• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Purytanizm



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Teologia (gr. θεος, theos, „Bóg”, + λογος, logos, „nauka”) – dyscyplina wiedzy posługująca się metodami filozoficznymi w wyjaśnianiu świata w jego relacji do Boga. Klasycznie uznawana za dziedzinę naukową, także w Polsce znajduje się na liście dziedzin naukowych, ustalonej przez Centralną Komisję do Spraw Stopni i Tytułów. Stanowi metodyczne studium prawd religijnych objawionych przez Boga, w myśl maksymy (łac.) fides quaerens intellectum – wiara szukająca zrozumienia. Współcześnie zasadność uznawania pytań o Boga za naukowe jest kwestionowana. Według części autorów teologia nie spełnia współczesnych wymagań stawianych nauce, chociażby poprzez brak weryfikowalności stawianych przez nią hipotez oraz oparcie na dogmatach jako punkcie wyjściowym swoich rozważań zamiast na metodzie naukowej, czy paradygmatach naukowych. Polemikę z tymi zarzutami przedstawił m.in. papież Benedykt XVI w Wykładzie ratyzbońskim.Prezbiterianizm lub Kościół Prezbiteriański – część protestanckich kościołów reformowanych. Władze w kościołach sprawują wybierani przez wiernych starsi. Kościoły Prezbiteriańskie zaczęły rozprzestrzeniać się w XVI wieku, impulsem do tego była reformacja zapoczątkowana przez Marcina Lutra w 1517 roku. Głównym propagatorem był John Knox, który był Szkotem, studiował on z Janem Kalwinem w Genewie.

    Purytanizm (z łac. purus 'czysty') – ruch religijno-społeczny w XVI i XVII-wiecznej Anglii, mający na celu "oczyszczenie" Kościoła anglikańskiego z pozostałości po katolicyzmie w liturgii i teologii. Początkowo działając jako ruch wewnątrz anglikanizmu, purytanie stopniowo oddzielali się od niego tworząc odrębne wspólnoty religijne, czasem nazywane nonkonformistycznymi.

    Jan Kalwin, fr. Jean Cauvin albo również Jean Calvin (ur. 10 lipca 1509 w Noyon, zm. 27 maja 1564 w Genewie) – teolog, kaznodzieja, pisarz i organizator życia duchowego w Szwajcarii okresu reformacji. Twórca jednej z doktryn religijnych - ewangelicyzmu reformowanego, przyjętej przez kościoły ewangelicko-reformowane, prezbiteriańskie, a następnie przez część kongregacjonalnych, opierającej się głównie na predestynacji oraz symbolicznej, a nie realnej w odróżnieniu od poglądu powszechnie panującego w Kościele Katolickim, obecności Jezusa Chrystusa w Wieczerzy Pańskiej. Nazywany "teologiem par excellence"; "Arystotelesem Reformacji"; "Akwinatą Kościoła reformowanego"; "najbardziej chrześcijańskim mężem swej epoki" czy też "drugim patriarchą reformacji".Nowy Świat – określenie wprowadzone w okresie wielkich odkryć geograficznych dla nowo odkrytego lądu Ameryki. Jednocześnie znane (przez Europejczyków) od starożytności kontynenty Europy, Azji i Afryki zaczęto określać mianem Starego Świata.

    W języku potocznym purytanizm to skrajne przejawianie jakichś zasad, szczególnie moralnych.

    Historia[ | edytuj kod]

    1559 do 1625[ | edytuj kod]

    Purytanizm wyrósł na fali niezadowolenia wywołanego reformami religijnymi z początku (1559) panowania Elżbiety I, które w odczuciu radykalniejszych protestantów zbyt mocno upodabniały Kościół anglikański do katolicyzmu, zwanego przez nich pogardliwie "papizmem". Podczas gdy większość ruchów reformacyjnych w Europie była wywołana pragnieniem głębokich zmian teologicznych i zrywała całkowicie z katolickim modelem organizacji kościelnej, reformacja angielska wprowadziła kontrolę państwa nad Kościołem przy jednoczesnym braku większych zmian organizacyjnych oraz liturgiczno-duchowych. W oczach purytanów doktryna kościelna została podporządkowana polityce w sposób niemożliwy do zaakceptowania. Protestanci, prześladowani podczas rządów królowej Marii I (1553-58), często udawali się w czasach jej rządów na wygnanie do kontynentalnej Europy, gdzie mieli okazję zapoznać się z modelem reformacji wprowadzonym w kalwińskiej Genewie czy luterańskich Niemczech. To ukształtowało ich stanowisko względem elżbietańskiej reformy religijnej, określanej czasem mianem "via media", drogi pośredniej między katolicyzmem i protestantyzmem.

