• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Puszcza Białowieska



    Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    Zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix) – gatunek niejadowitego węża z rodziny połozowatych (Colubridae). Zaskrońce występują w całej Europie (oprócz Szkocji, Irlandii i północnej części Skandynawii). Samica jest większa od samca i osiąga średnio długość od 85 cm do 1,2 m (wyjątkowo 2 m), a samiec od 70 cm do 1 m. Żywią się żabami, rybami albo małymi gryzoniami, które połykają bez uprzedniego uśmiercania. Atakują tylko poruszające się zwierzęta. W niewoli zaskrońce żyją do 15 lat.Miękusz szafranowy (Hapalopilus croceus (Pers.) Donk) – gatunek grzybów należący do rodziny żagwiowatych (Polyporaceae). Nazwę polską podał Stanisław Domański w 1967.
    Grzyby[]

    Puszcza białowieska, ze względu na duże zróżnicowanie siedlisk oraz zachowanie naturalnych, nie zniekształconych przez gospodarkę leśną drzewostanów obfitujących w martwe drewno w rożnym stanie rozkładu uznawana jest za jedną z najważniejszych ostoi grzybów na kontynencie europejskim. Występują tu liczne ginące relikty puszczańskie a także duża grupa gatunków borealno górskich i borealnych, często w rożny sposób związanych z obecnością na tym terenie świerka. Pomimo niepełnych do tej pory badań szacuje się że rośnie tu około 4000 gatunków grzybów, w tym 1500 – 2000 gatunków grzybów wielkoowocnikowych. Pełnią one niezmiernie ważną rolę ekosystemową wchodząc w mikoryzę z drzewami oraz rozkładając martwą materie organiczną. Występuje tu również około 400 gatunków porostów według aktualnej systematyki zaliczanych do królestwa grzybów jako grzyby zlichenizowane.

    Rezerwat biosfery (ang. biosphere reserve) jest to wyznaczony obszar chroniony zawierający cenne zasoby przyrodnicze. Rezerwaty biosfery na świecie powstały w ramach programu UNESCO MAB (ang. Man and the Biosphere, pol. Człowiek i biosfera).Smużka leśna (Sicista betulina) – niewielki gatunek gryzonia z rodziny skoczkowatych o długości ciała 5–7,5 cm oraz ogona 7,5–11,5 cm, bardzo podobny do myszy.

    Grzyby wielkoowocnikowe[]

    Na terenie Puszczy Białowieskiej występują przedstawiciele rożnych grup ekologicznych makrogrzybów. Bardzo cenną z punktu wiedzenia ochrony bioróżnorodności grupą są zasiedlające martwe drewno grzyby nadrewnowe oraz występujące na żywych drzewach grzyby nadrzewne. Ponadto wyróżnić można naziemne gatunki mikorytyczne i saprofityczne, gatunki naściółkowe (np. rozkładający ogonki liściowe liści klonów Lanzia luteovirescens), pasożyty roślin i innych grzybów, gatunki pirofilne zasiedlające węgiel drzewny w miejscach dawnych ognisk lub pożarów, a także gatunki rozkładające owocniki innych grzybów oraz odchody zwierzęce (najliczniej występujące na odchodach żubrów – co najmniej 38 gat.).

    Brzoza niska (Betula humilis Schrank) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny brzozowatych. Występuje w Europie i Azji. W Polsce roślina rzadka, występująca na rozproszonych stanowiskach na niżu. Najliczniej występuje na Pojezierzu Pomorskim, Mazurskim i Podlasiu, rzadziej na Białostocczyźnie i w Wielkopolsce.Wstęgówka bagienka (Catocala pacta) – eurosyberyjski gatunek motyla z rodziny sówkowatych (Noctuidae), z podrodziny wstęgówek. Jest oligofagiem. W Polsce jest rzadko spotykany, objęty ochroną gatunkową. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt został zaliczony do kategorii CR (gatunki skrajnie zagrożone).
    Żyłkowiec różowawy

    Spośród wykazanych z terenu Puszczy grzybów wielkoowocnikowych blisko 400 figuruje na Polskiej Czerwonej Liście Grzybów Zagrożonych, w tym 130 gatunków jako wymierające, 90 jako narażone na wymarcie a 144 jako rzadkie. Występuje tu między innymi skrajnie rzadki i znany tylko z trzech stanowisk na świecie kolcowniczek białowieski opisany z terenu Białowieskiego Parku Narodowego w 1965 roku. Ze względy na niezwykłe warunki środowiskowe na terenie Puszczy spotkać można też około 200 gatunków niewystępujących nigdzie indziej w Polsce. Są to między innymi związany z martwym drewnem wiązów żyłkowiec różowawy Rhodotus palmatus czy rosnące na martwym drewnie świerkowym oranżowiec bladożółty Pycnoporellus alboluteus, jamkówka białobrązowa Antrodia albobrunnea, pierwoząb świerkowy Protohydmum piceicolum, jamkówka brudna Antrodia sordida, skórkobłonka biaława Amylocorticium cebennense, strzępkoząb kolczastoporowaty Hyphodontia latitans, ciemnoskórnik północny Boreostreum radiatum, woszczyneczka wielkopora Ceriporiopsis subvermispora i drobnoporek łzawiący Oligoporus guttulatus. Wiele z nich zachowało się już tylko na terenach wyłączonych z gospodarki leśnej.

    Sóweczka zwyczajna, sóweczka (Glaucidium passerinum) – gatunek niewielkiego ptaka z rodziny puszczykowatych (Strigidae).Nizina Północnopodlaska (843.3) stanowi geomorfologiczne przedłużenie Nizin Środkowopolskich, od których różni się pod względem klimatycznym i geobotanicznym, a także wgłębną strukturą geologiczną. Granicę zachodnią stanowi dolina Narwi pod Łomżą i wschodnie podnóża południkowego wału Czerwonego Boru, wschodnią - okolice Brodna na Białorusi oraz dolina Świsłoczy (dopływ Niemna), południową – północny skraj doliny środkowego Bugu, północną zaś – zasięg ostatniego zlodowacenia. Północno-wschodnia część niziny ma znaczne wyniosłości osiągające na Wzgórzach Sokólskich 238 m. Natomiast w północno-zachodniej części występują znaczne tereny bagienne. Południowo-zachodnia część niziny (na południe od Narwi) jest mało urozmaicona. Wschodnia część niziny jest pokryta w większości lasami (Puszczy Białowieskiej, Buksztelskiej, Knyszyńskiej).
    Gwiazdosz czteropromienny

    Na terenie Puszczy występują też liczne chronione ale szerzej rozsiedlone w Polsce gatunki, np. czarka szkarłatna Sarcoscypha cocinea, wachlarzowiec olbrzymi Meripilus giganteus, ozorek dębowy Fistulina hepatica, żagwica listkowata Grifola frondosa, siedzuń sosnowy Sparassis crispa, żagiew wielogłowa Polyporus umbellatus, pniarek różowy Fomitopsis rosea, soplówka bukowa Hericium coralloides oraz wytwarzające efektowne owocniki taksony z rodzaju gwiazdoszczteropromienny Geastrum quadrifidum, długoszyjkowy G. pectinatum, potrójny G. triplex, brodawkowaty G. corollinum i frędzelkowany G. fimbriatum. Na obszarze Puszczy odnaleziono też stanowiska miękusza szafranowego Hapalopilus croceus i lepkozęba brązowawego Gloiodon strigosus, gatunków do niedawna uznawanych za wymarłe w Polsce.

    Nietoperze, rękoskrzydłe (Chiroptera) – rząd ssaków łożyskowych, obejmujący ok. 1100 gatunków, do którego zalicza się 17 rodzin zgrupowanych w dwóch podrzędach:Grąd – wielogatunkowy i wielowarstwowy las liściasty zazwyczaj z przewagą grabu i dębu i z udziałem różnych innych gatunków. W fitosocjologii zespoły leśne reprezentujące grądy wyodrębniane są w związek zespołów Carpinion betuli. Na mapach potencjalnej roślinności naturalnej Polski, lasy grądowe dominują stanowiąc 41,6% powierzchni kraju. Ze względu na to, że wykształcają się na siedliskach żyznych – zostały w ogromnej większości zniszczone i zajęte przez grunty rolne lub zdegradowane z powodu uprawy drzew iglastych. Grądy stanowią siedlisko przyrodnicze chronione w sieci Natura 2000.

    Oprócz taksonów rzadkich i chronionych w Puszczy rosną również liczne gatunki pospolitych grzybów jadalnych, są to między innymi borowik szlachetny Boletus edulis, podgrzybek brunatny Xerocomus badius, pieprznik jadalny Cantharellus cibarius, mleczaj rydz Lactarius deliciosus, opieńka miodowa Armillaria mellea czy rożne gatunki koźlarzy Leccinum ssp. a także wiele gatunków trujących grzybów kapeluszowych.

    Czerwończyk fioletek (Lycaena helle) − gatunek owada z rzędu motylii z rodziny modraszkowatych. Owad rzadki i lokalny w Polsce.Szerokość geograficzna (ang. latitude, symbol φ) – jedna ze współrzędnych geograficznych, kąt pomiędzy półprostą poprowadzoną ze środka kuli ziemskiej i przechodzącą przez dany punkt na jej powierzchni a płaszczyzną równika.

    Porosty[]

    Biota porostów Puszczy Białowieskiej liczy około 400 gatunków i uznawana jest za modelową dla obszarów leśnych Środkowej Europy. Obejmuje ona wiele rzadkich i ginących taksonów reliktowych z których część ma tu jedyne w kraju stanowiska.

    Granicznik płucnik – wymagający tworzenia stref ochronnych porost epifityczny

    Liczną i obfitującą w rzadkie gatunki grupę stanowią rozwijające się na martwym drewnie porosty epiksyliczne oraz porastające korę drzew porosty epifityczne. Często wykazują one dużą wybiórczość względem zasiedlanego gatunku drzewa jak i rodzaju lasu. Dla ich ochrony konieczne jest zachowanie zasobów martwego drewna – w tym stojących martwych drzew oraz złomów, specyficznych warunków mikroklimatycznych typowych dla drzewostanów naturalnych oraz bardzo starych żywych drzew, których kora posiada inną strukturę (głębokie spękania) i właściwości chemiczno-fizyczne niż młodsze okazy tych samych gatunków. Na siedliskach piaszczystych, między innymi w suchych borach sosnowych, znaczą role odgrywają również porosty naziemne. Głazy narzutowe, wychodnie skalne oraz sztuczne podłoża takie jak betonowe konstrukcje czy otynkowane budynki zasiedlane mogą być natomiast przez porosty naskalne.

    Łabędź krzykliwy (Cygnus cygnus) – gatunek dużego ptaka wodnego z rodziny kaczkowatych (Anatidae), zamieszkujący Palearktykę od Islandii po Kamczatkę. Zimuje w Europie oraz środkowej i wschodniej Azji. Przeloty w marcu - maju i wrześniu - listopadzie. W Polsce pierwsze gniazdowanie stwierdzono w 1978 roku, obecnie gniazduje w ilości kilkudziesięciu par, szczególnie liczny jest na wybrzeżu Bałtyku zimą i podczas przelotów. Łabędź trąbiący (Cygnus buccinator), który niegdyś uznawany za jego północnoamerykański podgatunek, obecnie jednoznacznie traktowany jest jako osobny gatunek."Martwe drewno" – niezbyt precyzyjny termin oznaczający obumarłe drzewa i ich części oraz martwe części żywych drzew.

    Co najmniej od połowy XX wieku na terenie Puszczy obserwuje się zanikanie wielu gatunków porostów. Lokalnie może być ono skutkiem przekształceń drzewostanów związanych z gospodarką leśną, w skali całego kompleksu prawdopodobnie jest wynikiem wzrostu szkodliwego dla tych organizmów zanieczyszczenia powietrza. W Puszczy wyginęło między innymi 7 gatunków z rodzaju włostka Bryoria oraz 23 gatunki z rodzaju brodaczka Usnea, w tym obserwowana do lat pięćdziesiątych ubiegłego wieku brodaczka najdłuższa Usnea longissima, wytwarzająca tu niegdyś plechy nawet metrowej długości. Także obecnie stwierdza się stopniowe wycofywanie się kolejnych gatunków. Przykładem może być zmniejszanie liczebności oraz żywotności okazów granicznika płucnika Lobaria pulmonaria czy zanikanie populacji czasznika modrozielonego Icmadophila ericetorum który jeszcze pod koniec XIX wieku pospolicie porastał martwe kłody dębowe, a dziś znany jest jedynie z dwóch stanowisk w Białowieskim Parku Narodowym.

