• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Rów Podtatrzański

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Dolný Kubín (węg. Alsókubin, niem. Unterkubin) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Orawa.
    Brama Orawska (słow. sedlo Tichá) – położona na wysokości 950 m szeroka przełęcz oddzielająca Orawicko-Witowskie Wierchy (Przysłop Witowski 1164 m) od Tatr Zachodnich (Siwiańskie Turnie 1065 m). Znajduje się tuż po wschodniej stronie polany Molkówka, przy granicy polsko-słowackiej (po polskiej stronie). Przez Bramę Orawską przebiega też Wielki Europejski Dział Wodny pomiędzy zlewniami Morza Czarnego i Bałtyku. Cieki spływające na zachód, do Doliny Cichej Orawskiej znajdują się w zlewni Morza Czarnego, potoki spływające na wschód, do Kotliny Kościeliskiej są w zlewni Bałtyku. Dolina Cicha i Kotlina Kościeliska wchodzą w skład Rowu Podtatrzańskiego, Brama Orawska i biegnący nią dział wodny oddzielają je od siebie.
    Kotlina Zakopiańska i Tatry
    Kotlina Kościeliska i Pogórze Gubałowskie

    Rów Podtatrzański (514.14), słow. Podtatranská brázda – mezoregion fizycznogeograficzny leżący u północnego podnóża Łańcucha Tatrzańskiego i stanowiący część Obniżenia Orawsko-Podhalańskiego. Oddziela on Góry Choczańskie i Tatry od Pogórza Spisko-Gubałowskiego.

    Dolina Błotna (słow. Blatná dolina) – część Rowu Podtatrzańskiego, dolina oddzielająca północno-zachodni kraniec Tatr od Pogórza Skoruszyńskiego, a dokładniej jego części zwanej Skoruszyńskimi Wierchami. Dnem tej doliny prowadzi droga z Witanowej przez Orawice do Podbiela.Poroniec – potok, dopływ Białego Dunajca. Pochodzenie nazwy nie jest znane; może mieć jakiś związek z nazwą wsi Poronin, ale nawet nie wiadomo, czy najpierw nadano nazwę potokowi, czy wsi. Dawniej Porońcem nazywano także Suchą Wodę Gąsienicową oraz polanę Psią Trawkę, zaś Dolinę Suchej Wody Gąsienicowej nazywano Doliną Porońca.

    Topografia[]

    Na zachodzie zaczyna się na Słowacji w okolicach Dolnego Kubina i ciągnie się poprzez Polskę i znów Słowację aż po Tatrzańską Kotlinę. Składa się z szeregu kotlin i dolin, a na wschodzie również erozyjnie porozcinanych płaskich garbów. W kierunku od zachodu na wschód wyróżnia się w nim następujące odcinki:

    Margiel – skała osadowa, zwykle szara. Składa się z węglanów (wapnia lub magnezu) i minerałów ilastych. Używany jest do wyrobu cementu, także jako nawóz mineralny (sztuczny). Ma słaby, nieprzyjemny zapach. Dobrze reaguje z kwasem solnym (HCl), pozostawiając błotnistą plamkę.Kotlina Zakopiańska – kotlina pomiędzy Tatrami a Pogórzem Gubałowskim, środkowa część Rowu Zakopiańskiego. Znajduje się na niej główna, centralna część miasta Zakopane, a jej dnem spływa rzeka Zakopianka, która po połączeniu się z potokiem Poroniec tworzy Biały Dunajec.
  • Rów Podchoczański
  • Rów Huciański: Dolina Borowianki i Dolina Huciańska z Kotliną Huciańską,
  • Rów Zuberski: Dolina Borowej Wody, Kotlina Zuberska, Dolina Błotna,
  • Rów Orawicki: Dolina Mihulcza, Kotlina Orawicka i Dolina Cicha Orawska,
  • Rów Kościeliski,
  • Rów Zakopiański z Kotliną Zakopiańską,
  • Rów Poroniński,
  • Rów Podspadzki z Kotliną Jaworzyńską,
  • Rów Zdziarski: Dolina Zdziarska i Dolina Kotliny.
  • Rów Podtatrzański nie jest ciągły, podzielony jest na kilka odcinków przełęczami i działami wodnymi. Dzielą go: Huciańska Przełęcz, Maniowa Przehyba, przełęcz Borek, Brama Orawska, Nędzowski Dział, Brzegowski Dział, Zdziarska Przełęcz.

