• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przywilej koszycki

    Przeczytaj także...
    Grzywna – jednostka masy używana w średniowieczu w Polsce, Czechach i na Rusi oraz jednostka płatnicza. Jedna grzywna oznaczała masę pół funta. Podatek – obowiązkowe świadczenie pieniężne pobierane przez związek publicznoprawny (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) bez konkretnego, bezpośredniego świadczenia wzajemnego. Zebrane podatki są wykorzystywane na potrzeby realizacji zadań publicznych.
    Jadwiga Andegaweńska (ur. między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 w Budzie, zm. 17 lipca 1399 w Krakowie) – najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, król Polski od 1384, święta Kościoła katolickiego, patronka Polski.
    Przywilej koszycki

    Przywilej koszycki (przywilej generalny) – przywilej nadany 17 września 1374 roku polskiej szlachcie przez króla Ludwika Węgierskiego w Koszycach w zamian za uznanie przez szlachtę praw do korony polskiej jednej z jego córek (w dokumencie nie wymieniono której, ostatecznie była to jednak najstarsza córka Ludwika, Katarzyna, która zmarła kilka lat później), a także dla innych swoich dzieci w razie jej bezpotomnej śmierci. Przywilej ten jest prawną kontynuacją przywileju w Budzie, w którym ustanowiono generalną zasadę dziedziczenia po sobie Kazimierza Wielkiego i Ludwika Węgierskiego (umowa o przeżycie).

    Starosta – urząd związany z zarządzaniem jednostką administracyjną. W Polsce urząd starosty został wprowadzony podczas panowania króla Wacława II (1291-1305) z czeskiej dynastii Przemyślidów w celu sprawniejszego zarządzania krajem. Stanowisko to na przestrzeni lat zmieniało swoje znaczenie i funkcje, znane jest też w sąsiednich krajach. Obecnie w Polsce funkcja starosty oznacza osobę kierującą powiatem. Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Dzięki temu przywilejowi, szlachta zyskuje wpływ na wybór następcy tronu. W zamian, władca zobowiązuje się, poprzez nienadawanie żadnej z istotnych godności i zaszczytów „przybyszom i obcym, lecz tylko mieszkańcom ziem królestwa”, do zagwarantowania niepodległości i całości królestwa nie tylko samej szlachcie, ale również całemu narodowi polskiemu.

    Szlachta (ze starodolnoniemieckiego Slahta; współcz. niem. Geschlecht) – wyższa warstwa społeczna, wywodząca się ze stanu rycerskiego w społeczeństwie feudalnym. Szlachta posiadała zespół przywilejów społecznych, z których najbardziej podstawowym był przywilej posiadania ziemi. Przynależność do szlachty łączyła się z obowiązkiem służby wojskowej.Rycerstwo – stan społeczny złożony z konnych wojowników istniejący w Europie w okresie pełnego średniowiecza i późnego średniowiecza. Warstwa ta wytworzyła swoisty styl życia, ceremoniał i etykę. W zamian za nadanie ziemskie przyjmowało obowiązek służby pod rozkazami seniora. W późnym średniowieczu przekształciło się w szlachtę.

    Szlachta uzyskała następujące przywileje:

  • ustanowienie jednego podatku w wysokości 2 groszy od domu lub osady (podymne), zmniejszone z 12 groszy z łana
  • zobowiązanie do nieustanawiania nowych podatków bez zgody rycerstwa (z wyjątkiem stałego podatku);
  • zwolnienie od obowiązku budowy i naprawy zamków (z wyłączeniem sytuacji, gdy odbudowy wymagałyby zagrożone wojną umocnienia pograniczne na Rusi Halickiej lub gdy na budowę nowego zamku wyraziłaby zgodę cała szlachta);
  • urzędy tylko dla Polaków (np. starosta), urzędy grodzkie (kasztelan) dla szlachty danej dzielnicy, dodatkowo urzędy te nie mogły być dziedziczne; współwłaścicielami stawała się cała szlachta;
  • zwolnienie szlachty z obowiązku utrzymywania dworu królewskiego w czasie jego podróży po kraju;
  • obowiązek wykupu z niewoli szlachcica i sołtysa stających do wyprawy wojennej. Przywilej koszycki stanowił również wyraźnie o obowiązku służby przez szlachtę na rzecz Królestwa - Polski, co wyrażało w następujących słowach - zapisanych w przywileju „gdyby nastąpił napad nieprzyjaciół na rzeczone [czyli polskie] królestwo, wówczas szlachta królewska winna całą mocą pospieszyć dla odwrócenia gwałtów”. Za wyprawy zagraniczne, szlachta miała otrzymywać wynagrodzenie.
  • Pakt koszycki był przywilejem generalnym, czyli rozciągał się na cały kraj i odnosił się tylko do szlachty (nie obejmował chłopów, mieszczan oraz duchowieństwa, które później otrzymało od Ludwika osobne przywileje).