    Czerwończyk nieparek, czerwończyk większy (Lycaena dispar) – motyl dzienny z rodziny modraszkowatych. Gatunek objęty ochroną, znajdujący się na Czerwonej Liście Zwierząt Ginących i Zagrożonych w Polsce (znajduje się wśród gatunków niższego ryzyka).Torfowisko (ang. peatland, mire, niem. Moor, Moos, Ried, Filz) – jeden z typów mokradeł, siedlisk na tyle uwodnionych, że występuje tam specyficzna roślinność i zachodzą procesy akumulacji osadów organicznych. Jest to teren stale podmokły, o podłożu trudno przepuszczalnym, pokryty zbiorowiskami roślin bagiennych i bagienno-łąkowych. Torfowiska występują głównie w strefie klimatu umiarkowanego, wilgotnego i chłodnego (północna część Eurazji i Ameryki Północnej, a także obszary górskie). Obszary te są cenne pod względem przyrodniczym, można je także wykorzystać gospodarczo – poprzez wydobywanie torfu. Torfowisko przyrasta średnio o 1 mm w ciągu roku.

    Fauna[]

    Fauna Puszczy Białowieskiej należy do najliczniejszej i najbardziej zróżnicowanej w kraju w stosunku do zajmowanej powierzchni. Swoistą jej cechą jest bogactwo rzadko spotykanych gdzie indziej gatunków reliktowych, współwystępowanie taksonów wywodzących się z różnych obszarów geograficznych oraz bardzo liczny udział należących do wielu grup systematycznych drapieżników, pasożytów i parazytoidów regulujących działanie ekosystemów.

    Polesie (845) – kraina geograficzna i historyczna, leżąca głównie na terytorium obecnej Białorusi i Ukrainy, oraz częściowo Polski i Rosji. Stanowi południowo-zachodnią część Niżu Wschodnioeuropejskiego.Nocek rudy (nocek nadwodny, nocek Daubentona, Myotis daubentonii) – gatunek ssaka z rzędu nietoperzy, pospolity w całej Polsce, z wyjątkiem terenów ubogich w zbiorniki i cieki wodne.

    Stwierdzono tu do roku 2008 obecność 11 864 gatunków, a szacuje się, że całość fauny Puszczy przekracza 21 tys. gatunków. Najmniej poznaną grupą zwierząt są bezkręgowce, stanowiące ponad 95% gatunków występujących w Puszczy Białowieskiej. Stwierdzono tu 59 gatunków ssaków (ponad 70% fauny Polski niżowej), ok. 260 ptaków w tym ok. 240 gniazdujących (gdzie 8 gatunków stanowi ponad 10% liczebności populacji krajowej), 7 gadów, 12 płazów, 29 ryb, 2 bezżuchwowców, 20 pijawek, 9482 owadów oraz 331 pająków.

    Świerk pospolity (Picea abies (L.) H.Karst) – gatunek drzewa z rodziny sosnowatych (Pinaceae). Jest to jedyny gatunek świerka występujący naturalnie w Polsce. Rośnie głównie w północno-wschodniej części kraju, na południu Polski, w górach i na pogórzu. Nie występuje w sposób naturalny w centralnej i zachodniej Polsce (tzw. pas bezświerkowy). Zasięg tego gatunku rozciąga się na północy Europy od Norwegii do Rosji, występuje także w Alpach, Sudetach, Karpatach oraz na Bałkanach. Na wschodzie sięga Uralu, gdzie stopniowo wypiera go świerk syberyjski (Picea obovata). Północna granica występowania przebiega w Norwegii (70°N).Żuraw (zwyczajny), żuraw popielaty, żuraw szary (Grus grus) – gatunek dużego ptaka z rodziny żurawi (Gruidae), zamieszkujący północną i środkową część Eurazji. Do niedawna można go było spotkać w całej Europie. W wyniku osuszania podmokłych lasów zniszczono jego lęgowiska i obecnie na południe od Bałtyku i na południu Europy występuje tylko wyspowo. Ciągły zasięg obejmuje Półwysep Skandynawski, północną Rosję i Azję aż po wschodnią Syberię. Wiosenne powroty w marcu i kwietniu, a jesienne przeloty we wrześniu i październiku. Zimuje na Półwyspie Iberyjskim, w zachodniej Azji i Afryce Północnej aż do Sudanu.

    Obecnie, w związku z postępującym obniżaniem się poziomu wód gruntowych, zanikają siedliska wilgotne i bagienne. Tym samym gatunki zwierząt związane z siedliskami wilgotnymi są narażone na spadek liczebności i wyginięcie. Podobnie jest w przypadku gatunków związanych z martwym drewnem, którego zasoby ulegają redukcji na terenach, gdzie prowadzi się gospodarkę leśną.

    Krąp (Blicca bjoerkna) – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych (Cyprinidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Blicca.Wątrobowce (Marchantiophyta syn. Hepaticophyta) – gromada roślin, dawniej sytuowana jako klasa w gromadzie mszaków. Należą tu drobne rośliny, u których pokoleniem dominującym jest gametofit posiadający pojedynczy (haploidalny) zestaw chromosomów. Do gromady tej zalicza się ok. 8 tysięcy gatunków.

    Ssaki[]

    Na terenie Puszczy białowieskiej żyje 60 gatunków ssaków, co stanowi ponad 70 procent fauny niżowej Polski w obrębie tej grupy. Spośród występujących tu gatunków 33 podlegają w Polsce ochronie prawnej, a 12 figuruje w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Współwystępują tu gatunki typowe dla różnych stref klimatycznych i rejonów geograficznych. Najliczniejsze są ssaki strefy umiarkowanej oraz ssaki zasiedlające jednocześnie strefę umiarkowaną i borealną. Mniej liczna jest grupa szeroko rozprzestrzenionych gatunków holarktycznych oraz grupa gatunków strefy umiarkowanej południowej, której przedstawiciele występują tu w pobliżu północnej granicy swojego zasięgu. Najmniej liczne są gatunki typowo borealne, synantropijne i obce.

    Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.Żagnica zielona (Aeshna viridis) – gatunek ważki z rodziny żagnicowatych (Aeshnidae), w Polsce pospolity na terenie całego kraju, ale najrzadszy przedstawiciel rodziny, objęty ścisłą ochroną gatunkową. Jedna z największych polskich ważek. Samica składa jaja do wnętrza częściowo zanurzonych liści osoki aloesowatej (Stratiotes aloides). Stadium larwalne spędzają w wodach stojących. Po kilku latach larwa wychodzi z wody i przeobraża się w postać dorosłą.
    Ryś euroazjatycki, osobnik o typowym dla białowieskiej populacji, płowym ubarwieniu

    „Wizytówką” Puszczy Białowieskiej jest żubr Bison bonasus, którego stada w tutejszych lasach są największą dziko żyjącą populacją na świecie. W polskiej części puszczy w 2011 roku odnotowano 473, natomiast w 2012 roku 481 osobników – w tym 58 zeszłorocznych cieląt, co stanowi najwyższą liczebność od czasu przywrócenia gatunku naturze. Wśród ssaków kopytnych, poza żubrem, spotyka się jelenie Cervus elaphus, sarny Capreolus capreolus, dziki Sus scrofa oraz nieliczne obecnie łosie Alces alces.

    Dyrektywa ptasia – potoczna nazwa dyrektywy 2009/147/WE z 30 listopada 2009 w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, stanowiącej wersję skonsolidowaną wcześniejszej dyrektywy EWG 79/409/EWG z 2 kwietnia 1979 o ochronie dziko żyjących ptaków (Directive on the Conservation of Wild Birds). Dyrektywa ptasia składa się z 20 artykułów i 7 załączników, które precyzują metody jej realizacji. W szczególnych przypadkach, określonych w art. 9 dyrektywy, dopuszcza się, by państwa członkowskie udzielały indywidualnych zezwoleń na odstępstwa od zakazów sformułowanych w dyrektywie.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>
    Leżący wilk

    Występują tu też duże drapieżniki – ryś euroazjatycki Lynx lynx oraz wilk szary Canius lupus. Silnie izolowana populacja pierwszego z nich obejmuje zaledwie 25 do 30 osobników, z których około 14 zamieszkuje polską część kompleksu. Zagęszczenie populacji wilka na terenie Puszczy Białowieskiej wynosi 2–3 osobniki na 100 kilometrów kwadratowych, a typowa liczebność watahy to 4-5 osobników, choć obserwowano stada składające się nawet z 10 wilków. Po polskiej stronie granicy bytuje od 18-21 osobników, w czterech odrębnych watahach (w poszczególnych watahach liczebności to: 6, 5-6, 4-6 i 3). Drugim rodzimym przedstawicielem psowatych w lokalnej faunie jest polujący głównie na granicy lasu i terenów otwartych lis pospolity Vulpes vulpes. Najliczniejszym, ale też najmniejszym drapieżnikiem Puszczy jest łasica pospolita Mustela nivalis, występująca tu w dwóch różnych podgatunkach. Do rodziny łasicowatych zaliczają się również inne żyjące tu gatunki – gronostaj europejski Mustela erminea, tchórz zwyczajny Mustela putorius, kuna leśna Martes martes, zamieszkująca wyłącznie okolice siedzib ludzkich kuna domowa, związana z rzekami wydra europejska Lutra lutra (10-20 os. w polskiej części) oraz borsuk europejski Meles meles (50-100 os. w polskiej części). Co ciekawe, białowieskie borsuki zajmują największe ze wszystkich zbadanych w Europie terytoria – średnio 12,8 kilometra kwadratowego. Do drapieżników należą również jedyne obce i inwazyjne gatunki ssaków spotykane na terenie Puszczy – norka amerykańska Neovison vison i jenot azjatycki Nyctereutes procyonoides.

    Gleby bielicowe – ubogie gleby z klasy gleb bielicoziemnych, wytworzone na piaskach, zawierające w profilu poziomy diagnostyczne albic i spodic, o budowie profilu Ol-Of-Oh-AEes-Bh-Bfe-C.Jaz – budowla hydrotechniczna wybudowana w poprzek rzeki lub kanału piętrząca wodę, w celu utrzymania stałego poziomu rzeki dla celów żeglugowych lub (w ograniczonym zakresie) zabezpieczenia przed powodzią, zaopatrywania w wodę oraz do celów energetycznych. Równolegle do jazu czasami buduje się też śluzy umożliwiające żeglugę poniżej jazu i przepławki dla ryb.
    Norka amerykańska w Puszczy Białowieskiej

    Zajęczaki reprezentowane są przez dwa gatunki – zająca bielaka Lepus timidus (bardzo rzadki na terenie puszczy) i zająca szaraka Lepus europaeus. Pierwszy z wymienionych jest gatunkiem typowo borealnym, który w Puszczy Białowieskiej występuje na południowo-zachodnim kresie zasięgu, prawdopodobnie jako relikt epoki lodowcowej.

    Europa Wschodnia - część Europy wyróżniana jako region w regionalizacji fizycznogeograficznej Europy zgodnej z Uniwersalną Klasyfikacją Dziesiętną Międzynarodowej Federacji Dokumentacji.Kiełb pospolity, kiełb krótkowąsy, kiełb (Gobio gobio) – gatunek słodkowodnej ryby karpiokształtnej z rodziny karpiowatych (Cyprinidae). Bywa hodowany w akwariach zimnowodnych.
    Bóbr nad brzegiem Narewki, Białowieża

    Najliczniejszą w Puszczy Białowieskiej grupą ssaków są gryzonie (19 gatunków). Pod względem liczebności w zbiorowiskach leśnych dominują nornica ruda Myodes glareolus i mysz leśna Apodemus flavicollis. Warto wymienić również trzy nadrzewne gatunki z rodziny popielicowatych – popielicę Glis glis, koszatkę leśną Dryomys nitedula i orzesznicę Muscardinus avellanarius, a także smużkę leśną Sicista betulina, czy powszechnie znaną wiewiórkę pospolitą Sciurus vulgaris. W pobliżu zbiorników wodnych występują nornik północny Microtus oeconomus, karczownik ziemnowodny Arvicola amphibius oraz badylarka Micromys minutus. Ważnym, kluczowym gatunkiem kształtującym stosunki wodne i co za tym idzie funkcjonowanie ekosystemów jest największy krajowy gryzoń – bóbr europejski Castor fiber, którego liczebność w polskiej części Puszczy ocenia się na 60-90 osobników. Tereny trawiaste zamieszkują również nornik bury Microtus agrestis, darniówka pospolita Microtus subterraneus czy też mysz polna Apodemus agrarius. Obcymi gatunkami zawleczonymi przez człowieka są natomiast: piżmak Ondatra zibethicus, mysz zaroślowa Apodemus sylvaticus oraz nornik zwyczajny Microtus arvalis. Zabudowania w obrębie osad puszczańskich zamieszkują dwa gatunki typowo synantropijne (również obce dla lasów Puszczy) – mysz domowa Mus musculus oraz szczur wędrowny Rattus norvegicus.

