• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pucz w Chile 1973



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Dyktatura (łac. dictare – dyktować) – forma sprawowania rządów, którą najczęściej utożsamia się z reżimem autorytarnym, bądź totalitaryzmem. Znaczenie tego terminu zmieniało się przez wieki.Naomi Klein (ur. 5 maja 1970 r. w Montrealu) − kanadyjska dziennikarka, pisarka i aktywistka społeczna. Autorka książki No Logo, która stała się manifestem alterglobalizmu.
    Znaczek z wizerunkiem Allende wydrukowany w NRD

    Pucz w Chile, do którego doszło 11 września 1973 roku, był jednym z najważniejszych wydarzeń w najnowszej historii tego kraju. Jego skutki mają do dziś silny wpływ na politykę chilijską i obecny stan tego państwa.

    W wyniku wyborów prezydenckich z 1970 do władzy doszedł kandydat koalicji lewicowej Jedność Ludowa (Unidad Popular) socjalista Salvador Allende, który nieznacznie (36,6% głosów) wygrał z dwoma innymi kandydatami – konserwatystą Jorgem Alessandrim Rodríguezem (35,8% głosów) i reprezentującym chrześcijańską demokrację Radomirem Tomicem (27,9% głosów). W okresie jego rządu doszło do polaryzacji społeczeństwa chilijskiego, które doprowadziło do konfliktu między centrolewicowym rządem a prawicową opozycją.

    Bernardo O’Higgins Riquelme (ur. 20 sierpnia 1776/1778 w Chillán; zm. 24 października 1842 w Limie) – południowoamerykański rewolucjonista i pierwszy przywódca Chile w latach 1817-23. Dowódca zbrojnego powstania przeciwko Hiszpanii, w wyniku którego Chile uzyskało niepodległość.Prawa człowieka – koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

    11 września 1973 chilijskie siły zbrojne dokonały zamachu stanu, w trakcie którego Allende popełnił samobójstwo, a władzę po nim przejęła wojskowa junta z Augusto Pinochetem na czele. Sprawował on dyktatorskie rządy przez kolejne 17 lat.

    Spis treści

  • 1 Sytuacja przed puczem
  • 1.1 Wybory Allende na prezydenta
  • 2 Okres prezydentury
  • 2.1 Początek prezydentury
  • 2.1.1 Reformy socjalne
  • 2.1.2 Nacjonalizacja
  • 2.1.3 Reforma rolna
  • 2.1.4 Efekty pierwszych reform
  • 2.2 Strajki i niezadowolenie społeczeństwa
  • 2.2.1 Strajk z października 1972
  • 2.2.2 Narodziny organizacji terrorystycznych i sytuacja gospodarcza
  • 2.2.3 Strajk w Chuquicamata
  • 2.2.4 Sukcesy gospodarcze
  • 2.3 Wzrost poparcia dla prezydenta
  • 2.3.1 Starcia bojówek prawicy i lewicy
  • 2.4 Pierwszy zamach
  • 3 Deklaracja parlamentu
  • 4 Odpowiedź Allende
  • 5 Przebieg puczu
  • 5.1 Przygotowania do puczu
  • 5.2 Przeprowadzenie zamachu
  • 5.3 Sytuacja bezpośrednio po zamachu
  • 6 Rola USA w puczu
  • 6.1 Współczesne badania
  • 6.2 Ingerencja USA przed zaprzysiężeniem Allende
  • 6.3 Działalność USA w okresie prezydentury Allende
  • 6.3.1 Raport senatora Franka Churcha
  • 6.3.2 Chilijska miedź
  • 7 Rola państw bloku wschodniego
  • 8 Dwa polityczne punkty widzenia na zamach
  • 9 Przypisy
  • 10 Bibliografia
  • 11 Linki zewnętrzne
  • Sytuacja przed puczem[ | edytuj kod]

    W momencie dojścia Allende do władzy w 1970 chilijska gospodarka już znajdowała się w złym stanie. Problemami była stagnacja, wysoka inflacja oraz archaiczna struktura podziału dochodu narodowego, która dzieliła społeczeństwo na nieliczną elitę finansową i masy biedoty, z bardzo wąską warstwą klasy średniej.

    Jorge Alessandri Rodríguez (ur. 19 maja 1896 w Santiago de Chile, zm. 31 sierpnia 1986 tamże) – chilijski polityk, ministrem finansów (1947-1950), prezydent kraju (1958-1964) i kandydat prawicy na urząd prezydenta w roku 1970 oraz senator, a także inżynier i przedsiębiorca przemysłu papierniczego. Syn Arturo Alessandriego Palmy (także prezydenta).Moratorium (łac. moratorius ‘zwlekający’) – "zawieszenie", "tymczasowe wstrzymanie" – pojęcie stosowane najczęściej w znaczeniu prawniczym: zawieszenie obowiązku świadczeń płatności, np. odsetek kredytu, zmiana formy zapłaty lub terminu. Uzgodnione prawnie na czas określony z powodu wyjątkowych okoliczności.

    Wybory Allende na prezydenta[ | edytuj kod]

    Inne ujęcie tego tematu: Wybory z roku 1970

    Allende wygrał wybory z września 1970 roku. Wziął w nich udział jako lider koalicji centrolewicy o nazwie Unidad Popular. Zwyciężył większością głosów (36,2%) z dwoma innym kandydatami – byłym prezydentem – Jorge Alessandri (Partia Konserwatywno-Liberalna) (34,9%) oraz liderem Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej (PDC) Radomiro Tomicem (27,8%). Zgodnie z konstytucją, w związku z tym, że żaden z kandydatów nie otrzymał ponad 50% głosów, decyzja wyboru prezydenta należała do parlamentu. Parlament chilijski tradycyjnie w takich przypadkach wybierał na prezydenta zwycięzcę wyborów powszechnych, nawet jeśli różnica między głosami kandydatów była minimalna. W dniu 4 listopada, Allende objął urząd w Kongresie. Po tym prezydent udał się do katedry gdzie wziął udział w ekumenicznej mszy wszystkich kościołów Chile.

