Queer theory

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Queer theory („queer studies”, „badania queer”, „teoria odmienności”) – interdyscyplinarny nurt badań społecznych powstały na początku lat 90. XX wieku w ramach kulturoznawstwa. Stanowi składową studiów genderowych.

Teoria – z gr. theoría- oglądanie, rozważanie. System pojęć, definicji, aksjomatów i twierdzeń ustalających relacje między tymi pojęciami i aksjomatami, tworzący spójny system pojęciowy opisujący jakąś wybraną fizyczną lub abstrakcyjną dziedzinę.New queer cinema (również queer new wave, kino queerowe, NQC) – nurt w kinematografii światowej, zapoczątkowany i zdefiniowany na początku lat 90. XX wieku, manifestujący się przez bezpośrednie odniesienia do LGBT i prezentowanie obrazów filmowych, które w jasny i czytelny sposób traktują temat odmienności seksualnej. W szerszym znaczeniu NQC odnosi się do wszelkiej odmienności, również rasowej i kulturowej.

W wąskim ujęciu badania queerowe zajmują się kwestiami społecznego rozpoznania i kategoryzacji pożądania seksualnego. W związku z tym podejmują również problemy kulturowego wytwarzania płciowych tożsamości. W szerszym ujęciu podejmują inne zagadnienia związane z innością, obcością, nienormatywnością i wykluczeniem. Korzystają przy tym zwłaszcza z ponowoczesnych nurtów filozofii Innego. W ramach queer studies analizuje się przemoc, jaką napotykają jednostki w związku z koniecznością posiadania i podtrzymywania jednoznacznej i stabilnej tożsamości płciowej/seksualnej. Bada się również strategie oporu wobec tych mechanizmów przemocy.

Gayle Rubin (ur. 1949) – amerykańska antropolożka kulturowa, teoretyczka gender i seksualności, autorka artykułów i książek na temat sadomasochizmu, prostytucji, pornografii i homoseksualizmu. Profesor na Uniwersytecie Michigan w Ann Arbor. Queer (z ang. queer = dziwny, dziwaczny) – określenie używane od lat 90. XX wieku do opisywania społeczności LGBT i jej członków. Efektem tego była zmiana we współczesnej angielszczyźnie: pierwotne znaczenie tego słowa zostało zmarginalizowane i obecnie znaczy przede wszystkim "lesbijski", "gejowski", "homoseksualny" (czy generalnie "nie-heteroseksualny", "nie-heteronormatywny"), w sensie pejoratywnym - stanowiąc obraźliwy odpowiednik polskiego słowa "pedał".

Główne pojęcia i postacie[ | edytuj kod]

Queer Theory zawdzięcza swoje narodziny głównie studiom gejowsko-lesbijskim oraz feministycznym. Za prekursora tego nurtu uznaje się Michela Foucaulta ze względu na jego analizy obejmujące sploty dyskursów (np. medycznych, kryminologicznych) powołujących do życia określone tożsamości. Podjęcie przez Foucaulta zagadnienia formowania się pojęcia "homoseksualista" w pierwszym tomie Historii seksualności (oryg. 1976, wyd. pol. 1995) czyni z tego tekstu fundament teorii queer. Ważne są dla niej również inne pojęcia zaproponowane przez francuskiego filozofa, jak: "wiedza-władza", czyli ścisły związek produkcji wiedzy z określoną sytuacją społeczną, zawsze obarczoną dominacją jednych grup nad innymi; oraz „biopolityka” – koncepcja filozofii politycznej, zgodnie z którą podstawą i/lub przedmiotem polityki jest biologiczne (a nie np. społeczne) życie obywateli.

Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa.Historia seksualności – praca francuskiego filozofa i historyka Michela Foucaulta, wydana w 1976 roku. Autor podważa w niej hipotezę represji, mówiącą o tym, że od XVII wieku przejawy seksualności są tłumione, cenzurowane oraz przemilczane.

Istotne dla studiów queerowych prace wydane jeszcze przed latami 90. opublikowała Gayle Rubin. Autorka występowała przeciwko całkowitemu utożsamieniu ze sobą zagadnień seksualności i płci. Proponowała ujęcia, które pokażą wzajemne zależności, ale i momenty separacji tych dwóch sfer.

Pojęcie "teoria queer" wprowadziła do dyskursu akademickiego Teresa de Lauretis w 1990 roku. Jej intencją było subwersywne przechwycenie słowa queer, które dotychczas stanowiło obraźliwe wyzwisko wobec osób homoseksualnych, i użycie tego terminu afirmująco w kontekście teorii obejmującej osoby zmarginalizowane. Queer jest dziś hasłem z założenia przyjaznym i inkluzywnym (tzw. umbrella term), z którym może się identyfikować osoba nieuznająca płciowo-seksualnych norm w żadnej formie.

Coming out (of the closet) (od ang. to come out of the closet - wyjść z szafy) – proces samodzielnego ujawniania własnej orientacji seksualnej lub tożsamości płciowej (posiadanej przez mniejszość w społeczeństwie) przed innymi ludźmi (np. rodziną, przyjaciółmi, znajomymi czy współpracownikami). Proces ten zawiera w sobie fakt uświadomienia sobie własnej, odmiennej od heteroseksualnej, orientacji seksualnej oraz naukę samoakceptacji jako geja, lesbijki lub osoby biseksualnej (coming out przed samym sobą).Uwikłani w płeć (ang. Gender Trouble) – książka z 1990 r. autorstwa Judith Butler, mająca duży wpływ na akademicki ruch feministyczny (szczególnie na filozofię feministyczną) oraz odgrywająca kluczową rolę w queer theory. W książce tej po raz pierwszy zaprezentowano koncepcję performatywności płci.

