• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rak trzustki



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]
    Przeczytaj także...
    Otrzewna (łac. peritoneum) – cienka, gładka błona surowicza, która wyściela ściany jamy brzusznej i miednicy oraz pokrywa całkowicie lub częściowo położone w tych jamach narządy.APC (Adenomatous Polyposis Coli - gruczolakowata polipowatość okrężnicy) – gen kodujący u człowieka białko APC.

    Rak trzustki (łac. carcinoma pancreatis) – pierwotny nowotwór złośliwy trzustki pochodzenia nabłonkowego, różnicujący się w kierunku zewnątrzwydzielniczej części trzustki. Histopatologicznie zdecydowaną większość raków trzustki u ludzi stanowi gruczolakorak przewodowy. Objawy choroby zależą od lokalizacji i wielkości guza. Ze względu na niespecyficzne (czyli niejednoznaczne) objawy wczesnego raka i częsty bezobjawowy początkowy przebieg, choroba jest rozpoznawana w zaawansowanym stadium. Do wczesnych objawów należą dolegliwości bólowe lub uczucie dyskomfortu brzucha, często o narastającym charakterze, wzdęcie, brak łaknienia, spadek masy ciała, biegunka i nudności. W późniejszym etapie choroby pojawia się żółtaczka, świąd skóry, ból w górnej części brzucha lub pleców, wymioty oraz (dalszy) spadek masy ciała. Objawem raka trzustki może być również nagłe pojawienie się cukrzycy lub nieprawidłowej tolerancji glukozy. Rozpoznanie choroby nowotworowej może być także poprzedzone ostrym zapaleniem trzustki. Przy zaawansowanej chorobie w badaniu fizykalnym często stwierdzany jest guz w nadbrzuszu, objaw Courvoisiera, powiększenie wątroby, wodobrzusze, próg Blumera i powiększenie niektórych węzłów chłonnych. Chorobie mogą towarzyszyć zakrzepica żył głębokich i wędrujące zakrzepowe zapalenie żył, zwane objawem Trousseau. W raku trzustki często występują depresjazaburzenia lękowe.

    Błona śluzowa, śluzówka (gr. mucosa) – wyściółka przewodów i jamistych narządów wewnętrznych mających kontakt ze środowiskiem zewnętrznym organizmu kręgowca. Składa się z dwóch zasadniczych warstw: nabłonka i pokrytej przezeń tkanki łącznej zwanej blaszką właściwą zawierającej naczynia krwionośne i limfatyczne, nerwy, często różne receptory, gruczoły czy mięśnie gładkie.Nadwaga – nagromadzenie tkanki tłuszczowej w organizmie przekraczające optymalne ilości zdrowotne. Nadwaga staje się typową cechą w populacjach, gdzie nie ma problemów z brakiem żywności i dominuje styl życia pozbawiony aktywności fizycznej.

    Do najważniejszych czynników zagrożenia chorobą należą palenie tytoniu, nadwaga i otyłość, cukrzyca typu 2 oraz występowanie raka trzustki wśród najbliższych krewnych. Najistotniejszym z wymienionych jest palenie tytoniu. Ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem: blisko połowa chorych ma ponad 75 lat, a tylko 13% jest poniżej 60. roku życia. Zapadalność na świecie jest bardzo zróżnicowana, największa w krajach wysokorozwiniętych. W Europie i Stanach Zjednoczonych rak trzustki stanowi czwartą z kolei przyczynę zgonów z powodu nowotworu złośliwego.

    Insulinopodobny czynnik wzrostu (IGF) – polipeptyd wykazujący duże podobieństwo do insuliny. Wyróżnia się 2 czynniki - IGF-I i IGF-II.Acanthosis nigricans, rogowacenie ciemne – choroba skóry, która może występować w postaci łagodnej towarzysząc insulinooporności, otyłości i innym niezłośliwym zaburzeniom endokrynologicznym lub jako zespół paraneoplastyczny występujący głównie w przebiegu raków przewodu pokarmowego, szczególnie raka żołądka.

    Kliniczne rozpoznanie stawia się na podstawie badań obrazowych, przede wszystkim tomografii komputerowej. Mają one na celu zakwalifikowanie choroby do jednej z trzech kategorii: choroby operacyjnej, choroby o granicznej operacyjności i choroby nieoperacyjnej. Rozpoznanie histopatologiczne jest stawiane na podstawie badania preparatu pooperacyjnego lub bioptatu z wykonanej biopsji.

    Insektycydy polichlorowe są dużą grupa związków chemicznych, głównie weglowodorów w różnym stopniu chlorowanych i o różnej budowie. Zależnie od budowy chemicznej wykazują różną skuteczność w zwalczaniu owadów oraz różną szkodliwość dla człowieka i środowiska.Oksaliplatyna (łac. oxaliplatinum) – lek cytostatyczny stosowany w chemioterapii nowotworów złośliwych, głównie w leczeniu raka jelita grubego. Oksaliplatyna jest zaliczana do leków alkilujących. Chemicznie jest to związek kompleksowy platyny na II stopniu utlenienia z 1,2-diaminocykloheksanem oraz grupą szczawianową.

    Jedyną metodą pozwalającą na całkowite wyleczenie jest wykonanie radykalnej onkologicznie operacji. Rodzaj operacji zależy od lokalizacji choroby. W raku głowy trzustki wykonuje się pankreatoduodenektomię sposobem Kauscha-Whipple'a lub w modyfikacji Traverso-Longmire’a z odpowiednio szerokim wycięciem węzłów chłonnych. Leczenie operacyjne uzupełnia się chemioterapią adiuwantową z zastosowaniem gemcytabiny lub 5-fluorouracylu albo kapecytabiny. U części chorych operację poprzedza leczenie neoadiuwantowe. Leczenie choroby z przerzutami jest oparte o chemioterapię. U chorych w dobrym stanie ogólnym preferuje się program FOLFIRINOX, polegający na podawaniu 5-fluorouracylu, irynotekanu i oksaliplatyny albo gemcytabiny z nab-paklitakselem. Chorych w złym stanie ogólnym leczy się monoterapeutycznie gemcytabiną. Chorobę miejscowo zaawansowaną leczy się podobnie jak chorobę z przerzutami.

    Kinazy aktywowane mitogenami (kinazy MAP, MAPK, ang. mitogen-activated protein kinases, EC 2.7.11.24) – grupa kinaz białkowych serynowo-treoninowych, odgrywających rolę w regulacji odpowiedzi na sygnały zewnętrzne dochodzące do komórki (mitogeny). Mają one zatem wpływ na ekspresję genów, podziały, różnicowanie, ruch i apoptozę komórek.Atypia – zespół nieprawidłowych cech złośliwości w budowie komórek. Jednak nie każda komórka atypowa jest komórką nowotworową, natomiast każda komórka nowotworowa jest komórką atypową.

