• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Przechlewo

    Przeczytaj także...
    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.Człuchów (dawniej pol. Słuchów, 1945 Człochów, kaszb. Człuchòwò lub też Człochòwò, niem. Schlochau) – miasto i gmina w woj. pomorskim, stolica powiatu człuchowskiego.
    Polnica (kaszb. Królewskô Pòlnica) – wieś kaszubska w Polsce, położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Człuchów, na trasie linii kolejowej Człuchów-Miastko (obecnie zawieszonej). Wieś jest siedzibą sołectwa Polnica, w którego skład wchodzą również miejscowości Czarze, Gostudz, Grzybowo, Jeziorno, Kątki, Polniczka, Sokole, Stara Rogoźnica i Zielątkowo.

    Przechlewo (niem. Prechlau) – wieś położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Przechlewo przy trasie linii kolejowej Miastko-Człuchów (obecnie zawieszonej). Miejscowość słynąca głównie z rozwiniętej bazy turystycznej.

    Miejscowość jest siedzibą gminy Przechlewo.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Województwo pomorskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej Polsce. Siedzibą władz województwa jest Gdańsk. Obejmuje obszar o powierzchni 18 310,34 km².

    Wieś królewska starostwa człuchowskiego w województwie pomorskim w drugiej połowie XVI wieku. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa słupskiego.

    Historia[edytuj kod]

    Do końca XVIII wieku okolice Przechlewa i Człuchowa były zdominowane przez żywioł kaszubski. Własność ziemska i liczne dworki szlacheckie należały przede wszystkim do kaszubskich rodów szlacheckich Zawadzkich, Komiszków, Gliszczyńskich, Prądzyńskich i Rekowskich. Historia Przechlewa liczy ok. 650 lat. Pierwsza wzmianka o osadzie pochodzi z roku 1350. Pierwotnie jej nazwa brzmiała Przechylewo i wywodzi się prawdopodobnie od położenia miejscowości na skłonie. Okolica była zasiedlona już w okresie wczesnośredniowiecznym, o czym świadczą znaleziska archeologiczne z tego okresu oraz ślady grodziska na pobliskim Jeziorze Długim. Do początków XIV w. dominował jednak nad regionem pobliski gród kasztelański w Szczytnie. Po utracie znaczenia na skutek utworzenia przez Krzyżaków komturstwa w Człuchowie, rozpoczęła się nowa faza kolonizacji, która objęła także okolice Przechlewa. Osadnictwo to doprowadziło do powstania w Przechlewie dwóch organizmów: dóbr rycerskich (później szlacheckich) i dóbr zakonnych (później królewskich).

    Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jedna z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół Kościół katolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.Protestantyzm – jedna z głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok katolicyzmu i prawosławia, na którą składają się wyznania religijne powstałe na skutek ruchów reformacyjnych wewnątrz Kościoła rzymskokatolickiego rozpoczętych wystąpieniem Marcina Lutra w XVI wieku oraz ruchów przebudzeniowych w łonie macierzystych wyznań protestanckich w kolejnych stuleciach.

    Pierwsza lokacja w dobrach rycerskich w Przechlewie z 1341 r. objęła 76 łanów, organizowanych na prawie chełmińskim. W 1350 r. krzyżacki dziedzic Przechlewa, Ulrich von Dichtenberg, stwierdził, że „uczciwemu panu Tempelyn i jego spadkobiercom zapisuje 6 włók”. Ten sam dziedzic figurował w dokumentach z lat 1370, 1372 i 1377 jako Ulrich von Prechlew. Jego folwark obejmował w 1377 r. 61 łanów ziemi ornej. W tym samym roku komtur człuchowski, Heinrich von Grobitz, potwierdził sołtysowi Carboven (Karbowemu) list sołecki na 4 włóki. W tym czasie folwark nie miał własnego młyna, a jego mieszkańcy zobowiązani byli mleć zboże w Szczytnie. Z czasem folwark przechlewski przeszedł na własność prywatną. W czasach polskich rozpadł się na dwa udziały szlacheckie. U schyłku XVII w. właścicielami tych części byli: Marcin de Bytner-Zawadzki i Dorota Maria Gliszczyńska. Pierwszym z tych folwarków władali kolejno: Wspomniany wyżej Marcin de Bytner-Zawadzki, następnie do 1737 r. Teodor Wolszlager, 1738 r. – Michał Wedelstaedt, w latach 1738-1770 Wojciech Aubrecht-Prądzyński, asesor ziemi tucholskiej, a następnie w latach 1770–1800, jego syn Jan oraz wnuk Wojciech, dziedzic pobliskiej Dąbrowy Człuchowskiej. Na początku XIX w. majątek przeszedł w ręce niemieckie.