    Petersburg (forma zalecana), Sankt Petersburg (egzonim wariantowy) (ros. Санкт-Петербург, Sankt-Pietierburg, potocznie Петербург, Pietierburg; dawniej Piotrogród, ros. Петроград, Leningrad, ros. Ленинград) – miasto w Rosji, położone w delcie Newy nad Zatoką Fińską na terytorium zawierającym m.in. ponad 40 wysp. W latach 1712–1918 stolica Imperium Rosyjskiego. Powierzchnia 1439 km², liczba ludności 4 600 276.Różowate (Rosaceae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu różowców. Jest szeroko rozprzestrzeniona na kuli ziemskiej. Należy do niej 90 rodzajów liczących ponad 2,5 tys. gatunków, spośród których dziko w Polsce występuje ok. 150. Rodzina o dużym znaczeniu gospodarczym. Należy do niej wiele uprawnych drzew i krzewów owocowych oraz roślin ozdobnych i leczniczych.

    Ssaki owadożerne reprezentowane są przez 8 gatunków. Występują tu trzy gatunki ryjówek, w tym ryjówka malutka Sorex minutus, będąca najmniejszym ssakiem w faunie Polski oraz ryjówka aksamitna Sorex araneus, najliczniejsza ze wszystkich na terenach leśnych. Trzeci gatunek – ryjówka średnia Sorex caecutiens, jest gatunkiem borealnym, posiadającym tu jedyne w Polsce, znacznie przesunięte na południe względem swojego zwartego areału, stanowisko. Podobnie jak zając bielak jest ona uznawana na tym terenie za relikt postglacjalny. W bliskości cieków wodnych licznie występują przedstawiciele dwóch jadowitych gatunków – rzęsorka rzeczka Neomys fodiens i rzęsorka mniejszego Neomys anomalus. Listę ssaków owadożernych żyjących na terenie puszczy dopełniają zębiełek białawy Crocidura leucodon, kret europejski Talpa europaea oraz jeż wschodni Erinaceus roumanicus.

    Brodaczka (Usnea Dill. ex Adans.) – rodzaj grzybów z rodziny tarczownicowatych (Parmeliaceae), rosnących na drzewach w lasach.Lin (Tinca tinca) – słodkowodna ryba z rodziny karpiowatych (Cyprinidae), jedyny przedstawiciel rodzaju Tinca. Inne nazwy: pszenicznik, oczeretniak oraz kaliniak.
    Borowiec wielki jest jednym z najliczniejszych nietoperzy w lasach Puszczy Białowieskiej

    Wśród trzynastu zamieszkujących Puszcze Białowieską gatunków nietoperzy najliczniej spotykane w lasach są borowiec wielki Nyctalus noctula oraz nocek rudy Myotis daubentonii. Na szczególną uwagę zasługuje również mopek zachodni Barbastella barbastellus , gatunek uznany w skali kontynentu za narażony na wyginięcie, a także zamieszkujący dziuple w starych drzewostanach borowiaczek Nyctalus leisleri, którego liczebność w polskiej części kompleksu przekracza tysiąc osobników. Gatunek ten w Puszczy Białowieskiej wykazuje daleko idącą wybiórczość do zajmowanych kryjówek. Najczęściej zasiedla wysoko położone, głębokie dziuple o wąskich otworach wlotowych i dobrych warunkach termicznych. Zdecydowanie preferowane są stare, ponad 160-letnie i zamierające drzewa, przede wszystkim dęby i jesiony. Inne gatunki, które można spotkać w lasach oraz w domostwach jak i w naturalnych jaskiniach to: nocek Natterera Myotis nattereri, nocek Brandta Myotis brandtii, nocek łydkowłosy Myotis dasycneme, karlik większy Pipistrellus nathusii, karlik drobny Pipistrellus pygmaeus, mroczek posrebrzany Vespertilio murinus, mroczek pozłocisty Eptesicus nilsonii oraz gacek brunatny Plecotus auritus. Mroczek późny Eptesicus serotinus jest gatunkiem, który wybiera jako kryjówki wyłącznie zabudowania ludzkie, a dawniej naturalne jaskinie. Potwierdzono także pojedyncze stwierdzanie gacka szarego Plecotus austriacus na terytorium Puszczy Białowieskiej.

    Klasyczny dąb białowieski – pojęcie stworzone dla podkreślenia wyjątkowości dębów rosnących w Puszczy Białowieskiej. Cechą charakterystyczną tych dębów jest wysoka kolumna pnia i osadzona odpowiednio wysoko korona.Dąb czerwony (Quercus rubra L.) – gatunek drzew z rodziny bukowatych (Fagaceae). Pochodzi ze wschodniej części Ameryki Północnej,w której jest najpospolitszym gatunkiem dębu. W Polsce jest gatunkiem introdukowanym, ok. XIX w. został sprowadzony przez leśników jako gatunek pielęgnacyjny i ochronny. Zaliczany jest do roślin inwazyjnych - niebezpiecznych dla rodzimej flory i jako taki powinien być usuwany z obszarów chronionych, a także z lasów podczas przebudowy drzewostanu. Rozprzestrzenia się samorzutnie, obecnie występuje już na całym niżu i w niższych położeniach górskich. Wypiera rodzime gatunki dębów i inne drzewa. Status gatunku we florze Polski: kenofit, agriofit.

    Niegdyś na terenie Puszczy Białowieskiej występowały wytępione pod koniec XIX wieku drapieżniki – niedźwiedź brunatny Ursus arctos i żbik europejski Felis silvestris oraz zanikła na początku XX wieku norka europejska Mustela lutreola, której białowieska populacja była jedną z ostatnich na terenie Polski. Żyły tu również dziś już całkowicie wymarłe gatunki - tur Bos primigenius (wymarły na terenie Puszczy Białowieskiej w XVI wieku. Ostatni osobnik padł z przyczyn naturalnych na terenie Polski w Puszczy Jaktorowskiej w 1627 roku) oraz tarpan Equus gmelini (gatunek ten najdłużej przetrwał w stanie dzikim właśnie w rejonie Puszczy Białowieskiej. W 1780 lub 1786 roku ostatnie tarpany zostały odłowione i umieszczone w zwierzyńcu hrabiów Zamoyskich koło Biłgoraja. Kiedy jednak w 1806 roku trzeba było zamknąć posiadłość, przekazano je lokalnym rolnikom, gdzie wymieszały się z udomowionymi końmi). Juliusz Karol Holte von den Brincken w swojej książce pod tytułem "Mémoire déscriptif sur la Forêt, imperériale de Białowieża en Lituanie" stwierdza, iż na terenie Puszczy, aż do XIX wieku występowały rosomak tundrowy Gulo gulo, soból tajgowy Martes zibellina oraz polatucha syberyjska Pteromys volans. Informacje te nie zostały jeszcze potwierdzone.

    Granicznik płucnik (Lobaria pulmonaria (L.) Hoffm.) – gatunek grzybów z rodziny granicznikowatych (Lobariaceae). Ze względu na współżycie z glonami zaliczany jest do porostów.Bekas dubelt, dubelt (Gallinago media) – gatunek średniego ptaka wędrownego z rodziny bekasowatych (Scolopacidae), zamieszkujący Europę Środkową i Wschodnią od Półwyspu Skandynawskiego i Polski po Jenisej. Zimuje w subsaharyjskiej Afryce. Przeloty w marcu-maju i lipcu-listopadzie.

    Ptaki[]

    Puszcza Białowieska ze względu na swoje walory ornitologiczne jest europejską ostoją ptaków (E31) oraz Obszarem specjalnej ochrony ptaków sieci Natura 2000. Ochroną wynikającą z postanowień I załącznika Dyrektywy Ptasiej objętych jest tu co najmniej 45 gatunków (wymagana ochrona siedlisk), zaś 12 gatunków figuruje w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. Wielkim atutem awifauny puszczy jest występowanie najlepiej wykształconego w Europie, najbogatszego w gatunki zgrupowania ptaków typowo leśnych (w tym dziewięciu gatunków dzięciołów) oraz naturalne, niezaburzone wpływem człowieka zachowania lęgowe (np. gniazdowanie jerzyków w dziuplach drzew).

    Kropiatka, kureczka nakrapiana (Porzana porzana) – gatunek średniej wielkości ptaka wodnego z rodziny chruścieli (Rallidae). Zamieszkuje Europę poza północną Skandynawią, zachodnią Syberię oraz Azję Środkową po Iran, Kazachstan i zachodnie Chiny. Wędrowny, przeloty w marcu–kwietniu i sierpniu–październiku, odbywają się nocą. Zimuje w basenie Morza Śródziemnego, północnej Afryce (gdzie przelatuje szlakiem zachodnim lub południowo-wschodnim), na Bliskim Wschodzie oraz w Indiach i Pakistanie, tylko wyjątkowo w Europie Zachodniej.Olsza czarna (Alnus glutinosa Gaertn.) – gatunek drzewa należącego do rodziny brzozowatych. Olsza czarna to jedno z ważniejszych drzew wilgotnych zarośli nadbrzeżnych i lasów łęgowych niżu. Rośnie prawie na całym obszarze Europy, a także na niektórych obszarach Azji i w północno-zachodniej Afryce. W górach i na żwirowiskach rzecznych ustępuje miejsca olszy szarej.
    Puszcza Białowieska-ptaki.jpg

    W okresie lęgowym obszar Puszczy Białowieskiej zasiedla m.in.: muchołówka białoszyja Ficedula albicollis – powyżej 50% populacji krajowej (< 5 tys. par w P. Białowieskiej), orzełek włochaty Hieraaetus pennatus (1 para) – powyżej 50% populacji krajowej, dzięcioł białogrzbiety Dendrocops leucotos (115-130 par), – 15-40% populacji krajowej, lelek Caprimulgus europaeus (250-280) – 6-25% populacji krajowej, sóweczka Glaucidium passerinum (80-100 par) – 15% populacji krajowej, dzięcioł trójpalczasty Picoides tridactylus (60-80 par) i muchołówka mała Ficedula parva – powyżej 10% populacji krajowej (< 1 tys. par), i dalej; dzięcioł średni Dendrocopos medius – 7% (1100-1300 par), trzmielojad Pernis apivorus – 4-8% (90-120 par), bocian czarny Ciconia nigra (10-12 par), orlik krzykliwy Aquila pomarina (30-35 par), jarząbek Bonasa bonasia – 4% (1,6-1,8 tys. par) i włochatka Aegolius funereus – 1-3% (30-50 par).

    Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23 r. n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Stabiach, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.Apofit – gatunek roślin synantropijnych miejscowego pochodzenia, który występuje na siedliskach sztucznych (antropogenicznych) powstałych w wyniku działalności człowieka. Apofity stanowią część flory gatunków rodzimych. Niektórym roślinom łatwo przychodzi zajmowanie siedlisk sztucznych, stworzonych przez człowieka, gdyż naturalnie zajmowały w przyrodzie siedliska o zbliżonych własnościach. Tak np. podbiał pospolity Tussilago farfara rosnący na kamieniskach nadrzecznych bez trudu zajmuje stworzone w wyniku działalności człowieka nasypy kolejowe, wykopy placów budowy, pola uprawne, hałdy przemysłowe. Do apofitów należą również np. perz właściwy Elymus repens, trzcinnik piaskowy Calamagrostis epigejos. Niektóre apofity z kolei zajmują siedliska antropogeniczne odmienne od tych, występujących w naturze, np. hałdy górnicze, wyrobiska, tereny silnie skażone.
    Sóweczka

    Stosunkowo licznie, w porównaniu do innych kompleksów leśnych w kraju występują: błotniak zbożowy Circus cyaneus (1 para), gadożer Circaetus gallicus (1 para), dzięcioł czarny Dryocopus martius (150-180 par), dzięcioł zielonosiwy Picus canus (30-35 par), kropiatka Porzana porzana (10-40 par), błotniak łąkowy Circus pygargus (3-6 par), cietrzew Tetrao tetrix (0-3 par), żuraw Grus grus (40-45 par), dubelt Gallinago media (0-2 par), derkacz Crex crex (100-150 par) i bocian biały Ciconia ciconia (23 pary).

    Karlik drobny (Pipistrellus pygmaeus) – gatunek ssaka z rzędu nietoperzy. Bardzo podobny do karlika malutkiego (Pipistrellus pipistrellus). Do 1999 roku uważane za jeden gatunek. Dokładne badania wykazały, że poza subtelnymi różnicami morfologicznymi (kształt pyszczka i nozdrzy, pokrój i ubarwienie prącia, użyłkowanie skrzydeł) odróżnia je częstotliwość emitowanych sygnałów echolokacyjnych. Karlik drobny wysyła sygnały o przeciętnej częstotliwości 55 kHz, zaś karlik malutki - 45 kHz. Karlik drobny wykazuje również silniejszą specjalizację siedliskową - jest znacznie silniej związany z wodami i terenami podmokłymi jako miejscami żerowania, zaś w jego pokarmie przeważają imagines muchówek odbywających rozwój larwalny w wodzie.Lista światowego dziedzictwa (ang. World Heritage List; fr. Liste du patrimoine mondial) – lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2013) 981 obiektów w 160 krajach, w tym 759 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 193 przyrodniczego (P) i 29 mieszanych (K, P). O wpisaniu danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 r. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje. Jeżeli wniosek o wpisanie danego miejsca na listę nie zostanie uwzględniony, może być złożony ponownie.

