• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Psychoza - film



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Księga Daniela [Dn lub Dan] – księga zaliczana do Pism (Ketuwim) Biblii hebrajskiej oraz ksiąg prorockich chrześcijańskiego Starego Testamentu. Jej autorstwo przypisuje się tradycyjnie Danielowi. Czas jej powstania datuje się obecnie na okres od połowy VI wieku po 164 rok przed Chrystusem. Księga została zredagowana częściowo w języku hebrajskim, a częściowo w aramejskim. Dwa ostatnie rozdziały tej księgi, według katolickiego i prawosławnego kanonu, zostały napisane w języku greckim i nie są uznawane za natchnione przez judaizm i protestantyzm. Treść księgi wiąże się z postacią proroka Daniela, żyjącego na dworze babilońskim i perskim na przełomie VII i VI wieku przed Chr. Składa się na nią osiem opowiadań o Danielu i cztery jego wizje.Strychnina, C21H22N2O2 – organiczny związek chemiczny, alkaloid występujący w nasionach kulczyby wroniego oka, posiadający silne właściwości toksyczne. Jest substancją o silnie gorzkim smaku, wyczuwalnym już przy stężeniu 1 ppm (roztwór wodny).

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH




    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Produkcja[ | edytuj kod]

    Przygotowania[ | edytuj kod]

    Późną wiosną 1959 Alfred Hitchcock przygotowywał się do lipcowej premiery dreszczowca szpiegowskiego Północ, północny zachód z Carym Grantem i Evą Marie Saint w rolach głównych. Po zrealizowaniu czterdziestu sześciu filmów fabularnych, chcąc uniknąć powtarzalności, reżyser zaczął poszukiwać nowych inspiracji. Natrafił wtedy na świeżo opublikowaną powieść Psychoza Roberta Blocha, luźno opartą na autentycznych zdarzeniach, jakie miały miejsce w latach 50. w niewielkim miasteczku Plainfield w stanie Wisconsin. Zdaniem operatora Leonarda J. Southa, współpracującego z Hitchcockiem od czasów dreszczowca noir Nieznajomi z pociągu (1951), reżyser zdecydował się na wybór powieści autorstwa Blocha, ponieważ „obiecał Universalowi film, i stwierdził, że Psychoza, niewielki projekt, pozwoli mu wypełnić to zobowiązanie”. W opinii Stephena Rebello głównym czynnikiem mającym wpływ na zainteresowanie Hitchcocka powieścią Blocha był fakt coraz większej konkurencji z takimi filmowcami, jak George Cukor, Otto Preminger, Robert Siodmak czy William Castle, którzy w mniejszym bądź większym stopniu inspirowali się produkcjami angielskiego reżysera.

    Bakersfield – miasto w zachodniej części Stanów Zjednoczonych, w Kalifornii, w hrabstwie Kern, około 180 km na północny zachód od Los Angeles. Z tego miasta wywodzi sie znany zespół Korn.Henri-Georges Clouzot (ur. 20 listopada 1907 w Niort, zm. 12 stycznia 1977 w Paryżu) – francuski scenarzysta, reżyser filmowy i producent filmowy.
    Robert Bloch, autor powieści Psychoza (1959), na podstawie której w 1960 Hitchcock zrealizował film

    Asystentka Hitchcocka Peggy Robertson przeczytała pozytywną recenzję powieści napisaną przez Anthony’ego Bouchera w jego rubryce Criminals at Large i zdecydowała się przedłożyć ją reżyserowi, który przeczytał książkę w ciągu dwóch dni w swoim domu przy Bellagio Road w Bel Air. Prócz sceny morderstwa pod prysznicem reżysera do realizacji filmu przekonał także charakter postaci występujących w książce, dzięki czemu czytelnicy mogli się z nimi identyfikować, co jego zdaniem było bardzo istotne dla poziomu wstrząsu kinowego. Prawa do książki zakupił dla Hitchcocka agent literacki Ned Brown z MCA Inc. za kwotę 9 lub 9,5 tys. dolarów. Pomimo konsternacji niektórych ze współpracowników reżyser – chcąc zachować jak najwięcej szczegółów w tajemnicy – polecił Robertson wykupienie wszystkich egzemplarzy powieści od wydawcy i księgarń. Hitchcock z uwagą śledził sukces niskobudżetowych horrorów (Blob, zabójca z kosmosu; 1958, reż. Irvin Yeaworth, Macabre; 1958, reż. William Castle). Owe filmy były bowiem odrzucane przez duże wytwórnie, a mimo to gromadziły na seansach znacznie większą publiczność niż wysokobudżetowe hollywoodzkie produkcje. Reżyser zaczął rozmawiać z agentami, dyrektorami studiów i współpracownikami na temat tego, jaki ich zdaniem powinien być szokujący film pierwszej klasy zrealizowany przez znanego filmowca. Jednocześnie wyrażał się lekceważąco o swoich ostatnich produkcjach z Grantem i Jamesem Stewartem, uważając je za „tandetne błyskotki w technicolorze”.

    Otto Preminger (ur. 5 grudnia 1906 Wiedeń Austria, zm. 23 kwietnia 1986 Nowy Jork USA) - austriacki aktor i amerykański reżyser filmowy. Z jego reżyserskiego dorobku do dziś ceniony jest przede wszystkim film Anatomia morderstwa.Robert F. Boyle (ur. 10 października 1909 w Los Angeles, stan Kalifornia - zm. 1 sierpnia 2010 tamże) – amerykański scenograf filmowy. Był laureatem honorowego Oscara za całokształt twórczości. Nagrodę otrzymał w 2008 mając blisko 99 lat i stając się najstarszym laureatem w historii.

    W czerwcu 1959 Hitchcock spotkał się z szefami Paramount Pictures, oznajmiając, że Psychoza będzie piątym i ostatnim filmem zrealizowanym dla studia. Ówczesny prezes wytwórni Barney Balaban i wiceprezes George Weltner wyrażali duże niezadowolenie z fabuły powieści, opowiadającej o mężczyźnie, który przebiera się za swoją zmarłą matkę, aby zabić ofiarę. Z dystansem podchodzili również do prób reżysera, chcącego stworzyć coś zupełnie innego niż dotychczas (podobne motywacje doprowadziły do klapy finansowej Kłopotów z Harrym; 1955, Niewłaściwego człowieka dla Warner Bros.; 1956 i Zawrotu głowy; 1958). Paramount początkowo stanowczo odmówił. Jego przedstawicielom nie podobał się tytuł, jak i sama książka. Pomimo nacisków ze strony Hitchcocka studio nie zgodziło się na duży budżet, realizację w kolorze i angaż czołowych gwiazd filmowych.

    Palmdale – miasto w USA, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Los Angeles. Znajduje się niedaleko Los Angeles, od którego jest oddzielone pasmem górskim San Gabriel. Liczba ludności Palmdale wynosi łącznie 152 622 mieszkańców. Część miasta umiejscowiona jest na terenie pustyni Mojave.Grace Grimaldi, księżna Monako, księżna Valentinois, markiza Baux (Grace Patricia Kelly, ur. 12 listopada 1929 w Filadelfii, zm. 14 września 1982 w Monaco-Ville) – amerykańska aktorka, zdobywczyni Oscara za rolę w filmie Dziewczyna z prowincji, od 18 kwietnia 1956 do 14 września 1982 księżna Monako jako żona księcia Rainiera III.

    Po skompletowaniu ekipy współpracowników reżyser na spotkaniu z szefami produkcji Paramountu przedstawił propozycję finansową. Zasugerował, że w pierwszej kolejności przygotuje film w studiach należących do wytwórni, następnie wraz z ekipą telewizyjną nakręci go na terenie studia, gdzie dokończy także montaż i postprodukcję. Gdy Paramount zdecydowanie odmówiło finansowania Psychozy, Hitchcock, będąc zdeterminowanym, zgodził się osobiście wyłożyć środki i realizować film w studiach Universalu (dzięki uzgodnieniom agenta Lew Wassermana), jeśli Paramount wyrazi zgodę na dystrybucję. Jako pojedynczy producent zrzekł się także reżyserskiego honorarium wynoszącego 250 tys. dolarów w zamian za sześćdziesiąt procent własności negatywów. Herbert Coleman, współpracujący z Hitchcockiem od czasów Okna na podwórze (1954), zaniepokojony kierunkiem, jaki obrał nowy film, postanowił wycofać się z projektu. Również Joan Harrison uznała, że projekt jest zbyt kontrowersyjny.

    Film – utwór audiowizualny, składający się ze scen, które z kolei składają się z jednego lub więcej (do kilkudziesięciu) ujęć. Pierwotnie filmy wyświetlano w kinach, współcześnie również w telewizji i za pomocą innych urządzeń, takich jak magnetowidy, odtwarzacz DVD, Blu-ray i komputery.Kadr (lub klatka filmowa) − pojedyncza klatka błony filmowej bądź fotograficznej, objętej ramami pola naświetlanego przez aparat fotograficzny lub kamerę filmową, dzięki zwolnieniu migawki. Pojedynczy kadr jest uznawany za najmniejszą (statyczną) jednostkę budulca filmowego.

    Scenariusz[ | edytuj kod]

    Hitchcock trzymał w dużej tajemnicy szczegóły swojego nowego projektu przed wszystkimi, z wyjątkiem najbliższych współpracowników. Rozpoczął poszukiwania scenarzysty, jak sam określał, „z dużym poczuciem humoru”. Uważał, że wszelkie wydarzenia prowadzące do morderstwa mogą być niezwykle lekkie i zabawne. Początkowo do napisania scenariusza chciał zatrudnić autora powieści, lecz agenci MCA Inc. odradzili mu ten wybór, twierdząc, że byłby on niewiarygodny. Joan Harrison i MCA Inc. przekonali Hitchcocka do zaangażowania Jamesa P. Cavanagha, co też reżyser uczynił. Pierwszy raz spotkali się 12 maja 1959. Cavanagh otrzymał od reżysera egzemplarz książki i osiem stron odręcznych notatek. Współpracę rozpoczęli 8 czerwca. Zamieszczona na łamach „The Hollywood Reportera” wiadomość z 10 czerwca informowała, że Hitchcock podpisał umowę z Cavanaghem, który miał przybyć z Paryża, aby pracować nad filmem. W tym samym artykule wyciekł tytuł projektu – Psyche. Kiedy Cavanagh opracowywał pierwszą wersję scenariusza, Hitchcock brał udział w trasie promocyjnej Północy, północnego zachodu. W wywiadzie dla „The New York Timesa” zapowiedział nowy projekt jako film z gatunku Widma (1955). Pod koniec lipca wczesny szkic scenariusza był gotowy. Reżyser wyraził niezadowolenie, uznając, że jest on przeciągany i brzmi niczym opis krótkometrażowego horroru telewizyjnego. Odrzucił koncepcję Cavanagha, lecz kilka elementów postanowił wykorzystać. W lipcu zakończył współpracę ze scenarzystą.