    Indianie – najliczniejsza i najbardziej zróżnicowana z trzech – obok Inuitów (Eskimosów) i Aleutów – grup ludności tubylczej (rdzennej, autochtonicznej) zamieszkujących oba kontynenty amerykańskie, obejmująca – zarówno dawniej, jak i dziś – setki ludów, plemion i grup o bardzo różnym charakterze i stopniu rozwoju. W tradycyjnej antropologii zaliczani są do rasy żółtej.Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang. United States, US, United States of America, USA) – federacyjne państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu i Oceanem Atlantyckim od wschodu.

    W skład utworzonego przez Allende rządu weszli przedstawiciele ugrupowań lewicy, centrolewicy i centrum – Partia Socjalistyczna, Radykałowie (liberałowie), Partia Komunistyczna, Partia Socjaldemokratyczna, MAPU (lewicująca chadecja) i API. Przy tworzeniu rządu, prezydent czerpał z doświadczeń wczesnych rządów Frontu Ludowego z Francji, Hiszpanii i właśnie Chile. Według założenia prezydenta partie ruchu robotniczego zostały zobligowane do sojuszu z partiami liberalnymi.

    Konstytucja (od łac. constituo, -ere – urządzać, ustanawiać, regulować) – akt prawny, określany także jako ustawa zasadnicza, która zazwyczaj ma najwyższą moc prawną w systemie źródeł prawa w państwie.Augusto José Ramón Pinochet Ugarte (ur. 25 listopada 1915 w Valparaíso, zm. 10 grudnia 2006 w Santiago) – chilijski dyktator i generał, przywódca junty wojskowej w Chile od 1973. W latach 1974 do 1990 pełnił urząd prezydenta. Doszedł do władzy w wyniku wojskowego puczu, odsuwając od władzy Salvadora Allende i zawieszając konstytucję. Po przegranym plebiscycie w 1988, nie kandydował w wynikających z tego plebiscytu wyborach, przekazał w 1990 pokojowo władzę zwycięzcy wolnych wyborów prezydenckich z 1989.

    W działania dezinformacyjno-propagandowe przed i w trakcie trwania wyborów zaangażowane były służby wywiadowcze konkurujących ze sobą mocarstw – USA (CIA) i ZSRR. USA nie udzieliły co prawda wsparcia konkurentom Allende, bowiem sondaże rządu USA wskazywały na zwycięzcę kandydata prawicy Alessandriego, kandydat ten od Amerykanów otrzymał tylko około 350 tys. dolarów za pośrednictwem firmy ITT (International Telephone & Telegraph). Ponadto do prawicy poprzez zagraniczne koncerny (Esso, Anaconda i Kennecott) należało 70% mediów tym 38 z 42 dzienników i 95% stacji radiowych.

    Chile (Republika Chile, hiszp. República de Chile) – państwo w Ameryce Południowej, ciągnące się długim pasem na zachodnim wybrzeżu kontynentu nad Oceanem Spokojnym. Stolicą Chile jest Santiago. Graniczy z Peru, Boliwią i Argentyną. Do Chile należą liczne wyspy przybrzeżne i wyspy na otwartym oceanie (w sumie ok. 3 tys.): Juan Fernández, Wyspa Wielkanocna (najbardziej oddalona od innych wysp i lądów zamieszkana wyspa na świecie), Sala y Gómez, San Ambrosio, San Félix, Chiloé, Campana, Santa Inés, Chonos.Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja AJAX).
    Wiec polityczny zwolenników Allende

    Prezydent USA, Richard Nixon na wieść o wyborze kandydata lewicy zapowiedział blokadę ekonomiczną kraju (“niech ich gospodarka [Chile] jęczy z rozpaczy”). Prezydent opracował z CIA dwa plany, które miałyby zatrzymać Allende. Według pierwszego Kongres miałby zdymisjonować prezydenta i zorganizować nowe wybory, w których zwycięstwo odniósłby Eduardo Frei. Według drugiego rząd USA powinien stworzyć atmosferę politycznej niestabilności i doprowadzić do interwencji militarnej i unieważnienia wrześniowych wyborów.

    Karabin AK (ros. Автомат Калашникова – automat Kałasznikowa, polskie oznaczenia: 7,62 mm pmK, 7,62 mm kbk AK) – potocznie kałasznikow, karabin automatyczny konstrukcji radzieckiej z okresu po II wojnie światowej. Zastąpiony został przez karabinek AKM.Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.

    Okres prezydentury[ | edytuj kod]

    Początek prezydentury[ | edytuj kod]

    W czasie pierwszego roku prezydentury, Allende osiągnął wzrost gospodarczy, doszło do ograniczenia inflacji, zmniejszenia bezrobocia, wzrosła konsumpcja i wzrosła redystrybucja dochodów. Zwiększyły się wynagrodzenia, zmniejszono podatki i wprowadzono bezpłatną dystrybucję produktów pierwszej potrzeby. Do państwowego systemu ubezpieczeń pracowniczych włączono inwalidów, sieroty, starszych oraz zwiększono emerytury dla wdów. Zrealizowano Narodowy Plan Mleczny, z którego skorzystała połowa dzieci którym udało się zapewnić 3470 tys. litrów darmowego mleka na dobę. Zamrożeniu uległy czynsze i ceny, nacjonalizacji uległ przemysł miedziowy należący do USA. Wiek wyborczy zmniejszono do lat 18. Allende kontynuował rozpoczęty przez centroprawicę program reformy rolnej. Do pierwszego potwierdzenia pozycji rządu doszło w kwietniu 1971 roku, gdy odbyły się wybory samorządowe, Partia Socjalistyczna zwiększyła w nich swoje poparcie do 22,89% (z 12,2%), a głosy straciła opozycyjna Partia Nacjonalistyczna.