    Spis treści

  • 1 Objawy
  • 2 Czynniki ryzyka
  • 2.1 Palenie tytoniu
  • 2.2 Otyłość
  • 2.3 Cukrzyca typu 2
  • 2.4 Przewlekłe zapalenie trzustki
  • 2.5 Alkohol
  • 2.6 Dieta i aktywność fizyczna
  • 2.7 Czynniki infekcyjne
  • 2.8 Grupa krwi w układzie ABO
  • 2.9 Występowanie rodzinne i czynniki genetyczne
  • 2.10 Narażenie zawodowe
  • 3 Zapobieganie
  • 4 Epidemiologia
  • 5 Histopatologia
  • 5.1 Rak gruczołowy przewodowy
  • 5.2 Gruczolakotorbielakorak surowiczy
  • 5.3 Nowotwory śluzowe torbielowate
  • 5.4 Rak wewnątrzprzewodowy śluzowy brodawkowaty
  • 5.5 Rak z komórek zrazikowych
  • 5.6 Pankreatoblastoma
  • 5.7 Rak pseudobrodawkowaty lity
  • 5.8 Zmiany przednowotworowe
  • 5.8.1 Śródnabłonkowa neoplazja trzustkowa
  • 5.8.2 Wewnątrzprzewodowe brodawkowate nowotwory śluzowe
  • 5.8.3 Nowotwory śluzowe torbielowate
  • 6 Przebieg naturalny choroby
  • 7 Patogeneza
  • 7.1 Karcynogeny i środowiskowe czynniki ryzyka
  • 7.2 Aktywacja onkogenów
  • 7.3 Dezaktywacja antyonkogenów
  • 8 Rozpoznanie
  • 8.1 Tomografia komputerowa (TK)
  • 8.2 Rezonans magnetyczny (MRI) i cholangiopankreatografia rezonansu magnetycznego (MRCP)
  • 8.3 Ultrasonografia przezbrzuszna (USG)
  • 8.4 Ultrasonografia endoskopowa (EUS)
  • 8.5 Endoskopowa cholangiopankreatografia wsteczna (ERCP)
  • 8.6 Pozytonowa tomografia emisyjna w połączeniu z tomografią komputerową (PET-TK)
  • 8.7 Laparoskopia
  • 8.8 Biopsja
  • 8.9 Badanie histopatologiczne
  • 8.10 Markery nowotworowe
  • 9 Ocena zaawansowania i rokowania
  • 9.1 Ocena zaawansowania
  • 9.2 Czynniki rokownicze
  • 9.3 Klasyfikacja TNM
  • 10 Leczenie
  • 10.1 Leczenie chirurgiczne w chorobie ograniczonej
  • 10.2 Leczenie neoadiuwantowe
  • 10.3 Leczenie adiuwantowe
  • 10.4 Leczenie nawrotu po operacji radykalnej
  • 10.5 Leczenie choroby miejscowo zaawansowanej
  • 10.6 Leczenie choroby z przerzutami
  • 10.6.1 Gemcytabina
  • 10.6.2 FOLFIRINOX
  • 10.6.3 Kapecytabina lub 5-flurouracyl
  • 10.6.4 Leczenie drugiego rzutu
  • 10.7 Leczenie wspomagające i paliatywne
  • 11 Rokowanie
  • 12 Choroba u zwierząt
  • 13 Historia
  • 14 Uwagi
  • 15 Przypisy
  • 16 Bibliografia
  • Objawy[ | edytuj kod]

    Trzustka w stosunku do innych narządów

    Prezentowane objawy choroby zależą od lokalizacji guza, jego wielkości, naciekania lub ucisku sąsiednich narządów lub innych struktur. Wczesny rak trzustki przebiega bezobjawowo lub objawy są niecharakterystyczne, dlatego choroba zwykle jest rozpoznawana w stadium zaawansowanym.

    Mirtazapina – wielopierścieniowy organiczny związek chemiczny o właściwościach przeciwdepresyjnych i nasennych, stosowany jako lek.Transformujący czynnik wzrostu beta, TGF-β (od ang. transforming growth factor β) – białko składające się z trzech izoform: TGF-β1, TGF-β2, TGF-β3. Należy do większej rodziny białek zwanej nadrodziną transformującego czynnika wzrostu beta, która zawiera między innymi inhibinę, aktywinę, AMH, białka morfogenetyczne kości. TGF-β kontroluje proliferację oraz różnicowanie w większości typów komórek. Ma działanie przeciwzapalne.

    Do wczesnych, niecharakterystycznych objawów raka trzustki należą ból brzucha lub dyskomfort w jamie brzusznej, wzdęcie, brak łaknienia, spadek masy ciała, biegunka i nudności. Bardziej swoiste objawy są zazwyczaj związane z zaawansowaniem choroby nowotworowej. Do typowych objawów raka trzustki zalicza się żółtaczkę, świąd skóry, ból w nadbrzuszu lub plecach oraz wymioty. U większości chorych w momencie rozpoznania stwierdza się ból brzucha, żółtaczkę i spadek masy ciała.

    Hemosyderyna – kompleks białkowy magazynujący żelazo w komórkach. Zawiera mikrokryształy tlenowodorotlenenku żelaza(III), Fe(O)OH, związane z białkiem, a także fosforany i jony innych metali. Wraz ferrytyną jest główną formą przechowywania nadmiaru żelaza w wątrobie, występuje również w śledzionie i szpiku ssaków. Tworzy nieregularne, nierozpuszczalne agregaty widoczne pod mikroskopem optycznym i elektronowym. Powstaje głównie w wyniku degradacji ferrytyny-L. Żelazo zmagazynowane w hemosyderynie jest słabo biodostępne, może być jednak łatwo uwolnione, prowadząc do niszczenia komórek miąższowych.Zawał mięśnia sercowego (łac. infarctus myocardii), nazywany też zawałem serca i atakiem serca – martwica mięśnia sercowego spowodowana jego niedokrwieniem na skutek zamknięcia tętnicy wieńcowej doprowadzającej krew do obszaru serca.

    Ból jest zlokalizowany w nadbrzuszu – jednak może pojawić się w każdym kwadrancie brzucha – niekiedy promieniuje do pleców, rzadziej dotyka wyłącznie pleców. Opisywany jest jako kłucie lub uczucie ucisku, może pogarszać się podczas leżenia na wznak, po posiłku lub w nocy. Często ma charakter podstępny ze stopniowym narastaniem jego nasilenia, niejednokrotnie w przeciągu kilku miesięcy. Może być efektem zamknięcia przewodu trzustkowego lub dróg żółciowych, nacieczenia albo ucisku nerwów, sąsiednich narządów, czy innych struktur. Jest najczęstszym objawem stwierdzanym w raku trzustki.

    Trzustka (łac. pancreas) – narząd gruczołowy położony w górnej części jamy brzusznej. Ma nieregularny, wydłużony i spłaszczony w wymiarze grzbietowo-brzusznym kształt. Wymiar podłużny w rzucie poprzecznym porównywany do kształtu młotka lub haczyka (wygięty częścią środkową do przodu). W rzucie czołowym kształt przypomina literę S. U osoby żywej jest szaroróżowa, a na zwłokach szarobiała. Budowa zrazikowa dobrze zaznacza się na powierzchni gruczołu i nadaje mu wygląd guzkowaty. Na powierzchni trzustki może gromadzić się tkanka tłuszczowa, która wygładza jej powierzchnię i nadaje zabarwienie bardziej żółtawe. Miąższ narządu jest spoisty i miękki. Pod względem funkcjonalnym trzustka składa się z części wewnątrzwydzielniczej (hormonalnej, odpowiedzialnej za wytwarzanie kilku hormonów m.in. insuliny i glukagonu) i zewnątrzwydzielniczej (trawiennej, produkującej zawierający enzymy trawienne sok trzustkowy (łac. succus pancreaticus), zwany śliną brzucha ze względu na podobieństwo konsystencji i barwy do śliny).Interleukina 18 (IL-18) – cytokina wytwarzana przez makrofagi, a także inne komórki, należąca do rodziny IL-1. Pierwszą poznaną funkcją IL-18 było silne pobudzanie produkcji interferonu γ (IFNγ) przez limfocyty T i komórki NK w reakcji na działanie patogenów, takich jak lipopolisacharyd (LPS). Aktualnie uznaje się, że efekty działania IL-18 są znacznie bardziej zróżnicowane i uczestniczy ona w promowaniu polaryzacji odpowiedzi immunologicznej zarówno w kierunku Th1, Th2 jak i Th17, w zależności od tego, w obecności jakich innych cytokin się znajduje. Oprócz roli fizjologicznej, wykazano, że IL-18 może wywoływać także silne reakcje zapalne, co sugeruje jej patofizjologiczną rolę w wielu chorobach zapalnych i autoimmunologicznych, takich jak cukrzyca typu 1, stwardnienie rozsiane, miastenia, reumatoidalne zapalenie stawów, łuszczyca i inne.

