przeciwny użyciu siły i chciał raczej ograniczać uczestnictwo Żydów we wszelkich przejawach życia publicznego.

    Franz Ritter von Epp (ur. 16 października 1868 w Monachium, zm. 31 grudnia 1946, tamże) - niemiecki oficer zawodowy, polityk hitlerowski. W 1919 utworzył bawarski Freikorps liczący 700 osób. W kwietniu i maju walczył przeciwko Monachijskiej Republice Radzieckiej. Od 1928 w NSDAP. Aresztowany w 1945 przez armię Stanów Zjednoczonych, zmarł jako więzień w szpitalu w Monachium.Marduk – zespół blackmetalowy, założony w 1990 roku w mieście Norrköping w Szwecji przez gitarzystę Morgana Steinmeyera Håkanssona.

    Popierał powstanie państwa żydowskiego i wolał syjonistów od zwolenników asymilacji, co wyraził przykładowo w książce Wandlungen unseres Kampfes. Wbrew stanowisku Ministerstwa Spraw Zagranicznych, które uznawało utworzenie państwa żydowskiego w Palestynie za niezgodne z interesami III Rzeszy, SD czyniło własne starania w tym kierunku. W latach 1933–1937 władze niemieckie pozwoliły wyemigrować 24 tysiącom Żydów, ale przełom nastąpił na początku 1938 roku, kiedy w dniu 1 lutego Hitler wyraził zgodę na popieranie emigracji żydowskiej do Palestyny. Radykalna niemiecka polityka emigracyjna spotykała się z zadowoleniem syjonistycznej organizacji Hagana. Po Anschlussie Austrii, z pomysłu Eichmanna, będącego w SD referentem ds. żydowskich, konfiskowano majątki zamożnych Żydów, i z zawłaszczonych pieniądze finansowano emigrację zagraniczną Żydów; w ten sposób do jesieni 1938 roku wypędzono z Austrii 45 tysięcy Żydów.

    Brytyjski Mandat Palestyny (arab. الانتداب البريطاني على فلسطين; hebr. המנדט הבריטי על פלשתינה א”י; ang. The British Mandate for Palestine), czasami nazywany Mandatem Palestyny – terytorium mandatowe istniejące w latach 1922-1948, utworzone z części terytoriów byłego Imperium osmańskiego na Bliskim Wschodzie.Martin Bormann (ur. 17 czerwca 1900 w Halberstadt, zm. ok. 2 maja 1945 w Berlinie) – jeden z przywódców hitlerowskich Niemiec, generał SS.

    W październiku 1938 roku Heydrich nakazał aresztować 15 tysięcy polskich Żydów, którzy przebywali w Niemczech, i siłą wydalić ich za niemiecko-polską granicę. 12 listopada 1938 roku na międzyresortowym spotkaniu prowadzonym przez Göringa Heydrich naciskał na zakazanie Żydom wstępu do transportu publicznego, szkół, szpitali i wszelkich miejsc, gdzie mogliby kontaktować się z Niemcami; Göring w odróżnieniu od Heydricha uważał, że podobne środki należy wprowadzać stopniowo.

    Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.Alois Eliáš (ur. 29 września 1890 r. w Královskich Vinohradach, zm. 19 czerwca 1942 r. w Pradze) - czechosłowacki wojskowy (generał), minister transportu w okresie międzywojennym, premier rządu Protektoratu Czech i Moraw

    Wedle relacji wdowy po nim, Kristallnacht była zaskoczeniem dla Heydricha. Poprosił Himmlera o wskazówki i rozkazy, a ten nakazał, aby SS i Gestapo „nie mieszało się”. Himmler i Heydrich obaj bardzo ostro skrytykowali wystąpienie Goebbelsa, które doprowadziło do wystąpień antyżydowskich tamtej nocy i zdaniem niemieckiego historyka Günthera Deschnera zrozumieli wówczas, że koncepcja cichej emigracji nie powiedzie się. Heydrich miał wyrazić opinię, że Kristallnacht była „najgorszym ciosem dla państwa i partii od 1934 roku”, gdyż była sprzeczna w nazistowską praktyką bezgłośnego, biurokratycznego terroru. Jedną z konsekwencji nocy kryształowej było rozszerzenie władzy kierowanego przez Heydricha aparatu policyjnego.

    Niezależna Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, (niem. USPD – Unabhängige Sozialdemokratische Partei Deutschlands), niemiecka partia polityczna działająca w II Rzeszy oraz w Republice Weimarskiej.Karel Čurda (ur. 10 lub 11 października 1911 we wsi Nová Hlína niedaleko Trzebonia, zm. 29 kwietnia 1947 w Pradze) – czeski podoficer, służący w czasie II wojny światowej w czechosłowackiej armii na uchodźstwie, członek grupy desantowej Out Distance. Po rozwiązaniu grupy, zamachu na Heydricha przeprowadzonego przez innych cichociemnych i rozpętaniu niemieckiego terroru na terenie Protektoratu Czech i Moraw podjął się współpracy z gestapo. Zgłosił się z własnej inicjatywy; donosił na sprawców zamachu, by ochronić przed represjami siebie i swoją rodzinę. Następstwem zdrady była stała kolaboracja z tajną policją, w wyniku której straciły życie co najmniej 254 osoby – w większości członkowie czeskiego ruchu oporu i ich rodziny.