    Obóz koncentracyjny – miejsce przetrzymywania, zwykle bez wyroku sądu, dużej liczby osób uznawanych z różnych powodów za niewygodne dla władz. Służyć może różnym celom: od miejsca czasowego odosobnienia osób, wobec których zostaną podjęte później inne decyzje, poprzez obóz pracy przymusowej, czyli de facto niewolniczej, aż po miejsce fizycznej eksterminacji.Sabotaż – umyślne niewypełnienie albo wypełnianie wadliwie swoich obowiązków w zamiarze wywołania dezorganizacji, strat i szkód. Sabotaż ma na celu uniemożliwienie lub utrudnienie prawidłowego funkcjonowania zakładów albo urządzeń lub instytucji o poważnym znaczeniu dla działania państwa.

    Reformy socjalne[ | edytuj kod]

    Przeprowadził integrację Indian do powszechnego systemu edukacyjnego. Wznowił zawieszone wcześniej wypłaty dotacji i emerytur. Rozpoczął plan budowy 120 tysięcy budynków mieszkalnych. Rząd wznowił stosunki dyplomatyczne z Kubą i ogłosił amnestię dla wszystkich więźniów politycznych. W grudniu wprowadzono kontrolę państwa nad cenami chleba. Na południe Chile rząd wysłał 55 tys. wolontariuszy nauczających tamtejszą ludność czytania i pisania. Aby zapobiec konfliktom społecznym rząd podpisał umowę ze Zjednoczonym Centrum Robotników, dzięki której przedstawiciele środowisk pracowniczych uzyskali wpływy na decyzje Ministerstwa Planowania Społecznego.

    Carlos Prats González (ur. 24 lutego 1915 zm. 30 września 1974) – chilijski wojskowy, generał, głównodowodzący armii, minister i wiceprezydent w rządzie Salvadora Allende. Został zamordowany w ramach Operacji Kondor, poprzez samochód pułapkę w Buenos Aires w Argentynie, w 1974 roku. Zamach został zlecony przez szefa chilijskich służb bezpieczeństwa (DINA) Manuela Contrerasa, a wykonany przez francuskich najemników wywodzących się z OAS.Meksyk (Meksykańskie Stany Zjednoczone, hiszp. México, Estados Unidos Mexicanos, Méjico, nah. Mēxihco) – kraj w Ameryce Północnej. Sąsiaduje ze Stanami Zjednoczonymi (na północy), z Oceanem Spokojnym (na zachodzie i południu), Zatoką Meksykańską i Morzem Karaibskim (na wschodzie) oraz z Gwatemalą i Belize (na południu i południowym wschodzie).

    Jedność Ludowa poszerzyła program robót publicznych i zmodyfikowała mechanizm wynagrodzeń. Rozpoczęto rozprowadzenia darmowego pożywienia wśród najbiedniejszych. W celu poparcia mniejszych przedsiębiorstw Allende zwolnił z podatków 330 tys. małych przedsiębiorców, a w wyniku dalszych reform podatkowych zwolnionych z podatków zostało 35% osób które płaciły podatki rok wcześniej. Od października do lipca następnego roku siła nabywcza zwiększyła się o 28%. W 1971 roku rząd wykupił dom wydawniczy „Editorial Quimantu”, który od tamtego czasu stał się centrum kulturalnej działalności rządu. W ciągu dwóch lat wydrukowano 12 milionów egzemplarzy książek, czasopism i dokumentów (8 milionów stanowiły książki). Tanie wersje wielkich dzieł literackich były drukowane raz na tydzień i w większości przypadków były wyprzedane w ciągu jednego dnia. Kultura weszła w miejsca w których do tej pory nie była obecna. „Editorial Quimantu” zachęcał do tworzenia bibliotek w organizacjach społecznych i związkach zawodowych i prowadziła dostawy tanich książek dla pracowników. Rząd wydłużył urlop macierzyński z sześciu do 12 tygodni. Po wdrożeniu reform demokratyzacji uniwersytetów od 1970 do 1973 roku liczba studentów wzrosła o 89%. Liczba uczniów szkół średnich wzrosła natomiast do 51%. Rekrutacja ta osiągnęła rekordowy poziom, wśród 2.600.000 uczniów szkół podstawowych rozdystrybuowano osiem milionów podręczników. Analfabetyzm zmniejszył się z 12 do 10,8% w przeciągu dwóch lat, a rejestracja dzieci w wieku szkolnym wzrosła do 99%. W swoich reformach rząd był wspierany przez wolontariuszy zwanych Allendistas, którzy prowadzili działania charytatywne na wsi i w miejskich slumsach.

    Slumsy (czyt.[slamsy] od angielskiego slum) – region miasta zamieszkany przez biedną ludność (najczęściej imigrantów lub przybyszy z terenów wiejskich). Obszary takie są najbardziej powszechne w wielkich aglomeracjach Trzeciego Świata (np. w Afryce, Indiach, czy Ameryce Południowej).Czarny rynek – określenie obrotu nielegalnymi towarami i usługami. Nie należy go mylić z szarą strefą, która obejmuje nielegalny obrót legalnymi towarami i usługami. Czarny rynek polega m.in. na odpłatnym:

    Nacjonalizacja[ | edytuj kod]

    Peter Vusovic ogłosił plan reform, według niego rząd powinien: znacjonalizować kluczowe obszary gospodarki takie jak miedź, przyśpieszyć reformę rolną oraz zamrozić ceny miedzi. Duża część ze znacjonalizowanych przedsiębiorstw została znacjonalizowana dlatego, gdyż jej prywatni właściciele nie mogli zapewnić normalnego funkcjonowania przedsiębiorstw. Jednym z takich przedsiębiorstw była fabryka Pedro Torrens, której produkcja spadła o 90% i rząd znacjonalizował ją na podstawie dekretu z 1932 roku. Fabrykę Sigdo Koppers znacjonalizowano ze względu na długotrwały konflikt pracodawcy z pracownikami i długi strajk. Nie był to w historii Chile odosobniony przypadek, w 1982 roku neoliberalny przywódca kraju Pinochet znacjonalizował w ten sposób najbardziej zadłużone przedsiębiorstwa prywatne.

    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców. Neofaszyzm – termin używany do opisania szeregu ugrupowań wyłaniających się po II wojnie światowej, które reprezentują znaczną część ideologii faszyzmu. Faszyzm, zapoczątkowany we Włoszech w latach 20. XX wieku, rozprzestrzenił się w Europie w okresie pomiędzy I wojną światową i II wojną światową. Często utożsamiany z neonazizmem.