    Spadek masy ciała w momencie rozpoznania jest stwierdzany u 90% chorych. Chudnięcie wynika z utraty apetytu, nudności, wymiotów, zaburzeń trawienia i wchłaniania, szczególnie tłuszczów.

    Żółtaczka zaporowa pojawia się u 50% chorych na raka trzustki, a w lokalizacji guza w głowie trzustki u 80% chorych. Żółtaczka jest bezbólowa i nie towarzyszy jej kolka żółciowa, a pojawia się różnego stopnia świąd skóry. Jest spowodowana zablokowaniem przepływu żółci przez drogi żółciowe. W raku głowy trzustki może być objawem wczesnym, ponieważ zablokowanie przewodu żółciowego wspólnego może występować nawet przy małych guzach. W guzach położonych w trzonie lub ogonie trzustki żółtaczka jest jednak efektem pojawienia się licznych przerzutów do wątroby i niewydolności niezniszczonego miąższu wątroby lub skutkiem przerzutów do węzłów chłonnych więzadła wątrobowo-dwunastniczego i ucisku przez nie na drogi żółciowe. Zablokowanie dróg żółciowych może przejawiać się objawem Courvoisiera, który polega na współwystępowaniu żółtaczki i bezbólowym powiększeniu pęcherzyka żółciowego, który może być wybadany palpacyjnie. Objaw pojawia się u mniej niż 25% chorych.

    Neuropeptydy – peptydy o funkcji mediatorów, syntetyzowane zarówno w neuronach (w obszarze perikarionu), jak i w innych komórkach organizmu. Związki o znacznie większej cząsteczce niż klasyczne neurotransmitery.RB (pRb, Rb) – białko kodowane przez gen supresorowy RB1. Gen RB1 jest zmutowany w wielu typach nowotworów człowieka. Nazwa białka RB pochodzi od siatkówczaka (retinoblastoma), nowotworu spowodowanego mutacjami w obydwu allelach kodującego białko genu RB1. Białko RB w komórkach jest obecne zazwyczaj jako fosfoproteina, i jest substratem reakcji fosforylacji przeprowadzanej przez liczne białka enzymatyczne z rodziny kinaz. Udowodnioną funkcją białka RB jest zapobieganie podziałowi komórki przez zatrzymanie cyklu komórkowego. Niefunkcjonalne białko RB nie zapobiega podziałom komórek, stąd udowodniony związek między mutacjami z utratą funkcji w genie RB1 a niekontrolowanymi podziałami komórek nowotworu.

    U 20–60% chorych rozpoznanie raka trzustki poprzedza nagłe pojawienie się cukrzycy lub nieprawidłowej tolerancji glukozy. Z kolei u 13% chorych rozpoznanie raka poprzedza ostre zapalenie trzustki. Zaawansowanej chorobie towarzyszą wymioty, niedrożność dwunastnicy, krwawienie z przewodu pokarmowego, powiększenie śledziony, osłabienie i kacheksja.

    Grupy krwi – zestawy antygenów, obecnych na powierzchni krwinek czerwonych. W zależności od układu grupowego pod uwagę brane są różne zestawy antygenów. Niezgodność w obrębie układu grupowego wiąże się z reakcją odpornościową organizmu polegającą na wytworzeniu przeciwciał skierowanych przeciwko nieprawidłowym antygenom obecnym na erytrocytach. W ramach tego samego gatunku może istnieć wiele układów grupowych krwinek czerwonych. Zachowanie zasad zgodności w obrębie układów grupowych krwi jest istotne podczas transfuzji krwi, przeszczepianiu narządów oraz w ciąży.Doustne leki przeciwcukrzycowe – grupa leków w postaci tabletek stosowanych w cukrzycy. Leki te różnią się pod względem mechanizmu działania, profilu farmakologicznego, ale ich wspólną cechą jest zasadniczy efekt działania – obniżanie stężenia glukozy we krwi (działanie hipoglikemizujące). Doustne leki przeciwcukrzycowe znajdują zastosowanie przede wszystkim w leczeniu cukrzycy typu 2, oraz niektóre z nich (pochodne biguanidowe) pomocniczo w wybranych przypadkach cukrzycy typu 1 (zmniejszenie wahań glikemii poposiłkowej, obniżenie poziomu lipidów).

    W zaawansowanej chorobie w badaniu fizykalnym bywają stwierdzalne guz w nadbrzuszu, powiększenie wątroby, wodobrzusze, próg Blumera, guz siostry Mary Joseph (powiększony węzeł chłonny okolicy okołopępkowej) i powiększenie węzłów chłonnych nadobojczykowych (węzeł Virchowa). Rakowi trzustki może towarzyszyć zakrzepica żył głębokich i wędrujące zakrzepowe zapalenie żył (objaw Trousseau).

    Czynnik rakotwórczy, czynnik onkogenny, karcynogen, kancerogen – czynnik, który powodując mutację materiału genetycznego, przyczynia się do rozwoju choroby nowotworowej.Materiał genetyczny - substancja chemiczna będąca nośnikiem informacji genetycznej. Inaczej mówiąc, materiał genetyczny jest fizycznym nośnikiem dziedziczności. U wszystkich znanych organizmów żywych materiałem genetycznym jest DNA. U niektórych wirusów, np. u wirusa grypy lub wirusa HIV, funkcję tę pełni RNA.

    Często u chorych z rakiem trzustki występują zaburzenia depresyjne i zaburzenia lękowe. Zaburzenia te występują znacznie częściej niż w innych chorobach nowotworowych jamy brzusznej, w tym w przypadku raka żołądka. Niektóre badania sugerują brak różnicy częstości występowania zaburzeń depresyjnych pomiędzy chorymi świadomymi choroby nowotworowej i niewiedzącymi o niej. W patogenezie zaburzeń depresyjnych u chorych na raka trzustki postuluje się udział cytokin prozapalnych: IL-6, IL-18 i TNF-α lub wytwarzanie przeciwciał przeciwko serotoninie.

    Paraneoplastyczne rogowacenie dłoni i stóp, zespół Bazexa – rzadki zespół paraneoplastyczny, należący do skórnych rewelatorów chorób nowotworowych, charakteryzujący się występowaniem łuszczycopodobnych, złuszczających się ognisk barwy czerwonawo-fioletowej na dłoniach, stopach, w obrębie małżowiny usznej, czasami obejmujących grzbiet nosa lub całą twarz. Zmianom tym często towarzyszy nasilona dystrofia paznokci. Z objawów podmiotowych występuje charakterystyczny świąd.Rak (łac. carcinoma, z łac. cancer – "rak, krab", z gr. καρκινος /karkinos/ – "rak, krab morski") – nazwa grupy chorób nowotworowych będących nowotworami złośliwymi wywodzącymi się z tkanki nabłonkowej.
    Zespoły paraneoplastyczne

    Zespoły paraneoplastyczne są objawami towarzyszącymi nowotworom, ale powstającymi niezależnie od ich miejscowego wzrostu lub występowania przerzutów.