    National Film Registry – lista filmów budujących dziedzictwo kulturalne USA, wybranych przez National Film Preservation Board do przechowywania w Bibliotece Kongresu Stanów Zjednoczonych. National Film Preservation Board powstał w 1988 roku, na mocy ustawy National Film Preservation Act, którą zatwierdzano następnymi ustawami z 1992, 1996, 2005 i 2008 roku. W myśl ustawy z 1996 roku utworzono także organizację typu non-profit National Film Preservation Foundation, która jest stowarzyszona z National Film Preservation Board, ale uzyskuje fundusze z prywatnego sektora.Alfred Joseph Hitchcock (ur. 13 sierpnia 1899 w Londynie, zm. 29 kwietnia 1980 w Los Angeles) – brytyjski reżyser i producent filmowy odznaczony Orderem Imperium Brytyjskiego, pionier suspensu i thrillera psychologicznego. Po zrealizowaniu wielu udanych filmów w Wielkiej Brytanii przeniósł się do Hollywood. W 1956 otrzymał obywatelstwo amerykańskie. Często uważany jest za najlepszego brytyjskiego reżysera wszech czasów i jednego z najlepszych i najbardziej wpływowych reżyserów w historii kina. Do jego najważniejszych filmów należą: Okno na podwórze, Zawrót głowy, Psychoza, Północ, północny zachód, Ptaki, Rebeka.

    MCA Inc. poleciło Josepha Stefano, byłego aktora, kompozytora muzyki pop i autora scenariusza do filmu Czarna orchidea (1958, reż. Martin Ritt). Hitchcock początkowo odrzucił jego kandydaturę, nawet się z nim nie spotykając. Uznał bowiem, że nie ma on poczucia humoru. Dopiero za namową Kay B. Barrett, Wassermana i innych współpracowników reżyser zgodził się spotkać ze Stefano, który z kolei uważał Psychozę za „papkę kryminalną”, znacznie odbiegającą od dotychczasowej twórczości Hitchcocka. Autor początkowo miał problem z nakreśleniem postaci Normana Batesa, lecz Hitchcock znalazł rozwiązanie, sugerując zaangażowanie do głównej roli męskiej Anthony’ego Perkinsa. Po wymianie kilku pomysłów, w połowie września Stefano został zaangażowany na zasadzie umowy przedłużanej cotygodniowo. Obydwaj przez pięć tygodni odbywali w studiu Paramountu codzienne konferencje nad scenariuszem, które rozpoczynały się o godzinie dziesiątej trzydzieści (według innych źródeł spotykali się o jedenastej). Zdaniem Stefano Hitchcocka w ogóle nie interesowały postacie ani kierujące nimi motywacje, lecz zajmował się trudnościami technicznymi i wizualną stroną. W trakcie dyskusji reżyser często samodzielnie odgrywał poszczególne sceny (m.in. epizod, w którym zabójca owija ciało zamordowanej kobiety w zasłonę prysznicową).

    Stuart Maxwell Whitman (ur. 1 lutego 1928 w San Francisco) — amerykański aktor filmowy i telewizyjny. W 1962 był nominowany do Oscara za pierwszoplanową rolę w dramacie Piętno (1961).Peter Bogdanovich (ur. 30 lipca 1939 w Kingston w stanie Nowy Jork) - amerykański reżyser, aktor, scenarzysta i producent filmowy.

    Aby upewnić się, że autor scenariusza dopracował wszystkie szczegóły, Hitchcock wynajął do konsultacji technicznej prywatnego detektywa z Hollywood. Stefano otrzymał również dane na temat wszystkich szczegółów fabuły – od topografii drogi numer 99 (włącznie z nazwami, lokalizacją i cenami za pokój w każdym przydrożnym motelu) po szczegóły dotyczące administracji i wyglądu biur handlu nieruchomościami i mandatów drogowych. Dużo uwagi Hitchcock i Stefano poświęcali scenie morderstwa pod prysznicem. Po dwóch tygodniach konferencji autor przedłożył reżyserowi fragment scenariusza, który zyskał aprobatę Almy Reville, co traktowano jako znaczący komplement. Pierwszy szkic scenariusza Stefano ukończył w trzy tygodnie. Hitchcock, mimo zadowolenia, wprowadził kilka korekt. Drugi szkic scenariusza po poprawkach ukończono 2 listopada. Z początkiem listopada Stefano przekazał pierwszy szkic Saulowi Bassowi, by ten rozrysował kadry do sceny pod prysznicem. Następnie Hitchcock spotkał się z autorem w swoim domu, tworząc scenopis, który opracowali w ciągu kilku godzin. Zawierał on notatki dla operatora i precyzyjne wytyczne dotyczące ustawienia kamery. Stefano otrzymał zapłatę w wysokości 17 tys. dolarów. Prace nad scenariuszem trwały jedenaście tygodni.

    Urzeczona (tytuł oryg. Spellbound) – amerykański psychologiczny dreszczowiec noir z 1945 w reżyserii Alfreda Hitchcocka i według scenariusza Bena Hechta, będącego adaptacją powieści The House of Dr. Edwardes autorstwa Johna Palmera i Hilary’ego St. George’a Sandersa z 1927. W rolach głównych wystąpili Ingrid Bergman i Gregory Peck. Akcja filmu rozgrywa się w fikcyjnej klinice psychiatrycznej Green Manors. Po odejściu na emeryturę przez doktora Murchisona (Leo G. Carroll), nowym dyrektorem placówki zostaje uznany i szanowany w środowisku medycznym Anthony Edwardes (Peck). Jego sympatyczna natura oraz urok osobisty wzbudza zainteresowanie chłodnej doktor Constance Petersen (Bergman). Wkrótce lekarka odkrywa, że Edwardes cierpi na psychozę powiązaną z amnezją i nie pamięta, kim jest naprawdę. Ujęcie − najmniejsza dynamiczna jednostka budulca filmowego zawarta między dwoma najbliższymi cięciami montażowymi; odcinek taśmy filmowej z obrazem filmowanym trwający od startu kamery do momentu jej zatrzymania.

    Preprodukcja[ | edytuj kod]

    Dom i motel Batesa (2006)

    Wskutek ograniczonego budżetu reżyser zaplanował, że Psychoza zostanie zrealizowana równie skrupulatnie i precyzyjnie, jak produkcja wysokobudżetowa, lecz w szybszym tempie i tanim kosztem. W tym celu zatrudnił swoich stałych współpracowników telewizyjnych (z którymi pracował na planie nadawanego od 1955 serialu kryminalnego Alfred Hitchcock przedstawia) – operatora Johna L. Russella, asystenta reżysera Hiltona A. Greena i scenografa George’a Milo. Jak argumentował, „oni świetnie wiedzą, jak pracować szybko, a ja chcę szybko uporać się ze zdjęciami. To nie może być drogi film, przede wszystkim dlatego, że – wyznam szczerze – wcale nie jestem pewien, czy odniesie sukces”. Gdy trwały prace nad scenariuszem, Hitchcock wysłał niewielką część ekipy do Phoenix, by ta zrobiła dodatkowe klimatyczne i szczegółowe zdjęcia. Dowodził nią Charles S. Gould, a ich zadaniem było zarejestrowanie serii zdjęć mieszkańców, ulic miasta i atmosfery. Z polecenia reżysera otrzymano także wytyczne dotyczące sfotografowania „wnętrza tandetnego hotelu z widoczną ulicą z taksówkami i przechodniami” oraz wnętrz biura handlu nieruchomościami, włącznie z bankiem. Zaczerpnięto także informacje na temat psychiatrycznych oddziałów zamkniętych w Kalifornii oraz dokładnie zbadano topografię okolicy, szukając odpowiedniej lokalizacji dla bagna wykorzystanego przez Batesa. Znaleziono je na Grizzly Island przy autostradzie numer 40. Ekipa fotografowała wszystkie obszary znajdujące się na drodze prowadzącej z Phoenix do Kalifornii. Hitchcock na ścianach swojego biura kreślił trasę, a następnie wbijał szpilki, szczegółowo notując poszczególne odległości między miastami (od Phoenix do Kalifornii przez Blythe, Indio, San Bernardino, Palmdale, Lancaster i Redding).

    Fred Zinnemann (ur. 29 kwietnia 1907 w Wiedniu, zm. 14 marca 1997 w Londynie) - amerykański reżyser filmowy pochodzenia austriackiego.Helen Hayes, właśc. Helen Hayes Brown (ur. 10 października 1900 w Waszyngtonie, zm. 17 marca 1993 w Nyack) – amerykańska aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, często nazywana "pierwszą damą amerykańskiego teatru". Jedna z dziewięciu osób na świecie które otrzymały w swojej karierze cztery różnorodne nagrody: filmowego Oscara (1932, 1970), telewizyjną Emmy (1953), muzyczną Grammy (1976) oraz teatralną Tony (1947, 1958, nagroda specjalna w 1980).
    Koszty konstrukcyjne domu Normana Batesa były najdroższym elementem planu filmowego (2006)

    Herbert Coleman i Peggy Robertson zaksięgowali budżet Psychozy na nieco ponad 800 tys. dolarów (806 947 dolarów i 55 centów), a czas, jaki przeznaczono na okres zdjęciowy, wyniósł trzydzieści sześć dni. Hitchcock nie chciał, by ktokolwiek wiedział, nad czym pracuje. Film nie dostał tytułu, a znany był jako „produkcja 9401”. Vera Miles przyznawała, że przed rozpoczęciem zdjęć cała ekipa aktorska i techniczna musiała z podniesionymi prawymi rękami przyrzec, że nie ujawni żadnego szczegółu opowieści. Według Petera Ackroyda jeszcze bardziej wzmogło to różnego rodzaju spekulacje i zwiększyło zainteresowanie całym projektem. Z końcem października reżyser przekazywał szefom departamentów Revue Studios szczegóły dotyczące produkcji Psychozy. Vincent Dee sprawował nadzór nad kostiumami, Florence Dee nad uczesaniem, a Jack Barron nad charakteryzacją. Wszystkie osoby otrzymały standardowe honoraria telewizyjne. Biuro Hitchcocka wysłało do szefa działu charakteryzacji i fryzur Larry’ego Germaina czek na kwotę 300 dolarów. 20 i 29 listopada reżyser dostarczył Saulowi Bassowi dwa obszerne fragmenty scenariusza Stefano, by ten mógł rozrysować cały film scena po scenie. W ramach oszczędności na etapie preprodukcji Hitchcock zdecydował się na usunięcie kilku szczegółów zapisanych pierwotnie w scenopisie, jak na przykład ujęcie z helikoptera oraz zdjęcia wewnątrz domu i dzielnicy, w której mieszkała bohaterka i jej siostra.