    Reforma rolna[ | edytuj kod]

    Allende kontynuował rozpoczętą w czasie rządów centroprawicy reformę rolną (ten rząd nie zdołał jednak zrealizować reformy). Allende rozparcelował wielkie majątki ziemskie zwane jako latyfundia i przekazał ziemię ubogim chłopom. Przed rządami Allende w regionach tj. Cautin tylko 25% ziemi należało do Indian. W czasie pierwszego roku rządu lewicy, indiańscy rolnicy zorganizowali 56 przejęć ziemi. Prezydent zdecydował się na powstrzymanie samowolnego zajmowania ziemi i zaapelował do Indian o to aby „nie prowokować reakcji” a rdzenna ludność wycofała się z przejęć. Reforma rozzłościła najbogatszych ziemian zwłaszcza w Cautin. Oligarcha Pablo Goebbels zadeklarował że jeśli urzędnicy zdecydują się wywłaszczyć jego majątek to stawi im zbrojny opór, przedtem Goebbels zakupił w Argentynie pokaźną liczbę broni. Według raportu chilijskiej policji do oddziałów organizowanych przez właścicieli ziemskich dołączyło 2000 osób, dokonywali oni aktów sabotażu, tj. niszczenie systemu transportu czy przerywanie dostaw gazu, wody i elektryczności. Policja w Santiago de Chile odnalazła duży magazyn broni składowanej w domu majora Jose Cabarery. Śledztwo policyjne wykazało że Cabarera był powiązany z organizacją faszystowską Państwo i Wolność prowadzącą działalność wywrotową.

    Analfabetyzm (gr. αναλφαβετος nieznający liter) – w rozumieniu potocznym, brak umiejętności pisania i czytania oraz wykonywania czterech podstawowych działań matematycznych u osób dorosłych, tj. według kryteriów UNESCO – powyżej 15. roku życia. Osoby nie posiadające takiej umiejętności nazywane są "analfabetami". Procesem zmniejszającym analfabetyzm jest alfabetyzacja.Eduardo Nicanor Frei Montalva (ur. 11 stycznia 1911 w Santiago, zm. 22 stycznia 1982 tamże) – chilijski polityk, prezydent kraju, z wykształcenia prawnik.

    Efekty pierwszych reform[ | edytuj kod]

    Stopa inflacji spadła z 36,1% w 1970 do 22,1% w 1971 roku, a średnie płace realne wzrosły o 22,3%. Minimalne płace realne dla pracowników fizycznych w pierwszym kwartale 1971 roku wzrosły o 56%, w tym samym czasie płace dla pracowników umysłowych zwiększyły się o 23%, w rezultacie zmniejszył się współczynnik różnicy między dochodami robotników a pracowników umysłowych (spadł z 49% w 1970 do 35% w 1971). Wydatki rządu centralnego wzrosły o 36%, udział wydatków w PKB wzrósł z 21% w 1970 do 27% rok później. Inflacja wzrosła na przełomie 1972/73 roku na skutek część wcześniejszego wzrostu płac uległa erozji, niemniej jednak płace do 1973 cały czas wzrastały.

    Salvador Allende Gossens (ur. 26 czerwca 1908 w Valparaíso, zm. 11 września 1973 w Santiago) – polityk chilijski, w latach 1970-1973 prezydent Chile z ramienia lewicowej koalicji „Front Jedności Ludowej” (Unidad Popular), który został obalony przez wojskowy zamach stanu 11 września 1973, w trakcie którego prawdopodobnie popełnił samobójstwo.Republika Kuby (nazwa oficjalna República de Cuba) – państwo w Ameryce Środkowej położone na Morzu Karaibskim w archipelagu Wielkich Antyli. Państwo to składa się z wyspy o nazwie Kuba oraz szeregu otaczających ją mniejszych wysepek, z których największą jest Isla de la Juventud. Stolicą Kuby jest Hawana, a największe miasta to: Santiago de Cuba, Camagüey, Holguin, Guantánamo, Santa Clara.

    Strajki i niezadowolenie społeczeństwa[ | edytuj kod]

    Strajk z października 1972[ | edytuj kod]

    W październiku 1972 wybuchła pierwsza fala strajków konfrontacyjnych, która zaczęła się od branż, które przed reformami sprawnie funkcjonowały i bardzo na nich ucierpiały. Fala protestów zaczęła się od strajku właścicieli ciężarówek, których zdaniem lewicy przekupiła CIA. Następnie pod wpływem działań konserwatystów z Partii Narodowej i chadecji dołączyli do nich niektórzy właściciele małych, rodzinnych firm, część górników jednej z kopalni miedzi oraz grupy studentów z Uniwersytetu Katolickiego. Strajki trwały 24 dni i oprócz wywołania kolejnego pogorszenia stanu gospodarki, spowodowały zmiany na stanowiskach ministerialnych, m.in. powołanie głównodowodzącego armii – Carlosa Pratsa na stanowisko ministra spraw wewnętrznych. W obliczu strajku który pogorszył sytuację klasy średniej, rząd Jedności Ludowej zyskał poparcie ze strony drobnych handlowców. W czasie strajku, rząd rozprowadzał podstawowe towary poprzez drobnych sklepikarzy. Strategia ta realizowana była z powodzeniem w dzielnicach robotniczych, gdzie dochodziło do najmniejszej ilości ataków na „łamistrajków” organizowanych przez prawicę. W dzielnicach robotniczych zakupy robili nawet mieszkańcy najbogatszych dzielnic, które wówczas strajkowały. W czasie strajku zmobilizowali się zwolennicy prezydenta z ruchu voluntarios de la patria. Ruch liczył 40 tysięcy ochotników. Ochotnicy wyładowali 22 tysiące ton towarów. Allende na tyle docenił znaczenie ruchu, że wspomniał o ochotnikach w swoim ostatnim przemówieniu radiowym przed swoją śmiercią. W obliczu spadku poparcia dla opozycji, już 1 listopada do normy wróciła sytuacja w opozycyjnych bogatych dzielnicach.