    W białoruskiej części puszczy występuje zagrożona wyginięciem wodniczka Acrocephalus paludicola oraz zanikły po polskiej stronie granicy głuszec Tetrao urogallus.

    W Puszczy mają również swoje granice występowania (zasięgu) takie gatunki jak; łabędź krzykliwy Cygnus cygnus (granica południowa), sóweczka Glaucidium passerinum i wójcik (granica południowo-zachodnia), pełzacz ogrodowy Certhia brachydactyla i zniczek Regulus ignicapillus (granica północno-wschodnia), zaś orzełek włochaty, kląskawka i muchołówka białoszyja zasiedla północną granicę swego zasięgu.

    W 1169 Andrzej I Bogolubski opanował Kijów uzyskując tym samym tytuł wielkiego księcia. Odmiennie od swoich poprzedników, również ojca, nie przeniósł do tego miasta swej stolicy lecz po złupieniu Kijowa osadzał tam swoich krewnych jako podległych książąt. Centrum swego księstwa pozostawił Włodzimierz, który odtąd stał się stolicą wielkiego księstwa.Kolcowniczek białowieski (Dentipratulum bialoviesense Domański) – gatunek grzybów należący do rodziny szyszkogłówkowatych (Auriscalpiaceae). Jest jedynym przedstawicielem monotypowego rodzaju Dentipratulum.

    Płazy, gady i ryby[]

    Fauna płazów Puszczy obejmuje 12 gatunków. Płazy ogoniaste reprezentują traszka zwyczajna Lissotriton vulgaris i traszka grzebieniasta Triturus cristatus. Płazy bezogonowe to – rzekotka drzewna Hyla arborea występująca głównie w lasach, preferujące ląd grzebiuszka ziemna Pelobates fuscus, ropucha szara Bufo bufo, ropucha zielona Pseudepidalea viridis i ropucha paskówka Epidalea calamita, a także wiele gatunków żab: kumak nizinny Bombina bombina, żaba trawna Rana temporaria, żaba moczarowa Rana arvalis, żaba jeziorkowa Rana lessonae i żaba śmieszka Rana ridibunda. W Puszczy Białowieskiej występuje również płodny mieszaniec żaby jeziorkowej oraz żaby śmieszki, jest to żaba wodna Rana kl. esculenta.

    Polska Czerwona Księga Zwierząt – rejestr zagrożonych gatunków zwierząt na terenie Polski. Została stworzona na wzór międzynarodowej Czerwonej Księgi Gatunków Zagrożonych. Zawiera listę ginących gatunków zwierząt z dokładnym ich opisem i mapami rozmieszczenia. Określa także stopień zagrożenia poszczególnych gatunków, rzadkość ich występowania oraz stosowane i proponowane sposoby ochrony.Przylepek brodacznik (Alcis jubata) – gatunek motyla z rodziny miernikowcowatych (Geometridae). Jest gatunkiem bardzo rzadko spotykanym. Występuje w wilgotnych borach świerkowych. Nie jest objęty ochroną gatunkową, ale porosty z rodzaju Usnea, na których żyją jego gąsienice, podlegają ścisłej ochronie.
    Żółw błotny jest bardzo rzadkim elementem fauny Puszczy

    Fauna gadów Puszczy Białowieskiej obejmuje 7 gatunków, z których jedynie dwa – zaskrońca zwyczajnego Natrix natrix oraz jaszczurkę żyworodna Zootoca vivipara uznaje się za dość pospolite na tym terenie. Pozostałe, rzadziej tu spotykane gady to jaszczurka zwinka Lacerta agilis, padalec zwyczajny Anguis fragilis, żmija zygzakowata Vipera berus oraz dwa gatunki wpisane do Polskiej Czerwonej Księgi Zwierząt – gniewosz plamisty Coronella austriaca i żółw błotny Emys orbicularis.

    Głaz narzutowy, eratyk, narzutniak (z łac. errare – błądzić) – fragment skały litej, przyniesiony przez lądolód.Łoś (Alces alces) – największy współcześnie żyjący gatunek ssaka kopytnego z rodziny jeleniowatych, wyróżniający się charakterystycznym porożem i wyjątkowo długimi kończynami. Jest jedynym przedstawicielem rodzaju Alces. Żyje w podmokłych lasach północnej Eurazji i Ameryki Północnej. Występujący w Polsce podgatunek A. a. alces – łoś europejski jest największą żyjącą w Polsce zwierzyną łowną. Rzadki i objęty całorocznym okresem ochronnym.

    Ichtiofauna wolno płynących rzek, rozlewisk i sztucznych zbiorników na terenie Puszczy liczy 29 gatunków ryb promieniopłetwych i 2 gatunki bezżuchwowców. Występują tu objęte w Polsce ochroną minóg ukraiński Eudontomyzon mariae, minóg rzeczny Lampetra fluviatilis należące do bezżuchwowców, oraz należące do ryb promieniopłetwych koza pospolita Cobitis taenia, piskorz Misgurnus fossilis, śliz pospolity Barbatula barbatula, głowacz pręgopłetwy Cottus poecilopus oraz składająca ikrę w muszlach małży różanka Rhodeus sericeus. Obecne są też inne rodzime gatunki ryb – krąp Blicca bjoernca, płoć Rutilus rutilus, wzdręga Scardinius erythrophthalmus, ukleja Alburnus alburnus, leszcz Abramis brama, brzana Barbus barbus, lin Tinca tinca, kleń Leuciscus cephalus, słonecznica Leucaspius delineates, kiełb Gobio gobio, jaź Leuciscus idus, jelec europejski Leuciscus leuciscus, sum europejski Silurus glanis, szczupak pospolity Esox lucius, okoń Perca fluviatilis, jazgarz Gymnocephalus cernuus, węgorz europejski Anguilla anguilla, miętus pospolity Lota lota, ciernik Gasterosteus aculeatus; oraz introdukowane do sztucznych zbiorników wodnych gatunki obce – tołpyga pstra Hypophthalmichthys nobilis, karp Cyprinus carpio, karaś złocisty Carassius auratus, karaś pospolity Carassius carassius oraz sumik karłowaty Ameiurus nebulosus.

    Ważka żółta, ważka ruda (Libellula fulva) – gatunek owada z rzędu ważek należący do podrzędu ważek różnoskrzydłych. Jest blisko spokrewniona z ważką płaskobrzuchą. Występuje w Europie, od pojedynczych stanowisk na Półwyspie Iberyjskim po Morze Kaspijskie. Preferuje cieki wolno płynące, otoczone wysoką wodną roślinnością, chociaż zasiedla również takie środowiska jak stawy rybne, czy zarośnięte trzciną jeziora. Pomimo szerokiego zasięgu występowania pospolity jest tylko lokalnie.Włochatka zwyczajna, włochatka, sowa włochata (Aegolius funereus) – gatunek średniego ptaka drapieżnego z rodziny puszczykowatych (Strigidae).

    Bezkręgowce[]

    Zgniotek cynobrowy, relikt lasów pierwotnych związany z martwymi lub umierającymi drzewami, licznie występujący w Puszczy Białowieskiej

    Niezwykle bogaty jest świat bezkręgowców Puszczy Białowieskiej. Przykładowo występujące tu chrząszcze i motyle reprezentują po 51%, ważki 69%, sieciarki 48%, a prostoskrzydłe 49% fauny krajowej, natomiast liczba gatunków motyli i chrząszczy stwierdzonych na terenie puszczy jest większa niż liczba leśnych gatunków tych owadów w całej Szwecji. Stwierdza się na tym terenie występowanie dużej grupy taksonów borealnych oraz borealno-górskich a dla wielu gatunków stanowiska w Puszczy Białowieskiej wyznaczają obecnie ich południową, północną, zachodnią lub wschodnią granice występowania. Wiele gatunków, zwłaszcza saprofitycznych, ma tu jedyne lub jedne z nielicznych stanowisk w Europie, dlatego teren Puszczy Białowieskiej uznaje się za ostoje bioróżnorodności owadów ważną z punktu widzenia całego kontynentu.

    Puszcza Ladzka - kompleks leśny we wschodniej Polsce, pozostałość Puszczy Bielskiej w powiecie hajnowskim, często klasyfikowany jako część Puszczy Białowieskiej.Zraz – w ogrodnictwie i leśnictwie jest to tzw. komponent szczepienia, czyli część rośliny, którą naszczepia się na podkładce. W wyniku szczepienia, polegającego na sztucznym połączeniu dwóch odrębnych organizmów roślinnych, powstaje nowy organizm roślinny łączący cechy obu tych organizmów.

    Podobnie jak w przypadku grzybów wiele z występujących tu gatunków owadów, zwłaszcza chrząszczy, zalicza się do reliktów puszczańskich. Jest to możliwe dzięki unikalnym jak na warunki europejskich lasów zasobom martwego drewna oraz starych i dziuplastych drzew. Najwięcej takich reliktów występuje w grupie zwierząt ściśle związanych z martwym drewnem, zwłaszcza tym o dużych gabarytach, a nie np. wśród tych, które żyją na drzewach żywych czy leśnej roślinności zielnej. Przykładowo, spośród 120 gatunków chrząszczy kózkowatych, stwierdzonych w Puszczy Białowieskiej, aż 46 to relikty. O unikalnym charakterze lokalnej fauny mogą świadczyć też badania przeprowadzone w 2004 na 135 wytypowanych drzewach różnych gatunków posiadających wewnętrzne próchnowiska. W ich trakcie do pułapek odłowiono m.in. nieco ponad 100 gatunków chrząszczy uważanych za relikty lasów pierwotnych lub rzadkości faunistyczne. Udział takich elementów w zgrupowaniach próchnojadów jest stosunkowo najwyższy w ściśle chronionych drzewostanach Białowieskiego Parku Narodowego, niższy jest natomiast w zagospodarowanej części kompleksu.

    Ważki (Odonata) – rząd drapieżnych, starych ewolucyjnie owadów o przeobrażeniu niezupełnym, smukłym ciele, dużych oczach złożonych, krótkim tułowiu, silnie wydłużonym odwłoku i dwóch parach skrzydeł. W stanie spoczynku utrzymują skrzydła rozłożone na boki lub podniesione do góry. Tradycyjnie zaliczane są wraz z jętkami (Ephemeroptera) do grupy prymitywnych owadów pierwotnoskrzydłych (Paleoptera), których większość już wymarła. Są związane ze środowiskiem wodnym – larwy żyją w wodzie, a osobniki dorosłe (imagines) przebywają w pobliżu zbiorników z wodą stojącą lub płynącą. Ważki są bardzo dobrymi lotnikami. Latają szybko i bezgłośnie. U większości gatunków jest wyraźnie zaznaczony dymorfizm płciowy.Nornik północny (polnik północny) (Microtus oeconomus) – gatunek gryzonia z podrodziny nornikowatych w rodzinie chomikowatych.

    Na terenie Puszczy występuje też duża liczba mikofagów – często silnie wyspecjalizowanych gatunków zasiedlających owocniki grzybów. Ważną z puntu widzenia ekologii lasu, ale słabo opracowaną faunistycznie grupą są liczne pasożyty owadów, płazów, gadów, ptaków i ssaków. Oprócz bezkręgowców typowo leśnych występują też gatunki związane z naturalnymi (np. torfowiska), półnaturalnymi (np. łąki kośne) czy zupełnie sztucznymi (np. pola uprawne, tereny kolejowe, składnice drewna) terenami otwartymi. Część z nich to gatunki obce względem pierwotnej fauny Puszczy, inne obecnie wykorzystują wylesione przez człowieka fragmenty terenu tak jak niegdyś wykorzystywały naturalnie powstające luki w drzewostanach.

    Kuna leśna, tumak (Martes martes) – gatunek niewielkiego ssaka drapieżnego z rodziny łasicowatych. Występuje w całej niemal Europie oraz w Azji, aż po Iran i zachodnią Syberię. W Polsce występuje, choć niezbyt licznie, na całym obszarze kraju, a zasięg jej występowania często pokrywa się z występowaniem kuny domowej.Pszczoła miodna (Apis mellifera) – gatunek owada błonkoskrzydłego z rodziny pszczołowatych (Apidae), obejmującej gatunki wytwarzające miód.
    Kwietnica okazała zasiedla dziuple drzew puszczańskich

    Ważnym elementem bioróżnorodności owadów na terenie Puszczy Białowieskiej są chrząszcze. Do tej pory stwierdzono ich tutaj około 3400 gatunków, z czego 1000 to organizmy związane z martwym drewnem, na przykład nie występujące w Polsce nigdzie indziej bogatek wspaniały Buprestis splendens i rozmiazg kolweński Pytho kolwensis, gatunki zagrożone przez gospodarkę leśną i usuwanie martwych drzew poza granicami Obszaru Ochrony Ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego.