    Dolina Zdziarska, dawniej nazywana także Żarską Doliną (słow. Ždiarska dolina, niem. Ždjarer Senke) – dolina na Słowacji, na pograniczu Magury Spiskiej i Tatr Bielskich. Opada spod Przysłopu (nieco powyżej Średnicy) w południowo-wschodnim kierunku do miejscowości Zdziar, gdzie zmienia kierunek na wschodni, w dolnym odcinku znów łukowato zakręca na południowy wschód. Orograficznie lewe (północne) zbocza Doliny Zdziarskiej tworzą wzniesienia Magury Spiskiej od Przysłopu (1214 m) na zachodzie po Bukowinę na wschodzie. Górną część zboczy prawych tworzy wałowaty grzbiet Zdziarskie Brzegi, również należący do Magury Spiskiej. Dnem Doliny Zdziarskiej spływa Zdziarski Potok. Od miejsca, w którym uchodzi on do Bielskiego Potoku, Dolina Zdziarska tworzy granicę między Magurą Spiską a Tatrami Bielskimi. Od tego miejsca jej orograficznie prawe (południowe) zbocza tworzy zakończenie grzbietu Jaworzynki Bielskiej i rozległa Tokarnia.Pierwsze poglądy na fizycznogeograficzną regionalizację Polski pojawiły się w dziele Jana Długosza, które przez wiele następnych stuleci jako jedyne było źródłem wiedzy geograficznej. Wyraźne ożywienie w tej dziedzinie nastąpiło dopiero na przełomie XIX i XX w., ponieważ większa była już znajomość warunków naturalnych kraju. W okresie tym publikowało wielu geografów, m.in.: Stanisław Staszic, Wincenty Pol, Antoni Rehman, Wacław Nałkowski, Stanisław Lencewicz czy Ludomir Sawicki. Każdy z nich miał własną koncepcję podziału Polski na regiony fizycznogeograficzne.

    Znajduje się w zlewniach dwóch mórz. Część zachodnia należy do zlewni Morza Czarnego, część wschodnia do zlewni Bałtyku. Wielki Europejski Dział Wodny przecinający Rów Podtatrzański biegnie przez Bramę Orawską.

    Opis regionu[]

    Region jest podłużnym obniżeniem osiągającym wysokość od 750 do 1000 m n.p.m., utworzonym w marglistych łupkach eoceńskich (flisz podhalański). W granicach Polski ma on długość 20 km i powierzchnię około 130 km². Kotliny są nachylone ku północy i są one przysypane stożkami napływowymi utworzonymi przez spływające z gór potoki. W Kotlinie Zakopiańskiej występują żwirowe pokrywy pochodzące z trzech zlodowaceń. Zachodnia część i wschodnie krańce Rowu są zalesione. Głównymi ciekami regionu w Polsce są Czarny Dunajec oraz Zakopianka iPoroniec (źródłowe potoki Białego Dunajca).

    Czarny Dunajec – rzeka w południowej Polsce (województwo małopolskie), w dorzeczu Wisły. Długość – 48 km, powierzchnia zlewni – 456 km².Huciańska Przełęcz, Niżnia Huciańska Przełęcz (słow. Hutianské sedlo, także: Beskyd, Češlovka, Tešľovka) – położona na wysokości 905 m n.p.m. szeroka (ok. 1 km) przełęcz, stanowiąca zachodnią granicę Tatr. Oddziela Tatry Zachodnie od Pogórza Skoruszyńskiego, a dokładniej jego części zwanej Pogórzem Orawskim. Znajduje się pomiędzy wzniesieniem Prípor (1003 m) w masywie Kopca na Pogórzu Orawskim, a wzgórzem Huciańska Grapa (ok. 946 m) należącym do Tatr. Huciańska Grapa stanowi zakończenie niewybitnego i zalesionego grzbietu odbiegającego od Jaworzyńskiej Kopy.