    Wzrost gospodarczy – zwiększenie się rocznej produkcji dóbr i usług w kraju. Jeśli w kolejnym roku w całej gospodarce uda się sprzedać więcej towarów i usług niż w roku poprzednim – mamy do czynienia ze wzrostem gospodarczym. Kiedy jesteśmy w stanie więcej zarobić, źródłem wzrostu jest nasza praca. Ale jeśli w tym samym czasie, gdy wzrosły nasze zarobki, o tyle samo podniosły się ceny towarów, które kupujemy, mieliśmy do czynienia tylko ze wzrostem nominalnym. Nie możemy bowiem kupić więcej niż poprzednio. Dlatego cieszyć się można tylko z wzrostu realnego, czyli po uwzględnieniu inflacji. Wzrost gospodarczy odnosi się tylko do zmian ilościowych, przy założeniu, że podstawowe wielkości makroekonomiczne charakteryzują się długofalowym trendem.Henry Kissinger, właśc. Heinz Alfred Kissinger (ur. 27 maja 1923 w Fürth) – amerykański polityk pochodzenia niemieckiego, dyplomata, laureat Pokojowej Nagrody Nobla 1973.

    Miesięczny strajk kosztował 5,5 miliarda escudos (tylko w handlu i transporcie). Pismo „El Siglo” obliczyło że za sumę tą rząd mógł wybudować 1129 ośrodków zdrowia, czy też pięć zakładów przemysłowych. Według tych wyliczeń pieniądze które zostały zmarnowane w wyniku strajku starczyłyby na podwojenie produkcji krajowej Chile. Według innych wyliczeń, strajk kosztował chilijskie rolnictwo minimum 290 milionów escudos, a w okresie strajku przepadło 10 milionów litrów mleka, którego nie odebrano od rolników. Dzień strajku lotniczego według gazety „La Nación” miał z kolei kosztować 50 tysięcy dolarów i 4,5 miliona escudos. Strajkujący według części mediów byli opłacani przez komitety strajkowe. Kanał 9. dotarł do osoby której zaoferować miano 5 tysięcy escudos za jeden dzień strajku. Mówiło się też o dotacjach mających rzekomo pochodzić z zagranicy. Jednym z dowodów świadczących o takowych dotacjach był fakt, że kurs dolara na czarnym rynku w okresie strajku spadł o 20%.

    Liberalizm (łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością, ma charakter indywidualistyczny i przeciwstawia się kolektywizmowi. Innymi wartościami cenionymi przez liberałów są wartości demokratyczne, wolności i prawa obywatelskie czy własność prywatna i wolny rynek.Miedź (Cu, łac. cuprum) – pierwiastek chemiczny, z grupy metali przejściowych układu okresowego. Nazwa miedzi po łacinie (a za nią także w wielu innych językach, w tym angielskim) pochodzi od Cypru, gdzie w starożytności wydobywano ten metal. Początkowo nazywano go metalem cypryjskim (łac. cyprum aes), a następnie cuprum. Posiada 26 izotopów z przedziału mas 55-80. Trwałe są dwa: 63 i 65.

    Narodziny organizacji terrorystycznych i sytuacja gospodarcza[ | edytuj kod]

    W tym czasie uaktywniła się skrajnie prawicowa organizacja terrorystyczna Patria y Libertad będąca paramilitarną przybudówką Partii Narodowej. Jej członkowie rekrutujący się z kręgów wojskowych zamordowali w 1970 roku głównodowodzącego armii generała Rene Schneidera, sprzeciwiającego się zamachowi stanu na wypadek zwycięstwa wyborczego Allende. Organizacja dokonywała zamachów bombowych, podpaleń, sabotażu i zabójstw zwolenników rządu Unidad Popular i partii lewicowych. W lipcu 1973 zabity został przez nich adiutant prezydenta Allende, major Arturo Araya Peters. Łącznie w okresie 1970-1973 Patria y Libertad dokonała kilkuset ataków terrorystycznych. Organizacja otrzymywała pomoc od CIA. Do wcześniej wspomnianych, kosztownych dla budżetu państwa wysiłków, mających na celu zwiększenie zatrudnienia, Allende, kilkakrotnie, w latach 1970–1972 podnosił administracyjnymi zarządzeniami zarobki, podwyżki te były jednak natychmiast niwelowane wzrostem cen podstawowych dóbr konsumpcyjnych. Inflacja była wysoka już w czasach Freia (27% w latach 1967–1970), lecz po reformach Allende nastąpiło zupełne rozregulowanie pieniądza, które było szczególnie bolesne ze względu na to, że podstawowym źródłem inflacji był wzrost cen żywności. W samym sierpniu 1972 r. cena tzw. podstawowego koszyka dóbr konsumpcyjnych wzrosła o 120%. W sumie w latach 1970–1972 eksport zmalał o 24%, import wzrósł o 26%, przy czym głównym elementem wzrostu importu były zagraniczne zakupy żywności, które w tym przedziale lat wzrosły o 149% [dane pochodzą z Nove, 1986, s. 4–12, table 1.1 i 1.7]. Mimo szybkiego wzrostu płac, rzeczywista moc nabywcza ludności dramatycznie spadała. Spadek wysokości eksportu był związany głównie ze spadkiem cen miedzi na rynkach światowych, surowiec ten bowiem stanowił w tym okresie ponad 50% wartości całego eksportu Chile. W roku 1970 cena za tonę miedzi wynosiła 66 USD, zaś w latach 1971–1972 utrzymywała się na poziomie 48-49 USD za tonę. Duże perturbacje powodował spadek ceny miedzi na rynkach globalnych. Eksport spadł z 1,65 ton do 990 kilogramów. Dodatkowo USA, które we wcześniejszych latach wspomagały Chile znacznymi pożyczkami, po ogłoszeniu przez Allende moratorium na spłatę długów zagranicznych, niemal całkowicie odcięły Chile od zewnętrznych źródeł finansowania.