Istotnym pojęciem w nurcie queer studies jest performatywność płci. Zostało ukute przez Judith Butler i znalazło oddźwięk dzięki popularności jej książki Uwikłani w płeć (oryg. 1990, wyd. pol. 2008). Perfomatywność płci oznacza proces, w ramach którego poprzez rozmaite akty (językowe, cielesne) osiągamy spójną tożsamość płciową w społecznym odbiorze. Według Butler, ponieważ nie mamy dostępu do pozajęzykowej rzeczywistości, to, co uznajemy za przedkulturowe, przedjęzykowe – jak "płeć biologiczna" – również jest współkształtowane przez język i nie może być traktowane jako neutralna podstawa tożsamości. Mechanizmy wytwarzania znaczeń płci i seksualności są, według teoretyków/czek queer, zazwyczaj heteronormatywne, a więc uznające heteroseksualność za najlepszą i najbardziej naturalną formę seksualności. Założenie o heteronormatywności wyraża się poprzez pojęcia „obowiązkowego heteroseksualizmu” (Adrienne Rich) oraz „matrycy heteroseksualnej” (Judith Butler).

PMID (ang. PubMed Identifier, PubMed Unique Identifier) – unikatowy identyfikator przypisany do każdego artykułu naukowego bazy PubMed.Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

Równolegle, w 1990 roku, ukazała się praca Eve Kosofsky-Sedgewick Epistemology of the Closet. Tytułowa metafora szafy odwołuje się do sytuacji osób homoseksualnych, które są zmuszone do milczenia na temat swojej orientacji. Autorkę interesuje to, co dzieje się już po opuszczeniu„ szafy”, czyli po coming oucie. Osoby, które zdecydowały się na ten krok, mogą mówić jedynie zastanym językiem. Kosofsky-Sedgewick szuka sposobów wyłamywania się spod władzy tegoż języka, dzięki wykorzystywaniu pęknięć i luk – sprzeczności, wieloznaczności itp. zawartych w języku "tych-na-zewnątrz" szafy.

Błażej Warkocki (ur. 1977) – polski krytyk literacki, publicysta, wykładowca na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.

Inną rozpoznawalną w obszarze teorii queer osobą jest Jack Halberstam, którego część książek jest sygnowana imieniem Judith Halberstam. Przy urodzeniu przypisano mu płeć żeńską, natomiast akceptuje zarówno męskie, jak i żeńskie zaimki. W Przedziwnej sztuce porażki (oryg. 2011, wyd. pol. 2019) uznaje, że afirmacja porażki może być metodą oporu wobec kapitalizmu i heteronormatywności. W Gaga Feminism (2012) kreśli opis nowego podejścia do podmiotowości, norm, płci i seksualności, podając Lady Gagę za inspirację do pomyślenia feminizmu, który radykalnie odrzuciłby zafiksowanie na punkcie określonej wizji porządnego życia, stabilnej tożsamości płciowej i z góry określonych ram pokrewieństwa.

Dyskurs (łac. discursus – bieganie w różnych kierunkach, pospieszanie dokądś, dyskusja) – pojęcie wywodzące się z językoznawstwa, jako forma organizacji języka.Obowiązkowy heteroseksualizm (ang. compulsory heterosexuality, in. przymusowy heteroseksualizm) – teoria zakładająca, że heteroseksualizm jest traktowany jako domyślny i najbardziej wartościowy. Towarzyszyć ma temu także przekonanie o tym, że taka tożsamość jest najbardziej naturalna i moralna. Ma być narzucany siłą lub za pomocą wpływów społecznych. Początkowo termin ten dotyczył tylko ograniczenia seksualności kobiet, obecnie jednak jest uniwersalny.

W Polsce badaniami queer zajmują się między innymi Jacek Kochanowski, Joanna Mizielińska, Błażej Warkocki, Tomasz Basiuk, Dominika Ferens, Tomasz Sikora.

Podstrony: 1 [2] [3]




Warto wiedzieć że... beta

Paul Michel Foucault (fr: miʃɛl fuko, ur. 15 października 1926 w Poitiers we Francji, zm. 25 czerwca 1984 w Paryżu) – francuski filozof, historyk i socjolog. W latach 1970-1984 zasiadał w Collège de France na specjalnie stworzonej dla siebie katedrze "Historia systemów myślenia".
Adrienne Cecile Rich (ur. 16 maja 1929 w Baltimore, zm. 27 marca 2012 w Santa Cruz) – amerykańska poetka i pisarka. Przedstawicielka radykalnego feminizmu drugiej fali. Ukończyła Radcliffe College.
Jacek Kochanowski (ur. 27 maja 1973 w Mińsku Mazowieckim) – polski socjolog i filozof, publicysta. Zajmuje się socjologią queer i gender, prowadzi zajęcia z zakresu badań postkolonialnych oraz performatyki.
Biblioteka Narodowa Francji (fr. Bibliothèque nationale de France, BnF) – francuska biblioteka narodowa, znajdująca się w Paryżu. Przewidziana jest jako repozytorium dla wszystkich materiałów bibliotecznych, wydawanych we Francji. Obecnym dyrektorem Biblioteki jest Bruno Racine.
Judith Butler (ur. 24 lutego 1956 w Cleveland) – amerykańska filozofka feministyczna, profesor literatury porównawczej i retoryki University of California w amerykańskim Berkeley, zajmuje się teoriami władzy, tożsamości i płci.
DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.
Hiszpańska Biblioteka Narodowa (Biblioteca Nacional de España) – największa biblioteka w Hiszpanii i jedną z największych na świecie. Znajduje się w Madrycie, a dokładnie przy Paseo de Recoletos.

Reklama