    Przywilej, łac. privilegium – prawo (dokument) lub ugoda w prawie nadane przez monarchę określonej grupie społecznej (stanowi) obowiązujące na danej ziemi lub w całym kraju (przywilej generalny). Przywileje najczęściej miały formę zrzeczenia się przez monarchę pewnych swoich kompetencji na rzecz wymienionych adresatów przywileju.Kasztelan (łac. comes castellanus, komes grodowy, żupan; nazwa kasztelan pojawia się w XII w.) – urzędnik lokalny w średniowiecznej Polsce. Zajmował się administracją gospodarczą (ściąganiem danin na rzecz panującego), obroną i sądownictwem na terenie kasztelanii. Podlegali mu chorąży, wojski, sędzia grodowy i włodarz.

    Przywilej ten częściowo ograniczał władzę króla na rzecz stanu szlacheckiego. Gdy władca miał przyjechać do szlachcica lub rycerza, musiał płacić z własnych pieniędzy za wyżywienie. Zobowiązywał również władcę do nienadawania żadnych istotnych godności i zaszczytów "przybyszom i obcym, lecz tylko mieszkańcom ziem królestwa, w których tego rodzaju godności i zaszczyty istnieją".

    Katarzyna Andegaweńska (węgr. Katalin) (ur. początek lipca 1370, zm. 1378) - pierwsza lub druga córka króla Węgier i Polski Ludwika Andegaweńskiego. Pochodziła z jego drugiego małżeństwa z Elżbietą Bośniaczką.Władysław II Jagiełło (ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

    Dotychczas przywilej koszycki był błędnie interpretowany w odniesieniu do ustanowienia podatku od łanu, o którym tekst milczy. Użyte są natomiast słowa wyraźnie mówiące o domu i o osadzie. Przywilej ten ustanawiał więc podatek podymny, a nie łanowy. Również nie jest prawdą utarte dotychczas przekonanie, że ustanawiał obciążenia podatkowe wobec Kościoła. W zakresie polityki monetarnej, przywilej odwoływał się do marki polskiej (grzywny krakowskiej) wprowadzonej przez Kazimierza Wielkiego (wskazuje się bowiem w tekście na ilość mniejszych jednostek - groszy - w jednostce większej, a jest ich 48, co charakteryzuje markę (grzywnę) polską, w przeciwieństwie do 60 groszy wchodzących w skład grzywny praskiej).

    Koszyce (słow. i czes. Košice, węg. Kassa, łac. Cassovia, niem. Kaschau, cyg. Kasza) – drugie co do wielkości miasto Słowacji pod względem liczby mieszkańców (234 tys. mieszkańców w 2008), trzecie – po Wysokich Tatrach (Vysoké Tatry) i Bratysławie – pod względem powierzchni (243,8 km²) oraz największe miasto wschodniej Słowacji. Koszyce to siedziba władz kraju koszyckiego (Košický kraj) i powiatu Koszyce-okolice (Košice-okolie), a także centralny ośrodek metropolitalny aglomeracji koszycko-preszowskiej (Košicko-prešovská aglomerácia). Stanowią one również centrum kulturowe, edukacyjne, rekreacyjno-turystyczne, gospodarcze. Położone są w historycznym regionie Abov (20 km od granicy z Węgrami, 80 km od granicy z Ukrainą i 90 km od granicy z Polską). Nazywane są „żelaznym lub stalowym sercem” Słowacji, dzięki największej na Słowacji hucie żelaza, która znajduje się na terenie miasta.Ludwik Węgierski, na Węgrzech znany jako Ludwik I Wielki (węg. Lajos I Nagy) (ur. 5 marca 1326 w Wyszegradzie, zm. 10 września 1382 w Trnawie) – król Węgier w latach 1342–1382, król Polski w latach 1370–1382.

    Przywilej koszycki umożliwił wybór władczyni królestwa Jadwigi Andegaweńskiej, przyszłej żony Władysława Jagiełły.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Andrzej Nowak, Dzieje Polski. Tom III. ''Królestwo zwycięskiego orła''; str. 133, 2017.




    Warto wiedzieć że... beta

    Duchowieństwo, także kler (łac. clerus z gr. kléros) – część społeczeństwa danego państwa będąca kapłanami określonego kościoła.
    17 września jest 260. (w latach przestępnych 261.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 105 dni.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.