    Rakowi trzustki mogą towarzyszyć zespoły paraneoplastyczne:

  • skórne: rumień nekrotyczny wędrujący, rumień guzowaty, acanthosis nigricans maligna, zespół Lesera-Trélata, zespół Bazexa, zespół Sweeta,
  • neurologiczne: miastenia, zespół Lamberta-Eatona, zapalenie skórno-mięśniowe i zapalenie wielomięśniowe, polineuropatie,
  • hematologiczne: niedokrwistość, leukocytoza, eozynofilia, trombocytoza,
  • endokrynologiczne: zespół Cushinga, prawdopodobnie cukrzyca.
  • Czynniki ryzyka[ | edytuj kod]

    Do czynników ryzyka zachorowania na raka trzustki należą:

    Zespół Li-Fraumeni (zespół Li-Fraumeni 1, ang. Li-Fraumeni syndrome, LFS, LFS1) – rzadki, uwarunkowany genetycznie zespół predyspozycji do nowotworów. Dziedziczony jest autosomalnie dominująco, spowodowany jest mutacją w genie TP53, jednym z najważniejszych genów supresorowych nowotworów.Pregabalina (pregabalin, ATC: N 03 AX 16) – organiczny związek chemiczny, lek przeciwpadaczkowy, pochodna kwasu gamma-aminomasłowego. Stosowana w leczeniu bólu neuropatycznego, oraz zespołu lęku uogólnionego u dorosłych. Produkowana przez firmę Pfizer pod nazwą handlową Lyrica®.
  • palenie tytoniu – najważniejszy czynnik ryzyka
  • nadwaga i otyłość
  • cukrzyca typu 2
  • przewlekłe zapalenie trzustki, szczególnie rodzinne zapalenie trzustki
  • prawdopodobnie zakażenie Helicobacter pylori
  • czynniki genetyczne
  • rodzinny rak trzustki
  • zespół znamion dysplastycznych (FAMMMS)
  • mutacje BRCA1 i BRCA2
  • zespół Lyncha (dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością, HNPCC)
  • zespół Peutza-Jeghersa
  • rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP)
  • zespół Li-Fraumeni
  • dieta bogata w czerwone mięso i tłuszcze nasycone
  • grupa krwi A
  • regularne spożywanie dużych ilości alkoholu.
  • Palenie tytoniu[ | edytuj kod]

    Palenie tytoniu jest najsilniejszym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka trzustki

    Palenie tytoniu jest najsilniejszym i najważniejszym środowiskowym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka trzustki. Wiąże się aż z 25–30% przypadków raka trzustki, stanowi więc najczęstszy czynnik etiologiczny choroby. W analizie badań na łącznie 13 000 chorych na raka trzustki wykazano, że palenie aż 2,2-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania. Ryzyko zwiększa się proporcjonalnie wraz z ilością wypalonych papierosów. Po zaprzestaniu palenia ryzyko powoli ulega zmniejszeniu, a po 10–20 latach niepalenia ryzyko zachorowania na raka trzustki spada do poziomu ryzyka populacyjnego. Bierne palenie tytoniu prawdopodobnie w niewielkim stopniu zwiększa ryzyko zachorowania.

    Angiogeneza (gr. Angeion = naczynie + genesis = pochodzenie, powstawanie), inaczej neowaskularyzacja - to proces tworzenia nowych naczyń włosowatych. Zachodzi w rozwoju embrionalnym, może także zachodzić w życiu pozapłodowym zarówno jako proces fizjologiczny jak i patologiczny.Histopatologia, histologia patologiczna (gr. ἱστός πάθος -λογία) jest działem patomorfologii (dawniej nazywanej anatomią patologiczną), która bada i rozpoznaje zjawiska mikroskopowe zachodzące w komórkach oraz tkankach organizmu przy różnego rodzaju schorzeniach. Zakres wykorzystania diagnostycznego i znaczenie histopatologii w codziennej praktyce klinicznej stale się zwiększa.

    Otyłość[ | edytuj kod]

    Indeks BMI. Nadwaga i otyłość są ważnymi modyfikowalnymi czynnikami ryzyka raka trzustki

    Nadwaga i otyłość są ważnymi i modyfikowalnymi czynnikami zagrożenia rozwojem raka trzustki. Ryzyko zachorowania przy nadwadze (BMI 25–30 kg/m) wzrasta 1,3-krotnie, a przy otyłości (BMI ≥30 kg/m) 1,7-krotnie. Szacuje się, że w niektórych populacjach do 25% przypadków raka trzustki jest spowodowana nadwagą i otyłością. Otyłość jest również związana ze zwiększonym ryzykiem zgonu w przypadku wystąpienia raka trzustki.

    Kohorta – termin stosowany w statystyce i naukach stosujących ją (np. demografia, medycyna), oznaczający zbiór obiektów, najczęściej ludzi, wyodrębniony z populacji z uwagi na zachodzące jednocześnie dla całego zbioru wydarzenie lub proces w celu przeprowadzenia analizy. Kohorta powinna być wyodrębniona na podstawie istotnych statystycznie cech i jednorodna pod ich względem. Badania z użyciem kohorty zwane są badaniami kohortowymi.Sarkopenia (łac. sarcopaenia) - zespół objawów dotyczących mięśni szkieletowych, polegający na utracie masy mięśniowej i obniżaniu się funkcji mięśni i związanym z tym pogorszeniem sprawności fizycznej.

    Cukrzyca typu 2[ | edytuj kod]

    Cukrzyca typu 2 jest istotnym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka trzustki. Wykazano, że chorowanie na cukrzycę 1,5–2-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka trzustki. Stanowi ona trzeci modyfikowalny czynnik ryzyka zachorowania obok palenia tytoniu i otyłości.

    Cukrzyca lub nieprawidłowa tolerancja glukozy jest obserwowana nawet u 75% chorych z rakiem trzustki – znacząco częściej, niż w innych nowotworach złośliwych (30%) i populacji ogólnej, gdzie cukrzyca dotyka około 7% populacji. Zależność jest dwukierunkowa, ponieważ wczesnym objawem raka trzustki jest cukrzyca lub stany przedcukrzycowe, a jednocześnie cukrzyca jest czynnikiem predysponującym do rozwoju raka.

    Nowotwory głowy i szyi (ang. head and neck cancer) – jest grupa chorób nowotworowych, którą ze względu na zbliżoną etiopatogenezę, patomorfologię i podobny przebieg kliniczny ujmuje się w jedną grupę. Guzy wywodzące się z górnej części układu oddechowego i pokarmowego - są to nowotwory jamy ustnej, języka, gardła, krtani, ślinianek, jamy nosowej, zatok przynosowych, ucha, tarczycy. Do tej grupy zalicza się również chłoniaki i mięsaki. Histopatologiczne większość (90%) nowotworów głowy i szyi to rak płaskonabłonkowy wywodzący się z błony śluzowej. Nowotwory często zajmują węzły chłonne, których powiększenie często jest pierwszym objawem choroby. Większość nowotworów cechuje względnie małe ryzyko przerzutów odległych (przerzutem odległym nie jest obecność nowotworu w lokalnym węźle).Operacja, zabieg operacyjny, zabieg chirurgiczny – wszelkiego rodzaju zabiegi na narządach i tkankach ciała, służące poprawie stanu zdrowia i samopoczucia chorego, bądź postępowanie diagnostyczne przeprowadzane w taki sposób. Wbrew nazwie, zabiegi chirurgiczne nie należą do kompetencji wyłącznie lekarzy chirurgów - do operacji należy m.in. cięcie cesarskie, będące jednym z podstawowych zabiegów wykonywanych przez lekarza ginekologa. Miejsca przeznaczone do wykonywania zabiegów operacyjnych to bloki (sale) operacyjne.

    Wykazano, że metformina (zalecany lek pierwszego rzutu w leczeniu cukrzycy typu 2) zmniejsza ryzyko zachorowania na raka trzustki u chorych z cukrzycą. W retrospektywnym badaniu kohortowym na niemal 63 000 chorych na raka trzustki wykazano, że metformina znacząco zmniejsza ryzyko zachorowania w porównaniu do leczenia insuliną lub innymi lekami przeciwcukrzycowymi, szczególnie pochodnych sulfonylomocznika. Również inne badania potwierdzają ten trend. Prawdopodobnie pochodne sulfonylomocznika zwiększają ryzyko zachorowania na raka trzustki.