    Modlitewnik Powszechny (ang. The Book of Common Prayer, dosł. Księga Wspólnych Modlitw) – księga liturgiczna; zbiorcza nazwa licznych modlitewników Kościoła Anglii oraz innych kościołów anglikańskich, używanych m.in. w całej Wspólnocie Anglikańskiej.Richard Hooker (ur. w marcu 1554 w Exter, zm. 3 listopada 1600) – duchowny anglikański, teolog, wikary, usiłował w wielkim swym dziele The Laws of Ecclesiastical Polity dać anglikańskiemu systemowi kościelnemu podstawy rozumowe.

    Pomimo że wszystkich purytanów kształtował kalwinizm, nie byli całkowicie zgodni w poglądach. Znajduje to odbicie w genezie tego ruchu, który rozwijał się w kilku fazach. Wspólny dla wszystkich purytanów był pogląd o degeneracji wszystkich istniejących dotychczas Kościołów, z powodu ich kontaktu z cywilizacjami pogańskimi (mieli tu zwłaszcza na myśli starożytny Rzym), a także z powodu nakazów i zarządzeń królów i papieży. Wszyscy opowiadali się za przebudową i "oczyszczeniem" Kościoła, który miałby bardziej odwzorowywać Biblię. Wspólny był im także, w mniejszym lub większym stopniu, pogląd o kapłaństwie wszystkich wierzących. Różnili się jednak w kwestiach organizacji i ustroju kościelnego.

    Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangelikalne, pot. chrześcijaństwo ewangeliczne – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości. W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem.Kawalerowie (ang. Chevaliers) – zwolennicy króla podczas rewolucji angielskiej (1640 - 1660). Nosili długie włosy, w przeciwieństwie do wielu żołnierzy Cromwella (Okrągłe Głowy - Rroundheads).

    Purytanie chcieli, aby Kościół anglikański bardziej przypominał protestanckie Kościoły Europy, szczególnie kalwiński kościół genewski. Sprzeciwiali się ozdobom i rytuałom w kościołach (np. szatom liturgicznym, organom, zwyczajowi uklęknięć) jako bałwochwalczym, potępiając je jako "papistowski przepych i łachmany". Sprzeciwiali się także działalności sądów kościelnych. Odmawiali zatwierdzenia wszystkich rytuałów i formuł anglikańskiego Modlitewnika Powszechnego (The Book of Common Prayer). Narzucanie porządku liturgicznego przez prawo i inspekcje zaostrzyło postulaty purytanizmu i przekształciło go w ruch zdecydowanie opozycyjny.

    Maria I Tudor (ur. 18 lutego 1516 w Greenwich, zm. 17 listopada 1558 w Londynie), zwana Krwawą Marią (Bloody Mary) – księżniczka angielska. Królowa Anglii w latach 1553–1558, królowa Hiszpanii w latach 1556–1558, córka króla Anglii Henryka VIII Tudora i jego pierwszej żony królowej Katarzyny Aragońskiej, wdowy po starszym bracie Henryka, Arturze Tudorze, córki Ferdynanda II Katolickiego, króla Aragonii i Izabeli I Katolickiej, królowej Kastylii. Maria była starszą siostrą króla Edwarda VI i królowej Elżbiety I, ale każde z rodzeństwa miało inną matkę.Boskie prawo królów – koncepcja filozoficzno-polityczna uzasadniająca absolutną władzę monarchów jej boską genezą głoszona w Europie Zachodniej od XVII w. do XVIII w., w Rosji od XVI w. do początków XX wieku.