    Goździkowate (Caryophyllaceae Juss.) – rodzina roślin okrytonasiennych należąca do rzędu goździkowców. Liczy w zależności od ujęcia systematycznego od ok. 2200 do ok. 3000 gatunków występujących na wszystkich kontynentach, przede wszystkim jednak w krajach o klimacie umiarkowanym na półkuli północnej. Centrum zróżnicowania jest obszar śródziemnomorski i południowo-zachodnia Azja. Brak przedstawicieli w części równikowej Afryki i Ameryki Południowej oraz w zachodniej Australii. W obrębie rodziny wyróżniana jest zmienna liczba rodzajów, zwykle wynosząca ok. 88. W przypadku włączenia kilku rodzajów w jeden zbiorowy, monofiletyczny rodzaj Silene, wówczas liczba rodzajów spada do 82. Z kolei jeśli podzieli się wszystkie rodzaje parafiletyczne i polifiletyczne wówczas liczba rodzajów rośnie do 120. W Polsce występuje w stanie dzikim ok. 100 gatunków z 28 rodzajów.Sasanka otwarta, sasanka dzwonkowata (Pulsatilla patens (L.) Mill.) – gatunek rośliny należący do rodziny jaskrowatych (Ranunculaceae Juss.).

    Ciekawą grupę stanowią wyspecjalizowane gatunki rozwijające się w dziuplach starych drzew, np. pachnica dębowa Osmoderma eremita, kwietnica okazała Protaetia aeruginosa czy tęgosz rdzawy Elater ferrugineus. Występują tu też sztandarowe, łatwo rozpoznawalne gatunki związane z żywymi drzewami, w tym jelonek rogacz Lucanus cervus i kozioróg dębosz Cerabyx cerdo, bardzo liczne gatunki wodne – w tym chronione w Polsce pływak szerokobrzeżek Dytiscus latissimusi i kreślinek nizinny Graphoderus bilineatus, rzadkie i pochodzące ze strefy tajgi gatunki torfowiskowe (głównie we wschodniej, białoruskiej części kompleksu) a także przedstawiciele innych grup ekologicznych.

    Mykofag, mikofag, micetofag, grzybojad – gatunek odżywiający się grzybami rozwijającymi się na martwym drewnie. Mykofagi należą do grupy gatunków saproksylicznych. Są to organizmy głównie bezkręgowe. Do mykofagów należą liczne owady związane z próchnowiskami.Natura 2000 – program utworzenia w krajach Unii Europejskiej wspólnego systemu (sieci) obszarów objętych ochroną przyrody. Podstawą dla tego programu są dwie unijne dyrektywy: Dyrektywa Ptasia i Dyrektywa Siedliskowa (Habitatowa). Celem programu jest zachowanie określonych typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków, które uważa się za cenne i zagrożone w skali całej Europy. Wspólne działanie na rzecz zachowania dziedzictwa przyrodniczego Europy w oparciu o jednolite prawo ma na celu optymalizację kosztów i spotęgowanie korzystnych dla środowiska efektów. Jednolite prawo powinno ułatwić współdziałanie wielu instytucji zajmujących się ochroną przyrody stale i tych dla których jest to działanie oboczne. Zadanie i cel rangi europejskiej powinno łatwiej uzyskać powszechną akceptację społeczną, tym bardziej że poszczególne kraje członkowskie są zobowiązane do zachowania na obszarach wchodzących w skład sieci Natura 2000 walorów chronionych w stanie nie pogorszonym, co wcale nie musi wykluczać ich gospodarczego wykorzystania.

    W lasach Puszczy Białowieskiej bytuje jedyna aktualnie obserwowana na świecie populacja chrząszcza opiętka białowieskiego oraz jedyna w środkowej Europie populacja gatunku Lacon conspersus z rodziny sprężykowatych. W XIX wieku odłowiono tu także dwa z trzech zaobserwowanych w Polsce okazów skrajnie rzadkiego w całym swoim zasięgu geograficznym pilnicznika fiołkowego Limoniscus violaceus, a w 1967 roku odnaleziono jedyne potwierdzone poza Japonią stanowisko gatunku Lopheros lineatus.

    Finlandia, Republika Finlandii (fiń. Suomi, Suomen Tasavalta; szw. Finland, Republiken Finland) – państwo w Europie Północnej, powstałe po odłączeniu od Rosji w 1917. Członek Unii Europejskiej. Graniczy od zachodu ze Szwecją, od północy z Norwegią i od wschodu z Rosją. Od zachodu ma ponadto dostęp do Morza Bałtyckiego.Pomnik przyrody – prawnie chroniony twór przyrody, szczególnie cenny ze względów naukowych, zabytkowych, kulturowych i innych.

    Wykazano stąd jedyne w kraju stanowiska między innymi takich gatunków chrząszczy jak łada Jelskiego Lasconotus jelskii, goleńczyk szczupły Rhacopus attenuatus, listwiaczek Chłodkowskiego Carphoborus cholodkovskyi, rytownik Saalasa Pityogenes saalasi, korniczek Starka Orthotomicus starki, rozpylak zielonawy Acmaeops angusticollis, średzinka Mesosa myops, zgrubek zawilcowy Evodinus borealis, Otho sphondyloides, Catapion koestlini i pogdatunku Alosterna erythropus ingrica oraz najprawdopodobniej ostatnie zachowane w Polsce populacje podrywka szerokogrzbietego Aulonothroscus laticollis, konarka tajgowego Phryganophilus ruficollis i wyżłobika dębowca Gasterocercus depressirostris.

    Żagnica torfowcowa (Aeshna subarctica) – rzadki gatunek torfowiskowy ważki z rodziny żagnicowatych (Aeshnidae). Występuje w chłodnej strefie Europy i Ameryki Północnej.Gronostaj europejski, gronostaj, łasica gronostaj (Mustela erminea) – gatunek małego drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych (Mustelidae).

    Na terenie Puszczy Białowieskiej stwierdzono dotąd występowanie ponad 1600 gatunków motyli, a zakłada się możliwość wykazania nawet 250 dalszych. Najliczniej reprezentowane są rodziny sówkowatych, miernikowcowatych i zwójkowatych.

    Przylepek brodacznik

    Różnorodność siedlisk sprawia, że występują tu zarówno gatunki typowo puszczańskie takie jak rozwijający się w butwiejącym drewnie mól borowiaczek Scardia boletella, preferujące obrzeża drzewostanów (np. przeplatka maturna Euphydryas maturna), związane z otwartymi torfowiskami (np. piórolotek bagniczek Buckleria paludum) jak i gatunki wilgotnych łąk (np. przeplatka aurinia Euphydryas aurinia; jedna z największych populacji w Polsce) oraz ekosytemów kserotermicznych (np. niedźwiedziówka dwórka Hyphoraia aulica). Teren ten uznaje się za ważny dla zachowania w skali kraju takich rzadkich i zagrożonych gatunków motyli jak dostojka eunomia, wstęgówka bagienka, błyszczka zosimi, modraszek bagniczek czy szlaczkoń torfowiec. Występują tu też między innymi szlaczkoń szafraniec, witalnik węgliniak, modraszek eros, niekrocz bagniczak, strzępotek hero, niepylak mnemozyna, czerwończyk fioletek, czerwończyk nieparek czy myrmekofilny modraszek arion. Ponadto zachowało się tu ostatnie czynne w Polsce stanowisko przylepka brodacznika Alcis jubata, motyla z rodziny miernikowcowatych, którego gąsienice żerują na ginących porostach z rodzaju brodaczka.

    UNESCO (ang. United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization;pol. Organizacja Narodów Zjednoczonych do Spraw Oświaty, Nauki i Kultury; łac. unesco – łączę się w jedno) – organizacja wyspecjalizowana ONZ, której podstawowym celem jest wspieranie współpracy międzynarodowej w dziedzinie kultury, sztuki i nauki, a także wzbudzanie szacunku dla praw człowieka, bez względu na kolor skóry, status społeczny i religię.Żubr (Bison bonasus) – gatunek łożyskowca z rodziny krętorogich, rzędu parzystokopytnych. W 2012 roku światowe zasoby gatunku wynosiły około 4663 osobników, z czego 1552 z nich przebywa w hodowlach zamkniętych, a 3111 żyje w wolnych i w półwolnych stadach. Według danych z 2012 roku w Polsce żyło 1299 żubrów, z czego większość z nich w stadach wolnościowych (pięć populacji). Prawie połowa polskiej wolnej populacji skupiona jest w Puszczy Białowieskiej, ponadto dzikie żubry w Polsce spotkać można w Bieszczadach, Puszczy Knyszyńskiej, Puszczy Boreckiej oraz w rejonie Mirosławca i Drawska Pomorskiego w województwie zachodniopomorskim.

    Potwierdzona obecnie fauna błonkówek Puszczy Białowieskiej liczy nieco ponad 2000 gatunków, przy czym zakłada się możliwość odnalezienia tu podobnej liczby kolejnych. Pierwszym odnotowanym gatunkiem jest dzika pszczoła miodna Apis mellifera wzmiankowana stąd już w XVI wieku. Najbogatszą, ale też słabo poznaną grupą są owadziarki reprezentowane przez ponad 1400 taksonów. Występują tu też liczne rośliniarki (228 gatunków) oraz żądłówki (około 360 gatunków), w tym m.in. grzebaczowate (106 gat.), mrówkowate (46 gat.), pszczołowate (29 gat.) i osowate (10 gat.). Na terenie Puszczy stwierdzono występowanie blisko 1800 gatunków muchówek. Podobnie jak w wypadku wcześniej omówionych błonkówek jest to grupa słabo zbadana faunistycznie, a rzeczywista liczba występujących tu taksonów może być ponad dwukrotnie większa. Stwierdzono tu populacje m.in. zagrożonych gatunków z Polskiej Czerwonej Księgi, w tym związanych z butwiejącym drewnem Xylomyia maculata i Brachymyia floccosa, pasożytującej na gąsienicach dużych gatunków motyli rączycy wielkiej Tachina grossa, czy rozwijającego się głównie w owocnikach huby pospolitej hubowca osowiaka Keroplatus tipuloides. Istnieje tu też jedyne w Polsce stanowisko łowika Laprhia vulpina. Co ciekawe, na terenie Puszczy aż 11 razy zaobserwowano wędrówkę plenia tworzonego przez larwy muchówek z rodziny ziemiórkowatych.

    Porosty (łac. Lichenes z gr. λειχήνα, leichena) – tradycyjna nazwa organizmów składających się z grzybów (Fungi), tworzących obligatoryjne symbiozy – głównie z prokariotycznymi cyjanobakteriami (Cyanobacteria) lub eukariotycznymi zielenicami (Chlorophyta). Jako samodzielna jednostka taksonomiczna przestała istnieć w 1981 roku w wyniku zmian, wprowadzonych przez Międzynarodowy Kodeks Nomenklatury Botanicznej. Pojęcie to ujmowane jest obecnie w kategoriach ekologicznych (podobnie jak grzyby mykoryzowe), a nie systematycznych. Systematyka i nomenklatura porostów dotyczy ich komponentu grzybowego.Dąb Jacka Wysmułka – wcześniej zwany Wielkim Mamamuszim, najgrubszy spośród dębów Puszczy Białowieskiej rosnących w zagospodarowanej części Puszczy, pod względem obwodu pnia ustępuje tylko Dębowi Maćkowi rosnącemu w rezerwacie ścisłym Białowieskiego Parku Narodowego . Na wys. 130 cm od nasady pień ma w obwodzie 701 cm (2009 r.), wysokość drzewa -31-32 m. Dąb nosi imię zasłużonego dla Puszczy Białowieskiej leśnika, miłośnika przyrody Jacka Wysmułka. Zresztą Jacek Wysmułek odkrył to drzewo w białowieskim mateczniku i w 1976 roku zgłosił je do wojewódzkiego rejestru drzew pomnikowych.
    Miedziopierś północna

    W Puszy Białowieskiej odnaleziono 60 z 74 występujących w Polsce gatunków ważek. Jednym z nich jest zasiedlająca śródleśne, bogate w gnijące liście olszy zbiorniki wodne ważka żółta Libellula fulva. Występuje tu też dziewięć gatunków figurujących na Czerwonej liście zwierząt zagrożonych w Polsce. Są to krytycznie zagrożona łątka zielona Coenagrion armatum, zagrożona iglica mała Nehalennia speciosa, narażona na wyginięcie miedziopierś północna Somatochlora arctica, a także żagnica zielona Aeshna viridis, żagnica torfowa Aeshna juncea, żagnica torfowcowa Aeshna subarctica, lecicha południowa Orthetrum brunneum, zalotka spłaszczona Leucorrhinia caudalis i zalotka białoczelna Leucorrhinia albifrons. Na terenie Puszczy odnaleziono najdalej w kraju wysunięte na północ stanowisko rozrodu husarza wędrownego Hemianax ephippiger, gatunku zalatującego w niektórych latach do Polski z południa Europy.