    Proenzym, dawna nazwa zymogen, preenzym, enzymogen – nieaktywny prekursor enzymu, wymagający do uaktywnienia jakiejś nieodwracalnej zmiany (np. proteolizy fragmentu cząsteczki przesłaniającej centrum aktywne enzymu). Przykładami proenzymów są:Medycyna paliatywna (łac. pallium – płaszcz) – dział medycyny, a także specjalność lekarska, która obejmuje leczenie i opiekę nad nieuleczalnie chorymi, którzy znajdują się w okresie terminalnym śmiertelnej choroby. Celem działań medycyny paliatywnej nie jest zatrzymanie procesu chorobowego oraz jego wyleczenie, ale poprawienie jakości życia osób w tej fazie choroby. Uzyskuje się to przez:

    Przewlekłe zapalenie trzustki[ | edytuj kod]

    Przewlekłe zapalenie trzustki jest postępującą chorobą zapalną prowadzącą do zwłóknienia narządu i w konsekwencji do niewydolności zewnątrzwydzielniczej, objawiającej się przewlekłym, silnym bólem brzucha, przewlekłą biegunką i niedożywieniem, oraz niewydolności wewnątrzwydzielniczej, prowadzącej do wtórnej cukrzycy. Główną przyczyną przewlekłego zapalenia trzustki jest nadmierne spożywanie alkoholu, przyczyniają się do niego również palenie tytoniu i nawracające ostre zapalenie trzustki.

    Rak pęcherzyka żółciowego (łac. adenocarcinoma vesicae fellae, ang. gallbladder cancer) – choroba nowotworowa pęcherzyka żółciowego, powstająca wskutek nowotworowej transformacji nabłonka gruczołowego wyścielającego światło narządu. Jest rzadkim nowotworem, źle rokującym ze względu na długo bezobjawowy przebieg.Nowotwory ośrodkowego układu nerwowego są grupą nowotworów rozwijających się w tkankach mózgowia i rdzenia kręgowego. Mogą to być nowotwory pierwotne i przerzutowe, nowotwory pierwotne dzielą się na łagodne i złośliwe. Inaczej niż w innych lokalizacjach, nowotwory łagodne ośrodkowego układu nerwowego również nierzadko wiążą się z poważnym rokowaniem, ponieważ mogą wywierać objawy uciskowe.

    Przewlekłe zapalenie trzustki 13-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka trzustki. Rak rozwija się po 10–20-letnim okresie występowania przewlekłego zapalenia trzustki. Przewlekłe zapalenie trzustki jest stosunkowo rzadką przyczyną raka trzustki, dotyczy od 5% do 10% chorych na tą chorobę. Do zwiększonego ryzyka zachorowania prowadzą zarówno etiologia alkoholowa przewlekłego zapalenia trzustki, jak i przyczyny niealkoholowe. Znacząco wyższe ryzyko zachorowania dotyczy dziedzicznego zapalenia trzustki i prawdopodobnie tropikalnego zapalenia trzustki.

    Osteoklasty, komórki kościogubne – wielojądrzaste komórki zwierzęce mające zdolność rozpuszczania i resorpcji tkanki kostnej. Posiadają istotne znaczenie w warunkach prawidłowego kształtowania się kości, procesów zrostu po złamaniach oraz w chorobach kości (np. osteoporozie). Są rodzajem makrofagów – powstają przez fuzję makrofagów jednojądrowych pobudzaną przez witaminę D.Rak przewodów żółciowych (rak komórek wyścielających drogi żółciowe, łac. cholangiocarcinoma, carcinoma cholangiocellulare, ang. cholangiocellular carcinoma, CCC, CCA) – choroba nowotworowa dróg żółciowych, będąca skutkiem nowotworowej transformacji komórek nabłonka przewodów żółciowych. Termin cholangiocarcinoma obejmuje guzy dróg żółciowych zarówno wewnątrz- jak i zewnątrzwątrobowych. Nowotwór występuje w krajach zachodnich z częstością 1-2:100 000, ale na całym świecie liczba zachorowań w ostatnich kilku dekadach rosła. Czynnikami ryzyka tego raka są pierwotne stwardniające zapalenie dróg żółciowych, malformacje wątroby, zarażenia pasożytniczymi przywrami z gatunków Opisthorchis viverrini i Clonorchis sinensis oraz kontakt z Thorotrastem (ditlenkiem toru), stosowanym niegdyś w diagnostyce radiologicznej. Objawami raka przewodów żółciowych są żółtaczka, utrata wagi, i niekiedy świąd skóry. Rozpoznanie choroby stawiane jest na podstawie badań obrazowych po potwierdzeniu histologicznym.
    Dziedziczne zapalenie trzustki

    Dziedziczne zapalenie trzustki jest chorobą uwarunkowaną genetycznie dziedziczoną autosomalnie dominująco. Najczęstszą mutacją stwierdzaną w tej chorobie jest mutacja genu PRSS1. Choroba charakteryzuje się licznymi nawracającymi napadami ostrego zapalenia trzustki, które pojawiają się już w dzieciństwie lub młodości. Prowadzi to do przewlekłego zapalenia trzustki już w okresie dojrzewania lub wczesnej dorosłości i zwiększonego ryzyka raka trzustki. Rak zwykle rozwija się w piątej dekadzie życia i pojawia się u 25–40% chorych.

    Wodobrzusze, puchlina brzuszna (łac. ascites) to stan, w którym dochodzi do nagromadzenia płynu w jamie otrzewnej niezależnie od przyczyny czy cech płynu, nazywanym również płynem puchlinowym. Nie jest więc chorobą, a jedynie objawem innych chorób.Zespół żyły głównej dolnej (ang. inferior vena cava syndrome, IVCS) – zespół objawów spowodowanych znacznym utrudnieniem lub zamknięciem przepływu krwi przez żyłę główną dolną. Zespół może być spowodowany zakrzepicą w żyle głównej lub ucisku i nacieku spowodowanego przez nowotwór.
    Tropikalne zapalenie trzustki

    Jest to typ przewlekłego zapalenia trzustki występujący głównie w krajach tropikalnych o nieznanej etiologii. U 20–50% chorych wykrywa się mutację genu SPINK1. Choroba zwykle pojawia się w młodym wieku i prowadzi do przewlekłego bólu brzucha i wtórnej cukrzycy. Ryzyko pojawienia się raka jest trudne do oszacowania. W badaniach prowadzonych pod kierownictwem H. Ramesha, w ciągu ośmioletniej obserwacji, u 8,3% chorych na tropikalne zapalenie trzustki rozwinął się rak trzustki.

    Stent - niewielka "sprężynka", najczęściej ze stali 316 LVM lub stopu chromowo-kobaltowego, umieszczana wewnątrz naczynia krwionośnego w celu przywrócenia drożności naczynia. Elastyczność zapewnia specjalna konstrukcja z falistymi połączeniami zygzakowatych drucików stanowiących właściwe rusztowanie.Żyła główna dolna, inaczej żyła próżna dolna, żyła czcza dolna (łac. vena cava inferior) – pień żylny zbierający krew z podprzeponowej połowy ciała i uchodzący do prawego przedsionka serca.

    Alkohol[ | edytuj kod]

    Alkohol jest głównym czynnikiem wywołującym przewlekłe zapalenie trzustki, będące istotnym czynnikiem ryzyka zachorowania na raka. Jednak rola spożywania alkoholu etylowego w patogenezie raka trzustki nie jest do końca jasna. Wiadomo, że niskie i umiarkowane spożycie alkoholu nie zwiększa ryzyka zachorowania na raka trzustki. Prawdopodobnie tylko u osób przewlekle spożywających duże ilości alkoholu (>30–40 g czystego etanolu dziennie) odgrywa on rolę w powstawaniu tej choroby. Nadmierne spożycie alkoholu jest zwykle związane z paleniem tytoniu i możliwe, że etanol jest kokarcynogenem wzmacniającym rakotwórczość palenia tytoniu.