    Film szpiegowski – określenie gatunku dzieł filmowych, których fabuła osnuta jest wokół tematyki szeroko pojętego szpiegostwa. Podgatunek filmowego kryminału.Postprodukcja filmowa – etap po zakończeniu zdjęć i nagrań dźwiękowych trwający do momentu wykonania kopii emisyjnych filmu.

    Do nadzoru scenografii początkowo wyznaczono Henry’ego Bumsteada i Roberta F. Boyle’a, lecz z uwagi na inne zobowiązania zmuszeni byli odmówić. W ich miejsce 30 listopada zaangażowano Josepha Hurleya i na jego prośbę Roberta Clatworthy’ego. Ze względu na krótki czas obydwaj od razu przystąpili do projektowania domu Batesa i motelu. Reżyser największą wagę przywiązywał do detali wystroju wnętrz. Całkowite koszty konstrukcyjne domu wyniosły 15 tys. dolarów, co było najdroższym elementem planu filmowego. Zgłaszano różne sugestie co do jego pierwowzoru; od komiksów Charlesa Addamsa po obrazy Edwarda Hoppera. Hitchcock twierdził, że był to popularny typ domu w północnej Kalifornii, nazywany „gotykiem” lub „pierniczkiem kalifornijskim”. Łączne koszty dla całej ekipy tworzącej film wyniosły 62 tys. dolarów.

    Bosley Crowther (wym. [ˈbɑzli ˈkraʊðər], właśc. Francis Bosley Crowther Jr.; ur. 13 lipca 1905 w Lutherville, zm. 7 marca 1981 w Mount Kisco) – amerykański autor, dziennikarz i krytyk filmowy. Przez 40 lat pracował w redakcji „The New York Timesa”. Trzykrotnie wybierany był na funkcję prezesa Stowarzyszenia Nowojorskich Krytyków Filmowych (NYFCC). W 1954 został laureatem nagrody w dziedzinie krytyki filmowej przyznanej przez Amerykańską Gildię Reżyserów Filmowych (DGA). Biblioteka Narodowa (BN) – polska biblioteka narodowa w Warszawie, na Ochocie, na Polu Mokotowskim, narodowa instytucja kultury założona w 1928.

    Casting[ | edytuj kod]

    Anthony Perkins został wybrany do roli Normana Batesa przez Hitchcocka na etapie powstawania scenariusza

    Mając sceptyczne podejście do angażowania gwiazd filmowych, Hitchcock zdecydował, że obsada Psychozy będzie składała się z aktorów o mniejszej reputacji. Pierwszym wykonawcą, z którym reżyser podpisał kontakt na udział w filmie, był Anthony Perkins, mający na swoim koncie m.in. debiut w dramacie Aktorka (1953, reż. George Cukor). Perkins wyraził chęć gry nie czytając scenariusza. Hitchcock był zwolennikiem zaangażowania aktora, ponieważ na mocy starego kontraktu z Paramountem Perkins miał wystąpić w jeszcze jednej produkcji studia. Jego wynagrodzenie wyniosło 40 tys. dolarów. Rebello podkreślał, że kontrowersyjna rola Normana Batesa (w ocenie pisarza posiadająca cechy transwestyty) była ryzykowna, przez co niewielu ówczesnych aktorów zdecydowałoby się na jej przyjęcie.

    Zwiastun – zapowiedź wydarzenia, oznaka, prognostyk, omen. Także osoba przynosząca nowiny, wieści o czymś, co ma nastąpić.Paramount Pictures Corporation - amerykańska wytwórnia filmowa założona 8 maja 1912 roku przez Adolpha Zukora, zajmująca się produkcją i dystrybucją filmów, mająca swą siedzibę w Hollywood. Jest ona drugą najstarszą działającą wytwórnią w USA (zaraz po Universal Pictures). Większość jej udziałów posiada dziś korporacja Viacom.

    Do roli Marion Crane Hitchcock chciał początkowo obsadzić możliwie jak najbardziej znaną aktorkę, by jej postać uśmiercić w połowie trwania filmu, wywołując tym samym szok u widzów. Wśród potencjalnych kandydatek rozważano angaż Evy Marie Saint, której występ w Północy, północnym zachodzie szczególnie przypadł do gustu reżyserowi. Pod naciskami ze strony studia Hitchcock wraz z ekipą przeglądali materiały z jasnowłosymi aktorkami, wśród których były: Hope Lange, Martha Hyer, Piper Laurie i Shirley Jones, znana z takich musicali jak Oklahoma! (1955, reż. Fred Zinnemann) i Carousel (1956, reż. Henry King). Zastanawiano się również nad Laną Turner, mającą na swym koncie występ w filmie romantycznym Zwierciadło życia (1959, reż. Douglas Sirk), zrealizowanym dla Universalu. Hitchcock zdecydował się na podpisanie kontraktu z Janet Leigh, kojarzoną z kreacji w kostiumowo-przygodowym filmie Niezłomny wiking (1954, reż. Henry Hathaway) i komedii romantycznej Wymarzony urlop (1958, reż. Blake Edwards). W 1948 nazywano ją „numerem jeden pośród olśniewających dziewcząt Hollywood”. Aktorka wyrażała podekscytowanie możliwością współpracy z reżyserem. Gdy odwiedziła go w domu przy Bellagio Road, Hitchcock przedstawił jej makietę każdej scenografii, którą zamierzał użyć. Poinstruował Leigh, czego oczekuje od jej gry i w jakich ściśle określonych ramach ma się mieścić. Honorarium aktorki wyniosło 25 tys. dolarów.

    Shirley Mae Jones (ur. 31 marca 1934 w Charleroi) − amerykańska aktorka i piosenkarka, laureatka Oscara za rolę drugoplanową w filmie Elmer Gantry.Francis Ford Coppola (ur. 7 kwietnia 1939 w Detroit) − reżyser i scenarzysta, również kompozytor, producent filmowy i aktor amerykański.
    Janet Leigh została obsadzona w roli Marion Crane

    Do roli Lili Crane, młodszej siostry Marion, reżyser ponownie szukał aktorki, na którą byłoby go stać. Pierwszą kandydatką była Carolyn Kearney (porównywana z wyglądu do Doris Day), która zwróciła na siebie uwagę Hitchcocka występem w odcinku (scenariusz autorstwa Arthura Haileya) „Diary of a Nurse” serialu Playhouse 90. Ostatecznie rolę Lili powierzył Verze Miles (mimo dużego rozczarowania, gdy z powodu ciąży opuściła obsadę Zawrotu głowy). Aktorka otrzymywała wynagrodzenie na poziomie 1750 dolarów tygodniowo, choć według Barrona jej współpraca z reżyserem na planie często była konfliktowa. W opinii Rebello Miles, która w przeszłości była główną protegowaną Hitchcocka i przymierzano ją do zastąpienia Grace Kelly, została zdegradowana przez reżysera do mniej istotnej roli.

    Oscar za najlepszą reżyserię (The Academy Award for Directing) – jedna z nagród przyznawanych reżyserom, pracującym w przemyśle filmowym, przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej; nominacje są przyznawane przez członków Akademii pracujących w branży reżyserskiej. Zwycięzcy są wybierani przez wszystkich członków Akademii.Manhattan – najmniejsza, a zarazem najgęściej zaludniona dzielnica (ang. borough) Nowego Jorku, położona na wyspie o tej samej nazwie. Ponadto hrabstwo (ang. county) w stanie Nowy Jork, w którego skład poza samą wyspą Manhattan wchodzi kilka mniejszych wysepek: Roosevelt Island, Randall’s Island, Wards Island, Governors Island, Liberty Island, Ellis Island, Mill Rock oraz U Thant Island. Do hrabstwa należy również Marble Hill, jedyna część położona bezpośrednio na stałym lądzie.

    Studio Universal do roli Sama Loomisa, chłopaka Marion, zaproponowało kandydaturę Johna Gavina. Hitchcock początkowo blokował ten wybór, sprawdzając wraz z Robertson oraz Stefano innych kandydatów, wśród których byli: Cliff Robertson, Jack Lord, Robert Loggia, Robert Taylor, Stuart Whitman i Tom Tryon. Niedostępność większości wymienionych aktorów i okrojony budżet sprawiły, że Hitchcock zmuszony był przystać na zaproponowaną wcześniej kandydaturę Gavina, który został wypożyczony z Universalu na okres sześciu tygodni za 30 tys. dolarów. Wszystkie cztery kontrakty z odtwórcami głównych ról podpisano przed 18 listopada 1959.

    New York Daily News - piąta pod względem rozpowszechnienia gazeta codzienna w Stanach Zjednoczonych, z dziennym nakładem 632.595 egzemplarzy. Powstała w 1919 roku i była pierwszą amerykańską gazetą drukowaną w formie tabloidu. Jej właścicielem jest Mortimer Zuckerman. Daily News zdobyła dziesięć nagród Pulitzera.William Schloss (ur. 24 kwietnia 1914 w Nowym Jorku, zm. 31 maja 1977 r. w Los Angeles) - amerykański producent filmowy, reżyser filmów klasy B (głównie horrorów), aktor.

    Wzburzenie w prasie wywołała wypowiedź Hitchcocka, sugerująca, że do roli matki Normana Batesa przymierzane są Helen Hayes i Judith Anderson. Reżyser zaczął otrzymywać listy i telegramy od starszych aktorek, które wyrażały chęć dostania roli. Jedną z nich była Norma Varden, współpracująca z Hitchcockiem w 1951 przy Nieznajomych z pociągu. Reżyser zatrudnił anonimowy zespół, chcąc uchwycić liczne nastroje i sceny z matką. Do ujęcia zbliżania się do zasłony prysznica z uniesionym nożem zaangażował dublerkę Margo Epper. Ann Dore brała udział w scenach kontaktu fizycznego z przerażoną ofiarą, natomiast dublerka i kaskaderka Mitzi Koestner występowała w ujęciach ukazujących matkę Batesa z góry (m.in. scena dźgania detektywa Arbogasta).

