• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pulsar rentgenowski

    Przeczytaj także...
    Promieniowanie rentgenowskie (promieniowanie rtg, promieniowanie X, promienie X) – rodzaj promieniowania elektromagnetycznego, które jest generowane podczas wyhamowywania elektronów. Długość fali mieści się w zakresie od 10 pm do 10 nm. Zakres promieniowania rentgenowskiego znajduje się pomiędzy nadfioletem i promieniowaniem gamma.Akrecja kolumnowa - zjawisko ukierunkowania procesu akrecji w układzie podwójnym gwiazd na bieguny magnetyczne gwiazdy, zachodzące w polarach, czyli gwiazdach typu AM Her. Zjawisko zachodzi, gdy gęstość energii w dysku akrecyjnym jest mniejsza niż gęstość energii pola magnetycznego gwiazdy centralnej. Występuje najczęściej w przypadku silnie magnetycznych gwiazd neutronowych i białych karłów, a ze względu na obserwowane własności obiekty takie należą odpowiednio do klasy polarów i polarów pośrednich oraz pulsarów rentgenowskich. Opadanie w stronę gwiazdy w większej odległości od powierzchni gwiazdy następuje z prędkością naddźwiękową, blisko powierzchni gwiazdy formuje się fala uderzeniowa. Opadająca materia silnie świeci w zakresie rentgenowskim, szczególnie obszar pomiędzy frontem fali a powierzchnią gwiazdy.
    Dysk akrecyjny – wirująca struktura uformowana przez pył i gaz, opadający (poprzez zjawisko akrecji) na silne źródło grawitacji. Obiektem centralnym przyciągającym grawitacyjnie wirującą materię jest najczęściej czarna dziura, gwiazda neutronowa, biały karzeł bądź młoda gwiazda. Dyski akrecyjne różnią się od struktury typu pierścieni Saturna opadaniem materii ku centrum grawitacyjnemu w wyniku działania lepkości. Siły lepkie są niezbędne, aby materia obdarzona momentem pędu i znajdująca się na orbicie w przybliżeniu kołowej mogła zacieśnić orbitę.
    Schemat działania pulsara, bieguny magnetyczne nie leżą na tej samej osi co oś obrotu gwiazdy. Na schemacie nie zaznaczono towarzyszącej pulsarowi rentgenowskiemu gwiazdy ani dysku akrecyjnego.

    Pulsar rentgenowski – typ rentgenowskiego układu podwójnego składający się z gwiazdy neutronowej o bardzo silnym polu magnetycznym i gwiazdy ciągu głównego.

    Anomalny pulsar rentgenowski (ang. Anomalous X-ray Pulsar, AXP) – typ wolnorotującego pulsara (okresy obrotu 12 znanych obecnie, listopad 2012, obiektów tego typu mieszczą się w przedziale od dwóch do dwunastu sekund), emitującego periodycznie promieniowanie rentgenowskie o średniej mocy nawet 10 erg/s. Wartości tych nie daje się wytłumaczyć przy użyciu modelu pulsara o okresie obrotu takim jak AXP i zwykłym (~10 Gs) polu magnetycznym (otrzymuje się wartości o wiele mniejsze), stąd określenie „anomalny”.Rentgenowskie układy podwójne – klasa gwiazd podwójnych charakteryzujących się silną emisją promieniowania w zakresie rentgenowskim. Układ tworzy gwiazda zwarta - czarna dziura lub gwiazda neutronowa oraz towarzysz - gwiazda ciągu głównego. Emisja rentgenowska powstaje w wyniku opadania materii, czyli jej akrecji na gwiazdę zwartą, o silnym polu grawitacyjnym, co powoduje ogrzanie opadającej materii do wysokich temperatur, rzędu 10 K a nawet wyższych. Znanych jest kilkadziesiąt takich układów w naszej Galaktyce. Najjaśniejszym przedstawicielem tej klasy gwiazd jest źródło Cygnus X-1 (Cyg X-1).