    William Jefferson „Bill” Clinton (ur. 19 sierpnia 1946 jako William Jefferson Blythe III) – w latach 1993-2001 42. prezydent USA, baptysta, mąż Hillary Clinton – Sekretarz stanu Stanów Zjednoczonych w gabinecie Baracka Obamy.Referendum (głosowanie ludowe) – forma głosowania o charakterze powszechnym, najbliższa ideałowi demokracji bezpośredniej, w której udział mogą brać wszyscy obywatele uprawnieni do głosowania (tj. mający czynne prawo wyborcze). W czasie referendum obywatele całego państwa lub jego części wyrażają swoją opinię w kwestii poddawanej głosowaniu.

    Według pisma „El Siglo” od grudnia 1972 roku rozpoczął się problem z czarnym rynkiem, 28 grudnia senator Valente Rossi ujawnił fakt prowadzenia działalności czarnorynkowej przez niektórych prawicowych senatorów i posłów, którzy mieli uprawiać ten proceder nawet w samym parlamencie – jednemu z senatorów Partii Narodowej, Marqueza Bulnesa zarekwirować miano trzy tysiące worków z cementem przeznaczonych do nielegalnej sprzedaży, worki ukryte zostały przez syna senatora. Innym z przytoczonych przez pismo sztandarowych przykładów zaangażowania opozycji prawicowej w czarny rynek miało być zajęcie przez inspektorów dużego magazynu w Nubie należącego do Germana Melo Hidalgo, ojca lidera strajku prawicowej opozycji z października.

    Rolnictwo – jeden z działów gospodarki, którego głównym zadaniem jest dostarczenie płodów rolnych. Rolnictwo uzyskuje produkty roślinne i zwierzęce dzięki uprawie roli i roślin oraz chowu i hodowli zwierząt.Richard Milhous Nixon (ur. 9 stycznia 1913 w Yorba Linda, zm. 22 kwietnia 1994 w Nowym Jorku) – jeden z bardziej znaczących amerykańskich polityków XX wieku. 37. prezydent Stanów Zjednoczonych, wcześniej 36. wiceprezydent. Był jedynym jak dotąd prezydentem, który ustąpił ze stanowiska przed końcem kadencji.

    Strajk w Chuquicamata[ | edytuj kod]

    W styczniu rozpoczęty został kontrowersyjny strajk w kopalni miedzi Chuquicamata, strajk zakończył się w połowie miesiąca. Pretekstem do zorganizowania strajku miały być problemy z zaopatrzeniem, choć w rzeczywistości zaopatrzenie kopalni było bardzo wysokie i nieporównywalne do sytuacji w pozostałych częściach kraju a braki mogły mieć charakter wyłącznie krótkoterminowy – statystyczny pracownik kopalni statystycznie zakupił bowiem aż 84 kilogramów mięsa, ponadto pracownicy zatrudnieni w kopalni otrzymywali wynagrodzenie w dolarach, co przy występującej inflacji skutkowało tym że zarabiali oni trzy razy więcej od fachowców pracujących w innych miejscach (taktykę tą wykorzystywali też spekulanci którzy w okresie wzrostu inflacji wykupywali dolary), dziesięciokrotnie więcej od pracownika otrzymującego średnią krajową i siedemnastokrotnie więcej od przeciętnego rolnika. Pojawiły się tezy o tym że strajk stanowił prowokację polityczną, tym bardziej że kopalnia była jednym z newralgicznych punktów krajowej gospodarki, a dwudniowa przerwa w wydobyciu kosztowała kraj aż dwa i pół miliona dolarów a lider opozycji, Frei przebywał akurat w Antofagasta gdzie kopalnia się znajdowała.

    Estadio Nacional de Chile to stadion narodowy położony w mieście Santiago, stolicy Chile. Jest on największym stadionem w tym kraju. Jego pojemność wynosi 63 649 miejsc. Stadion jest częścią sportowego kompleksu, na który składa się również boisko do bejsbola, boisko tenisowe, basen i nowoczesna sala gimnastyczna. W 2000 roku był areną lekkoatletycznych mistrzostw świata juniorów.Patria y Libertad, hiszp. "Ojczyzna i Wolność", pełna nazwa Frente Nacionalista Patria y Libertad, czyli "Front Narodowy Ojczyzna i Wolność" – nacjonalistyczna organizacja paramilitarna działająca w Chile w latach 1970-1973. Odwoływała się do autorytarnych metod rządzenia i stosowała terroryzm.

    Sukcesy gospodarcze[ | edytuj kod]

    Mimo perturbacji gospodarczych nastąpił wzrost płac o 27,5% i objął on głównie najmniej do tej pory zarabiających. Znacząco wzrosła też konsumpcja żywności (za czasów rządów centroprawicy jedna trzecia rodzin nie uczestniczyła w konsumowaniu produktów wytworzonych przez przemysł, a dzieci mające 14 lat i zamieszkujące osiedla robotnicze były przeciętnie niższe o 10 centymetrów i chudsze o 10 kilo od swoich rówieśników z bogatszych osiedli). Zredukowano bezrobocie, z 8,3% w 1970 do 3,6% w 1973. Sukcesy odniosło rolnictwo, w latach 1971–1972 roku produkcja zbóż wzrosła o 32,4%, mleka o 42,2%, drobiu o 74,6%, cukru o 17% natomiast kukurydzy o 65%. Sytuację gospodarczą utrudniało wywożenie przez obszarników sprzętu rolniczego i maszyn a około dwieście tysięcy sztuk bydła przepędzili do Argentyny. Na prędkości spadł proces wywłaszczania latyfundiów, który zakładał wywłaszczenie przy dużych opłatach względem właścicieli (10% wartości latyfundium w gotówce). Za rządu centroprawicy wywłaszczono 1403 latyfundiów, natomiast w ciągu dwulecia rządów Frontu wywłaszczono 3479. W okresie pobytu w opozycji, centroprawicowcy zarzucili dawniejsze, radykalniejsze hasła reformy rolnej i zaproponowali dzielnie ziemi bezpośrednio między robotników rolnych i rolników, co miało doprowadzić w efekcie do likwidacji gospodarstw zespołowych.