    24 stycznia 1939 roku Göring zarządził, że emigracja żydowska ma być popierana, a w ministerstwie spraw wewnętrznych, zgodnie z propozycją Heydricha, ma powstać Centrala ds. Emigracji Żydowskiej (taka jak wcześniej powstała w Austrii), której rolą będzie pośredniczenie między urzędami zajmującymi się usuwaniem Żydów z Niemiec. Kierownictwo nad ową instytucją objął Heydrich z nominacji Göringa. W lipcu 1939 roku zastąpiono Centralę ds. Emigracji Żydowskiej nowo utworzonym Zjednoczeniem Żydów Rzeszy Niemieckiej, w którym uczestnictwo było dla Żydów przymusowe, i które miało zajmować się „popieraniem emigracji Żydów”. W 1938 roku wyemigrowało 40 tysięcy Żydów, a w 1939 – 78 tysięcy.

    Otto Eduard Leopold von Bismarck-Schönhausen (ur. 1 kwietnia 1815 w Schönhausen (Elbe), zm. 30 lipca 1898 we Friedrichsruh) – książę von Bismarck-Schönhausen, książę von Lauenburg; niemiecki polityk, premier Prus, kanclerz Rzeszy zwany Żelaznym Kanclerzem. Przyczynił się do zjednoczenia Niemiec. W polityce wewnętrznej zwolennik ewolucyjnego konserwatyzmu.Przez pojęcie literatura niemieckojęzyczna należy rozumieć dzieła literackie, które zostały napisane w języku niemieckim. Należą więc do niej literatury narodowe Niemiec, Austrii, Szwajcarii oraz innych obszarów niemieckojęzycznych. Do literatury zalicza się również dzieła literaturoznawcze, historiograficzne, socjologiczne, filozoficzne, a także dzienniki oraz korespondencję listowną.

    Po wygranej wojnie z Polską, na spotkaniu, w którym wzięli udział Hitler, Himmler, Heydrich i Forster w dniu 20 września 1939 roku postanowiono, że wszyscy pozostający w obrębie III Rzeszy Żydzi zostaną w ciągu roku deportowani na tereny przyszłego Generalnego Gubernatorstwa, natomiast polscy Żydzi zostaną zgromadzeni w miejskich gettach; skupiska Żydów miały znajdować się blisko węzłów kolejowych w celu „łatwiejszego osiągnięcia przyszłych celów”. Planowano również wysiedlenie Żydów na tereny na południowy zachód od Lublina i utworzenie tam państwa żydowskiego ze stolicą w Nisku. Przesiedlono tam około 93 tysięcy Żydów, ale projekt ten został zarzucony, gdy Hans Frank zainterweniował u Göringa i ten w dniu 24 marca 1940 roku zabronił dalszych deportacji do Generalnego Gubernatorstwa. Heydrich podjął zatem wysiłki zwiększenia emigracji Żydów z terenu III Rzeszy.

    Radiostacja gliwicka – drewniana wieża nadawcza położona w województwie śląskim w mieście Gliwice przy ul. Tarnogórskiej. Wysokość 111 m daje jej status najwyższej zbudowanej w całości z drewna konstrukcji na świecie.Zamach na Heydricha – akcja zbrojna, zabójstwo protektora Czech i Moraw z ramienia III Rzeszy, SS-Obergruppenführera Reinharda Heydricha. Zamach został przeprowadzony w Pradze-Libeniu przez żołnierzy emigracyjnego rządu Czechosłowacji, w maju 1942 r., pod kryptonimem Operacja Anthropoid.

    Dekret Heydricha z 24 kwietnia 1940 roku głosił, że emigracja „ma się nasilać także w czasie wojny”. Taki sam rozkaz wydał zastępca Heydricha, Walter Schellenberg, w dniu 20 maja 1941 roku. Możliwość emigracji z terenów kontrolowanych przez nazistów została wstrzymana ze skutkiem natychmiastowym w dniu 23 października 1941 roku na rozkaz Himmlera działającego w porozumieniu z Heydrichem. Oznaczało to, że wszyscy europejscy Żydzi mieli zostać objęci „ostatecznym rozwiązaniem”, którego ostateczny kształt nie był jeszcze znany. Do tego czasu około ⅔ Żydów z obszarów Rzeszy Wielkoniemieckiej zdążyło opuścić jej tereny – ze Starej Rzeszy 300 tysięcy, z Austrii – 130 tysięcy, a z Czech i Moraw – 70 tysięcy. Gdyby ta polityka była kontynuowana, w ciągu roku lub dwóch wszyscy Żydzi wyemigrowaliby z terenów niemieckich.