    Ego (łac. ja, niem. das Ich, franc. moi) – jedna ze struktur osobowości. Często rozumiane w znaczeniu ja jednostki ludzkiej.Gęśle (nazwa spokrewniona ze staropolskim gędźba: muzyka) – stary, prymitywny, ludowy instrument smyczkowy, którego kształt i strój zmieniał się zależnie od epoki i terenu. Znane w krajach słowiańskich, bałkańskich i na Bliskim Wschodzie. Dźwięki wydobywa się przez szarpanie lub częściej przez pociąganie strun prymitywnym smyczkiem. Do dziś bywają używane (m.in. na Podhalu) występujący w trzech rodzajach:

    Zaangażowanie Martina Balsama do roli detektywa Arbogasta i Simona Oaklanda do roli psychiatry Richmonda było pomysłem Stefano, który uważał, że drugi z aktorów potrafi „ukraść scenę”. Hitchcock obsadził swoją córkę Patricię w epizodycznej roli Caroline, rozgadanej i uszczypliwej koleżanki Marion. Otrzymywała 500 dolarów dziennie za dwa dni zdjęciowe. Do innych epizodów reżyser zaangażował Franka Albertsona (choć osobiście wolał Alana Reeda), Johna McIntire’a i Lurene Tuttle (którzy w sumie otrzymali 1250 dolarów), Morta Millsa i ówczesną gwiazdę telewizji Teda Knighta, któremu płacono 150 dolarów dziennie.

    Hollywood – dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych i najważniejszy ośrodek amerykańskiej kinematografii. Słowo Hollywood jest używane jako skrótowa, popularna nazwa dla amerykańskiego przemysłu filmowo-telewizyjnego.Zbliżenie lub wielki plan (ang. close up) – jeden z bliskich planów filmowych. Twarz człowieka lub inny obiekt zajmuje większą część kadru. Ukazuje stan psychiki i emocje postaci.

    Realizacja[ | edytuj kod]

    Perkins, Hitchcock i Leigh na planie

    Pierwszy materiał do Psychozy Hitchcock nakręcił 11 listopada 1959, realizując zdjęcia próbne z udziałem Perkinsa. Dwa dni później ekipa przeniosła się do Fresno i Bakersfield w Kalifornii, gdzie nagrywano materiał na autostradzie numer 99, wykorzystany do czterdziestu dziewięciu kadrów przedstawiających jazdę samochodem głównej bohaterki przy zastosowaniu procesu tylnej projekcji. Druga ekipa przez tydzień przebywała w Phoenix. Reżyser chętnie korzystał z możliwości filmowania czarno-białych zdjęć, będąc pod wrażeniem pracy Henri-Georges’a Clouzota w Widmie.

    Indio – miasto w USA, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Riverside. Według spisu ludności przeprowadzonego przez United States Census Bureau w roku 2010, w Indio mieszka 76 036 mieszkańców.Pilot serialu lub odcinek pilotażowy – najczęściej pojedynczy, próbny odcinek serialu telewizyjnego, w który stacja telewizyjna zamierza zainwestować (najczęściej zostać jego producentem, a następnie go emitować).

    Zdjęcia rozpoczęły się 30 listopada. Realizację zaczynano o godzinie dziewiątej (cała ekipa obecna była na planie pół godziny wcześniej) i trwała do wpół do szóstej wieczorem. Reżyser najwięcej uwagi poświęcał odtwórcom najważniejszych ról – Perkinsowi i Leigh. Relacje pomiędzy dwójką aktorów i Hitchcockiem były dobre. Biograf Donald Spoto podkreślał, że wszystkie szczegóły dotyczące produkcji filmu utrzymywano w ścisłej tajemnicy, większość zdjęć realizowano na zamkniętym planie, a zakończenie znał jedynie reżyser, który ostatnie kartki scenariusza trzymał przy sobie. Pierwszego dnia zdjęcia odbywały się na Scenie 18-A. Przez pierwszy tydzień skupiano się na scenach zatrzymania Marion przez policjanta patrolującego autostradę, jej przybycia do motelu Batesa i spotkania z głównym bohaterem na werandzie. Hitchcock udzielał wskazówek dotyczących ujęć, dobrania odpowiedniego obiektywu do danej sceny i ustawienia kamery. W początkowych dniach realizacji problemy sprawiało skorygowanie odpowiedniego ruchu kamery, wskutek czego reżyser wyrażał niezadowolenie z pracy ekipy telewizyjnej, niemającej doświadczenia w pracy nad filmem pełnometrażowym. Dziennie robiono od czternastu do osiemnastu ustawień. Hitchcock ograniczał się do dwóch–trzech lub trzech–czterech ujęć tej samej sceny, chcąc zachować efekt pierwszego wrażenia. Uważał, że większa liczba dubli zmniejsza spontaniczność.

    Charles Samuel Addams (ur. 7 stycznia 1912 w Westfield, zm. 29 września 1988 w Nowym Jorku) – amerykański karykaturzysta, znany jako twórca komiksu o upiornej rodzinie, prezentowanego na łamach czasopisma New Yorker. Na podstawie komiksu powstał w latach 60. serial komediowy.Vera Ann Farmiga (ur. 6 sierpnia 1973 w Passaic, New Jersey) – amerykańska aktorka, nominowana w 2010 roku do Oscara za rolę drugoplanową w obrazie W chmurach.
    Hitchcock i Leigh w trakcie omawiania sceny pod prysznicem

    Wiele negatywnych uwag Hitchcock wyrażał pod adresem Gavina, który jego zdaniem „grał sztywno”. Z tego względu nagranie sceny miłosnej, gdzie bohaterka kreowana przez Leigh ubrana jest jedynie w halkę i biustonosz, okazało się problematyczne. W trakcie realizacji reżyser najwięcej uwagi poświęcał Leigh, zmuszając aktorkę do jak najdobitniejszej gry. Przed każdą sceną podchodził do niej, udzielając wskazówek. Mimo swoich zasad często słuchał sugestii Perkinsa, którego gra i pełne zaangażowanie bardzo mu się podobały. Zarówno Leigh, jak i Perkins mieli swobodę dowolnego interpretowania swoich ról i improwizacji, o ile nie wymagało to zmiany ustawienia kamery. Chcąc wywołać jak największą uwagę u widza, Hitchcock nalegał, by operator używał obiektywu o ogniskowej 50 mm, co w połączeniu z taśmą 35 mm dawało pole widzenia najbardziej zbliżone do ludzkiego oka.

    The Hollywood Reporter - amerykańskie czasopismo poświęcone życiu i karierze gwiazd Hollywood. Ukazuje się od 1930 roku.Eva Marie Saint (ur. 4 lipca 1924 w Newark) – amerykańska aktorka filmowa, telewizyjna i teatralna, której kariera obejmuje ponad siedem dekad. Jest laureatką Oscara za drugoplanową rolę w obrazie Na nabrzeżach.
    Od lewej: Vera Miles, John Gavin i Janet Leigh na planie filmu Psychoza

    Rolę konsultanta wizualnego pełnił Saul Bass. Przygotowując się do realizacji sceny pod prysznicem, reżyser, za dopłatą 2 tys. dolarów poprosił grafika o przygotowanie scenorysu. Do zdjęć sekwencji Hurley i Clatworthy wybudowali oddzielną konstrukcję o czterech ścianach. Każda z nich była ruchoma, aby umożliwić Hitchcockowi dowolne ustawienie kamery. Reżyser nalegał na „oślepiająco białe kafelki” i błyszczącą armaturę, nawiązując tym samym do swoich poprzednich produkcji – Morderstwa (1930) i Urzeczonej (1945). Omawiając tę scenę z Leigh, przedstawił aktorce scenorys Bassa, zakładający dokładnie rozpisane kąty ustawienia kamery. Mając na uwadze granice wyznaczone przez cenzurę, kostiumolożka Rita Riggs przygotowała dla Leigh cielisty elastik, zakrywający intymne miejsca. Na potrzeby sekwencji Bass stworzył zbliżenia ukazujące zakrwawione dłonie ofiary sięgające do przeciętej szyi, które Hitchcock zaaprobował. Próbny materiał nakręcono 10 grudnia. Po rozpisaniu rysunków przez reżysera okazało się, że do realizacji ujęcia potrzeba będzie siedemdziesięciu ośmiu ustawień kamery oraz skonstruowania specjalnego rusztowania. Hitchcock chciał wykorzystać krew w scenie, którą imitował syrop czekoladowy. Jego sprowadzeniem zajęli się charakteryzatorzy Jack Barron i Robert Dawn. Zdjęcia rozpoczęły się 18 grudnia i kontynuowane były od 23 do 28 grudnia na Scenie A-18, wzbudzając zainteresowanie pracowników wytwórni. Według Riggs sekwencję nagrywano klatka po klatce w oparciu o scenorys. Realizacja sceny liczącej 45 sekund zajęła ekipie siedem dni, choć zapiski z planu informowały o jedenastu. Chcąc sfilmować sekwencję w jednym ciągłym ujęciu Hitchcock korzystał z wózka kamerowego. Odgłosy wbijającego się w ciało noża uzyskano poprzez dźganie melona kasaba. Perkins nie brał udziału w nagrywaniu sekwencji pod prysznicem (w owym czasie przygotowywał się do występu na Broadwayu). Zastąpił go dubler.

    Sydney (wym. [ˈsɪdni]) – największe miasto Australii i Oceanii z liczbą ludności wynoszącą ponad 5,3 mln mieszkańców, także stolica stanu Nowa Południowa Walia. Założone w 1788 roku, Sydney jest znaczącym centrum finansowym, handlowym, transportowym, kulturalnym i turystycznym, mając status metropolii o znaczeniu globalnym. Metropolia jest także dużym węzłem komunikacyjnym z największym międzynarodowym lotniskiem w Australii, które obsłużyło prawie 42 milionów pasażerów w 2016 roku, i rozbudowaną siecią drogową i kolejową. Położone jest na wschodnim wybrzeżu nad Oceanem Spokojnym. Rembrandt Harmenszoon van Rijn (ur. 15 lipca 1606 w Lejdzie, zm. 4 października 1669 w Amsterdamie) – holenderski malarz, rysownik i grafik. Uważany powszechnie za jednego z największych artystów europejskich i światowych.

    Reżyser znacznie większą uwagę skupiał na postaci Normana Batesa i Miltona Arbogasta niż Sama Loomisa i Lili Crane. Podobnie jak Orson Welles w Obywatelu Kanie (1941), tak i Hitchcock zachęcał Perkinsa i Balsama, aby ci zdali się na własny rytm i podteksty, które nakładałyby się w ich dialogach, powodując większe napięcie. Członkowie ekipy naciskali na reżysera, aby morderstwo detektywa potraktował jako bardziej kluczowe dla filmu, niż sekwencja pod prysznicem. Zdjęcia zabójstwa Arbogasta zaplanowano na 14 stycznia 1960, lecz już tydzień wcześniej rozpoczęto techniczne przymiarki. By móc uchwycić obraz z góry, Hurley i Clatworthy opracowali metalowy dwójnóg wciągany za pomocą przekładni, który uniósł dwóch kamerzystów i asystenta, umożliwiając mu panoramowanie. W sekwencji rolę matki odegrała dublerka Mitzi Koestner. Aby zamaskować prawdziwą tożsamość bohaterki, użyto wysokiego kąta kadru.