    Głównym ośrodkiem miejskim regionu w Polsce jest Zakopane, ponadto Kościelisko, Małe Ciche i Murzasichle.

    Region ma niekorzystny klimat spowodowany głównie przez silne wiatry halne oraz częste w zimie inwersje temperatur. Jednakże występują tutaj korzystne warunki do uprawiania turystyki i sportów zimowych: bliskość dużych gór, ładne widoki, długotrwałe zaleganie śniegu, dobre stoki narciarskie. To powoduje, że wiele miejscowości tego regionu stało się ośrodkiem turystyczno-narciarskim i rekreacyjnym, samo zaś 30-tysięczne Zakopane jest największym w całej Polsce ośrodkiem turystyczno-sportowo-rekreacyjnym (do 2 mln gości rocznie).

    Wiatr halny – wiatr typu fenowego, wiejący w południowej Polsce, w Karpatach i Sudetach. Najgwałtowniejsze wiatry tego typu wieją na Podhalu, gdzie opadają ze szczytów Tatr. Jest to ciepły, suchy i porywisty wiatr, wiejący ku dolinom. Niekiedy przynosi znaczne zniszczenia: zrywa dachy, niszczy lasy (tworząc wiatrołomy). Może mieć wpływ na samopoczucie (bezsenność, bóle głowy itp.). Wiatr halny dociera m.in. do Krakowa oraz miast aglomeracji górnośląskiej.Łupek – dość niejednoznaczne pojęcie opisujące grupę skał, wykazujących dobrą łupkowatość (złupkowacenie). Najczęściej określenie to dotyczy skał metamorficznych (łupek metamorficzny lub też łupek krystaliczny), lecz jest także powszechnie stosowane do skał osadowych o podobnym wyglądzie (łupek osadowy). Polski termin łupek odpowiada angielskim shale, slate, schist, czy czeskim břidlice i svor. Jest to skała o zróżnicowanym składzie i o charakterystycznej teksturze łupkowej. Tekstura łupków osadowych jest spowodowana pierwotnym uwarstwieniem sedymentacyjnym lub wtórnym złupkowaceniem.

    Autorzy WET za początek Rowu Podtatrzańskiego na zachodzie uważają Rów Huciański, Rów Podchoczański uważając za odrębny mezoregion.

    Bibliografia[]