    W takim układzie podwójnym materia z gwiazdy ciągu głównego zbiera się wokół gwiazdy neutronowej w dysku akrecyjnym, ale przyciągana jest na powierzchnię gwiazdy neutronowej wyłącznie do biegunów magnetycznych, tzw. akrecja kolumnowa, gdzie spadająca materia wytwarza promieniowanie rentgenowskie, które jest emitowane w wąskich wiązkach wzdłuż osi biegunów magnetycznych. Bieguny magnetyczne gwiazdy neutronowej nie leżą na tej samej osi co oś obrotu gwiazdy i szybko wirująca gwiazda wysyła dwie wiązki promieniowania rentgenowskiego podobnie jak latarnia morska.

    Berster rentgenowski (ang. x-ray burster) – klasa ciasnych układów podwójnych, w których jeden składnik jest zwykłą gwiazdą podobną do Słońca, a drugi gwiazdą neutronową. W układach tych o jasności ponad 10 erg/s (czyli 10 J/s) gwiazda-Słońce wypełnia powierzchnię Roche’a i traci materię przez wewnętrzny punkt Lagrange’a. Spływająca materia osiada na gwieździe neutronowej poprzez dysk akrecyjny. Materia ta gromadzi się na powierzchni gwiazdy neutronowej i po przekroczeniu przez otoczkę pewnej masy krytycznej następuje wybuch termojądrowy. Stąd pochodzi nazwa – berster – od angielskiego określenia burst („wybuch”). W czasie wybuchu trwającego od 10 do 100 sekund wyzwolona jest olbrzymia energia, typowo rzędu 10 – 10 erga (10 – 10 J), a materia zwykle pozostaje na powierzchni gwiazdy neutronowej, choć stosunkowo niewielka (czynnik 2) ekspansja otoczki jest również obserwowana w najbardziej energetycznych berstach. Dlatego te eksplozje widoczne są przede wszystkim w zakresie rentgenowskim promieniowania elektromagnetycznego.Pulsar jest rodzajem gwiazdy neutronowej wyróżniającym się tym, że wysyła w regularnych, niewielkich odstępach czasu impulsy promieniowania elektromagnetycznego (najczęściej promieniowanie radiowe).

    Okres obrotu pulsara rentgenowskiego może wynosić od 1,6 milisekundy do ponad dziesięciu minut. W odróżnieniu od zwykłych pulsarów radiowych, które spowalniają w miarę utraty energii, niektóre pulsary rentgenowskie przyspieszają w miarę starzenia się. Większość pulsarów rentgenowskich ma bardzo stabilny okres obrotu, ale zdarzają się także obiekty, które zachowują się bardzo chaotycznie, zwalniając i przyspieszając na przemian.

    Ciąg główny na diagramie Hertzsprunga-Russella przedstawia krzywą, wzdłuż której zgrupowana jest większość gwiazd z okolic Słońca. Gwiazdy na niej położone nazywa się gwiazdami ciągu głównego lub karłami. Najzimniejsze z nich to czerwone karły.Gwiazda neutronowa – gwiazda zdegenerowana powstała w wyniku ewolucji gwiazd o dużych masach (~ 8–10 mas Słońca). Powstają podczas wybuchu supernowej (supernowe typu II lub Ib) lub kolapsu białego karła (supernowa typu Ia) w układach podwójnych. Materia składająca się na gwiazdy neutronowe jest niezwykle gęsta, przy średnicy 10–15 km gwiazdy tego typu mają masę od 1,4 do 2,5 mas Słońca. Łyżeczka materii neutronowej ma masę ok. 6 miliardów ton .

    Zobacz też[]

  • anomalne pulsary rentgenowskie
  • berster rentgenowski
  • Przypisy

    1. X-ray Pulsar (ang.). astronomy.swin.edu.au. [dostęp 2013-03-19].



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.013 sek.