    Messerschmitt Bf 109 (pot. Me 109) – niemiecki samolot myśliwski, podstawowy myśliwiec Luftwaffe podczas drugiej wojny światowej.Prowokacja gliwicka – niemiecki napad na niemiecką radiostację w Gliwicach, dokonany w czwartek 31 sierpnia 1939 o godz. 20.00, wykorzystany natychmiast przez niemiecką propagandę jako główny „dowód polskich prowokacji”. Nosił kryptonim Unternehmen Tannenberg, tak samo jak późniejsza Operacja Tannenberg.

    W czerwcu 1940 roku Heydrich pisał w liście do Göringa, że „problem” żydowski na terenach okupowanych przez nazistów, zamieszkiwanych przez około 3 i ¼ miliona Żydów, nie może być rozwiązany przez emigrację. W tymże miesiącu Heydrich poinformował Ribbentropa, że kwestia żydowska z ponad trzema milionami Żydów nie może już zostać rozwiązana poprzez emigrację, ale wymaga „rozwiązania terytorialnego”. W nazistowskich kręgach władzy zaczęła zyskiwać popularność koncepcja, aby Żydów zesłać na Madagaskar i utworzyć tam rezerwat pod „aryjską kontrolą”; organizacją przedsięwzięcia miał się zająć Heydrich. Na wyspę planowano zesłać 4 miliony Żydów w ciągu 5 lat. Plan krótkoterminowy zakładał zesłanie Żydów do Generalnego Gubernatorstwa, a długoterminowy – na Madagaskar. Projekt ten – będący kolejnym przejawem radykalizacji stanowiska nazistów wobec Żydów – został zarzucony ze względu na brak traktatu pokojowego z Wielką Brytanią i brak możliwości zabezpieczenia szlaków morskich prowadzących z Europy na Ocean Indyjski.

    Werner Best (ur. 10 lipca 1903, zm. 23 czerwca 1989) - niemiecki zbrodniarz wojenny, pełnomocnik III Rzeszy w okupowanej Danii i SS-Obergruppenführer.Noc kryształowa (niem. Kristallnacht, Reichskristallnacht lub Reichspogromnacht) – pogrom Żydów w hitlerowskich Niemczech, który miał miejsce w nocy z 9 na 10 listopada 1938.

    Pod koniec 1940 roku Hitler nakazał Heydrichowi pracę nad pierwszym szkicem projektu „ostatecznego rozwiązania”, które miało być zrealizowane po zakończeniu wojny. W dniu 24 stycznia 1941 roku Heydrich przedstawił swoją propozycję Göringowi (jej dokładna treść nie jest znana). 26 marca 1941 roku Heydrich i Göring omawiali projekt „rozwiązania kwestii żydowskiej” i propozycje tego pierwszego ze stycznia tegoż roku. 31 lipca tegoż roku Göring – podpisując dokument napisany przypuszczalnie przez Eichmanna i którego zamysł powstał w RSHA – udzielił Heydrichowi pisemnego upoważnienia do opracowania „pełnego rozwiązania kwestii żydowskiej w niemieckiej strefie wpływów w Europie” i 15 października ruszyły masowe deportacje z terenu Rzeszy. Szczegóły rozmowy Göringa i Heydricha z tego dnia nie są znane i nie jest jasne, co wówczas miało być treścią tego „ostatecznego rozwiązania”; historycy spierają się, czy były to jeszcze przesiedlenia, czy już eksterminacja. Wiadomo, że nakładał na Heydricha odpowiedzialność za przygotowania organizacyjne, techniczne i materialne, a na urzędy posiadające kompetencje w zakresie spraw żydowskich – obowiązek współdziałania z Heydrichem. Zdaniem brytyjskiego historyka Padfielda można go uważać za cezurę wyznaczającą granicę między żywiołowymi pogromami a systematycznym ludobójstwem. Jak podaje Gerwarth, „niektórzy historycy” twierdzą, że pod koniec października 1941 roku władze nazistowskie zarzuciły politykę brutalnych wysiedleń i przypadkowych mordów na rzecz systematycznej eksterminacji. Deschner uważa, że decyzja fizycznej likwidacji Żydów w Europie zapadła w listopadzie 1941 roku.