    Inflacja – proces wzrostu przeciętnego poziomu cen w gospodarce. Skutkiem tego procesu jest spadek siły nabywczej pieniądza krajowego.Los Andes – miasto chilijskie w regionie Valparaíso. Miasto założone zostało 31 lipca 1791 roku i liczy obecnie około 60 tys. mieszkańców.

    Wzrost poparcia dla prezydenta[ | edytuj kod]

    Mimo załamania się gospodarki, popularność partii Allende w sondażach nieco wzrosła. W wyborach do parlamentu w 1973 r. partia ta uzyskała 43% miejsc. Mimo to pozycja Allende w nowym parlamencie uległa w rzeczywistości pogorszeniu, gdyż dawny koalicjant – Chrześcijańska Demokracja – przeszła do opozycji i utworzyła razem z prawicową Partią Narodową większościowy blok o nazwie Confederación Democrática. Koalicja ta zaczęła praktycznie torpedować wszelkie próby legalnego wprowadzania przez Allende kolejnych jego reform. Tarcia między parlamentem oraz rządem dodatkowo pogłębiały chaos w kraju. Kampania z 1973 roku przebiegła w populistycznym tonie. Lider opozycji Freia zaatakował rząd Allende za to że nie buduje on dostatecznej liczby mieszkań (wybudowano ich 40 tysięcy, a liczba małżeństw wzrosła o 81 tysięcy) – atak nastąpił w tym samym momencie gdy inni przedstawiciele centroprawicy odrzucili projekt budżetu który zakładał m.in. zwiększenie wydatków na budownictwo mieszkalne. Członkowie chadecji na krótko przed wyborami rozdawali Chilijczykom tzw. paczuszki Fei (zawierające produkty tj. proszek do prania, ryż, kakao, zapałki, sos pomidorowy i mleko skondensowane). Na ulicach miast pojawiły się prowokacyjne napisy „Djakarta” pisane przez aktywistów prawicowych, były to aluzje do masakry lewicowców w Indonezji w latach 60. Bardziej umiarkowana prawica postawiła na „cywilny opór”, tj. organizowanie następujących po sobie strajków. Czołowy działacz prawicowej Partii Narodowej, Alberto Labbe, w trzynastym kanale telewizyjnym stwierdził że Adolf Hitler był wielką jednostką dla swojego kraju i jeśli kraj stawia czoła sytuacji wyjątkowej, każde rozwiązanie jest dobre i jest nim także zamach stanu. To również jest rozwiązanie. Kilka dni po kontrowersyjnej przemowie, w której poparł on możliwość zamachu stanu i chwalił Hitlera, stwierdził on że my, członkowie Partii Narodowej nie bawimy się w żadną filozofię. My prowadzimy walkę bezpośrednią, natychmiastową, totalną. Poświęcę wszystkie moje siły, aby oczyścić kraj aż do ostatniego marksisty. Nie zadrży mi ręka, aby po zwycięstwie uczynić więźniami wszystkich tych bezwstydników. Nie zawaham się także, aby usunąć z kraju wszystkich, którzy okazali się wiarołomcami wobec własnej ojczyzny.

    Stosunki dyplomatyczne to najwyższa forma oficjalnych stosunków międzypaństwowych. Stanowią realizację prawa legacji każdego państwa i służą wykonywaniu jego polityki zagranicznej. Mają charakter dwustronny, wzajemny i dobrowolny - ich nawiązanie może nastąpić wyłącznie w drodze porozumienia obu zainteresowanych państw-stron. Zazwyczaj liczba nawiązanych stosunków dyplomatycznych jest odzwierciedleniem potencjału państwa w tej dziedzinie, jak i jego możliwości ekonomicznych w zakresie ich utrzymywania.Santiago (potocznie Santiago de Chile) – stolica Chile położona w środkowej części kraju, na przedgórzu andyjskim nad rzeką Mapocho, administracyjnie należąca do regionu Metropolitana. Santiago jest największym miastem kraju, mieszka tam trzecia część ludności państwa, około 5,4 mln. mieszkańców (według danych z 2012 roku).

    Starcia bojówek prawicy i lewicy[ | edytuj kod]

    Na początku lutego Ernesto Araneda Briones przedstawił ministrowi spraw wewnętrznych memorandum, w którym donosił o atakach bojówek na przedstawicieli lewicy na południu kraju. Sprawcami ataków mieli być neofaszyści z Patria y Libertad i bojówkarze Partii Narodowej. Według Brionesa najsilniejszą bojówką była organizacja założona przez braci Casanova, którzy już w październiku 1972 roku wysadzili linie wysokiego napięcia w Pailahueque, a policja znalazła przy nich pokaźny magazyn broni wybuchowej, a odpowiedzialności karnej udawało im się unikać ze względu na znajomości w policji śledczej gdzie pracował ich ojciec. 26 stycznia banda rodziny Casanova ostrzelała w mieście Victoria członków młodzieżówki liberalnej Partii Radykalnej, które to stało się miejscem wzmożonej aktywności organizacji paramilitarnych – wcześniej w regionie neofaszyści zabili członka Partii Socjalistycznej i zabili wielu Indian z plemienia Mapuches, którzy uczestniczyli w parcelacji latyfundiów. Ministerstwo Spraw Wewnętrznych na początku lutego wydało pierwszy pełny wykaz aktów przemocy politycznej, która miała miejsce w styczniu. W tym czasie doszło do dwunastu ataków prawicy na lokale partii rządzącej koalicji i doszło do trzech morderstw o podłożu politycznym oraz pięćdziesięciu zranień. Organizowana była samoobrona, w ataku bojówki Partii Narodowej na biuro jednej z lewicowych partii, zginął jeden z napastników a dwóch innych bojówkarzy zostało rannych. Wykaz został uzupełniony 1 lutego, gdy grupa członków lewicowej młodzieżówki została zaatakowana przez liczącą 100 osób grupę prawicowców, w ataku rannych zostało pięciu nastolatków. 6 lutego pobito czterech innych działaczy młodzieżowych, w drugim ataku uczestniczyli członkowie Partii Chrześcijańsko-Demokratycznej a bojówką kierował były deputowany, Carlos Demarchi.