    Narodowa Agencja Detektywistyczna Pinkertona – amerykańska firma zajmująca się ochroną mienia i osób oraz wykonująca usługi detektywistyczne. Założona przez Allana Pinkertona w 1850 r. Pinkerton stał się sławny, gdy odkrył spisek zmierzający do zamordowania prezydenta elekta Abrahama Lincolna. W czasie apogeum swej działalności agencja posiadała większą liczbę ludzi niż ówczesna armia amerykańska. Ten fakt sprawił, że m.in. stan Ohio zakazał jej działalności na swoim terytorium, obawiając się, iż może być ona użyta jako prywatna milicja.IMDb.com (The Internet Movie Database) – największa na świecie internetowa baza danych na temat filmów i ludzi z nim związanych. Zawiera informacje o aktorach, reżyserach, scenarzystach, producentach, montażystach, operatorach, muzykach itd. Informacje nie ograniczają się do kinematografii amerykańskiej.

    Sekwencja z zatopieniem w bagnie forda Customa 300 z ciałem Marion Crane i skradzionymi pieniędzmi w bagażniku była jednym z najtrudniejszych zadań w trakcie filmowania. Za sprawą wbudowanego w ziemię hydraulicznego podnośnika samochód najeżdżał na urządzenie, które następnie obracało się i ściągało auto w dół, w miarowym, ściśle ustalonym tempie. Hitchcock eksperymentował z różnymi wersjami manekina przedstawiającego trupa matki Batesa. Chcąc sprawdzić reakcję na jego widok, reżyser, poza opinią Almy Reville, chował potajemnie kukłę w garderobie Leigh. „Hitchcock lubił się ze mną droczyć, bo byłam dobrym odbiorcą i uwielbiał mnie straszyć, więc eksperymentował na mnie z trupem matki, i natykałam się na tę straszną poczwarę siedzącą na moim krześle. Moje wrzaski pozwoliły mu dokonać wyboru właściwej Madame” – wspominała aktorka.

    Film krótkometrażowy – film, którego czas projekcji nie przekracza 30-60 minut. Granica ta nie jest ściśle określona. Niegdyś za filmy krótkometrażowe uznawano filmy o długości do 20-30 minut, co było związane z tym, że prezentowano je głównie jako dodatki do filmów długometrażowych w kinach. Obecnie filmy te są zazwyczaj prezentowane przez stacje telewizyjne, które preferują metraż zbliżony do pełnej godziny.James Maitland "Jimmy" Stewart (ur. 20 maja 1908 w Indianie, zm. 2 lipca 1997 w Beverly Hills) – amerykański aktor filmowy i teatralny. Weteran II wojny światowej i wojny w Wietnamie, który czynną służbę wojskową w US Air Force zakończył w randze generała brygady (ang. Brigadier General).

    Montaż i postprodukcja[ | edytuj kod]

    Hitchcock na tle domu Batesa w zwiastunie filmu

    Ostatni klaps na planie padł 1 lutego 1960. Zdjęcia – z planowanych trzydziestu sześciu dni – przedłużyły się do czterdziestu dwóch. Zaniepokojony zdjęciami do czołówki filmu Hitchcock 25 lutego wysłał niewielką ekipę do Phoenix, by ta jeszcze raz nakręciła materiał z miejskim horyzontem. Inna część ekipy realizowała w North Hollywood powtórzone zdjęcia szczegółów morderstwa Arbogasta, żeby dopasować pierwotne zamierzenia Bassa do poprawek naniesionych przez reżysera. Na etapie postprodukcji grafik umieścił za domem Batesa poklatkowy monolit pochmurnego nieba, który przesuwając się w normalnym tempie sprawiał, że budynek nabierał jeszcze bardziej upiornego wyglądu. Z rekomendacji Perkinsa Hitchcock zaangażował Paula Jasmina do nagrania ścieżek dubbingowych głosu matki Batesa. Dodatkowo reżyser zatrudnił także Jeanette Nolan i Virginię Gregg, które podczas jednodniowej sesji nagrały kilka kwestii (m.in. w scenach pod prysznicem i w piwnicy). Dźwiękowcy Waldon O. Watson i William Russell połączyli i zespoili wszystkie trzy głosy w jeden.

    Doktor Jekyll i pan Hyde (org. Strange Case of Dr Jekyll and Mr Hyde) – nowela napisana przez szkockiego autora Roberta Louisa Stevensona, po raz pierwszy w oryginale publikowana w roku 1886.Symfonia nr 3 Es-dur op. 55 "Eroica" Ludwiga van Beethovena powstała w latach 1802-04. Dzieło jest często określane jako kamień milowy kończący muzyczną epokę klasycyzmu i rozpoczynający romantyzm.

    Etap montażu Psychozy trwał osiem tygodni. Cały proces nadzorował i wykonał George Tomasini, co było wyjątkiem pośród ekipy składającej się ze współpracowników telewizyjnych. Hitchcock zdecydował się na angaż Tomasiniego z uwagi na jego doświadczenie w sztuce montażu i scenę pod prysznicem. Uważał, że pedantyczne podejście filmowca pozwoli w odpowiedni sposób zmontować całą sekwencję, którą traktował z priorytetem. Gotowe ujęcie reżyser pokazał żonie Almie Reville, będącej w przeszłości montażystką, która jako jedyna ze wszystkich dostrzegła, że po scenie morderstwa Leigh leżąc na podłodze przełknęła ślinę. Błąd został wycięty i przedzielony ujęciem samego prysznica. Hitchcock, prócz przeglądania wstępnie sklejonej taśmy, upraszczał i skreślał wiele kwestii autorstwa Stefano, który starał się pogłębić rysy postaci, kontekst i strukturę fabuły. Na etapie prac montażowych wyeliminowano ujęcie noża wbijającego się w tułów.

    Will H. Hays (ur. 5 listopada 1879, zm. 7 marca 1954) – amerykański polityk. Od 1918 do 1921 roku był przewodniczącym Komitetu Narodowego Republikanów. Od jego nazwiska pochodzi nazwa Kodeks Haysa.Czołówka – początkowa sekwencja filmu, prezentująca logotypy producenckie i napisy wstępne (tytuł obrazu, nazwiska najważniejszych twórców: reżysera, scenarzysty, operatora, głównych aktorów, producenta), lub piosenkę otwierającą film (najczęściej animowany). Natomiast końcowa sekwencja z napisami zwana jest „tyłówką”.

    Pierwszy montaż Psychozy, pozbawiony zmiksowanej ścieżki dźwiękowej i podkładu muzycznego, został zaprezentowany 26 kwietnia 1960 w sali projekcyjnej numer 8 w Universal Revue. Podczas pokazu obecni byli współpracownicy: Hilton A. Green, George Tomasini, Peggy Robertson, George Milo, Robert Clatworthy, Joseph Hurley, John Russell, Rita Riggs i Jack Barron. Opinie były mieszane, a najwięcej zastrzeżeń zgłaszał Stefano. Po stworzeniu sekwencji tytułowej i ścieżki dźwiękowej Hitchcock wraz Tomasinim zdecydował się na wycięcie kilku dialogów i scen plenerowych, przyspieszając tym samym tempo filmu. Na drugi pokaz reżyser zaprosił Lew Wassermana, Roberta Blocha, odtwórczynię roli Marion, Janet Leigh, i jej ówczesnego męża Tony’ego Curtisa oraz większość członków ekipy technicznej. Mimo że przyjęcie było przychylniejsze niż w przypadku pierwszej wersji, Stefano był niezadowolony z powodu wycięcia przez Hitchcocka kilku dialogów i obrazów, które jego zdaniem miały przygotować widza na pełne odczuwanie emocji związanych z zabiciem Marion. Tomasini otrzymał honorarium w wysokości 11 tys. dolarów.

    Widmo (fr. Les Diaboliques) – czarno-biały francuski thriller psychologiczny z 1955 w reżyserii Henriego-Georgesa Clouzota. Jego remakiem jest amerykański film Diabolique z 1996 roku.Rola epizodyczna – drugoplanowa rola aktorska z co najmniej jednym zdaniem dialogu. W telewizji mianem tym określa się rolę, w której aktor wypowiada mniej niż 6 zdań. Aktorzy epizodyczni wymieniani są w napisach końcowych danej produkcji, w przeciwieństwie do statystów, którzy nie wypowiadają żadnych kwestii i ich nazwiska nie widnieją w napisach końcowych. Wyjątkiem jest pojawienie się w filmie znanego aktora lub innej znanej osobistości. Jej nazwisko odnotowywane jest w obsadzie, aby przydać filmowi splendoru.

    Muzyka[ | edytuj kod]

    Pod koniec listopada 1959 Hitchcock zwrócił się z prośbą do Bernarda Herrmanna, z którym współpracował od czasów realizacji Człowieka, który wiedział za dużo (1956), by ten napisał ścieżkę dźwiękową. Kompozytor początkowo odrzucił ofertę wynagrodzenia w postaci zwykłej pensji. Po kilku dniach reżyser ostatecznie przystał na warunek Herrmanna wynoszący 17,5 tys. dolarów. Hitchcock opracował dokładne wytyczne dotyczące poszczególnych scen Psychozy, dźwięków, efektów specjalnych i muzyki. Mimo konfliktowego charakteru i niechęci do słuchania wskazówek innych Herrmann początkowo stosował się do wymagań reżysera. Na etapie prac montażowych kompozytor sugerował użycie jedynie instrumentów strunowych, lecz Hitchcock opowiadał się za wprowadzeniem post-bebopowych jazzowych dźwięków. Herrmann zdecydował się na zignorowanie kontrsugestii reżysera i pozostał przy swoim pierwotnym pomyśle, wykorzystując takie instrumenty jak skrzypce i wiolonczela. Według Stevena C. Smitha kompozytor pomyślał o jednolitym brzmieniu dla całej ścieżki dźwiękowej jako sposobie na odzwierciedlenie czarno-białej kinematografii filmu. Hitchcock wyraził zadowolenie z nowego podkładu muzycznego i zdecydował się na niemalże podwojenie honorarium kompozytora do kwoty 34 tys. 501 dolarów.