    Afera Blomberga-Fritscha – uknuta intryga polityczna, odpowiednio sfabrykowana i sfałszowana sprawa natury obyczajowej (posądzenia o homoseksualizm - paragraf 175 kodeksu karnego z 1871 roku i małżeństwo z byłą prostytutką) celowo wywołana przez czołowych dostojników III Rzeszy (Hermanna Göringa, Himmlera i Heydricha) i realizowana przez podległe im służby (min. SS) w celu osiągnięcia partykularnych korzyści politycznych, wymierzona przeciwko wysoko postawionym wojskowym III Rzeszy Feldmarszałkowi Wernerowi von Blombergowi – Ministrowi Wojny i generałowi Wernerowi von Fritschowi – Naczelnemu Dowódcy Wojsk Lądowych.Jozef Gabčík (ur. 8 kwietnia 1912 w Poluvsie – obecnie Rajecké Teplice, zm. 18 czerwca 1942 w Pradze) – słowacki sierżant (czes. rotmistr) w armii czechosłowackiej, uczestnik Operacji Anthropoid, mającej na celu likwidację niemieckiego zarządcy Protektoratu Czech i Moraw, Reinharda Heydricha.

    Po ataku III Rzeszy na ZSRR, do końca 1941 roku Niemcy – głównie Einsatzgrupen – wymordowali na terenie państwa sowieckiego od 500 do 800 tysięcy Żydów. Ponieważ rozstrzeliwania były kosztowne i często negatywnie odbijały się na zdrowiu psychicznym nazistowskich oprawców, Heydrich polecił w RSHA wyszukanie nowych środków masowego mordu, które byłyby szybsze i „bardziej humanitarne”. W październiku 1941 roku zaproponowano wykorzystanie tzw. Gaswagen, w których truto ludzi gazem, jednak nie wykorzystano tej opcji na dużą skalę. W Bełżcu rozpoczęto eksperymenty nad stacjonarnymi urządzeniami do gazowania ludzi, w Oświęcimiu natomiast – nad zabijaniem ludzi za pomocą cyklonu B. Początkowo środki te miały jedynie służyć egzekucjom na froncie wschodnim w czasie wojny z ZSRR oraz zrobieniu miejsca dla Żydów deportowanych z III Rzeszy. Trwające już ludobójstwo było ukrywane przed narodem niemieckim, ale agendy aparatu państwowego otrzymywały od Heydricha raporty na temat działalności Einsatzgruppen.

    Międzynarodowa Federacja Szermiercza, oficjalna nazwa: fr. Fédération Internationale d’Escrime (FIE). Ponadnarodowa organizacja, której podlegają wszystkie związki, zajmujące się szermierką sportową. Założona została 29 listopada 1913 roku, a jej siedzibą jest Lozanna w Szwajcarii. Aktualnie, prezydentem FIE jest Uliszer Usmanow.Bruno Heydrich (ur. 23 lutego 1863 w Leuben, zm. w 1938) – niemiecki kompozytor, śpiewak i muzyk, nauczyciel muzyki. Ojciec Reinharda Heydricha.

    20 stycznia 1942 roku odbyła się organizowana i kierowana przez Heydricha konferencja w Wannsee, na której ustalono „ostateczne rozwiązanie kwestii żydowskiej”. Ludobójstwo już trwało, od 1939 roku w Polsce i od 1941 w Związku Sowieckim działały Einsatzgruppen, których zadaniem było eksterminowanie ludności niegermańskiej, funkcjonowały już obozy zagłady, w sierpniu 1941 roku po raz pierwszy użyto w Auschwitz cyklonu B. Decyzje dotyczące Zagłady Żydów już zapadły przed konferencją w Wansee. Celem konferencji miało być ustalenie „wspólnego stanowiska władz centralnych” w kwestii ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej i skoordynowanie działań nazistowskich urzędów zajmujących się tym zagadnieniem. Na konferencji zapadły decyzje dotyczące ostatecznego wymordowania narodu żydowskiego. Wzięli w niej udział nazistowscy oficjele odpowiedzialni za „sprawy żydowskie”, szefowie departamentów i policji, wysocy oficerowie SS, w sumie 14 osób. Heydrich stwierdził, iż jemu przysługuje pierwszeństwo w opracowywaniu ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Adolf Eichmann opracował koncepcję konferencji i sporządził z niej protokół. Trwała około półtorej godziny. Większość propozycji Heydricha została przyjęta, uczestnicy konferencji nie podnieśli większego sprzeciwu. Ostateczne rozwiązanie miało objąć około 11 milionów Żydów. W pierwszej kolejności mieli zostać usunięci z III Rzeszy i Protektoratu Czech i Moraw. Systematyczna eksterminacja narodu żydowskiego na skalę ogólnoeuropejską rozpoczęła się w maju 1942 roku.

