• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przewodnik tatrzański

    Przeczytaj także...
    Gerlach (główny egzonim) lub Gierlach (egzonim wariantowy), dawniej też Garłuch (słow. Gerlachovský štít, Gerlachovka, niem. Gerlsdorfer Spitze, Gerlach, węg. Gerlachfalvi-csúcs, 2655 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Tatr i całych Karpat, położony na Słowacji, w bocznej grani Tatr Wysokich.Martin Spitzkopf-Urban (daty urodzin i śmierci nieznane) – przewodnik tatrzański pochodzenia spiskoniemieckiego, jeden z najbardziej aktywnych przewodników po południowej stronie Tatr w latach 1860–1880.
    Tadeusz Szczerba (ur. 15 lipca 1926 r. w Porąbce, dziś w granicach Sosnowca – zm. 9 lutego 2003 r. w Gliwicach) – magister inżynier elektryk związany z przemysłem hutniczym, działacz turystyczny, przewodnik tatrzański, znawca Tatr i Podtatrza, autor wydawnictw związanych z Tatrami.

    Przewodnik tatrzański – współcześnie przewodnik turystyczny górski mający uprawnienie do prowadzenia wycieczek na terenie Tatr, Pienin oraz Podtatrza.

    Historia przewodnictwa tatrzańskiego[]

    Pierwsze wzmianki o przewodnictwie tatrzańskim można odnaleźć w opisie Przygód Simplicissimusa Węgierskiego z roku 1683. Autorem tej powieści podróżniczej jest Daniel Speer pochodzący z Wrocławia. Rozdział zatytułowany Jak Simplicissimus z pięcioma studentami i przewodnikiem przez trzy dni drapał się po najwyższych Karpackich górach opisuje wyprawę w Tatry z przewodnikiem. Uważa się, że uczestnicy wyprawy zdobyli Kieżmarski Szczyt.

    Georg Daniel Speer (ochrzcz. 2 lipca 1636 we Wrocławiu, zm. 5 października 1707 w Göppingen) – niemiecki kompozytor i pisarz.Ján Ruman Driečny starszy (ur. 1780, zm. po 1840 r.) – słowacki pasterz, myśliwy i przewodnik tatrzański. Pochodził ze wsi Stwoła na Spiszu. Był świetnym znawcą Tatr, a w szczególności dolin Mięguszowieckiej oraz Batyżowieckiej.

    Pierwszymi przewodnikami byli górale zamieszkujący okoliczne wsie. Znali tylko część Tatr, w której działali jako kłusownicy czy pasterze, nie posiadali wiedzy o całych górach. Jednym z pierwszych znanym z imienia i nazwiska przewodników był rektor liceum w KieżmarkuGeorg Buchholtz, który wraz ze swoimi studentami odbywał wycieczki w Tatry. Zachowały się dwa opisy takich wycieczek – z roku 1724 i 1726.

    Jędrzej Wala młodszy (ur. 25 lipca 1841 w Zakopanem, zm. po 1900 w okolicach Preszowa) – przewodnik tatrzański, syn Jędrzeja Wali starszego.Kieżmarski Szczyt, w części literatury Kiezmarski Szczyt (słow. Kežmarský štít, niem. Kesmarker Spitze, węg. Késmárki-csúcs) – zwornikowy szczyt o wysokości 2558 m n.p.m., położony w długiej południowo-wschodniej grani Wyżniego Baraniego Zwornika w słowackich Tatrach Wysokich, pomiędzy Granią Wideł (Vidly) na południowym zachodzie a Małym Kieżmarskim Szczytem (Malý Kežmarský štít) na północy.

    Przewodnicy towarzyszyli naukowcom eksplorującym Tatry. Nie tylko prowadzili, ale również byli tragarzami ekwipunku oraz sprzętu badawczego. Stanisław Staszic w latach 1802–1805 podczas swoich wypraw na Kołowy Szczyt, Sławkowski Szczyt i Krywań zatrudniał jako przewodników górali z Jurgowa, zaś w wejściu na Łomnicę towarzyszyli mu przewodnicy z Gierlachowa i Starej Leśnej.

    Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego (CPT) – stowarzyszenie powstałe w marcu 1990 roku jako Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego PTTK-TPN. W 1999 r. zostało przekształcone w samodzielne Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego z siedzibą w Zakopanem. Jego zadaniem jest reprezentowanie przewodnictwa tatrzańskiego na zewnątrz i koordynacja wszystkich spraw z nim związanych.Jan Bachleda Tajber (daty urodzin i śmierci nieznane) – góral z Zakopanego, jeden z najlepszych przewodników tatrzańskich w końcu XIX i początku XX wieku.

    W wieku XIX wycieczki w Tatry zyskały popularność. W podtatrzańskich miejscowościach rozwinęło się zaplecze noclegowe i baza wypadowa dla wypraw w głąb gór. Wraz ze zwiększającą się liczbą turystów wzrosło zapotrzebowanie na przewodników. Zachowały się informacje o polskich przewodnikach z pierwszej połowy XIX, byli to: Jan Budz, Wojciech Galica, Józef Bigos i Jędrzej Para, leśniczowie – Franciszek Klein i Ignacy Blumenfeld. Po południowej stronie Tatr działali jako przewodnicy: Thomas Mauksch, Ján Ruman Driečny (starszy), Johann Still.

    Jędrzej Wala starszy (ur. 15 lipca 1820 w Zakopanem, zm. 29 stycznia 1896 tamże) – przewodnik tatrzański, ojciec Jędrzeja Wali młodszego.Akademickie Koło Przewodników Tatrzańskich im. Zofii i Witolda H. Paryskich w Krakowie od 1987 roku zrzesza przewodników tatrzańskich.

    W drugiej połowie XIX wieku działali przewodnicy, którzy znali całe Tatry i przyczynili się do szybkiego rozwoju turystyki i taternictwa. Po północnej stronie Tatr byli to: Jędrzej Wala (starszy), Maciej Sieczka, Szymon Tatar (starszy), Wojciech Roj, Jędrzej Wala (młodszy), Jan Bachleda Tajber i Klemens Bachleda.

    Maciej Sieczka, właśc. Maciej Gąsienica Sieczka (ur. 3 kwietnia 1824 w Zakopanem, zm. 25 września 1897 tamże) – jeden z najsłynniejszych przewodników tatrzańskich w II połowie XIX wieku.Stara Leśna (słow. Stará Lesná, węg. Felsőerdőfalva, do 1892 Óleszna, niem. Altwalddorf) – wieś gminna (słow. obec) w północnej Słowacji znajdująca się w powiecie Kieżmark w kraju preszowskim.

    Po południowej stronie Tatr do najbardziej znanych przewodników należeli: Ján Ruman Driečny (młodszy), Martin Spitzkopf, Johann Hunsdorfer (senior). W tym okresie przewodnicy wyprowadzili turystów na niezdobyty dotąd Gerlach.

    W 1873 roku powstały dwie organizacje turystyczne: Towarzystwo Tatrzańskie i Węgierskie Towarzystwo Karpackie, których zadaniem był rozwój turystyki, badania naukowe i ochrona przyrody w Tatrach. Obie instytucje ujęły przewodnictwo w ramy organizacyjne. Po południowej stronie Tatr w roku 1875, a po północnej w 1877 przewodnicy otrzymali legitymacje. Odznaki przewodnickie, czyli tzw. „blachy” polskim przewodnikom wręczono w 1887 roku. Został ustalony zakres uprawnień dla przewodników (podział na klasy) i stawki za poszczególne wycieczki.

    Tatrzańskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe – ochotnicza organizacja (stowarzyszenie) zajmująca się ratownictwem górskim na obszarze polskich Tatr.Ochrona przyrody – ogół działań zmierzających do zachowania w niezmienionym lub optymalnym stanie przyrody ożywionej i nieożywionej, a także krajobrazu. Głównym celem ochrony przyrody jest utrzymanie stabilności ekosystemów i procesów ekologicznych oraz zachowanie różnorodności biologicznej.