    Cytoplazma – część protoplazmy komórki eukariotycznej pozostająca poza jądrem komórkowym a w przypadku, z definicji nie posiadających jądra, komórek prokariotycznych – cała protoplazma.COX-2 (cyklooksygenaza indukowana, cyklooksygenaza wzbudzona) – jedna z dwóch izoform enzymu cyklooksygenazy. COX-2 jest aktywowana pod wpływem czynników związanych ze stanem zapalnym. Jej ilość wzrasta wówczas wielokrotnie w monocytach, makrofagach, synowicytach, chondrocytach, komórkach nabłonka, fibroblastach. Enzym ten katalizuje reakcję syntezy prostanoidów (prostaglandyn, prostacyklin i tromboksanów) z kwasu arachidonowego. Ponieważ prostanoidy są istotnymi czynnikami zaangażowanymi w przebieg procesu zapalnego (wpływają m.in. na powstawanie obrzęku, gorączki, bólu), w lecznictwie wykorzystuje się związki mające zdolność hamowania aktywności cyklooksygenzy, są to niesteroidowe leki przeciwzapalne.

    Dieta i aktywność fizyczna[ | edytuj kod]

    Warzywa, owoce i produkty bogate w błonnik wykazują działanie ochronne przed powstaniem raka trzustki.

    Dieta jest bezpośrednio związana z ryzykiem zachorowania na raka trzustki. Nadmierna ilość kalorii sprzyja pojawieniu się otyłości i cukrzycy typu 2, a więc czynników ryzyka raka trzustki. Nadmierne spożywanie tłuszczów, szczególnie nasyconych, i czerwonego mięsa sprzyja powstawaniu raka trzustki.

    Gruczolakorak (łac. adenocarcinoma) - złośliwy nowotwór pochodzenia nabłonkowego. Wywodzi się z nabłonka gruczołów wydzielania zewnętrznego oraz z ich przewodów.Zespół Lesera-Trélat – nagły wysiew bardzo licznych brodawek starczych (brodawek łojotokowych), zwykle na tułowiu. Jest często oznaką nowotworu narządów wewnętrznych (najczęściej układu pokarmowego, jest wtedy zespołem paraneoplastycznym). Wysiew brodawek łojotokowych może towarzyszyć również rozwojowi nowotworu łagodnego lub ciąży, jednakże wtedy nie jest określany mianem zespołu Lesera-Trélat.

    Ochronne działanie wykazują warzywa i owoce, a także błonnik.

    Umiarkowana aktywność fizyczna również zmniejsza ryzyko zachorowania. Prawdopodobnie jest to związane ze zmniejszeniem insulinooporności.

    Czynniki infekcyjne[ | edytuj kod]

    Zakażenie Helicobacter pylori może być czynnikiem ryzyka rozwoju raka trzustki. Wyniki badań oceniających związek zakażenia Helicobacter pylori z rakiem trzustki są niespójne. Kilka badań, w tym metaanaliz, wskazuje na wzrost ryzyka rozwoju raka trzustki, szczególnie w przypadku obecności cytotoksyny cagA, choć część badań wskazuje na brak istotnego statystycznie związku pomiędzy cagA a rakiem trzustki. Z kolei inne badania wskazują na brak związku zakażenia z rakiem lub wręcz jego niższe ryzyko w populacjach azjatyckich.

    Diagnostyka obrazowa (obrazowanie medyczne, obrazowanie radiologiczne) – dział diagnostyki medycznej zajmujący się obrazowaniem zmian fizjologicznych oraz patologicznych zachodzących w ciele ludzkim za pomocą różnego rodzaju oddziaływań fizycznych. Znajduje się ona na pograniczu radiologii oraz medycyny nuklearnej.Osseina, osseomukoid (ang. osteoid) – organiczna substancja międzykomórkowa tkanki kostnej, zapewniająca kości elastyczność i wytrzymałość. Jest wydzielana przez osteoblasty. Zawiera włókna kolagenu (I typu), białka niekolagenowe (osteonektyna, osteokalcyna), proteoglikany i mukopolisacharydy.

    Grupa krwi w układzie ABO[ | edytuj kod]

    Grupa krwi A wiąże się z większym ryzykiem rozwinięcia raka trzustki. Grupa 0 jest związana z mniejszym ryzykiem raka trzustki w porównaniu do innych grup krwi z układu ABO.

    Występowanie rodzinne i czynniki genetyczne[ | edytuj kod]

    Jak każdy nowotwór złośliwy rak trzustki może występować pod postacią sporadyczną i rodzinną. W postaci sporadycznej choroba jest efektem kombinacji narażenia na niekorzystne czynniki środowiskowe i przypadkowych zmian genetycznych i epigenetycznych. W postaci rodzinnej występuje genetycznie uwarunkowane w równym stopniu zwiększone ryzyko zachorowania. Postacie rodzinne stanowią około 10% przypadków raka trzustki.

    Objaw Courvoisiera, zespół Courvoisiera – objaw kliniczny charakterystyczny dla zaawansowanego nowotworu okolicy trzustkowo-dwunastniczej (zazwyczaj rak głowy trzustki lub dróg żółciowych, a także dwunastnicy i brodawki Vatera), związany z zamknięciem dróg żółciowych przez naciekający lub uciskający guz. Charakteryzuje się występowaniem znacznie powiększonego, wyczuwalnego przez powłoki brzuszne i niebolesnego pęcherzyka żółciowego.Niedrożność jelit (łac., ang. ileus) – stan chorobowy charakteryzujący się częściowym lub całkowitym zatrzymaniem przechodzenia treści do kolejnych odcinków przewodu pokarmowego. Stanowi jeden z typowych ostrych stanów chirurgicznych wymagających szybkiej interwencji chirurgicznej.
    Rodzinny rak trzustki (familial pancreatic cancer)

    Rodzinny rak trzustki jest definiowany jako występowanie dwóch lub więcej przypadków raka trzustki u krewnych pierwszego stopnia, przy czym takie rodziny nie spełniają kryteriów innych zespołów predyspozycji genetycznej do nowotworów. U 5-10% chorych stwierdza się występowanie raka trzustki u krewnych. Pojawienie się raka trzustki u dwóch krewnych pierwszego stopnia 18-krotnie zwiększa ryzyko zachorowania na tą chorobę, a gdy rak pojawił się u trzech krewnych pierwszego stopnia, zagrożenie jest zwiększone aż 57-krotnie.

    Pestycydy (łac. pestis – zaraza, pomór, caedo – zabijam) – substancje syntetyczne lub naturalne, stosowane do zwalczania organizmów szkodliwych lub niepożądanych, używane głównie do ochrony roślin uprawnych, lasów, zbiorników wodnych, ale również zwierząt, ludzi, produktów żywnościowych, a także do niszczenia żywych organizmów, uznanych za szkodliwe, w budynkach inwentarskich, mieszkalnych, szpitalnych i magazynach.Glikogen – polisacharyd (wielocukier), którego cząsteczki zbudowane są z połączonych ok. 100 000 reszt D-glukozy. W organizmach zwierzęcych jest gromadzony w wątrobie, w mniejszym stężeniu występuje też w tkance mięśni poprzecznie prążkowanych (szkieletowych).
    BRCA1 i BRCA2

    BRCA1 i BRCA2genami supresorowymi, których mutacja jest związana z bardzo wysokim ryzykiem rozwoju raka sutka i jajnika. Mutacja BRCA2 również zwiększa ryzyko raka dróg żółciowych, raka pęcherzyka żółciowego, raka prostaty, raka żołądka i raka trzustki. Wykazano, że w mutacji BRCA2 względne ryzyko zachorowania na raka trzustki wynosi 3,51. Ryzyko wystąpienia innego nowotworu niż rak piersi lub jajnika w mutacji BRCA1 jest niewielkie, choć obserwuje się zwiększone ryzyko zachorowania na raka trzustki.