    Jeane Jordan Kirkpatrick (ur. 19 listopada 1926, zm. 7 grudnia 2006) - amerykańska dyplomata. Była doradcą prezydenta Ronalda Reagana ds. polityki zagranicznej podczas kampanii wyborczej w 1980 roku i podczas sprawowania urzędu. Zaczynała karierę w Partii Demokratycznej, by z czasem stać się aktywną działaczką Partii Republikańskiej. Jako pierwsza kobieta w historii amerykańskiej dyplomacji pełniła funkcję ambasadora Stanów Zjednoczonych przy Organizacji Narodów Zjednoczonych.Bezrobocie – zjawisko społeczne polegające na tym, że część ludzi zdolnych do pracy i deklarujących chęć jej podjęcia nie znajduje faktycznego zatrudnienia z różnych powodów.

    Pierwszy zamach[ | edytuj kod]

    29 czerwca 1973 pułk pancerny, pod dowództwem pułkownika Roberto Soupera, otoczył pałac prezydencki i usiłował nieskutecznie przeprowadzić zamach stanu. Po nieudanym zamachu, pod koniec lipca doszło do kolejnej fali strajków, do której oprócz kierowców ciężarówek przyłączyli się górnicy z największej kopalni miedzi El Teniente. 9 sierpnia wierny Allende generał Prats został mianowany ministrem obrony, co wywołało silne wzburzenie w kręgach wojskowych, które wymusiły na Allende nie tylko cofnięcie tej nominacji, ale również zwolnienie Pratsa ze stanowiska głównodowodzącego Armią Lądową i wprowadzenie na to miejsce cieszącego się dużą popularnością wśród wojskowych Augusto Pinocheta. Od momentu utraty wpływów przez Pratsa, rząd utracił praktycznie kontrolę nad wszystkimi siłami zbrojnymi w kraju, łącznie z policją carabineros. Policja praktycznie przestała wypełniać polecenia rządu i w kraju zapanowało bezprawie. Allende zastąpił policję słabo uzbrojonymi i źle wyszkolonymi amatorskimi oddziałami działaczy partyjnych, które nie posiadały prawa do pełnienia obowiązków policyjnych. W sierpniu 1973 r. na tym tle nastąpił kryzys konstytucyjny. Sąd Najwyższy wysłał do parlamentu oficjalną skargę na Allende, stwierdzając, że rząd nie posiada sprawnego aparatu egzekwowania legalnych wyroków sądowych. 22 sierpnia niższa izba parlamentu, głosami prawicy, oficjalnie oskarżyła Allende o liczne naruszenia konstytucji i zażądała zrzeczenia się przez niego mandatu prezydenta. Na początku września 1973 Allende przygotował projekt rozwiązania kryzysu poprzez ogłoszenie plebiscytu, w którym wyborcy mieli odpowiedzieć na pytanie, czy chcą kontynuacji jego rządów. W przypadku odpowiedzi negatywnej projekt przewidywał zrzeczenie się przez Allende fotela prezydenckiego.

    Konferencja Narodów Zjednoczonych ds. Handlu i Rozwoju (UNCTAD, ang. United Nations Conference on Trade and Development) – organ pomocniczy Organizacji Narodów Zjednoczonych utworzony w 1964 roku w Genewie.Palacio de La Moneda – siedziba prezydenta republiki Chile, a także trzech ministerstw: Spraw Wewnętrznych, Generalnego Sekretariatu Prezydenta i Generalnego Sekretariatu Rządu. Pałac jest zbudowany w stylu neoklascycyzmu.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Indonezja – wyspiarskie państwo położone w Azji Południowo-Wschodniej oraz w Oceanii, którego stolicą jest Dżakarta z 8,4 mln mieszkańców.
    Redystrybucja dochodów - wtórny podział dochodów społeczeństwa dokonujący się za pośrednictwem budżetu państwa. Przebiega ona wielopłaszczyznowo i polega na obciążeniu działalności gospodarczej oraz dochodów (czasami majątku) wszystkich podmiotów gospodarczych (również obywateli) różnymi rodzajami podatków i opłat, które stanowią dochód budżetu państwa. Uzyskane środki finansowe stają się źródłem finansowania dochodów tych grup społecznych, które nie uzyskują ich z udostępniania czynników wytwórczych (emeryci, bezrobotni), oraz wytwarzania dóbr i usług publicznych (przekazywanych społeczeństwu nieodpłatnie lub częściowo odpłatnie, na przykład bezpłatna służba zdrowia, administracja publiczna, obronność).
    The Guardian – dziennik brytyjski o poglądach liberalno-lewicowych, przez wiele lat zbliżony do Partii Pracy, wydawany przez Guardian News & Media (część Guardian Media Group plc).
    Siła nabywcza – ilość towarów i usług, jakie można zakupić za dany nominał pieniądza. Zmiany rozmiarów siły nabywczej można określić porównując ogólny poziom cen w poszczególnych okresach: wzrost ogólnego poziomu cen oznacza spadek siły nabywczej i odwrotnie.
    Amnestia – jednorazowe darowanie lub złagodzenie prawomocnie orzeczonych kar lub środków karnych za popełnione przestępstwa lub wykroczenia określonego rodzaju poprzez wydanie aktu prawnego.
    Latyfundium (l.mn. latyfundia) – dawniej ogromna posiadłość ziemska należąca do osoby czy organizacji (Kościoła) – zwłaszcza w starożytnym Rzymie i średniowieczu. Latyfundia występują obecnie głównie w Ameryce Południowej, w takich krajach, jak Brazylia czy Argentyna i są nastawione na hodowlę.
    Junta w Chile (1973-1990) - w wyniku wojskowego zamachu stanu w 1973 wojsko obaliło demokratycznego prezydenta kraju Salvadora Allende i rozpoczęła prześladowanie ruchów opozycyjnych wobec nowego reżimu. Władzę w kraju przy pomocy amerykańskich służb specjalnych CIA objął Augusto Pinochet. Liczbę ofiar zamachu stanu po obu stronach szacuje się na 2000.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.056 sek.