    W latach 70. XVI wieku purytanie domagali się modelu prezbiteriańskiego lub kongregacjonalistycznego, ale wszyscy z nich krytykowali przy tym w bardzo bezpośredni sposób taką liturgię i konstrukcję Kościoła, jakiej oczekiwała monarchia. Próby biskupów Kościoła anglikańskiego zaprowadzenia siłą uniformizacji w użytkowaniu Modlitewnika Powszechnego sprawiły, że hierarchia kościelna stała się jednym z głównych celów ataków purytan. Traktaty takie jak Martin Marprelate wyśmiewały rząd i hierarchów kościelnych.

    Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Angielska wojna domowa, (rewolucja angielska lub wojna domowa w Anglii – ang. The English Civil War) – seria trzech wojen domowych oraz ciąg politycznych machinacji, które miały miejsce pomiędzy parlamentarzystami i rojalistami od 1642 do 1651. Parlamentarzyści buntowali się przeciwko królowi Karolowi I i Karolowi II. W tym czasie Oliver Cromwell zniósł ustrój monarchiczny.

    Sprawa hierarchii kościelnej była trudna i Elżbieta I opłaciła Richarda Hookera za napisanie dzieła "The Laws of Ecclesiastical Polity", w którym próbował odeprzeć zarzuty purytanów. Przemyślenia Hookera stały się jedną z podstaw teologicznych Kościoła anglikańskiego i później zostały wykorzystane przez arcybiskupa Williama Lauda.

    Ojcowie Kościoła (łac. Patres Ecclesiae) – pisarze i teologowie we wczesnym chrześcijaństwie, w epoce bezpośrednio po czasach apostolskich, aż do czasów średniowiecza. Pierwszymi Ojcami Kościoła byli Ojcowie Apostolscy (Patres apostolici), nazwani tak ze względu na to, iż uczestniczyli jeszcze w Kościele, któremu przewodzili Apostołowie lub pisali pod bezpośrednim wpływem życia Kościoła czasów apostolskich. Okres ojców trwał aż do VIII wieku. Doktryna starożytnych i wczesnośredniowiecznych ojców Kościoła, a także dział teologii zajmujący się ich nauczaniem, nazywa się patrystyką.Poganie − określenie używane wobec wyznawców religii niemonoteistycznych, głównie politeistycznych i animalistycznych.

    Dominująca frakcja w obrębie Kościoła anglikańskiego patrzyła z góry na radykałów i nadano im miano "purytan", wyśmiewając ich jako mających obsesję na punkcie "oczyszczenia" (to purify) kościoła.

    Współcześnie do reformacji angielskiej, Kościół Szkocji został zreformowany w duchu kalwińskim i prezbiteriańskim, i model ten purytanie pragnęli rozciągnąć także na Anglię. Kiedy Jakub VI Szkocki został królem Anglii (1603) jako Jakub I, mianował kilku znanych purytanów na wpływowe stanowiska w Kościele anglikańskim i hamował wzrost wpływów Williama Lauda. Nie był on jednak purytaninem i był wobec nich nieufny, traktując ruch purytański jako potencjalnie zagrażający królewskiej kontroli nad Kościołem. Nadał sankcję królewską tłumaczeniu Biblii zwanej od jego imienia Biblią Króla Jakuba, częściowo po to aby umocnić anglikańską ortodoksję, dając jej alternatywę wobec Biblii Genewskiej. Popularna wśród purytanów Biblia Genewska miała wymowę antyrojalistyczną i zawierała wiele rewolucyjnych przypisów. Dla purytanów, którzy wierzyli w nadrzędny autorytet Biblii, posiadanie angielskojęzycznego przekładu Biblii było sprawą najwyższej wagi.

    Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.Biblia Króla Jakuba (ang. King James Version, w skrócie: KJV), Biblia Autoryzowana – protestanckie, angielskie tłumaczenie Biblii zamówione na potrzeby Kościoła Anglii przez króla Jakuba I. Pierwsze wydanie pochodzi z roku 1611. Tłumaczenie to miało głęboki wpływ nie tylko na wszystkie następne angielskie tłumaczenia Biblii, ale także na całą literaturę angielską. Dzieła takich znanych autorów jak John Bunyan, John Milton, Herman Melville, John Dryden i William Wordsworth są wypełnione treściami, dla których inspiracją w oczywisty sposób była ta wersja Biblii. Także dla kompozycji Georga Friedricha Händla "Bliblia Króla Jakuba" była istotnym źródłem. Na marginesach KJV umieszczone były Roczniki Świata Jamesa Usshera.

    Każda kolejna dawka politycznych rozczarowań stawiała purytanów zarówno indywidualnie jak i w ramach poszczególnych kongregacji w obliczu nowego kryzysu. Pytanie brzmiało – czy powinni pozostać konformistami i pozornie dostosowywać się do nakazów budzącego ich odrazę reżimu religijnego, czy też podjąć decyzję o oddzieleniu się od oficjalnego kościoła, co było nielegalne.

    Ewangelikalizm, chrześcijaństwo ewangelikalne, pot. chrześcijaństwo ewangeliczne – jest nurtem pobożnościowym w protestantyzmie, opartym na specyficznej duchowości. W większości protestantyzm ewangelikalny jest nurtem konserwatywnym i sprzeciwia się tendencjom liberalnego chrześcijaństwa, które zaznaczają się w głównym nurcie protestantyzmu. Powstał na gruncie purytanizmu, ortodoksji protestanckiej i pietyzmu. Niektóre jego elementy pobożnościowe w 2. połowie XX wieku przyjęły się także poza protestantyzmem.Izba Lordów (ang. House of Lords) – izba wyższa dwuizbowego parlamentu brytyjskiego, który oprócz tego składa się też z Izby Gmin i Suwerena (panującej rodziny królewskiej). Nie jest to ciało wybieralne, lecz jego skład i struktura jest uwarunkowana wielowiekową tradycją.

    1625 do 1660[ | edytuj kod]

    Książę Karol został królem Anglii po śmierci swojego ojca w 1625. Był on bardzo nieufny wobec purytanów (którzy podtrzymywali opozycję wobec zarządzeń eklezjalnych jego ojca), postrzegając ich jako buntowniczych (Karol, tak jak jego ojciec, wierzył w "boskie prawo królów"). W tym czasie do purytanów odnoszono się częściej jako do dysydentów.

    Bałwochwalstwo, idolatria (gr. eidolon - obraz lub posąg, latreia - kult) – grzech w religiach abrahamowych polegający na oddawaniu czci fałszywym bóstwom (bożkom). W szerszym sensie: przywiązywanie nadmiernej wagi do spraw doczesnych kosztem Boga.Liturgia (gr. λειτουργια – działanie na rzecz ludu) – w starożytnej Grecji działania konkretnej osoby lub społeczności na rzecz obywateli, obecnie – publiczna forma kultu religijnego, dotycząca całokształtu zrytualizowanych, zbiorowych i ściśle określonych czynności sakralnych, ustalonych przez kapłanów danej religii.

    Ponieważ angielscy dysydenci nie mieli dostępu do zawodów, które wymagały oficjalnego konformizmu religijnego, purytanie walnie przyczynili się do powstania wielu nowych gałęzi gospodarki. Zdominowali handel zagraniczny (eksport i import) oraz chętnie osiedlali się w Nowym Świecie. Wraz z rozkwitem trans-atlantyckiego handlu z Ameryką, purytanie w Anglii stawali się stosunkowo bogaci. Podobnie klasy rzemieślnicze stawały się w coraz większym stopniu purytańskie. Dlatego też kwestie ekonomiczne angielskiej wojny domowej (opłaty podatkowe, liberalizacja edyktów królewskich), kwestie polityczne angielskiej wojny domowej (nabywanie parostwa, narastający konflikt pomiędzy Izbą Lordów a ludnością, niezadowolenie wywołane próbą wprowadzenia Boskiego prawa królów przez Karola I), oraz napięcia religijne były powiązane razem w generalny spór między anglikańskimi Kawalerami i purytańskimi Okrągłogłowymi.