    Rak jelita grubego (łac. carcinoma coli et recti) – nowotwór złośliwy rozwijający się w okrężnicy, wyrostku robaczkowym lub odbytnicy. Jest przyczyną 655 000 zgonów w ciągu roku na świecie.Rak gruczołu sutkowego (rak piersi, łac. carcinoma mammae) – najczęstszy nowotwór gruczołu sutkowego. Na świecie rak gruczołu sutkowego jest najczęstszym nowotworem złośliwym u kobiet. W Polsce w 2002 roku stanowił blisko 13% rozpoznań nowotworów złośliwych płci. Rak sutka występuje także u mężczyzn, jest jednak rzadki; zwykle jest też późno rozpoznawany. Od lat 70. notowano na całym świecie wzrost zachorowań na raka sutka, tendencja utrzymywała się do lat 90. Zjawisko to mogło być spowodowane zarówno zmianami w stylu życia kobiet w krajach zachodnich, jak i wzrostem wykrywalności raka.
    Zespół Lyncha (dziedziczny rak jelita grubego niezwiązany z polipowatością, HNPCC)

    Zespół Lyncha jest zespołem predyspozycji do nowotworów, związanym przede wszystkim ze zwiększonym zagrożeniem rakiem jelita grubego oraz trzonu macicy, a także rakiem trzustki. Prawdopodobnie zespół Lyncha siedmiokrotnie zwiększa ryzyko zachorowania na raka trzustki.

    Rak płuca (inaczej rak oskrzela) – najczęstszy nowotwór złośliwy, na który umiera rocznie na całym świecie 1,3 mln osób. Jest jednym z najgorzej rokujących nowotworów. Stanowi najczęstszą przyczynę zgonów z powodu raka u mężczyzn i jest na 2. miejscu pod tym względem u kobiet. Obecny stan wiedzy wskazuje na to, że największy wpływ na ryzyko zachorowania na raka płuca ma długoterminowe narażenie na wdychane karcynogeny, a zwłaszcza dym tytoniowy. Wydaje się, że w rzadkich przypadkach zachorowań na raka płuca u osób, które nigdy nie paliły do zachorowania dochodzi najczęściej przez połączenie czynników genetycznych oraz ekspozycji na bierne palenie. Poza tym radon oraz zanieczyszczenie powietrza, także mają wpływ na powstawanie raka płuca.Paklitaksel (paclitaxel, ATC: L 01 CD 01) – organiczny związek chemiczny z grupy alkaloidów terpenowych typu taksanów o działaniu cytostatycznym. Po raz pierwszy został wyizolowany z kory cisa zachodniego (Taxus brevifolia). Wprowadzony w 1990 roku na rynek przez Bristol-Myers Squibb (BMS) pod nazwą Taxol. Należy do leków fazowo–specyficznych (faza G2 i faza M). Jego działanie antymitotyczne polega na zahamowaniu depolimeryzacji mikrotubul, co uniemożliwia prawidłowe rozdzielenie chromatyd siostrzanych i wędrówkę chromosomów siostrzanych podczas podziału komórki. Konsekwencją zaburzeń mitozy jest śmierć komórki.
    Zespół znamion dysplastycznych (FAMMMS)

    Zespół znamion dysplastycznych (zespół znamion atypowych) jest zespołem charakteryzującym się występowaniem bardzo licznych znamion atypowych (> 50–100) i zwiększoną predyspozycją do zachorowania na czerniaka. Zespół jest spowodowany mutacją genu supresorowego CDKN2A (p16) zlokalizowanego na chromosomie 9 (p21). Zespół wiąże się z 2–28-krotnie zwiększonym ryzykiem czerniaka u chorych bez występowania tego nowotworu w rodzinie i 150-krotnie zwiększonym ryzykiem u chorych, u których czerniak występował w rodzinie.

    Streptozotocyna (ATC: L 01 AD 04) – antybiotyk o działaniu cytostatycznym uzyskiwany ze szczepu Streptomyces griseus. Jest inhibitorem replikacji DNA wykazującym szczególne powinowactwo do DNA komórek β trzustki. Łącząc się z matrycą DNA degraduje ją.Laparotomia (z greki he lapara - brzuch; he tome - cięcie) - termin medyczny określający operacyjne otwarcie jamy brzusznej, polegające na przecięciu skóry, mięśni i otrzewnej umożliwiające eksplorację wnętrza jamy brzusznej. Zwykle jest stosowane jako pierwszy etap operacji chirurgicznej, ale może być stosowana również w celach diagnostycznych i nosi wówczas nazwę laparotomii zwiadowczej (łac. laparotomia explorativa).

    Rak trzustki jest drugim najczęściej występującym nowotworem w zespole znamion dysplastycznych. Ryzyko zachorowania w zespole jest 13–22-krotnie większe niż ryzyko populacyjne. Szacuje się, że prawdopodobieństwo zachorowania na czerniaka do 80. roku życia wynosi 60–80%, a na raka trzustki do 75. roku życia około 20%. Istnieją doniesienia o innych nowotworach współwystępujących z zespołem, ale ich korelacja z zespołem nie jest jasna.

    Aldehyd mrówkowy (formaldehyd, nazwa syst.: metanal), HCHO – organiczny związek chemiczny, pierwszy w szeregu homologicznym aldehydów. Został odkryty przez rosyjskiego chemika Aleksandra Butlerowa w 1859.Zaburzenia depresyjne – zaburzenia psychiczne z grupy zaburzeń afektywnych, charakteryzujące się obniżeniem nastroju, obniżeniem napędu psychoruchowego, zaburzeniem rytmów okołodobowych i lękiem.
    Zespół Peutza-Jeghersa

    Zespół Peutza-Jeghersa jest zespołem zwiększonej predyspozycji genetycznej do nowotworów złośliwych charakteryzującym się obecnością hamartomicznych polipów w przewodzie pokarmowym, melanozą skóry i błony śluzowej (głównie warg ust, jamy ustnej oraz odbytu), a także zwiększonym ryzykiem zachorowania na raka żołądka, jelita cienkiego, jelita grubego, trzustki, przełyku, sutka, szyjki macicy, trzonu macicy, jajnika, płuca i jądra.

    Ultrasonografia, USG – nieinwazyjna, atraumatyczna metoda diagnostyczna, pozwalająca na uzyskanie obrazu przekroju badanego obiektu. Metoda ta wykorzystuje zjawisko rozchodzenia się, rozpraszania oraz odbicia fali ultradźwiękowej na granicy ośrodków, przy założeniu stałej prędkości fali w różnych tkankach równej 1540 m/s. W ultrasonografii medycznej wykorzystywane są częstotliwości z zakresu ok. 2-50 MHz. Fala ultradźwiękowa najczęściej generowana jest oraz przetwarzana w impulsy elektryczne przy użyciu zjawiska piezoelektrycznego (opisanego przez braci Curie na przełomie lat 1880-1881). Pierwsze doświadczenia nad wykorzystaniem ultrasonografii w diagnostyce prowadzone były w trakcie i zaraz po II wojnie światowej, a ultrasonografy wprowadzone zostały do szpitali na przełomie lat 60. i 70. XX wieku (jednym z pierwszych klinicznych zastosowań była diagnostyka płodu)Rumień nekrotyczny wędrujący (zespół glukagonoma, ang. necrolytic migratory erythema, glucagonoma syndrome) w ponad 80% przypadków towarzyszy nowotworowi trzustki wywodzącemu się z komórek alfa, wytwarzających glukagon – glukagonoma.