    Tołpyga pstra (Hypophthalmichthys nobilis) – gatunek słodkowodnej ryby z rodziny karpiowatych (Cyprinidae). Poławiana gospodarczo.Wiąz (Ulmus L. ) – rodzaj drzew, rzadziej krzewów z rodziny wiązowatych (Ulmaceae), obejmujący ok. 25 gatunków. Występują w strefie umiarkowanej półkuli północnej. Gatunkiem typowym jest Ulmus campestris L..

    Ciekawymi elementami entomofauny puszczy białowieskiej są złotook Chrysopa dasyptera, reliktowy gatunek puszczański o ograniczonym zasięgu, którego pozostałe znane stanowiska w okolicach Sankt Petersburga i w południowej Finlandii oddalone są o około tysiąc kilometrów, oraz piewik tajgowy Aphrophora similis, poza Białowieskim Parkiem Narodowym i kotliną Biebrzy nie występujący nigdzie indziej w Europie.

    Kultura przeworska – kultura archeologiczna epoki żelaza rozwijająca się między III w. p.n.e. a V w. n.e. na terenach obecnej Polski oraz Zakarpacia. Dawniej zwana kulturą wenedzką lub grupą przeworską kultury grobów jamowych. Kultura przeworska zastąpiła na znacznej części swojego terytorium wcześniejszą kulturę pomorską.Jan Andrzej Archetti, wł. Giovanni Andrea Archetti (ur. 11 września 1731 w Brescii, zm. 5 listopada 1805 w Ascoli Piceno) – włoski biskup rzymskokatolicki, kardynał, arcybiskup tytularny chalcedoński, nuncjusz apostolski w I Rzeczypospolitej od 14 kwietnia 1776 do 30 listopada 1783, pierwszy nuncjusz w Rosji w latach 1783–1784 z misją zorganizowania tam Kościoła katolickiego.

    Ochrona przyrody[]

     Osobny artykuł: Białowieski Park Narodowy.
     Osobny artykuł: Żubr.

    Tradycja ochrony i dawne użytkowanie Puszczy[]

    Obecność żubra i innej grubej zwierzyny kształtowała ochronę puszczy przez pięć stuleci

    Tereny Puszczy Białowieskiej podlegają ochronie co najmniej od początku XV wieku. Początkowo nie była to jednak ochrona podyktowana względami przyrodniczymi, ale praktycznymi i reprezentacyjnymi – lasy puszczy stanowiły wyłączne tereny łowieckie książąt litewskich i królów Polski, a głównym przedmiotem troski były zasoby grubej zwierzyny, zwłaszcza żubra. System ochrony, poza ograniczeniami łowieckimi, opierał się na istnieniu „ostępów zwierzynnych” wyłączonych z jakiejkolwiek gospodarki i zarezerwowanych dla polowań monarszych oraz „przechodów zwierzynnych” łączących ostępy i odpowiadających dzisiejszej definicji korytarzy ekologicznych. W 1639 roku w Puszczy Białowieskiej wydzielonych było łącznie 137 ostępów, a najważniejszym w tym okresie przechodem był „przechód wielki zwierzynny koło rzeki Jasiołdy przez mosty Żołobate” łączący lasy białowieskie z nieistniejącą już Puszczą Łyskowską. Przestrzegania praw związanych z ochroną puszczy strzegły dobrze zorganizowane służby leśne. Już w XV wieku funkcjonowała tu osoka, a w późniejszych czasach powołano też odrębne formacje – strzelców i strażników.

    Miedziopierś północna, miedziopierś arktyczna (Somatochlora arctica) – gatunek ważki z rodziny szklarkowatych (Corduliidae). Długość ciała wynosi 43 mm, rozpiętość skrzydeł 56 mm.Klon zwyczajny, klon pospolity (Acer platanoides L.) – gatunek z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae) występujący w Europie środkowej i wschodniej oraz południowo-zachodniej Azji. Nazywany jest także klonem norweskim. Na zachodzie jego granica występowania znajduje się we Francji, na wschodzie w europejskiej części Rosji, na północy w Skandynawii, a na południu w Iranie. W Polsce jest najpospolitszy z krajowych gatunków swego rodzaju, występuje powszechnie na całym niżu i w niższych położeniach górskich na całym terenie kraju. Sadzony w miastach północno-zachodniej Europy oraz Ameryki Północnej rozprzestrzeniać się zaczął bez udziału człowieka. Inwazja tego gatunku w Ameryce Północnej spowodowała zagrożenie dla miejscowych gatunków. W USA w Nowej Anglii czy stanach takich, jak Nowy Jork, Wirginia, Georgia, Maryland, Wisconsin, Minnesota rozwój klonów jest tępiony.

    Dostęp do zasobów Puszczy był ściśle regulowany. Mieszkańcy najbliżej położonych, przypisanych do niej administracyjnie osad mogli za coroczną opłatą pobierać z lasów martwe drewno na opał, drewno na własne cele gospodarcze, zbierać grzyby, owoce i inne pożytki oraz wypasać bydło. Istniały również „prawa wchodowe” – przywileje osobiście nadawane przez króla wybranej szlachcie, duchowieństwu i miejscowościom. Uprawniały one do korzystania z konkretnego fragmentu puszczy w określony sposób – najczęściej przez koszenie łąk, zakładanie barci lub łowienie ryb w rzekach.

    Eliaszuki – (białorus. Ляшукі, Liaszuki) wieś w Polsce położona w województwie podlaskim, w powiecie hajnowskim, w gminie Narewka.Żbik europejski (Felis silvestris silvestris) – przedstawiciel kotowatych, opisany po raz pierwszy w 1775 roku przez niemieckiego przyrodnika Johanna Christiana Daniela von Schrebera, blisko spokrewniony z kotem nubijskim, kotem domowym i kotem stepowym (zobacz: żbik).
    Barć w muzeum w Białowieży. Hodowla pszczół jak i inne sposoby korzystania z zasobów Puszczy wymagały królewskiego pozwolenia

    W 1559 roku na terenie Puszczy obowiązywały 44 wchody szlacheckie, miejskie, kościelne i cerkiewne. Zlokalizowane były one głównie w jej południowej i wschodniej części, w wielu przypadkach na terenach później wylesionych i dziś znajdujących się już poza kompleksem lasów białowieskich. Przeważnie wchody różnych typów pokrywały się przestrzennie ze sobą co umożliwiło przetrwanie w niezmienionej postaci znacznym połaciom Puszczy. Najliczniejsze z pośród zidentyfikowanych były „wchody sianożętne" (27 lokalizacji), które dzieliły się na „błotne" – umożliwiające koszenie łąk w dolinach rzecznych oraz mniejsze powierzchniowo wchody „dubrowne" dające możliwość wykaszania roślinności w starych drzewostanach dębowych. W niektórych przypadkach dopuszczano też przetrzymywanie przez zimę bydła na łąkach wchodowych przy zgromadzonych stogach siana (4 z 27 przypadków) oraz budowę „izb", niewielkich budynków dla pracowników wykonujących sianokosy (5 z 27 przypadków). Istotną grupę stanowiły też „wchody bartne" (24 lokalizacje) pozwalające na „dzianie barci" w starych sosnach lub rzadziej w drzewach liściastych oraz wchody związane z rybołówstwem (w 13 lokalizacjach zezwalano na tworzenie drewnianych jazów na rzekach, w czterech lokalizacjach na budowę stawów w pobliżu rzek). Istniały w tym okresie również dwa przywileje wchodowe pozwalające na wycinkę drzew na własne potrzeby, bez możliwości jego sprzedaży. Jeden z nich został nadany w 1521 roku przez króla Zygmunta I Starego cerkwi w Szereszewie, drugi w 1537 roku przez królową Bonę kościołowi w tej samej miejscowości. Ponadto do 1571 roku kasztelan bracławski Andrzej Kapusta posiadał przywilej odprawiania na swoich wchodach „gonów bobrowych" oraz polowań z wyłączeniem żubrów i jeleni, z którego to jednak najprawdopodobniej nie korzystał z uwagi na obowiązujące wówczas prawne ograniczenia polowań w puszczach królewskich. W XVII wieku sporadycznie nadawano nowe wchody rębne oraz pojawiły się pierwsze przywileje umożliwiające zbiór rudy darniowej, zwiększano także powierzchnie „wchodów sianożętnych". Zwiększało się również znaczenie bartnictwa, w 1792 roku w Puszczy naliczono 7155 konstrukcji służących do hodowli pszczół, głównie barci, a rzadziej uli, których wówczas użytkowanych było 936.

    Wachlarzowiec olbrzymi (Meripilus giganteus Pers.) P. Karst.) – gatunek grzybów z rodziny flagowcowatych (Meripilaceae).Mchy (Bryophyta) – gromada roślin telomowych obejmująca małe, osiągające od 1 do 10 cm wysokości organizmy, przeważnie żyjące skupiskowo w ocienionych i wilgotnych miejscach. Nie wykształcają one prawdziwych liści, łodyg czy korzeni, zamiast nich posiadają listki (mikrofile), łodyżki oraz chwytniki, spełniające podobne funkcje, lecz mające odmienną budowę. W rozwoju mchów wyróżnia się dwa następujące po sobie pokolenia: płciowe (gametofit) wytwarzające gametangia (plemnie i rodnie) oraz bezpłciowe (sporofit) wytwarzające zarodniki.

    Do obydwu wyżej wymienionych sposobów korzystania z zasobów puszczy, odpłatnego oraz wchodowego, a także do polowania na drobną zwierzynę uprawnieni byli „ludzie królewscy", czyli pracownicy służb leśnych – osocznicy, strzelcy i strażnicy. W 1559 służby leśne posiadały co najmniej osiem praw wchodowych, z których korzystanie stanowiło część wynagrodzenia za służbę, całkowita jednak liczba tego typu przywilejów nie jest obecnie znana.

    Narewka – lewy dopływ Narwi, płynie na Białorusi i w Polsce (w województwie podlaskim) przez Równinę Bielską. Długość rzeki wynosi 61,1 km, w tym 21,7 km na terenie Białorusi.Piżmowół, wół piżmowy (Ovibos moschatus) – gatunek ssaka łożyskowego z rzędu parzystokopytnych, jedyny przedstawiciel rodzaju Ovibos Blainville, 1816.
    Łąkowe ekosystemy w dolinach rzek Puszczy często są pozostałością dawnych wchodów sianożętnych

    W krótkich okresach pod koniec XVII i w drugiej połowie XVIII wieku praktykowano też wyrób przez kontrahentów króla lub przez zarząd puszczy surowców leśnych, takich jak smoła drzewna lub węgiel drzewny. Pierwszy z tych okresów rozpoczął się w 1675 roku za panowania Jana III Sobieskiego i obejmował dwa kontrakty na pozyskanie surowców i wyrąb drzew. Ponownie ochroną objął Puszcze Białowieską w 1701 roku August II Mocny, wraz z puszczami Sokólską i Nowodworską przeznaczając je „na konserwacje puszcz, ostępów i zwierza”. Próbował on również unieważnić radziwiłłowskie wchody rębne oraz wchody rudne, jak sądzono wtedy szkodliwe dla bobrów. W XVIII wieku miała ponadto miejsce trwająca w latach 1765-1780 eksploatacja zasobów puszczy pod kierownictwem administratora ekonomii królewskich Antoniego Tyzenhauza. Więcej informacji o obydwu epizodach znajduje się w sekcji „Puszcza w rękach królewskich".

    Saprotrofy, roztocza, mikrokonsumenci – (z gr. saprós - zgniły) – cudzożywne organizmy pobierające energię z martwych szczątków organicznych, rozkładając je do związków prostych. Są reprezentowane przez liczne drobnoustroje (bakterie, grzyby). Do niedawna uważano, że także niektóre rośliny lądowe (np. gnieźnik leśny) odżywiają się saprofitycznie, jednak mogą one pobierać substancje pochodzące z rozkładu szczątków jedynie dzięki mikoryzie (patrz rośliny saprofityczne), a zatem dzięki ścisłej symbiozie z odpowiednim gatunkiem grzyba. To stawia je bliżej roślin pasożytniczych niż prawdziwych saprotrofów. Tradycyjnie jednak mimo to wciąż bywają określane jako saprofity lub rośliny saprofityczne. Obecnie ten typ odżywiania określany jest jako myko-heterotrofia – w tym układzie pasożytniczym właściwym saprofitem jest grzyb, a nie roślina.Zimoziół północny (Linnaea borealis) – gatunek rośliny z rodziny zimoziołowatych (Linnaeaceae), jedyny przedstawiciel monotypowego rodzaju zimoziół (Linnaea). Ulubiona roślina Karola Linneusza otrzymała nazwę naukową na jego cześć na jego własne życzenie. Zimoziół rośnie licznie w tundrze i tajdze, dalej na południu jako relikt glacjalny jest coraz rzadziej spotykany, na wielu obszarach przy południowej granicy zasięgu zagrożony, w niektórych krajach objęty jest ochroną prawną – w tym także w Polsce. Gatunek jest charakterystyczny ze względu na swe efektowne, delikatne kwiaty i bywa czasem uprawiany jako roślina ozdobna.