    Boska Komedia (wł. La Divina Commedia) – poemat napisany przez włoskiego pisarza Dante Alighieriego, w latach 1308-1321. Boska Komedia jest syntezą średniowiecznej myśli filozoficznej, historycznej, teologicznej oraz panoramą świata. Jako arcydzieło literatury włoskiej, należy do klasyki światowej i wywarła znaczny wpływ na kulturę europejską.Film dramatyczny – gatunek filmowy zawierający najczęściej utwory o charakterze fabularnym, rzadziej także dokumentalnym, których struktura ma za zadanie poruszyć emocje widza. Akcja filmu skupia się wokół głównego konfliktu. W zależności od typu konfliktu i problematyki występują różne odmiany gatunku.
    Bernard Herrmann, autor ścieżki dźwiękowej do filmu Psychoza

    W opinii Jacka Sullivana reżyser po raz kolejny obalił konwencję, zakładającą, że muzyka musi stanowić jedynie podświadome tło dla filmu. Autor zaznaczył, że zastosowane w sekwencji pod prysznicem dysonansy to „siła agresji równie przerażająca jak migający nóż”. Pojawiały się różnego rodzaju spekulacje mówiące o tym, że Herrmann wykorzystał w scenie morderstwa pod prysznicem elektroniczne dźwięki, a także wzmocnione skrzeknięcia ptaków, lecz charakterystyczny dźwięk uzyskano jedynie za pomocą skrzypiec, które w ocenie Christophera Palmera, kompozytora i autora książki The Composer in Hollywood (1990), brzmiały jak „pisk, przeszywający dźwięk niezwykłego okrucieństwa”. Jedyne zastosowanie wzmocnienia elektronicznego polegało na umieszczeniu mikrofonów w pobliżu instrumentów, w celu uzyskania ostrzejszego dźwięku. Zdaniem Palmera dźwięk skrzypiec, kojarzący się ze skrzekaniem ptaków, mógł być wskazówką dla publiczności, że to Norman Bates, miłośnik wypchanych ptaków, może być faktycznym mordercą, a nie jego matka. Hitchcock początkowo nie chciał żadnej muzyki w sekwencji pod prysznicem, lecz Herrmann zignorował sugestie filmowca, podobnie jak w przypadku kilku innych scen. Sullivan wyróżnił „niepokojące dźwięki altówki”, które jego zdaniem „stały się znakomitym wzorem filmowego napięcia”. Główny motyw muzyczny, nadający ton nieuchronnej przemocy, wykorzystano trzykrotnie. W opinii Palmera, pomimo że przez pierwsze 15–20 minut nic się nie dzieje, główny motyw pozostaje w umysłach widzów, nadając napięcie wczesnym scenom. Herrmann utrzymał również napięcie poprzez wolniejsze momenty w filmie, dzięki zastosowaniu ostinato.

    Box office – zestawianie najpopularniejszych lub najbardziej dochodowych filmów w podanym okresie. Dotyczy zarówno premier kinowych, jak i DVD czy video.Patrick McGilligan (ur. 1951) – amerykański biograf i pisarz irlandzkiego pochodzenia. Jego biografia Alfreda Hitchcocka zatytułowana Alfred Hitchcock: Życie w ciemności i pełnym świetle była nominowana do Nagrody im. Edgara Allana Poego

    Według Palmera muzyka do Psychozy jest „być może najbardziej spektakularnym osiągnięciem Herrmanna i Hitchcocka”. Kompozytor Fred Steiner zwrócił uwagę na fakt, że „instrumenty strunowe dały Herrmannowi dostęp do szerszego zakresu brzmienia, dynamiki i instrumentalnych efektów specjalnych, bardziej niż jakakolwiek inna grupa instrumentalna”. Z kolei Stephen Rebello podkreślał, że „Bernard Herrmann wyczarował arcydzieło na wiolonczelę i skrzypce, muzykę «czarno-białą», która wgryzała się w zakończenia nerwowe widza za każdym razem, kiedy rozbrzmiewała”. Hitchcocka szczególnie ubawiły „krzyczące gęśle”, lecz wyrażał zadowolenie z napięcia i dramatyzmu, jakie dodano do filmu, przyznając, że „trzydzieści trzy procent efektu Psychozy było spowodowane muzyką”. Zdaniem Ackroyda ważną rolę w sekwencji pod prysznicem odegrała muzyka z krzyczącą intensywnością skrzypiec. Biograf Herrmanna, Steven C. Smith, napisał, że muzyka do sceny pod prysznicem to „prawdopodobnie najbardziej znany (i najczęściej naśladowany) sygnał w muzyce filmowej”. Podobną opinię wyrażał Royal S. Brown, według którego główny temat Psychozy „powtarza się tak często i w tak muzycznie dobitnych momentach, że wydaje się nie tylko punktem wyjścia, ale także punktem powrotu”.

    New York Post – amerykański tabloid wydawany codziennie w Nowym Jorku, od 1976 r. w posiadaniu milionera Ruperta Murdocha (część korporację News Corporation). Jedna z dziesięciu największych gazet codziennych w Stanach Zjednoczonych.Ben-Hur – film Williama Wylera z 1959 roku. Jest to pierwszy film, który otrzymał 11 Oscarów podczas 32. ceremonii wręczenia Oscarów.

    Ścieżka dźwiękowa[ | edytuj kod]

    Na początku lat 70. Herrmann dyrygował London Philharmonic Orchestra, nagrywającą skondensowaną wersję ścieżki dźwiękowej. Jak argumentował: „Poczułem, że jestem w stanie uzupełnić czarno-białe zdjęcia filmu czarnym i białym brzmieniem. Myślę, że jest to jedyny przypadek, kiedy w filmie wykorzystano wyłącznie brzmienie instrumentów strunowych”. Nagranie pełnej ścieżki do Psychozy miało miejsce 2 października 1975 pod kierownictwem Herrmanna.

    Film kultowy – filmy, które odcisnęły się w świadomości społeczeństwa/grupy/pokolenia będące jednocześnie ich symbolem. Trafiające w czuły punkt odbiorców, które często są odzwierciedleniem oczekiwań,wierzeń, czy nastrojów danego pokolenia. Filmy takie nierzadko operują wieloznacznymi symbolami w tym też, acz niekoniecznie, religijnymi.Alma Reville (ur. 14 sierpnia 1899 w Nottingham w hrabstwie Nottinghamshire, Wielka Brytania - zm. 6 lipca 1982 w Los Angeles) − brytyjska scenarzystka i montażystka filmowa, asystentka reżysera. Żona Alfreda Hitchcocka.

    Promocja[ | edytuj kod]

    Charakterystyczne logo autorstwa Tony’ego Palladino było aktywnie wykorzystywane podczas kampanii promocyjnej filmu

    Hitchcock przywiązywał szczególną wagę do promocji filmu. W pierwszej kolejności skupił się na tytule. Będąc pod wrażeniem okładki książki Blocha zaprojektowanej przez Tony’ego Palladino, skontaktował się z agencją reklamową McCann-Erickson, by zawrzeć umowę. Reżyserowi zależało na zamieszczaniu w gazetach i na plakatach reklamowych liternictwa z kilkoma zdjęciami głównych aktorów oraz loga, składającego się z grubych, potrzaskanych liter. Reżyser zrezygnował także z przedpremierowych pokazów dla dziennikarzy i krytyków, obawiając się, że zakończenie filmu przedostanie się do opinii publicznej, psując tym samym cały efekt. Zabronił Leigh i Perkinsowi udzielania jakichkolwiek wywiadów promocyjnych dla radia, prasy i telewizji.

    Anthony Perkins (ur. 4 kwietnia 1932 w Nowym Jorku, zm. 12 września 1992 w Hollywood) – amerykański aktor filmowy i teatralny.Blake Edwards właśc. William Blake McEdwards (ur. 26 lipca 1922 w Tulsie, zm. 15 grudnia 2010 w Santa Monica) – amerykański reżyser, scenarzysta i producent filmowy oraz aktor. W 2004 za całokształt osiągnięć otrzymał Honorowego Oscara.

    Za namową Wassermana Hitchcock zgodził się na dwa przedpremierowe pokazy Psychozy w Nowym Jorku, które odbyły się 16 czerwca w kinach DeMille, Baronet oraz w Hollywood Theatre. Reżyser wraz z dyrektorem do spraw promocji Paramountu, Herbem Steinbergiem, i kilkoma innymi pracownikami działu sprzedaży reklamy postanowili przetestować podczas nowojorskiego pokazu kampanię reklamową i próbę dotarcia do widza, która – w razie powodzenia – miała być wprowadzona na terenie całego kraju. W lokalnych gazetach i magazynach zamieszczano tytuły z nagłówkiem o treści: „Nikt, ale to dosłownie nikt, nie zostanie wpuszczony do kina po rozpoczęciu projekcji Psychozy” (pomysł z niewpuszczaniem spóźnionych widzów zastosował wcześniej Clouzot przy okazji premiery Widma w 1955). Na pokazie obecni byli szefowie Paramountu i szef studia, Y. Frank Freeman. Wszyscy zgodnie uznali, że jest to film z niższej półki i nie odniesie sukcesu komercyjnego.

    Neurastenia - najczęstsza postać nerwicy objawiająca się zwiększoną pobudliwością i szybkim wyczerpywaniem się układu nerwowego; niepokojem, niemożnością skupienia uwagi, drażliwością, bólami w okolicy serca, kołataniem serca, bólami głowy, zaburzeniami jelitowymi, osłabieniem czynności płciowych.Daily Express - brytyjski, konserwatywny dziennik-tabloid wydawany przez Express Newspapers. Nakład ok. 1 mln egzemplarzy.

    W ramach promocji wyprodukowano trzy zwiastuny, których całkowity koszt realizacji wyniósł 9 619 dolarów i 90 centów. Miesiąc przed premierą Psychozy Paramount wypuścił do kin dwa z nich. Dodatkowo Hitchcock nagrał dwanaście reklam radiowych. Kampania promocyjna Psychozy przeszła do historii jako jedna z najsprawniej zaplanowanych i najlepiej przeprowadzonych.

    Tobe Hooper, właśc. William Tobe Hooper (ur. 25 stycznia 1943 r. w Austin w stanie Teksas), amerykański reżyser filmowy, twórca kultowej Teksańskiej masakry piłą mechaniczną (1974).Nagroda Emmy (ang. Emmy Award) – amerykańska nagroda przyznawana za produkcję telewizyjną, między innymi dla najlepszego aktora i aktorki dramatycznego, komediowego, drugoplanowego, za najlepszy serial, film telewizyjny, scenariusz itp.