    Zespół jest dziedziczony autosomalnie dominująco i jest uwarunkowany mutacją genu supresorowego LKB1 (STK11). Ryzyko zachorowania na raka trzustki jest 76-krotnie zwiększone i ryzyko zachorowania do 70. roku życia wynosi 26%. Rodzinna polipowatość gruczolakowata (FAP)

    Rodzinna polipowatość gruczolakowata jest zespołem predyspozycji do nowotworów uwarunkowanym mutacją w genie APC. W zespole występują liczne gruczolaki na całej długości jelita grubego i cienkiego, a także w żołądku, co predysponuje do wystąpienia raka jelita grubego, którego ryzyko wynosi niemal 100%. Polipy występują u 50% chorych w wieku 15 lat i 95% chorych w wieku 35 lat. Rak jelita grubego pojawia się średnio około 35. roku życia, rzadko przed 20. rokiem życia.

    Przestrzeń zaotrzewnowa (łac. spatium retroperitoneale) – przestrzeń położona między otrzewną ścienną a powięzią wewnątrzbrzuszną wyściełającą mięśnie tylnej ściany brzucha, część przestrzeni zewnątrzotrzewnowej. U dołu przedłuża się w przestrzeń podotrzewnową. Odpowiednio na tylnej powierzchni przedniej ściany brzucha występuje przestrzeń przedotrzewnowa.NF-κB (nuclear factor kappa-light-chain-enhancer of activated B cells) jest kompleksem białkowym działającym jako czynnik transkrypcyjny. NF-κB występuje w niemal wszystkich komórkach zwierzęcych i bierze udział w odpowiedzi komórki na bodźce, takie jak stres, cytokiny, wolne rodniki, ultrafiolet, czy antygeny. NF-κB odgrywa kluczową rolę w regulacji odpowiedzi immunologicznej na infekcję. Zaburzenia w regulacji NF-κB są powiązane z nowotworami, zapaleniami oraz chorobami autoimmunologicznymi, szokiem septycznym, zakażeniami wirusowymi, oraz niewłaściwym rozwojem układu odpornościowego. NF-κB bierze także udział w procesach związanych z plastycznością synaptyczną oraz pamięcią.

    Rodzinnej polipowatości gruczolakowatej towarzyszą również inne nowotwory złośliwe i łagodne, w tym rak tarczycy, gruczolakorak jelita cienkiego, wątrobiak zarodkowy, rak trzustki, żołądka i nadnercza, gruczolak nadnercza, guzy mózgu, przede wszystkim rdzeniak. Ryzyko raka trzustki jest 4,5-krotnie zwiększone.

    Narażenie zawodowe[ | edytuj kod]

    Zaobserwowano zwiększone ryzyko zachorowania na raka trzustki w wyniku narażenia zawodowego na chloropochodne węglowodorów, pestycydy (szczególnie insektycydy polichlorowe), aldehyd mrówkowy, rozpuszczalniki organiczne, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne, związki chromu i pył krzemionkowy.

    Niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, NSLPZ (ang. Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs, NSAIDs) – to szeroka, niejednorodna grupa leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Ich działanie polega na hamowaniu cyklooksygenazy prostaglandynowej (COX). Nazywane są niesteroidowymi ze względu na strukturę, odmienną od innych leków mających właściwości przeciwzapalne – kortykosteroidów.Epigenetyka – nauka zajmująca się badaniem zmian ekspresji genów, które nie są związane ze zmianami w sekwencji nukleotydów w DNA. Ekspresja ta może być modyfikowana przez czynniki zewnętrzne i podlegać dziedziczeniu.

    Ich wkład w pojawienie się raka trzustki jest jednak stosunkowo niewielki, prawdopodobnie odpowiadają za około 5% przypadków. Dodatkowo bardzo trudno oddzielić ich wpływ od efektów palenia tytoniu, który jest pospolitszym czynnikiem ryzyka.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6] [7]




    Warto wiedzieć że... beta

    Leki przeciwdepresyjne (tymoleptyki) (ATC N 06 A) − grupa leków psychoaktywnych, wywierająca terapeutyczny wpływ na podstawowe i wtórne cechy zespołu depresyjnego, w tym na chorobowe zaburzenia nastroju. Leki te znajdują również zastosowanie w leczeniu innych zaburzeń psychicznych: zaburzeń lękowych, zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych, fobii społecznej, w terapii wspomagającej bólu.
    Karcynogeneza też kancerogeneza lub nowotworzenie – zmiany zachodzące w komórce organizmu, prowadzące do powstania nowotworu. Jest to wieloetapowy proces zachodzący na poziomie DNA komórki. Wyróżnia się w nim trzy (czasem cztery) złożone etapy: inicjację, promocję i progresję. Kancerogeneza jest najczęściej wywoływana czynnikami rakotwórczymi, takimi jak: nadfiolet, azbest, wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne czy niektóre wirusy.
    Chemokiny – niskocząsteczkowe białka z grupy cytokin wydzielane przez komórki. Nazwa chemokiny pochodzi od angielskich słów chemoattractant cytokines ("cytokiny chemowabiące") i nawiązuje do ich pierwotnie opisanej funkcji chemoatraktantów. Ich aktywność związana jest z pobudzeniem specyficznych dla nich receptorów błonowych. Profil ekspresji tych receptorów decyduje o wrażliwości komórek na bodziec chemotaktyczny. Rola chemokin w kreowaniu odpowiedzi immunologicznej stała się przyczyną, dla której włączono tę grupę białek do rodziny cytokin. Podobnie jak cytokiny, chemokiny charakteryzują się plejotropią, czyli zróżnicowaniem oddziaływania w zależności od typu komórki docelowej oraz obecności kofaktorów i modulatorów. Pomimo plejotropowego charakteru swojej aktywności, chemokiny nawet z różnych grup mogą w określonych warunkach wywoływać ten sam efekt w komórce docelowej (redundancja). Aktywność chemokin kontrolowana jest szeregiem pozytywnych i negatywnych sprzężeń zwrotnych, przy czym wzajemnie mogą one działać zarówno antagonistycznego jak i synergicznie.
    Stres oksydacyjny – stan braku równowagi pomiędzy działaniem reaktywnych form tlenu a biologiczną zdolnością do szybkiej detoksykacji reaktywnych produktów pośrednich lub naprawy wyrządzonych szkód. Wszystkie formy życia utrzymują w komórkach środowisko redukujące, które jest zachowywane przez aktywność enzymów podtrzymujących stan redukcji poprzez ciągły dopływ energii metabolicznej. Zaburzenia w prawidłowym stanie redukcji mogą wywołać toksyczne działanie poprzez produkcję nadtlenków i wolnych rodników, powodujących oksydacyjne uszkodzenia wszystkich składników komórki, a szczególnie dotkliwe dla komórki są uszkodzenia białek, lipidów i DNA.
    Guanozyno-5′-trifosforan (GTP) – organiczny związek chemiczny, rybonukleotyd purynowy pełniący funkcję przenośnika energii w komórce. Pełni podobne funkcje do adenozynotrifosforanu (ATP), zawiera dwa wiązania wysokoenergetyczne. GTP bierze udział w reakcjach fosforylacji, a także dostarcza energię w procesie translacji a także transkrypcji. Powstaje w cyklu Krebsa.
    Białko p53 – czynnik transkrypcyjny o własnościach supresora nowotworowego. Białko p53 jest zaangażowane w regulację wielu procesów komórkowych, a w szczególności aktywacji mechanizmów naprawy DNA lub indukcji apoptozy w odpowiedzi na uszkodzenia DNA.
    Leukocytoza – zwiększona liczba krwinek białych (leukocytów) (oznaczenie: WBC - ang. white blood cells) w morfologii krwi obwodowej. Na liczbę leukocytów we krwi składają się różne rodzaje krwinek: neutrofile (40-75%), eozynofile (do 4%), bazofile (do 2%), limfocyty (20-40%) oraz monocyty (do 9%).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.48 sek.