    Realizowana w okresie Polski królewskiej polityka ochrony i ściśle ograniczonej eksploatacji zasobów Puszczy Białowieskiej pozwoliła zachować jej walory przyrodnicze w stopniu nieporównywalnie lepszym niż w innych kompleksach leśnych umiarkowanej strefy Europy, nie pozostała jednak bez wpływu na środowisko przyrodnicze. Utrzymywanie przez wieki „wchodów sianożętnych" spowodowało na dużych obszarach dolin rzecznych powstanie zbiorowisk łąkowych kosztem naturalnych olsów, lasów łęgowych i zarośli wierzbowych. Zjawisko to jednakże poprawiło bazę pokarmową żubrów i być może ułatwiło ich przetrwanie w Puszczy. Przypadkowe pożary wzniecane przez pracujących z ogniem bartników oraz prawdopodobnie celowe, kontrolowane podpalenia runa przez leśnych pasterzy spowodowały na pewnych obszarach, szczególnie w południowej części Puszczy, rozwój luźnych, czysto sosnowych borów zwanych regionalnie bór-lado. Zbiorowiska te zaczęły stopniowo zanikać głównie na korzyść bardziej tu typowych borów mieszanych z udziałem świerka już w latach 20. XIX wieku wraz ograniczeniem obu praktyk. Od dziesięcioleci obserwuje się też wzrost udziału lipy w drzewostanach, co związane jest z zaprzestaniem darcia z drzew tego gatunku łyka, które w dawniejszych wiekach było wykorzystywane przez miejscową ludność do produkcji różnych przedmiotów.

    Wiechlinowate, trawy (Poaceae (R. Br.) Barnh., Gramineae Juss.) – rodzina roślin należąca do rzędu wiechlinowców. Liczy ok. 11 tys. gatunków. Stanowi ona główny komponent roślinności stepowej, łąkowej i pastwiskowej. Należą do niej również ważne rośliny uprawne, w tym zboża. W Polsce występuje ponad 150 gatunków traw.Padalec zwyczajny (Anguis fragilis) – gatunek beznogiej jaszczurki z rodziny padalcowatych. Zasięg występowania obejmuje większą część Europy, sięgając Afryki i Azji. Jego północna granica przebiega w Szwecji. Populacje z Alp cechują się przystosowaniami do górskiego klimatu.
    Moneta wydana przez Bank Białorusi upamiętniająca 600 lat ochrony Puszczy Białowieskiej

    Pomimo rosnącej presji cywilizacji dość konsekwentnie prowadzona do końca XVIII wieku ochrona „ostępów” pozwoliła zachować pierwotny lub prawie pierwotny charakter znacznym partiom drzewostanów puszczańskich. Po rozbiorach i upadku Rzeczypospolitej zlikwidowano osokę, a puszczę podzielono i przekazano w ręce prywatne. Rozpoczął się okres nasilonych wyrębów, polowań i kłusownictwa. W kwestii konieczności otoczenia puszczy specjalną opieką wielokrotnie apelowali do administracji rosyjskiej naczelnik ekonomii brzeskiej Jan Szczepanowski, później leśniczy Krzysztof Engelghardt. Ich starania odniosły skutek dopiero po objęciu władzy przez cara Aleksandra I, który w roku 1802 przywrócił ochronę puszczy i żyjących w niej żubrów. Z czasem puszcza przyjęła podobną jak za czasów królewskich funkcję terenów łowieckich carów Rosji. Największe spustoszenia – masowe kłusownictwo i niekontrolowaną wycinkę pierwotnych drzewostanów, skąd pozyskano prawie 30 mln m³ drewna, przyniósł początek XX wieku, a negatywny wpływ człowieka utrzymał się także później. Rabunkową gospodarkę leśną prowadzono w różnych okresach do 1989 roku, łącznie w latach 1945–2000 wycięto w polskiej części kompleksu ok. 9 mln m³ drewna.

    Gwiazdosz czteropromienny (Geastrum quadrifidum DC. ex Pers.) – gatunek grzybów należący do rodziny gwiazdoszowatych (Geastraceae). Nazwę polską podali Barbara Gumińska i Władysław Wojewoda w 1968. W polskim piśmiennictwie mykologicznym gatunek ten opisywany był też pod nazwami: promieniak uwieńczony i gwiazdosz koroniasty.Szczepienie – metoda uszlachetniania drzew owocowych i roślin ozdobnych polegająca na wszczepieniu zraza odmiany szlachetnej w nieszlachetną (dziczka) podkładkę. Drogą szczepienia można również rozmnażać szlachetne rośliny. Szczepienie można także wykonać na pojedynczych gałęziach, możliwe jest wówczas uzyskanie na jednym pniu dwóch lub więcej odmian szlachetnych.

    W XX wieku rozwinęły się jednak również i były realizowane idee kompleksowej ochrony walorów przyrodniczych Puszczy Białowieskiej. Od 1932 roku funkcjonuje tu Białowieski Park Narodowy, jeden z pierwszych parków narodowych na świecie, a z czasem powołano też inne formy ochrony przyrody.

    Ochrona przyrody współcześnie[]

    Puszcza Białowieska w roku 1986 zostaje uznana za Obszar Chronionego Krajobrazu o powierzchni 860 km². Różnymi formami ochrony objęto ponad 50% powierzchni. W 2001 istniał 20 rezerwatów przyrody o łącznej powierzchni 3459,75 ha, dwie ostoje zwierząt chronionych, 44 strefy ochronne gniazd bociana czarnego i orlika krzykliwego i puchacza. Do krajowego rejestru programu zabezpieczenia puli genowej wpisano 401 drzew. Ponad 1000 drzew uznano za pomniki przyrody.

    Dębik ośmiopłatkowy (Dryas octopetala) – gatunek roślin z rodziny różowatych. Występuje w północnej Europie i w górach Europy, w Ameryce Północnej, na Grenlandii i na Kaukazie. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach i na nielicznych stanowiskach w Pieninach.Zajęczaki, zającokształtne (Lagomorpha) – rząd ssaków łożyskowych, dawniej zaliczanych do gryzoni, obejmujących szczekuszkowate (Ochotnidae), zającowate (Leporidae) oraz wymarłą rodzinę Prolagidae.

    Dopiero w roku 1994 ukazuje się „Projekt utworzenia Parku Narodowego Puszczy Białowieskiej”, który zakłada objęcie statusem parku narodowego całej polskiej części Puszczy Białowieskiej. Projekt ten przekazuje władzom RP Prezes Polskiej Akademii Nauk. Po raz pierwszy przeprowadzono w nim analizę zniszczeń poczynionych w Puszczy Białowieskiej w XX wieku przez gospodarkę leśną. W tym samym czasie powstaje „Leśny kompleks promocyjny” (526 km²) mający na celu ochronę substancji i walorów Puszczy poza granicami Białowieskiego Parku Narodowego.

    Karaś złocisty – nazwa zwyczajowa ryby karpiowatej z rodzaju Carassius, stosowana przez autorów w różnym znaczeniu. Może oznaczać:Gleby gruntowo-glejowe powstają wskutek oglejenia pod wpływem procesu postępującego od dołu, w wyniku działania wysokich wód gruntowych (oglejenie oddolne). Występują zwykle na obszarach z wysokim poziomem wód gruntowych nisko położonych. W terenach górzystych spotykane są na nadmiernie zawilgoconych podnóżach stoków. Powstają z piasków, glin, rzecznych iłów. W swej budowie są glebami mineralnymi albo organiczno-mineralnymi.

    W roku 1977 UNESCO uznało Białowieski Park Narodowy za jeden ze światowych Rezerwatów Biosfery, a w 2005 obszar Rezerwatu Biosfery powiększono na cały obszar polskiej części Puszczy Białowieskiej. W 1979 BPN został wpisany przez UNESCO na Listę Światowego Dziedzictwa Ludzkości. W 1992 rozszerzono status obiektu dziedzictwa światowego na przylegający doń od wschodu fragment białoruskiego parku narodowego „Bieławieżskaja Puszcza”.

    Japonia (jap. 日本, trb. Nihon lub Nippon) – państwo wyspiarskie usytuowane na wąskim łańcuchu wysp na zachodnim Pacyfiku, u wschodnich wybrzeży Azji, o długości 3,3 tys. km. Archipelag rozciąga się niemal południkowo (Japończycy utrzymują, że ich kraj ma kształt „trzydniowego Księżyca”) pomiędzy 45°33′ a 20°25′ stopniem szerokości północnej, od Morza Ochockiego na północy do Morza Wschodniochińskiego i Tajwanu na południu. Stolica Tokio jest usytuowana prawie dokładnie na tej samej szerokości geograficznej co Ateny, Pekin, Teheran i Waszyngton.Obszar specjalnej ochrony ptaków (OSO; ang. SPA - Special Protection Area) – obszar wyznaczony do ochrony populacji dziko występujących ptaków jednego lub wielu gatunków, w którego granicach ptaki mają korzystne warunki bytowania w ciągu całego życia, w dowolnym jego okresie albo stadium rozwoju.
    Sposoby ochrony i zagospodarowania lasów w Puszczy Białowieskiej. Większość oznaczonych na czerwono obszarów to tereny rezerwatu Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej

    Rozporządzeniem Ministra Środowiska w roku 2003 powstaje rezerwat Lasy Naturalne Puszczy Białowieskiej. Obejmuje on obszar lasu o powierzchni 858 km², położonego na terenie nadleśnictw: Białowieża, Hajnówka i Browsk. Obszar rezerwatu składa się z 19 fragmentów. Rezerwat ma na celu zachowanie lasów naturalnych (ok. 300 km²) i zbliżonych do naturalnych, typowych dla Puszczy Białowieskiej łęgów i olsów oraz siedlisk leśnych z dominacją starych drzewostanów z dużym udziałem olszy, dębu, jesionu, a także licznych gatunków rzadkich i chronionych roślin zielnych, grzybów i zwierząt oraz utrzymanie procesów ekologicznych i zachowanie różnorodności biologicznej.

    Las łęgowy – zbiorowisko leśne, występujące nad rzekami i potokami, w zasięgu wód powodziowych, które podczas zalewu nanoszą i osadzają żyzny muł. Najbardziej typową glebą dla lasów łęgowych jest holoceńska mada rzeczna. Siedliska niemal wszystkich łęgów związane są z wodami płynącymi. W drzewostanie łęgów występują m.in.: olcha, topola, wierzba, wiąz, jesion, dąb. Gatunkami występującymi we wszystkich zespołach łęgowych są: podagrycznik pospolity (Aegopodium podagraria), kostrzewa olbrzymia (Festuca gigantea), pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica), wiązówka błotna (Filipendula ulmaria) i bluszczyk kurdybanek (Glechoma hederacea). Lasy łęgowe zaliczane są do roślinności azonalnej, nie związanej z określoną strefą roślinną (klimatyczną), ale ze specyfiką siedliska. Lasy te narażone są na wyniszczenia spowodowane m.in. pracami związanymi z regulacją koryt rzecznych oraz melioracjami wodnymi.Łasica pospolita, łasica, łaska (Mustela nivalis) – gatunek niewielkiego drapieżnego ssaka z rodziny łasicowatych (Mustelidae).