    Katedra Świętych Wita, Wacława i Wojciecha (czes. Katedrála svatého Víta, Václava a Vojtěcha) – siedziba arcybiskupów praskich i prymasa czeskiego, główny kościół Pragi. Usytuowany jest na wzgórzu zamkowym Hradczany, jest trzecim kościołem na tym miejscu (po przedromańskiej rotundzie i romańskiej bazylice), stanowi dominantę historycznej i obecnej panoramy stolicy Czech. Budowana w kilku fazach, w latach 1344–1385 (część wschodnia, wraz z elewacją południową), w latach 1870-1929 roku dokończono całość. Jeden z cenniejszych przykładów architektury dojrzałego gotyku i neogotyku w Europie Środkowej. Wewnątrz zawiera cenne dzieła sztuki rzeźby i malarstwa od XIV do XX w. w tym dzieła Petera Parlera i jego warsztatu (nagrobki Przemyślidów, popiersia czeskich osobistości na tryforium), fragmenty oryginalnych gotyckich fresków. Sanktuarium świętych patronów czeskich (Wita, Wacława, Wojciecha, Zygmunta oraz Jana Nepomucena). Jest historycznym kościołem grzebalnym i koronacyjnym królów czeskich, ponad tzw. Złotą Bramą (ozdobioną mozaiką ze sceną Sądu Ostatecznego z XIV w.) przechowywane są insygnia koronacyjne królów czeskich, w tym korona św. Wacława.Divine Intervention – szósty album thrashmetalowego zespołu Slayer. Nagrywany w 1994 roku, a wydany 27 września 1994 roku nakładem American Recordings. To pierwszy album nagrany z perkusistą Paulem Bostaphem. Zadebiutował na 8 miejscu listy Billboard 200, Divine Intervention stał się najwyżej uplasowanym albumem w historii zespołu do czasu Christ Illusion który zadebiutował na miejscu 5. Według danych z kwietnia 2002 album sprzedał się w nakładzie 405 092 egzemplarzy na terenie Stanów Zjednoczonych.

    Czechy i Morawy (1941–1942)[]

    Reinhard Heydrich i Karl Hermann Frank na Zamku w Pradze, 1941 rok

    24 września 1941 roku Adolf Hitler z rekomendacji Martina Bormanna mianował Reinharda Heydricha protektorem Czech i Moraw w zastępstwie Konstantina von Neuratha, którego polityka była uważana za zbyt miękką. Dzięki temu Heydrich, który rozkazy przyjmował poprzez Göringa lub Himmlera, uzyskał bliższy, bezpośredni dostęp do Führera III Rzeszy i stał się najpotężniejszą osobą w Czechach i Morawach. Powierzenie Heydrichowi rządów nad Protektoratem było wyrazem zaostrzenia polityki antyżydowskiej Hitlera, który postanowił, aby Berlin, Wiedeń i Praga były pierwszymi miastami III Rzeszy, w których nie ma Żydów. Heydrich pozostał jednocześnie szefem służb wywiadowczych i 2 lub 3 razy w tygodniu latał samolotem między Berlinem a Pragą. Dalej zajmował się też kierowaniem całością „ostatecznego rozwiązania” i kwestią kolonizacji terenów wschodnich. 19 listopada 1941 roku w kaplicy św. Wacława w katedrze św. Wita na Zamku w Hradczanach odbyło się symboliczne poddanie państwa czesko-morawskiego władzy niemieckiej.

    Holocaust („całopalenie”, spolszczenie: Holokaust) – pierwotnie termin religijny oznaczający ofiarę całopalną (w tym znaczeniu może być stosowane również dziś), obecnie najpowszechniejszym znaczeniem tego słowa są prześladowania i zagłada prawie 6 milionów Żydów przez władze niemieckiej III Rzeszy oraz jej sojuszników w okresie II wojny światowej (w tym znaczeniu, jako nazwa własna, słowo Holocaust/Holokaust pisane jest wielką literą).Grodno (biał. Гро́дна Hrodna, lub też: Го́радня, Гаро́дня; ros. Гродно, Grodno; lit. Gardinas; jid. גראָדנע, Grodne; niem. Grodno, Garten) – miasto obwodowe na Białorusi, nad Niemnem, w pobliżu granicy z Polską,siedziba administracyjna obwody grodzieńskiego; 328 000 mieszkańców (2010); ośrodek przemysłowy; port lotniczy, węzeł kolejowy i drogowy, przystań rzeczna; uniwersytet (od 1978); siedziba Związku Polaków na Białorusi i polskiego konsulatu generalnego.

    Heydrich był zwolennikiem zaostrzenia kursu polityki hitlerowskiej wobec Czech. Zalecał tortury wobec członków czeskiego ruchu oporu. Natychmiast po objęciu władzy nakazał aresztowanie i skazanie na śmierć Aloisa Eliáša za utrzymywanie kontaktów z czechosłowackim rządem emigracyjnym w Londynie w czasach poprzedniego protektora, von Neuratha (wyrok wykonano po zamachu na Heydricha). Przed śmiercią na Eliášu wymuszono wiernopoddańczą deklarację pod groźbą wymordowania 20 tysięcy Czechów. Nie wierząc statystykom pozostawionym przez nazbyt jego zdaniem łagodny rząd Neuratha, 1 października 1941 roku Heydrich nakazał Żydowskiej Gminie Wyznaniowej w Pradze przeprowadzenie rejestracji wszystkich Żydów w Protektoracie.