    Od początku XX wieku rozwijała się turystyka indywidualna. Wzrost liczby turystów i rozwój nowych form turystyki: taternictwa i turystyki zimowej pociągnął za sobą wypadki. Było to impulsem do powołania do życia w 1909 roku Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, którego pierwszymi członkami zostali przewodnicy tatrzańscy.

    Polskie Towarzystwo Tatrzańskie (PTT) – organizacja turystyczna istniejąca w latach 1873–1950, początkowo pod innymi nazwami, będąca jednym z protoplastów Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (PTTK), a także współczesne stowarzyszenie działające pod tą samą nazwą.Certifikat zawodowy (także: Uprawnienia zawodowe, Licencja zawodowa, w wersji skróconej certyfikat, licencja, uprawnienia) – dodatkowe kwalifikacje zawodowe zdobywane na drodze procesu certyfikacji, dodatkowych szkoleń, egzaminów lub często także po udowodnieniu przebycia wymaganej praktyki. Niektóre z certyfikatów uprawniają do używania dodatkowych tytułów czy też skrótów tychże tytułów, mających za zadanie uhonorować posiadacza owych uprawnień. W większości przypadku tzw. "zawodów zaufania publicznego" często uprawnienia do wykonywania zawodu przyznawane są przez samorzady zawodowe.

    Po drugiej wojnie światowej, wraz z powstaniem parków narodowych po obu stronach Tatr, turystyka została podporządkowana wymogom ochrony przyrody. PTT zostało przekształcone w ogólnopolską organizację PTTK, któremu podlegało także przewodnictwo górskie. Rozwijający się w tym okresie masowy ruch turystyczny, opierający się głównie na zorganizowanych wycieczkach zbiorowych, był impulsem ponownego rozwoju przewodnictwa. Poza Zakopanem powstały nowe koła przewodnickie, m.in. w Krakowie, Katowicach, Gliwicach, a także akademickie koła przewodników.

    Krywań (słow. Kriváň, niem. Krummhorn, Ochsenhorn, węg. Kriván) – wyniosły (2494 m n.p.m.) szczyt w południowo-zachodniej części Tatr Wysokich po stronie słowackiej, o charakterystycznym, zakrzywionym wierzchołku, od którego wziął swoją nazwę (nadal spotykana jest wśród starszych górali wymowa „Krzywań”).Janusz Chmielowski (ur. 9 stycznia 1878 r. w Warszawie – zm. 26 kwietnia 1968 r. w Katowicach) – polski inżynier budowy maszyn, matematyk. Pracownik instytucji technicznych (hutniczych) i ubezpieczeniowych, redaktor naukowy wydawnictw technicznych. Jeden z prekursorów wspinaczki tatrzańskiej. Główny inicjator i współzałożyciel pierwszej polskiej organizacji taternickiej – Sekcji Turystycznej Towarzystwa Tatrzańskiego.

    Przewodnicy tatrzańscy dzisiaj[]

    Przewodnik tatrzański jest zawodem tzw. zaufania publicznego, do którego wykonywania niezbędna jest licencja. Po zdaniu egzaminów wydaje ją Marszałek województwa właściwy dla miejsca zamieszkania przewodnika. Przewodnik tatrzański to jeden z rodzajów przewodnika turystycznego, którym może być osoba posiadająca uprawnienia określone ustawą z dnia 29 sierpnia 1997 r.

    Klemens (potocznie, zdrobniale Klimek) Bachleda (ur. 13 listopada 1851 (lub też, jak podaje Wielka encyklopedia tatrzańska, w 1849 r.) w Kościelisku, zm. 6 sierpnia 1910 na Małym Jaworowym Szczycie) – góral i zakopiańczyk, przewodnik tatrzański, ratownik, członek Tatrzańskiego Ochotniczego Pogotowia Ratunkowego, pierwszy polski ratownik górski, który zginął tragicznie, idąc na ratunek człowiekowi w Tatrach.Łomnica (słow. Lomnický štít, niem. Lomnitzer Spitze, węg. Lomnici-csúcs) – drugi co do wysokości (2634 lub 2632 m n.p.m.) po Gerlachu (2655 m n.p.m.) wybitny szczyt Tatr, położony w słowackiej części Tatr Wysokich. Do przeprowadzenia dokładniejszych pomiarów ok. 1860 r. uchodził za najwyższy w Tatrach.