    W kampanię ochrony przyrody Puszczy Białowieskiej jest zaangażowanych kilka organizacji pozarządowych (np. Polskie Towarzystwo Ochrony Pierwotnej Przyrody, Zielone Płuca Polski, Polskie Towarzystwo Ochrony Ptaków, Pracownia na rzecz Wszystkich Istot, Fundacja Greenpeace Polska, Towarzystwo Ochrony Puszczy Białowieskiej, oraz placówek naukowych (np. Zakład Badania Ssaków PAN, Zakład Lasów Naturalnych IBL). Do najważniejszych realizowanych w latach 2010-2013 projektów ochrony puszczy należy:

    Krzyż Południa (także Strażnik Topiła) – jeden z największych dębów w Puszczy Białowieskiej. Obwód w pierśnicy - 630 cm (2005 r.), wysokość - 36 m. Od wschodu u podstawy pnia znaczny ubytek kory. Drzewu od końca lat 50. przybyło w obwodzie 65 cm. Wpisane do wojewódzkiego rejestru drzew pomnikowych już w latach 50. XX wieku pod numerem 52. Nazwa drzewa wzięła się z kształtu korony, której główne konary przypominają krzyż.5 Wileńska Brygada Armii Krajowej (zwana również "Brygadą Śmierci") - polski oddział partyzancki Okręgu Wilno Armii Krajowej.
  • powiększenie obszaru parku narodowego na obszar całości puszczy,
  • ochrona lasów i zbiorowisk bagiennych puszczy i ich renaturalizacja,
  • ochrona żubra, rysia i wilka na obszarze puszcz: białowieskiej, knyszyńskiej, augustowskiej,
  • ochrona populacji lęgowej orlika krzykliwego oraz bociana czarnego i żurawia.
  • Na uwagę zasługuje wdrażany projekt „Kraina Żubra”, którego głównym celem jest poprawa warunków życia żubrów w Puszczy Białowieskiej oraz stworzenie możliwości do ich rozprzestrzeniania się na inne obszary poza Puszczę. Drugim istotnym celem projektu jest podniesienie akceptacji gatunku wśród lokalnej społeczności. Wytyczenie i realizacja korytarzy ekologicznych ułatwi rozprzestrzenianie się żubrów na inne obszary leśne poza Puszczę Białowieską, łącząc tym samym istniejące już obszary leśne w jeden zwarty obszar ekologiczny. Pozwoli to na przepływ genów pomiędzy obecnie izolowanymi stadami żubrów w Puszczy Białowieskiej i Knyszyńskiej. Rozprzestrzenianiu się żubrów sprzyjać będzie również tworzenie nowych miejsc dokarmiania na terenie całej Puszczy. Lokalizacja korytarzy ekologicznych będzie określona na podstawie wyników audytu ekologicznego i zostanie następnie przedstawiona właściwym władzom w celu ujęcia korytarzy ekologicznych w planach zagospodarowania przestrzennego oraz planach ochrony. Większość działań projektu jest nakierowana na poprawę bazy żerowej i dostępności wody. Ma to zachęcić żubry do rozprzestrzeniania się oraz zmniejszyć ich zależność od dokarmiania zimowego.

    Gatunek inwazyjny – gatunek alochtoniczny o znacznej ekspansywności, który rozprzestrzenia się naturalnie lub z udziałem człowieka i stanowi zagrożenie dla fauny i flory danego ekosystemu, konkurując z gatunkami autochtonicznymi o niszę ekologiczną, a także przyczyniając się do wyginięcia gatunków miejscowych.Koza pospolita, koza, kózka (Cobitis taenia) – gatunek słodkowodnej ryby karpiokształtnej z rodziny piskorzowatych (Cobitidae). Bywa hodowana w akwariach.

    Stare drzewa[]

    Martwy już obecnie pomnikowy dąb Król Nieznanowa o typowym dla białowieskich drzew strzelistym pokroju

    Wiekowe drzewa w Puszczy Białowieskiej często osiągają rzadko spotykane gdzie indziej rozmiary oraz przybierają bardzo specyficzny pokrój. Wiele z nich cechuje się potężnymi, strzelistymi pniami i niewielkimi, wysoko położonymi koronami. Zjawisko to dotyczy między innymi takich gatunków jak lipa drobnolistna, jesion wyniosły czy dąb szypułkowy. Dla ostatniego z wymienionych stworzono nawet odrębne pojęcie klasycznego dębu białowieskiego.

    Morena ablacyjna – materiał skalny zgromadzony na powierzchni lodu lodowcowego wskutek ablacji (wytapiania) moreny powierzchniowej lub wewnętrznej. Morena ablacyjna charakteryzuje się różnorodnym materiałem frakcyjnym (iły, pyłu, piaski, żwiry i głazy).Podejźrzon marunowy (Botrychium matricariifolium (Döll) A. Braun ex W.D.J. Koch) – gatunek psylota z rodziny nasięźrzałowatych.

    Maksymalne odnotowane na terenie Białowieskiego Parku Narodowego wysokości oraz obwody pnia (na wysokości 130 cm) wybranych gatunków drzewiastych to dla świerka 51,8 m (484 cm), dębu szypułkowego 43,6 m (741 cm), lipy drobnolistnej 37,2 m (585 cm), jesionu wyniosłego 44,4 m (531 cm), a dla sosny 43,2 m (360 cm). Potężne, nieraz nawet wyższe lub grubsze od wymienionych drzewa rosną jednak również poza granicami Parku Narodowego. Ponad 1000 z obecnych na terenie puszczy okazałych lub mających znaczenie historyczne drzew objęto ochroną jako pomniki przyrody. Niektóre z nich to np. Dąb Maciek, Dąb Wielki Mamamuszi, Dąb Król Nieznanowa, Dąb Imperator Południa, Dąb Imperator Północy, Dąb Krzyż Południa, Dąb Kongresowy, Dąb Strażnik Zwierzyńca, Dąb Beczka, Dąb Car, Dąb Jagiełły i Dąb Małgosi oraz najwyższy znany dąb szypułkowy w Europie – Dąb Agnieszki.

    Dymarka – dawny piec hutniczy, w którym przez redukcję tlenkowych rud żelaza za pomocą węgla drzewnego otrzymywano żelazo w postaci gąbczastej, zawierającej żużel.Strefa Klimatów umiarkowanych – w klasyfikacji klimatów Wincentego Okołowicza jest to jedna z pięciu głównych stref klimatycznych. Obejmuje rozległą strefę klimatycznaą, dzieląca się na półkuli północnej na chłodniejszą północną i cieplejszą południową i na półkuli południowej na cieplejszą północną i chłodniejszą południową. Średnia roczna temperatura waha się od 0 °C do 10 °C, a opady atmosferyczne występują w różnych porach roku. Roczne amplitudy temperatur od około 20 °C w klimatach morskich do 45 °C w skrajnie kontynentalnych. Charakterystyczną formacją roślinną dla klimatu umiarkowanego w części chłodniejszej jest tajga, natomiast części cieplejszej lasy liściaste i mieszane (kraje Europy Środkowej i południowa, czasem też środkowa część Skandynawii). Pory roku są w tej strefie łatwo rozpoznawalne i wyznaczane przez przebieg temperatury (ciepła, wilgotna wiosna, ciepłe, zazwyczaj suche lato, chłodna, wilgotna jesień i zima, często z opadami śniegu).

    Znaczenie starych drzew Puszczy Białowieskiej przekracza jednak ich wartość dydaktyczną i estetyczną. Ze względu na fakt, że do 1888 roku nie stosowano tu żadnych form sztucznych odnowień drzewostanów uznaje się, że drzewa o wieku ponad 150 lat są rodzimego pochodzenia i reprezentują lokalną pulę genową, ukształtowaną na drodze trwającej tysiące lat naturalnej selekcji. Pozyskany z nich wysokiej jakości materiał szkółkarski może mieć duże znaczenie przy zakładaniu lasów w regionie oraz całej Polsce, mogą one też posłużyć do określenia standardu genetycznego potrzebnego do selekcji sadzonek pochodzących z innych źródeł. Na terenie puszczy zinwentaryzowano ponad dwa tysiące drzew różnych gatunków, spełniających istotną rolę w ochronie zasobów genowych, znaczna ich część została objęta ochroną jako pomniki przyrody. Jednak ze względu na powolne zamieranie najstarszych okazów, pochodzących z okresu przed wprowadzeniem nowoczesnej gospodarki leśnej, taka ochrona jest niewystarczająca. Obecnie dla dwóch gatunków, świerka pospolitego i sosny, prowadzi się „archiwa klonów” – specjalistyczne hodowle szczepionych zrazów pobranych od wartościowych drzew puszczańskich.

    Zanikanie bioróżnorodności[]

    Mimo kompleksowej ochrony Puszczy Białowieskiej, wskutek zmian klimatycznych, hydrologicznych i antropogenicznych nastąpiły i następują zmiany w ekosystemach puszczy. Do niekorzystnych, postępujących zmian należy ubożenie bioróżnorodności. Charakteryzuje się ono powolnym zanikiem poszczególnych populacji zwierząt, aż do ich wymarcia.

    Puszcza Białowieska - spadek liczebności populacji ptaków.jpg

    Sytuacja taka miała miejsce np. z żubrem, który ocalał wysiłkiem człowieka. Abstrahując tu od wymarcia tura i tarpana w przeszłości, to na przestrzeni ostatnich 15 lat (1995-2010) na obszarze Puszczy Białowieskiej nie gniazdują już: bączek, orlik grubodzioby, pustułka, sokół wędrowny, głuszec, puszczyk mszarny, sowa błotna, kraska, dzierlatka. Czyli w okresie 15 lat zanikło 3,4% awifauny Puszczy Białowieskiej. W podobnym tempie (1,7%-4,5%) zanika liczebność najbardziej zagrożonych gatunków ptaków (szczegóły na diagramie obok). Maleją też populacje dużych ssaków takich jak np. ryś, wilk i łoś, gdzie np. szacuje się, że populacja rysia w Puszczy spadła o ok. 30-40%. W przypadku ptaków, w okresie 15 lat liczebność bociana czarnego spadła o 68%, dzięcioła trójpalczastego – 56%, orlika krzykliwego – 51%, dzięcioła czarnego – 47%, kropiatki – 46%, muchołówki białoszyjej – 41%, bociana białego – 41%, dzięcioła białogrzbietego – 39%, muchołówki szarej – 33%, derkacza – 26%.

    Katalog zagrożeń[]

    Zrąb w okolicach Białowieży. Zbyt intensywna gospodarka leśna może być jednym z zagrożeń Puszczy Białowieskiej

    Złożone ekosystemy Puszczy Białowieskiej zagrożone są zarówno z powodu bezpośredniej ingerencji człowieka (np. zbyt intensywne pozyskiwanie drewna) jak i pośrednich efektów jego działalność na samym obszarze jak i na terenach przyległych (np. zanieczyszczenia, odwadnianie z powodu melioracji i prostowania dolin rzecznych). Niektóre elementy bioróżnorodności, takie jak gatunki związane z siedliskami łąkowymi wymagają jednak obecnie zachowania tradycyjnej gospodarki, w tym ekstensywnego koszenia i spasania polan śródleśnych. Do głównych zagrożeń Puszczy Białowieskiej mających wpływ na stan flory i fauny oraz kondycje siedlisk przyrodniczych zalicza się między innymi:

  • presję urbanizacyjną na polany puszczańskie oraz otulinę puszczy
  • obniżanie się poziomu wód gruntowych, zwłaszcza w dolinach rzecznych
  • zarastanie dolin rzecznych wskutek ich osuszenia i wstrzymania koszeń
  • izolacje kompleksu względem innych dużych obszarów leśnych (brak korytarzy ekologicznych)
  • zmniejszanie się powierzchni i rozdrobnienie starych drzewostanów oraz pozyskiwanie drewna w drzewostanach bagiennych
  • usuwanie martwych i zamierających drzew oraz niedostateczna ilość żywych drzew dziuplastych
  • usuwanie próchnowisk lub ich konserwacja przy pomocy środków chemicznych
  • zaniechanie koszenia łąk oraz wypasu na polanach śródleśnych (w konsekwencji ich zarastanie) lub zbyt intensywna gospodarki łąkarska, w tym nawożenie i podsiewanie łąk mieszankami traw
  • zarastanie płatów świetlistej dąbrowy
  • zalesianie naturalnie powstających luk w drzewostanach
  • zacienianie stanowisk sasanki otwartej
  • zarastanie otwartych powierzchni ze szczodrzeńcem oraz śródleśnych składnic drewna
  • możliwość przypadkowego niszczenia roślinności przy zrywce lub innych pracach leśnych
  • grodzenie upraw leśnych siatką drucianą (fragmentacja siedlisk większych ssaków)
  • potencjalne nadmierna eksploatacja łowiecka populacji sarny, jeleni i dzików oraz kłusownictwo
  • potencjalny odłów w celach kolekcjonerskich zagrożonych i chronionych gatunków owadów
  • inwazyjne metody i niewłaściwe oznakowanie powierzchni prac badawczych
  • zanieczyszczenie wód Leśnej i Narewki przez ścieki i nawozy, zarastanie starorzeczy lub ich przekształcanie w stawy rybne
  • osuszanie się i zarastanie miejsc rozrodu traszki grzebieniastej i kumaka nizinnego
  • przebudowa lub likwidacja piwnic ziemnych we wsiach puszczańskich (utrata kryjówek dziennych i zimowych mopka) oraz uszczelnianie wież obiektów sakralnych (utrata miejsc lęgowych płomykówki i pójdźki)


  • Podstrony: [1] [2] 3 [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.359 sek.