    Republika Weimarska – potoczna nazwa państwa niemieckiego istniejącego w latach 1919-1933 (nazwa urzędowa: Rzesza Niemiecka). Powstała w wyniku rewolucji listopadowej 1918. Było to państwo federalne, demokratyczne, z mieszaną prezydencko-parlamentarną formą rządów. Parlamentem był Reichstag, stolicą – Berlin. Nazwa republiki pochodzi od miasta Weimar, w którym obradowało zgromadzenie narodowe, uchwalające konstytucję. Na powstanie republiki bezpośredni wpływ miały skutki I wojny światowej. Upadek republiki spowodowało powstanie i umocnienie się nazizmu.Niemiecki Obóz Zagłady w Bełżcu (niem.: Sonderkommando Belzec der Waffen-SS) – niemiecki nazistowski obóz zagłady funkcjonujący od marca do grudnia 1942 roku. Obóz położony był na południe od wsi Bełżec, nieopodal linii kolejowej Lublin – Lwów.

    Już w czasach von Neuratha Protektorat Czech i Moraw był wykorzystywany – w szczególności sektor zbrojeniowy (w Czechach i Morawach powstawała ⅓ niemieckich czołgów czy ⅖ niemieckich lekkich karabinów maszynowych) – jako gospodarcze zaplecze III Rzeszy, jednak Hitler był zaniepokojony spadkiem wydajności czesko-morawskiego przemysłu. Z biegiem czasu rósł opór narodu czeskiego wobec okupacji nazistów, przykładowo wyrażany poprzez strajki lub maksymalnie powolną pracę, co prowadziło do znacznego spadku wydajności przemysłu. Celem Heydricha było pogłębienie eksploatacji potencjału ekonomicznego Protektoratu poprzez terror, przymusową rekrutację robotników, zachęty i propagandę. W celu podniesienia wydajności pracy, w październiku 1941 roku Heydrich nakazał zwiększenie dziennych przydziałów żywnościowych dla czeskich robotników. Za radą Hitlera nakazywał rozstrzeliwać po 10 zakładników w fabrykach, w których nastąpiły wypadki sabotażu, a nadawać dodatkowe przydziały żywności pracownikom zakładów, które miały dużą wydajność. Wprowadził także bismarckowski system ubezpieczeń społecznych dla pracowników.

    Heydrich otrzymał od Hitlera polecenie zwiększenia germanizacji Czechów oraz zachowania fasadowej autonomii państwowej. W rozmowach z najbliższymi współpracownikami Heydrich przedstawiał plany germanizowania, likwidowania lub wykorzystywania w charakterze siły roboczej ludności czeskiej w zależności od kryterium rasowego oraz postawy względem okupanta. Heydrich pojmował germanizację jako całkowite podporządkowanie podbitych narodów, wymazanie ich tożsamości narodowej, wcielenie do niemieckiego ludu (Volk) oraz zlikwidowanie „elementów” wrogich ideologii hitlerowskiej i osób „bezwartościowych” rasowo poprzez mordy i wysiedlenia. Plany germanizacyjne Heydricha rozpowszechniły się i wzmocniły opór wobec władzy nazistów. Heydrich czynił też plany ograniczenia liczby niemieckich pracowników administracji Protektoratu, które umożliwiłyby wysłanie około 50 tysięcy mężczyzn do służby wojskowej.

    Heydrich dążył także do zlikwidowania czesko-niemiecko-żydowskiej różnorodności kulturowej Pragi i wprowadzenia na jej miejsce jedynie kultury niemieckiej. Wspólnie z Goebbelsem opracował szczegółową umowę, w której myśl naziści uzyskiwali pełną kontrolę nad instytucjami kulturowymi w Protektoracie. Zakres kształcenia ludności czeskiej miał zostać ograniczony do prostej arytmetyki, podpisywania się imieniem i nazwiskiem oraz wpojenia absolutnego posłuszeństwa wobec Niemców.

    2 października 1941 roku Heydrich ogłosił stan wojenny na terenie Protektoratu. W ciągu pierwszych trzech dni na śmierć skazano 92 osoby, kolejnych 256 trafiło do więzień Gestapo. Do końca listopada wykonano 404 wyroki śmierci (głównie na członkach czeskiego ruchu oporu), a zatrzymano dalszych 6 tysięcy osób. Około 3 tysięcy osób wysłano do obozów koncentracyjnych, z czego wojnę przeżyło kilka procent. Zlikwidowano właściwie całą łączność radiową między Londynem a czeskim podziemiem, w ten sposób praktycznie rozbijając zorganizowany czeski ruch oporu w Protektoracie. Terror zelżał pod koniec października ze względów wizerunkowych, ale nadal potajemnie wykonywano egzekucje w obozie koncentracyjnym Mauthausen.