    Anglikanizm – jedna z gałęzi chrześcijaństwa, która powstała w Anglii w XVI wieku. Anglikanizm w części wywodzi się z tradycji protestanckiej, jednak w dużym stopniu zachował teologiczną więź z katolicyzmem.Traktat – tekst naukowy w formie rozbudowanej rozprawy, zazwyczaj bardzo obszernej. Traktaty podejmują tematykę podstawową dla danej dziedziny wiedzy, grupując i rozważając jej najważniejsze problemy. Słowo "traktat" występuje często w tytułach dzieł filozoficznych o takim charakterze (np. Traktat teologiczno-polityczny Barucha Spinozy, Traktat logiczno-filozoficzny Ludwiga Wittgensteina). We współczesnej kulturze naukowej i filozoficznej traktaty zostały wyparte niemal całkowicie przez formy mniej monumentalne.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Powszechne kapłaństwo wszystkich wierzących jest doktryną chrześcijańską, obowiązującą we wszystkich kościołach protestanckich, zarówno nurtu ewangelickiego, jak i ewangelikalnego. Obok pięciu zasad protestantyzmu jest kamieniem węgielnym reformacji. Nauka o kapłaństwie powszechnym oparta jest na Nowym Testamencie Pisma Świętego i zakłada, iż każdy chrześcijanin ma bezpośredni przystęp do Boga przez pośrednictwo Boga-człowieka Jezusa Chrystusa (solus Christus), bez konieczności istnienia kapłanów-pośredników. Stąd w protestantyzmie rola duchownego (pastora) ogranicza się do zwiastowania Słowa Bożego (kaznodziejstwa), sprawowania sakramentów i duchowej opieki nad zborem (duszpasterstwa). Nie obejmuje zaś szczególnego kapłaństwa między zborem a Bogiem. Wynika to z faktu, iż według założeń doktryny powszechnego kapłaństwa wszystkich wierzących nie istnieje taka potrzeba, gdyż każdy, kto staje się członkiem Kościoła chrześcijańskiego, automatycznie otrzymuje święcenia kapłańskie:
    Wyznanie – określenie grupy religijnej wewnątrz większego prądu religijnego (w literaturze protestanckiej obecne jest także zapożyczone z języka angielskiego określenie denominacja). Termin zbliżony do pierwotnego znaczenia słowa sekta – bez współcześnie, powszechnie mu nadanego, pejoratywnego zabarwienia.
    Okrągłe Głowy (ang. Roundhead) – zwolennicy parlamentu podczas rewolucji angielskiej (1640 - 1660). Nazwa powstała od sposobu strzyżenia się purytanów. Nie wszyscy zresztą nosili takie fryzury, lecz jeśli już występowały, kontrastowały mocno z modą XVII-wieczną nakazującą nosić długie włosy, jakie nosili z dumą tzw. chevaliers ("kawalerowie") - angielscy rojaliści. Gdy Cromwell stworzył New Model Army zabronił przezywania żołnierzy per: Roundhead.
    Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie.
    Mały Katechizm Westminsterski – został napisany w Anglii w latach czterdziestych XVII wieku i zatwierdzony w 1647 roku. Jest jednym z głównych dzieł angielskiej reformacji. Jest ułożony w formie 107 krótkich pytań i odpowiedzi.
    Jakub I Stuart (ur. 19 czerwca 1566 w Edynburgu, zm. 27 marca 1625 w Theobalds House) – król Szkocji (jako Jakub VI) w latach 1567-1625 i król Anglii w latach 1603-1625. Syn Henryka Stuarta, lorda Darnleya, i Marii I Stuart, królowej Szkocji, córki króla Jakuba V Stuarta. Pierwszy król Anglii z dynastii Stuartów. Jego panowanie było początkiem unii personalnej Anglii ze Szkocją.
    Biskup (łac. episcopus z gr. ἐπίσκοπος episkopos: nadzorca, opiekun) – w Kościołach chrześcijańskich duchowny o najwyższych święceniach. Urząd kościelny w Kościele katolickim i w kościołach prawosławnych uznawany za najwyższy stopień sakramentu kapłaństwa.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.028 sek.