    Odbiór[ | edytuj kod]

    Premiera kinowa i recenzje[ | edytuj kod]

    Reklama ukazująca Hitchcocka, przypominającego o niespóźnianiu się na seans Psychozy

    Premiera Psychozy miała miejsce 16 czerwca 1960 w nowojorskim DeMille Theatre. Reżyser skrupulatnie pilnował, aby właściciele kin ściśle stosowali się do jego instrukcji i nie wpuszczali spóźnionych widzów po rozpoczęciu seansu. W tym celu zatrudniano ludzi z agencji detektywistycznej Pinkertona, aby ci nadzorowali zasady dotyczące wejścia na salę. W zestawach rozsyłanych właścicielom kin załączano formularze zamówienia zegarów ściennych, mających przypominać widzom o czasie rozpoczęcia filmu, oraz naturalnej wielkości kartonowe podobizny Hitchcocka, zawierające nagrane przekazy reżysera do wchodzącej i wychodzącej widowni. Właściciele kin mieli za zadanie montować głośniki na zewnątrz budynków, by przekazywały wiadomości nagrane przez Hitchcocka, a także otrzymywali szczegółowe instrukcje dotyczące prezentacji filmu. Psychoza spotkała się z wrogim przyjęciem nowojorskich krytyków, natomiast budziła duże zainteresowanie publiczności; kolejki na Broadwayu tworzyły się od wczesnych godzin porannych i nie znikały do ostatnich wieczornych seansów. Na niektórych pokazach policja zmuszona była do interwencji, ponieważ część zgromadzonej widowni biegała w panice po salach kinowych. Zdarzały się także omdlenia, ostentacyjne wyjścia w trakcie projekcji, bojkoty, wrzaski oraz apele psychiatrów i przedstawicieli Kościoła katolickiego o całkowity zakaz dystrybuowania filmu. Legion Przyzwoitości przyznał filmowi klasyfikację B, określając go jako „moralnie naganny w całej rozciągłości”.

    D.W. Griffith, właściwie David Llewelyn Wark Griffith, również: David Wark Griffith, Dawid W. Griffith (ur. 22 stycznia 1875 w LaGrange w stanie Kentucky w USA, zm. 23 lipca 1948 w Los Angeles w stanie Kalifornia w USA) – amerykański reżyser i producent filmowy z okresu kina niemego.Legion Przyzwoitości (ang. Legion of Decency) to organizacja założona w 1934 roku przez amerykański episkopat. Miała na celu monitorowanie nowych filmów i sprawdzanie ich pod kątem moralności, by zapobiec powszechnej demoralizacji. Jednym z jej zadań było nawoływanie katolików do bojkotu filmów niemoralnych. Inicjatorami byli m.in. arcybp. Fred McNichols z Cincinnati i bp Bernard J. Sheil z Rockfordu. Ruch poparli także żydzi i protestanci.

    Psychoza otrzymała zróżnicowane recenzje prasowe w Stanach Zjednoczonych. Zdaniem biografa Johna Russella Taylora wpływ na to miał fakt, że dziennikarze zmuszeni byli do oglądania filmu wraz z publicznością lub nie wpuszczano ich na salę, gdy się spóźniali. Kenneth Tynan uważał, że reżyser popełnił błąd, wykazując się antagonizmem w stosunku do dziennikarzy. „Wysyłał listy z poleceniami, aby nie zdradzać zakończenia i oznajmiał, że nikomu nie pozwoli obejrzeć filmu przed jego oficjalnym wyświetlaniem. W tej sytuacji, czując irytację i zniewagę, krytycy zwrócili się do prasy; a to, co potem zrecenzowali, nie było za bardzo samym filmem, tylko wynikiem oddziaływania jego reklamy na ich ego” – argumentował. Dwight Macdonald z magazynu „Esquire” wyrażał negatywną opinię, pisząc, że „Psychoza to wyłącznie jeden z tych filmów telewizyjnych, który ciągnie się przez dwie godziny za sprawą bezsensownych wątków i realistycznych detali”. Justin Gilbert na łamach „New York Daily Mirror” chwalił „mistrzowską realizację” oraz „wyśmienitą” grę aktorską. Wanda Hale z „New York Daily News” przyznała filmowi Hitchcocka cztery gwiazdki, argumentując: „Suspens narasta powoli, lecz nieubłaganie, do niemal niemożliwego do zniesienia punktu kulminacyjnego emocji. Rola Anthony’ego Perkinsa jest najlepszą w jego karierze – Janet Leigh też nigdy nie grała lepiej”. Paul F. Buckley z gazety „New York Herald Tribune” napisał, że „raczej trudno czuć rozbawienie na myśl o tym, jakie formy może przybierać szaleństwo”, dodając jednocześnie, że „film przykuwa uwagę widza niczym zaklinacz węży”. Bosley Crowther z „The New York Timesa” przyznawał: „Skaza na pięknej karierze”; według autora Psychoza była „zbyt powolna jak na pana Hitchcocka i zdradzająca zbyt wiele szczegółów”. Później Crowther zweryfikował swoją ocenę, porównując film reżysera do M – Mordercy (1931) Fritza Langa i Widma (1955) Clouzota. W opinii opublikowanej na łamach „Time’a” Psychoza była jednym z „najokropniejszych, powodujących mdłości filmów”. Andrew Sarris w periodyku „The Village Voice” wyrażał pochlebną ocenę, pisząc, że jest on „pierwszym amerykańskim filmem od czasu Dotyku zła [1958] stojącym na tym samym poziomie twórczym co wielkie filmy europejskie”.

    Lancaster - miasto w Stanach Zjednoczonych, w stanie Kalifornia, w hrabstwie Los Angeles. W 2000 roku miasto zamieszkiwało 119 254 mieszkańców. Box Office Mojo – amerykańska strona internetowa zajmująca się publikacją filmów online oraz serwisem raportowania Box office.

    We wrześniu i październiku Psychoza była wyświetlana w Europie, gdzie również otrzymała mieszane oceny. Brytyjski „Daily Express” opatrzył swoją recenzję tytułem „Morderstwo w wannie i nuda na sali”, dodając, że „to smutne, że ten naprawdę wielki twórca robi z siebie takiego idiotę”. Branżowy „Sight & Sound” był zdania, że Psychoza, jak żaden wcześniejszy film Hitchcocka, najbardziej zbliżyła się do idealnej równowagi między treścią i stylem”. We francuskim miesięczniku „Cahiers du cinéma” przyznano, że „film jest skonstruowany niczym dantejskie piekło, w koncentrycznie ustawione kręgi, które zacieśniają się coraz bardziej i pogłębiają”. Psychoza, mimo iż w wielu krajach została skrócona poprzez wycięcie kontrowersyjnych scen (w Singapurze cenzorzy skrócili scenę morderstwa detektywa Arbogasta oraz usunęli ujęcie zmumifikowanych zwłok Normy Bates, z kolei w Wielkiej Brytanii wycięto sceny Batesa przyglądającemu się zakrwawionym dłoniom przy sprzątaniu po zabójstwie Marion Crane, a także skrócono część dialogów), okazała się przebojem komercyjnym. Jesienią 1960 film w dalszym ciągu zapełniał sale kinowe, a jego sukces spowodował, iż niektórzy krytycy weryfikowali swoje nieprzychylne początkowo recenzje.

    Tadeusz Lubelski, właśc. Karol Tadeusz (ur. 1 lipca 1949 w Gliwicach) – polski teoretyk i historyk filmu, krytyk, tłumacz.Dubbing (dawniej dublaż) – tworzenie ścieżki dialogowej filmu, serialu lub gry, polegające na podłożeniu ścieżki z lokalną wersją językową. Głosy podkładają często wyspecjalizowani aktorzy głosowi. Mianem dubbingu potocznie określa się również dogrywanie w studiu dialogów do już udźwiękowionego materiału w celu polepszenia jego jakości.

    Reakcje po latach[ | edytuj kod]

    Kartka promocyjna Psychozy z 1969

    Po latach Hitchcock charakteryzował Psychozę jako „jeden z najbardziej kinowych filmów, jaki nakręciłem, dzięki czemu stanowi on doskonały przykład na to, w jaki sposób wykorzystać film, by sprowokować publiczność do reakcji emocjonalnych”. Przez dekadę od momentu premiery pojawiły się setki artykułów wymieniających Psychozę jako kluczowe dzieło w karierze Hitchcocka. „New York Post” określił Psychozę najbardziej dochodowym czarno-białym filmem w annałach kina od klasycznej niemej produkcji D.W. Griffitha Narodziny narodu (1915). W 1975 na rynku ukazała się książka pióra Richarda Anobile’a, która przedstawiała klatka po klatce powiększenia kadrów z Psychozy.

    Philip Anthony Hopkins, CBE (ur. 31 grudnia 1937 w Port Talbot) – pochodzący z Wielkiej Brytanii amerykański aktor teatralny i filmowy, kompozytor, malarz.Robert Aldrich (ur. 9 sierpnia 1918 w Cranston, zm. 5 grudnia 1983 w Los Angeles) - amerykański reżyser i producent filmowy, który przeszedł do historii kina takimi filmami jak: Ostatnia walka Apacza (1954), Vera Cruz (1954), Ostatni zachód słońca (1961), Co się zdarzyło Baby Jane? (1962) i Parszywa dwunastka (1967).

    Donald Spoto podkreślał wykorzystanie w filmie lustra, które, w jego ocenie, było „nie tylko rekwizytem służącym do przedstawiania rozdwojonej osobowości”, ale oznaczało również potrzebę introspekcji. Autor zaznaczał, że wspomniane lustro jako symbol „rozdwojenia”, rozdzielenia osobowości jest w filmie wsparte „cięciami” obrazu (jako przykład Spoto wymieniał rozdzielenie nazwisk w czołówce, przecinający się horyzont Phoenix, słup telefoniczny, który niejako „przecina” zaparkowany samochód Crane oraz wzniesiony nóż mordercy), które ustalają wizualny wzór, według którego widz może dostrzec konflikty wewnętrzne bohaterów”. Zdaniem Spoto artystyczne ukazanie voyeurismu i wykorzystania seksualnego w Psychozie zastąpiono akcją, czego dowodem jest nóż mordercy, będący symbolicznym zadaniem gwałtu. Aby móc podglądać przygotowującą się do kąpieli Crane, Bates zdejmuje ze ściany obraz Zuzanna i starcy Rembrandta, będący nawiązaniem do biblijnej sceny (z Księgi Daniela 13.). Peter Ackroyd zwracał uwagę na fakt, że Norman Bates to „zdecydowanie Hitchcockowski typ bohatera: nadwrażliwy, neurastenik, pobudliwy i najwyraźniej mający kłopoty z kobietami”. Jak zaznaczył, reżyser podobną postać, zagraną przez Ivora Novello, stworzył w niemym dreszczowcu kryminalnym Lokator (1927).