    Na przełomie lat 1941/1942 nastąpił wzrost aktywności ruchów oporu na terenie okupowanych przez nazistów państw Europy Wschodniej. Chociaż Heydrich otrzymywał raporty na temat spadochroniarzy, którzy przedostali się do Protektoratu i dokonywali aktów sabotażu, i choć zaczął zakładać kamizelkę kuloodporną, nadal poruszał się po Pradze otwartym samochodem bez eskorty. Heydrich odmawiał ochrony, gdyż byłoby to uszczerbkiem dla „niemieckiego prestiżu” i wywołałoby wrażenie, że boi się Czechów.

    Zamach[]

     Osobny artykuł: Zamach na Reinharda Heydricha.
    Mercedes-Benz W142, w którym jechał i został śmiertelnie ranny Reinhard Heydrich. Zdjęcie z dnia zamachu
    Kondukt pogrzebowy w Berlinie, 9 czerwca 1942

    27 maja 1942 roku o godzinie 10:29 przy ulicy Malé Holešovice na przedmieściach Pragi miał miejsce zamach na Heydricha. Zamachu dokonali Jozef Gabčík i Jan Kubiš, agenci czechosłowackiego rządu emigracyjnego. Trzeci zamachowiec, Josef Valčík, stał na czatach i za pomocą lusterka dał znać dwóm pozostałym, że samochód Heydricha się zbliża. Gabčik był uzbrojony w pistolet maszynowy Sten Mk II FF 209, a Kubiš w dwie bardzo czułe bomby. Kiedy samochód Heydricha zbliżył się i zwolnił, aby wejść w zakręt, Gabčik wyjął spod płaszcza pistolet maszynowy, lecz broń zacięła się i wtedy Kubiš rzucił bombę, która eksplodowała obok prawego tylnego koła samochodu. Heydrich został trafiony odłamkami bomby, odniósł jedną ranę na plecach. Zamachowcy uciekli z miejsca zdarzenia w przekonaniu, że akcja skończyła się fiaskiem; Heydrich rzucił się za nimi w pogoń, ale po chwili zasłabł i upadł na ziemię.

    Po trafieniu do szpitala został zoperowany przez czeskiego chirurga Aloisa Vincenca Honka, praskiego internistę Waltera Hollbauma oraz naczelnego chirurga szpitala Waltera Dicka. W toku operacji usunięto z organizmu zniszczoną śledzionę. W wyniku zbyt obszernego cięcia chirurgicznego w jamie brzusznej doszło do infekcji, która się stopniowo rozprzestrzeniała. Heydrich zmarł 4 czerwca 1942 w szpitalu na Bulovce w wyniku zakażenia krwi.

    Plany operacji, która nosiła kryptonim „Antropoid”, powstały pod koniec września 1941 roku w Londynie. Dokonanie zamachu było tym łatwiejsze, że Heydrich poruszał się po Pradze bez ochrony, w otwartym samochodzie. Zarówno Gabčik (z zawodu ślusarz), jak i Kubiš (z zawodu zdun) zostali przeszkoleni na spadochroniarzy w Anglii. Jedną z przypuszczalnych przyczyn zorganizowania zamachu był nikły sprzeciw czeskiego ruchu oporu wobec okupacji hitlerowskiej i tym samym niska pozycja polityczna Czechosłowacji w obozie aliantów. Przed podjęciem operacji czeski rząd emigracyjny był ostrzegany, że w prześladowaniach odwetowych zginą tysiące ludzi. W przygotowaniach do zamachu brało udział brytyjskie Kierownictwo Akcji Specjalnych.

    Niezwykle okazały pogrzeb – największa tego rodzaju uroczystość w dziejach III Rzeszy – odbył się w Berlinie; mowę pochwalną wygłosił Himmler, głos zabrał również Hitler. Na pogrzebie obecna była delegacja czeskiego rządu. Heydrich został pochowany na Cmentarzu Inwalidów w Berlinie. W miejscu zamachu ustawiono popiersie, przy którym do 1945 roku stała warta honorowa SS. Władze SS odmówiły duchowieństwu katolickiemu udziału w uroczystościach i odprawiło mszę żałobną za Heydricha, który był ochrzczony w Kościele rzymskokatolickim.