    Organizacje skupiające przewodników tatrzańskich[]

    Organizacje skupiające przewodników tatrzańskich są zrzeszone w Centrum Przewodnictwa Tatrzańskiego:

  • Akademickie Koło Przewodników Tatrzańskich im. Zofii i Witolda H. Paryskich w Krakowie,
  • Klub Przewodników Tatrzańskich PTTK-TPN w Zakopanem,
  • Koło Przewodników Tatrzańskich im. Janusza Chmielowskiego w Katowicach,
  • Koło Przewodników Tatrzańskich im. Macieja Sieczki w Krakowie,
  • Koło Przewodników Tatrzańskich im. Tadeusza Szczerby w Gliwicach,
  • Stowarzyszenie Europejskich Przewodników Górskich „Lider”,
  • Stowarzyszenie Przewodników Tatrzańskich im. Klemensa Bachledy w Zakopanem.
  • Karpathenverein, KV (pol. Towarzystwo Karpackie), właściwie Ungarischer Karpathenverein (UKV), Magyarországi Kárpát Egyesület (MKE) (pol. Węgierskie Towarzystwo Karpackie, słow. Uhorský karpatský spolok) – organizacja turystyczna działająca w Karpatach, głównie w Tatrach, początkowo węgiersko-niemiecka, a w okresie międzywojennym i II wojny światowej głównie niemiecka.Tatrzański Park Narodowy (TPN) – jeden z 23 parków narodowych na terenie Polski. Utworzony z dniem 1 stycznia 1955 przez rozporządzenie Rady Ministrów z 30 października 1954 r. Jego odpowiednikiem po stronie słowackiej jest TANAP.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Johann Hunsdorfer senior (ur. 1850 w Wielkim Sławkowie koło Popradu – zm. 30 maja 1917 w Nowej Leśnej) – jeden z najbardziej znanych spiskoniemieckich przewodników tatrzańskich, ojciec Johanna Hunsdorfera juniora, również przewodnika. Zajmował się ciesielstwem, mieszkał w Nowej Leśnej.
    Kieżmark, Kiezmark (słow. Kežmarok, węg. Késmárk, niem. Käsmark / Kesmark) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Spisz. Nazwa miasta pochodzi od niemieckiego złożenia Käsemarkt, oznaczającego „targ serowy”.
    Marszałek województwa – przewodniczący zarządu województwa, organu wykonawczego samorządu województwa. Stanowisko marszałka województwa utworzono 1 stycznia 1999 ustawą z 1998 w ramach reformy administracyjnej.
    Jurgów (słow. Jurgov, węg. Szepesgyörke, niem. Jurkau/Jörg) – wieś spiska w województwie małopolskim, powiat tatrzański w gminie Bukowina Tatrzańska. Jest to niewielka wieś na południu Polski, na Spiszu (w regionie Zamagurze). Liczba mieszkańców wynosi 900.
    Przygody Simplicissimusa – (niem. Der Abentheuerliche Simplicissimus Teutsch) – jest to powieść łotrzykowska autorstwa Hansa Jakoba Christoffela von Grimmelshausena napisana w 1668 roku i opublikowana rok później.
    Polskie Towarzystwo Turystyczno-Krajoznawcze (PTTK) – stowarzyszenie powstałe z połączenia w 1950 roku Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, grupujące turystów i krajoznawców. Towarzystwo stawia sobie za zadanie upowszechnianie na terenie Polski turystyki kwalifikowanej i krajoznawstwa.
    Georg Buchholtz junior (niem. Buchholtz der Jüngere; ur. 3 listopada 1688 r. w Kieżmarku – zm. 3 sierpnia 1737 r. tamże) – spiskoniemiecki nauczyciel, duchowny ewangelicki, przyrodnik. Badacz Tatr i Niżnych Tatr, Spiszu i Liptowa. Autor najstarszej znanej panoramy Tatr, narysowanej w 1717 r. znad Wielkiej Łomnicy.

    Reklama