    Universal Pictures – amerykańska wytwórnia filmowa założona 30 kwietnia 1912 roku przez Carla Laemmle. Obecnie należy do NBCUniversal, części koncernu Comcast. Razem z Paramount oraz Warner Brothers należy do najstarszych i największych wytwórni filmowych w USA. Od początku istnienia studia do 1 stycznia 2010 roku marką Universal opatrzono łącznie około 3400 filmów.Robert Siodmak (ur. 8 sierpnia 1900 w Dreznie, zm. 10 marca 1973 w Asconie) – niemiecki filmowiec i reżyser, pochodzenia polsko-żydowskiego. Jest najbardziej pamiętany dzięki thrillerom i filmom noir.
    Slavoj Žižek zwracał uwagę na cechy freudowskiej psychoanalizy zawarte w filmie Hitchcocka

    Pod koniec lat 80. teoretyk filmu Robin Wood nazwał Psychozę „jednym z kluczowych dzieł naszego wieku”. Peter Bogdanovich uważał, że był to „prawdopodobnie najbardziej plastyczny, najbardziej kinowy film, jaki [Hitchcock] kiedykolwiek nakręcił”. Z kolei krytyk i historyk Peter Cowie przyznawał, że „to nie tylko największy film Hitchcocka; to najbardziej inteligentny i niepokojący horror, jaki kiedykolwiek nakręcono”. W podobnym tonie wypowiadał się Stephen King, według którego Psychoza była „najbardziej przerażającym filmem, jaki kiedykolwiek nakręcono”. W jego opinii była ona próbą przetransportowania archetypowej postaci Jekylla–Hyde’a: „Psychoza ma tak potężną siłę oddziaływania, ponieważ urzeczywistnia mit wilkołaka”.

    North Hollywood - dzielnica miasta Los Angeles w Stanach Zjednoczonych leżąca w regionie San Fernando Valley. W North Hollywood miała miejsce jedna z największych strzelanin w historii Los Angeles - strzelanina w North Hollywood.Wilkołak – w wielu mitologiach (m.in. słowiańskiej i germańskiej) i legendach człowiek, który potrafił się przekształcić w wilka. Był wtedy groźny dla innych ludzi i zwierząt domowych, gdyż atakował je w morderczym szale. Wierzono, że wilkołakiem można stać się za sprawą rzuconego uroku lub po ukąszeniu przez innego wilkołaka. Przeistoczenie w wilka było również możliwe dzięki natarciu się specjalną maścią.

    Analizy i interpretacje[ | edytuj kod]

    Psychoza została określona mianem „pierwszego dreszczowca psychoanalitycznego”. Ukazane w filmie seks i przemoc nie przypominają niczego, czego nie widziano już wcześniej w produkcjach mainstreamowych. „Scena pod prysznicem jest zarówno pełna obaw, jak i pożądania” – napisał francuski krytyk Serge Kaganski, dodając, że „Hitchcock może straszyć swoją damską część widowni własnymi dowcipami, aczkolwiek męską część widzów zamienia w potencjalnych gwałcicieli, odkąd Janet Leigh zaczęła podniecać mężczyzn, gdy pojawiła się w staniku w pierwszej scenie”. W swoim dokumencie Z-Boczona historia kina Slavoj Žižek zwrócił uwagę na fakt, że dom Normana Batesa posiada trzy piętra, równolegle do trzech poziomów ludzkiego umysłu, postulowanych przez freudowską psychoanalizę: najwyższym piętrem miałoby być superego, w którym mieszka matka Batesa; parter pełniłby rolę ego Batesa, gdzie funkcjonuje jako pozornie normalny człowiek; i wreszcie piwnica, która będzie identyfikatorem Batesa. Žižek interpretuje przeniesienie zwłok matki przez Batesa z najwyższego piętra do piwnicy jako symbol głębokiego związku, jaki psychoanaliza stawia między superego a id.

    Motion Picture Association of America (MPAA) – amerykańskie stowarzyszenie mające na celu dbanie o interesy amerykańskich studiów filmowych. Zostało założone w roku 1922 jako Motion Picture Producers and Distributors of America (MPPDA) i stało za wprowadzeniem w życie tzw. Kodeksu Haysa.Film noir (wym. IPA: film nwaːr), czarny film lub czarne kino – nurt, stylistyka lub gatunek w kinie amerykańskim, wywodzący się z kina gangsterskiego, rozwijany głównie w latach 40. XX wieku i pierwszej połowie lat 50. XX wieku. Filmy noir unikają jasnego podziału na dobro i zło, pokazują często niewyjaśnione zbrodnie i perwersję, unikają moralizowania i happy endów. Do charakterystycznych elementów stylu noir należą m.in. silne kontrasty, operowanie cieniami, obrazy nocnego miasta. Typowymi bohaterami tego typu filmów są m.in. femme fatale, przeciętni ludzie wplątani przypadkowo w świat przestępczy oraz prywatni detektywi.

    Wynik finansowy[ | edytuj kod]

    Wpływy z pierwszych trzynastu tysięcy projekcji Psychozy w Stanach Zjednoczonych wyniosły 9,5 miliona dolarów, natomiast w Europie 6 milionów. W Paryżu film Hitchcocka zarobił w ciągu pięciu dni wyświetlań 34 tys. dolarów, bijąc tamtejszy rekord. Psychoza okazała się sukcesem kasowym także w wielu innych krajach na całym świecie, zdobywając czołowe lokaty box office’u w Australii, Chinach, Francji, Indiach, Japonii, Kanadzie, Kolumbii, Portugalii, Wielkiej Brytanii i Włoszech. W 1960 film ustąpił miejsca jedynie epickiemu dziełu Williama Wylera Ben-Hur (1959) (ponieważ budżet tego filmu wyniósł 11 milionów dolarów, produkcja Hitchcocka była najbardziej dochodowym filmem roku). W pierwszym roku emisji (według Rebello krajowej, zdaniem Ackroyda światowej) wpływy z Psychozy wyniosły 15 milionów dolarów. Gdy film ponownie trafił do kin w 1965, przyniósł Universalowi zyski w wysokości 5 milionów dolarów. Całkowity przychód ze sprzedaży biletów na rynku amerykańskim szacowany jest na 32 miliony dolarów (uwzględniając inflację cenową biletów w 2019: ok. 377 milionów dolarów). Chcąc dowiedzieć się o przyczynach sukcesu Psychozy, Hitchcock zwrócił się do Stanford University Research Institute, aby zbadano ten stan, lecz wobec wygórowanej ceny przedstawionej przez uczelnię (75 tys. dolarów), reżyser zrezygnował.

    Okres zdjęciowy (produkcja) - jest to okres od pierwszego do ostatniego dnia zdjęciowego. W tym czasie nagrywany jest cały materiał filmowy (wyjątkiem są efekty specjalne wykonane za pomocą komputera w czasie postprodukcji) potrzebny do zmontowania gotowego filmu.Id jest jedną ze struktur osobowości w modelu psychoanalitycznym, obok ego oraz superego. Id jest rodzajem "brzucha matki", w którym dochodzi do ukształtowania ego i superego. Zawiera w sobie dziedziczne i wrodzone wyposażenie psychiczne z popędami włącznie, działa na zasadzie impulsów i natychmiastowej gratyfikacji, zaspokojenia potrzeb. Pozostaje w ścisłym związku z procesami fizjologicznymi, z których czerpie energię. Id reprezentuje wewnętrzny świat subiektywnych doznań i nie posiada żadnej wiedzy o rzeczywistości obiektywnej. Nie potrafi tolerować przyrostów energii, które są odczuwane jako powodujące dyskomfort napięcia. Zasada redukcji napięcia, zgodnie z którą działa id nosi nazwę zasady przyjemności. Redukcja ta zachodzi za pomocą czynności odruchowych (redukują napięcie natychmiast) i procesu pierwotnego (redukuje złożone reakcje psychiczne).

    Nagrody i nominacje[ | edytuj kod]

    Leigh została uhonorowana Złotym Globem za rolę Marion Crane i otrzymała nominację do Oscara

    16 marca 1961, podczas 18. ceremonii wręczenia Złotych Globów, Janet Leigh została uhonorowaną nagrodą w kategorii dla najlepszej aktorki drugoplanowej. Wiosną Psychoza otrzymała od Amerykańskiej Akademii Sztuki i Wiedzy Filmowej cztery nominacje do Oscara, w tym za najlepszą reżyserię. 17 kwietnia Hitchcock pojawił się z żoną na 33. gali rozdania nagród Akademii Filmowej w Santa Monica Civic Auditorium. Psychoza przegrała we wszystkich czterech kategoriach (najlepszym reżyserem ogłoszono Billy’ego Wildera za Garsonierę). Hitchcocka wyróżniła Amerykańska Gildia Reżyserów Filmowych, nominując go za najlepsze osiągnięcie reżyserskie w filmie fabularnym. Z kolei Joseph Stefano został nominowany za najlepszy scenariusz dramatu przez Amerykańską Gildię Scenarzystów. Anthony Perkins został nagrodzony przez International Board of Motion Picture Reviewers nagrodą dla najlepszego aktora podczas gali w Londynie.

    George Cukor (ur. 7 lipca 1899 w Nowym Jorku, zm. 24 stycznia 1983 w Los Angeles) – amerykański reżyser, mistrz komedii.Ogniskowa w fotografii jest to ogniskowa obiektywu aparatu fotograficznego. Jest ona parametrem decydującym o kącie widzenia obiektywu.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Fritz Lang (właściwie Friedrich Christian Anton Lang, ur. 5 grudnia 1890 w Wiedniu, zm. 2 sierpnia 1976 w Beverly Hills) - scenarzysta, reżyser, aktor i producent pochodzenia austriackiego, czołowy twórca niemieckiego ekspresjonizmu w filmie okresu międzywojennego.
    David O. Selznick (ur. 10 maja 1902 w Pittsburghu, zm. 22 czerwca 1965 w Hollywood) – jeden z hollywoodzkich producentów tzw. "złotego wieku kinematografii".
    Kaskader – osoba zawodowo wykonująca jako dubler w filmach lub przedstawieniach teatralnych niebezpieczne sceny takie jak: wypadki samochodowe, sceny walki, upadki z dużych wysokości, palenie, ewolucje konne itp.
    Slavoj Žižek (Sławoj Żiżek; ur. 21 marca 1949 w Lublanie) – słoweński socjolog, filozof, marksista i krytyk kultury.
    Interstate 40 – amerykańska autostrada międzystanowa zaczynająca się w Wilmington w Karolinie Północnej a kończąca się w Barstow w Kalifornii na skrzyżowaniu z autostradą międzystanową nr 15. Jest jedną z dłuższych autostrad w Stanach Zjednoczonych o długości 4100 km. Autostrada przebiega przez stany:
    Taksydermia (z gr.: taxis przygotowywanie, układanie + derma skóra lub z łac.: taxi ruch + derm skóra) – sztuka montażu lub reprodukcji, najczęściej poprzez wypchanie, martwych zwierząt na wystawę (np. trofea myśliwskie) lub dla innych źródeł badań. Metody praktykowane przez taksydermistów rozwinęły się w ostatnim stuleciu, podnosząc jakość tej dziedziny. Po usunięciu z okazu organów, krwi i oczu, zastępuje się je substancjami konserwującymi, a oczy sztucznymi.
    Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.236 sek.