    Ty, Reinhardzie Heydrichu, byłeś naprawdę dobrym esesmanem.
    – Heinrich Himmler na pogrzebie Heydricha
    Był on jednym z najlepszych narodowych socjalistów, jednym z najpotężniejszych obrońców idei Rzeszy Niemieckiej i jednym z największych przeciwników wszystkich wrogów tej Rzeszy.
    – Adolf Hitler na pogrzebie Heydricha

    Następstwa zamachu[]

    Na terenie Protektoratu Czech i Moraw wprowadzono stan wojenny, obowiązki protektora przejął Kurt Daluege. Władze III Rzeszy wymusiły na czeskim rządzie w Protektoracie, aby potępiły zamach i zorganizowały liczne wiece poparcia dla okupacji nazistów. Hitler w ramach odwetu zażądał natychmiastowego rozstrzelania 10 tysięcy Czechów, Himmler jednak przekonał Führera III Rzeszy, aby liczbę tę obniżyć do stu. Jednym z pierwszych rozstrzelanych był aresztowany wcześniej Alois Eliáš. Do końca czerwca 1942 roku aresztowano 1000 osób. Po fałszywej informacji, że zamachowcy ukrywają się w Lidicach, wymordowano rodziny dwóch czeskich oficerów byłej armii czeskiej. Wkrótce, za radą szefa praskiej Policji Bezpieczeństwa Horsta Böhmego, Hitler nakazał zrównanie Lidic z ziemią. Rozstrzelano niemal 200 mężczyzn, 198 kobiet wywieziono do obozu koncentracyjnego Ravensbrück, kilkoro dzieci uznano za podatne na zniemczenie, a resztę wymordowano. Ponadto, w miejscowości Ležáky rozstrzelano 33 osoby z powodu ukrywającego się tam czeskiego radiotelegrafisty i dwóch kryjówek dla czeskich spadochroniarzy.

    Znaczek pocztowy z maską pośmiertną Heydricha, wydany w pierwszą rocznicę jego śmierci

    Zamachowcy ukryli się w soborze Świętych Cyryla i Metodego, katedrze Kościoła Prawosławnego Czechosłowacji. Proboszcz parafii, Vladimír Petřek, dostarczał im jedzenie i gazety. Zamachowcy zostali zdradzeni przez jednego ze swoich towarzyszy, Karela Čurdę, który otrzymał za ujawnienie informacji na ich temat 5 milionów marek. Čurda wiedział, że zamachowcy ukrywali się wcześniej u mężczyzny o nazwisku Moravec, który figurował już w aktach Gestapo; po aresztowaniu nic nie zdradził, ale jego syn został przez gestapowców torturami zmuszony do wyjawienia miejsca ukrywania się zamachowców. Nad ranem 18 czerwca cerkiew została otoczona przez kilkuset esesmanów. Po kilkugodzinnej wymianie ognia zamachowcy, których było siedmiu, zmarli w wyniku odniesionych ran, albo popełnili samobójstwo.

    Na karę śmierci skazano proboszcza Petrka, zwierzchnika Kościoła Prawosławnego Czechosłowacji – biskupa Czech, Moraw i Śląska Gorazda i dwóch innych duchownych. Zdelegalizowany został cały Kościół Prawosławny Czech i Słowacji. Kolejnych 236 osób, które wspierały spadochroniarzy, wywieziono do Mauthausen i zamordowano. W odwetowej fali terroru zginęły tysiące Czechów. Karana śmiercią była również sama aprobata dla zamachu.

    Lidice stały się jednym z symboli oporu przeciwko nazistom. Słowa „Lidice będą żyć” stały się hasłem walki z reżimem hitlerowskim. W Stanach Zjednoczonych, Meksyku, Peru i Brazylii powstały miejscowości noszące tę samą nazwę. Naziści natomiast w hołdzie dla Heydricha nazwali akcję eksterminacji Żydów w Generalnym Gubernatorstwie – w której czasie do października 1943 zgładzono dwa miliony ludzi – Operacją Reinhard. Hitler uczynił Heydricha patronem 6 Dywizji Piechoty SS. Nadał też jego nazwisko 18 ulicom lub placom w różnych miastach w Protektoracie Czech i Moraw. W pierwszą rocznicę śmierci wydano znaczek z maską pośmiertną Heydricha.

    Wskutek nazistowskich represji, trwających przez całe lato 1942 roku, niemal zupełnie zniszczono czeski ruch oporu, w tym organizację ÚVOD i cały jej Komitet Centralny. W wyniku fali prześladowań aresztowano ponad 3 tysiące Czechów, z czego 1327 skazano na śmierć. Dalszych 4 tysiące trafiło do obozów koncentracyjnych lub więzień. Osłabło też poparcie społeczeństwa czeskiego dla ruchu oporu, toteż zamachowcy mimowolnie przyczynili się do „pacyfikacji” Protektoratu. Himmler nakazał przyśpieszenie eksterminacji narodu żydowskiego.

    5 sierpnia 1942 roku brytyjski minister spraw zagranicznych, Anthony Eden, oficjalnie odrzucił postanowienia układu monachijskiego z 1938 roku.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.191 sek.