    1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
    2. Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
    3. Dookoła Tatr. Mapa 1:100 000. Sygnatura. ISBN 978-83-87873-44-8.
    Kotlina Zuberska (słow. Zuberská kotlina, Zuberecká kotlina) – część Rowu Zuberskiego oddzielającego Tatry Zachodnie od Pogórza Skoruszyńskiego. Jest to duże rozszerzenie Doliny Zimnej Wody Orawskiej poniżej wylotu Doliny Zuberskiej i Doliny Borowej Wody. Do Kotliny Zuberskiej należy również w większości bezleśny grzbiet Między Bory w widłach Zimnej Wody i Błotnego Potoku i ciągnący się po przełęcz Maniowa Przehyba. Na grzbiecie tym znajduje się pokryte polami uprawnymi wzgórze Hotar (Chotár, 841 m) i zalesione wzgórze Starý háj (914 m).Małe Ciche – wieś podhalańska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Poronin. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Murzasichle – wieś podhalańska w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Poronin. Miejscowość o charakterze letniskowo-wypoczynkowym, położona w bezpośrednim sąsiedztwie Tatr i Tatrzańskiego Parku Narodowego.
    Wielka encyklopedia tatrzańska – encyklopedia wiedzy o Tatrach (tatrologii). Jest to fundamentalne dzieło znawców Tatr – Zofii Radwańskiej-Paryskiej i Witolda Henryka Paryskiego, którzy przez 60 lat chodzili po Tatrach i zajmowali się ich badaniem. Encyklopedia obejmuje całość problematyki tatrzańskiej. Zawiera wiadomości z topografii Tatr, historii, geografii, przyrody, turystyki, etnografii, geologii, taternictwa, a także zdjęcia, rysunki i mapy. Pierwsze książkowe wydanie pojawiło się w 1995, potem było jeszcze wznawiane w 2004. Obydwa wydania pojawiły się z 3 wersjami okładki: płótno, skóra i półskórek. Wydanie z 2004 ma 1553 strony. Encyklopedia wydana została w Poroninie przez Wydawnictwo Górskie. Ponadto wyszła wersja multimedialna na płycie CD-ROM. Zawierała ona łącznie ok. 6000 haseł, 1200 grafik (w tym panoramy), a także nagrania gwary i muzyki górali polskich i słowackich oraz 60 interaktywnych map graniowych.
    Nędzowski Dział – niski grzbiet ciągnący się w poprzek Rowu Podtatrzańskiego pomiędzy Tatrami Zachodnimi a Pogórzem Gubałowskim. Zaczyna się pod Hrubym Reglem, zaraz po północno-wschodniej stronie wylotu Stanikowego Żlebu, przecina drogę z Zakopanego do Kir przy przystanku Nędzówka i ciągnie przez należące do Kościeliska osiedla: Nędzówka, Hotarz, Bór, po wzniesienie Palenicy Kościeliskiej. W najniższym punkcie (w środku) ma wysokość około 940 m n.p.m.
    Brzegowski Dział – główny grzbiet Pogórza Bukowińskiego. Jest przedłużeniem grzbietu Tatr. Biegnie nim szosa z Bukowiny Tatrzańskiej na Łysą Polanę. Nazwa pochodzi od miejscowości Brzegi, oraz od tego, że grzbietem tym biegnie dział wodny między Porońcem (po zachodniej stronie grzbietu) a Białką (po wschodniej stronie grzbietu).
    Dolina Cicha Orawska (słow. Tichá dolina) – dolina będąca częścią Rowu Podtatrzańskiego. Znajduje się na pograniczu Tatr i Pogórza Spisko-Gubałowskiego. Płynący jej dnem potok Cicha Woda Orawska wyznacza granicę między tymi regionami; po jego północnej stronie znajdują się Orawicko-Witowskie Wierchy (część Pogórza Spisko-Gubałowskiego), po południowej – Tatry Zachodnie. Dla odróżnienia od innej Doliny Cichej (również na Słowacji) nazywana jest obecnie Doliną Cichą Orawską, dawniej nazywana była po prostu Doliną Cichą. Znajduje się niemal całkowicie na terenie Słowacji, jedynie niewielki skrawek z polaną Molkówka należy do Polski (od Bramy Orawskiej po granicę państwową).
    Borek (słow. Bôrik, 940 m n.p.m.) – znajdująca się na Słowacji wybitna przełęcz oddzielająca Tatry Zachodnie od Skoruszyńskich Wierchów. Znajduje się pomiędzy północno-zachodnim grzbietem Osobitej (1687 m) w Tatrach a Skoruszyną (1314 m) – najwyższym wzniesieniem Skoruszyńskich Wierchów. Zachodnie stoki spod przełęczy opadają do Doliny Błotnej, wschodnie do Doliny Mihulczej. Przełęcz Borek nie tylko oddziela Tatry od Pogórza Skoruszyńskiego (którego częścią są Skoruszyńskie Wierchy), ale również te dwie doliny wchodzące w skład Rowu Podtatrzańskiego.
    Tatrzańska Kotlina (słow. Tatranská Kotlina, niem. Höhlenhain, Tatra-Höhlenhain, węg. Barlangliget) – miejscowość położona u wschodniego krańca Tatr Bielskich na Słowacji, w odległości 21 km od byłego przejścia granicznego z Polską na Łysej Polanie i 8,5 km od Tatrzańskiej Łomnicy, zamieszkana przez ok. 200 osób. Administracyjnie należy do miasta Wysokie Tatry.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.043 sek.