    Gochy (kaszb. Gòchë) – region w Polsce, będący częścią Kaszub. Region leży na dawnych obszarach historycznego powiatu człuchowskiego (Brzeźno Szlacheckie, Borzyszkowy i Zapceń), tym samym terminem określa się również mieszkańców tego regionu, którzy zamieszkują również kaszubskie wsie w powiecie bytowskim. Gochy graniczą na zachodzie z ziemią miastecką, na południu z północnymi krańcami dzisiejszego powiatu chojnickiego, na wschodzie z Zaborami i na północy z Pojezierzem Bytowskim. Wywodzi się stąd wiele kaszubskich rodów szlachty zaściankowej.Germanizacja – proces przyswajania języka lub kultury niemieckiej przez jednostki i grupy społeczne funkcjonujące wcześniej w ramach innych kultur. Germanizacja może zachodzić zarówno w wyniku mniej lub bardziej wyraźnego przymusu (np. administracyjnego, edukacyjnego), jak i mieć charakter względnie dobrowolny, tzn. nie wiązać się z żadną bezpośrednią presją. Często rozumiana obecnie jako proces wynarodowienia, poprzez nakłanianie lub przymuszanie ludności rdzennej określonego terenu do przyswojenia języka niemieckiego oraz kultury niemieckiej, a także proces rozprzestrzeniania się języka, kultury i ludności poprzez asymilację lub adaptację obcojęzycznych słów.

    Drugim mniejszym folwarkiem szlacheckim władali w XVIII w. kolejno: Ertman Komyszka, Jan Komyszka, Piotr Komyszka, Jakub Schmidt, Jan Ewald-Powalski i Dorota Maria Gliszczyńska. U schyłku XVIII w. oba folwarki połączył w swych rękach Wojciech Aubrecht-Prądzyński. W 1868 r. w folwarku przechlewskim (Adelig Prechlau) w 12 domach mieszkalnych żyło 139 osób.

    Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).Zawada (kaszb. Zawadô) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Przechlewo między jeziorami Szczytno Małe i Końskim. Wieś jest częścią składową sołectwa Szczytno.

    Niezależnie od folwarku rozwijała się wieś, stanowiąca własność: najpierw zakonu, później za czasów Rzeczypospolitej – starostwa człuchowskiego (królewszczyzna) i po I rozbiorze – króla pruskiego. W królewskim Przechlewie (później Königlich Prechlau) gospodarowało w 1565 r. 21 chłopów (gburów) na 41 włókach, sołtys na 4 włókach, tzw. lemani na 12 włókach i proboszcz na 4 włókach. Lustracja z 1624 r. wykazała niewielkie zmiany: 20 gburów gospodarowało na 40 włókach, 2 sołtysów na 4 włókach, lemani na 7 włókach i proboszcz jak poprzednio. We wsi były wówczas trzy karczmy. Procesy uwłaszczeniowe w XIX w. oddały w posiadanie chłopów znaczne części uprawianej przez nich ziemi. W 1868 r. we wsi było ogółem 231 zabudowań, w tym 109 domów mieszkalnych, w których żyło 1086 osób.

    Miastko (kaszb. Miastkò, niem. Rummelsburg, ros. i ukr. Мястко) – miasto w woj. pomorskim, w południowo-zachodniej części powiatu bytowskiego, położone na Pomorzu Zachodnim, nad rzeką Studnicą, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Miastko.Podział administracyjny Polski 1975–1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.

    Do końca XVIII w. Przechlewo leżało na granicy obszaru osadnictwa kaszubskiego. Napór germanizacyjny. mimo trwającego osadnictwa niemieckiego, był jeszcze stosunkowo niewielki. Dopiero w XIX w. „kiedy padły dwory polskie w Szczytnie, Płaszczycach, Zawadzie, Lisewie, Przechlewie, Dąbrowie, wtedy niemczyzna bez trudności werżnęła się i do reszty”. Odzwierciedleniem przemian narodowościowych było stwierdzenie zawarte w 1888 r, w Słowniku Geograficznym Królestwa Polskiego: „lud tutejszy jest niemiecki”. Ta sytuacja nie musiała być jednak całkiem jednoznaczna, skoro jeszcze w 1909 r. K. Kościński pisał: „Pozwalamy sobie to o tyle sprostować, że mała przymieszka jest tu kaszubszczyzny (emigranci), a poza tym wielu nieuświadomionych narodowo Kaszubów zaliczanych bywa do Niemców”. Oficjalny spis z 1905 r. wykazywał 1808 niemiecko- i 56 polskojęzycznych mieszkańców.

    <|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>Sąpolno (kaszb. Sąpólno, Sąpòlniô lub też Sãpòlno, niem. Sampohl, dawniej Szampolnieii, Sampolno) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim, w gminie Przechlewo przy trasie linii kolejowej Miastko-Człuchów (obecnie zawieszonej). Wieś jest siedzibą sołectwa Sąpolno w którego skład wchodzą również miejscowości Czosnowo i Zdrójki.

    Ludność kaszubska trwała przy Kościele katolickim św. Anny. Choć XVI-wieczna reformacja uszczupliła jego pozycje, to jednak po kontrreformacji zachował w Przechlewie dominację. W 1868 r. we wsi było 638 katolików i 406 ewangelików, w folwarku 63 katolików, 78 ewangelików. W 1925 r. do Kościoła katolickiego należało 61,5% mieszkańców.

    Gmina Przechlewo – gmina wiejska w województwie pomorskim, w powiecie człuchowskim. W latach 1975-1998 gmina położona była w województwie słupskim.Rezerwat przyrody Osiedle Kormoranów – ornitologiczny rezerwat na obszarze gminy Przechlewo (utworzony w 1956 r., o powierzchni 20,46 ha). Ochronie rezerwatu podlega jedna z największych w Polsce kolonii kormoranów. Lasy bukowo-dębowe rezerwatu są również miejscem lęgowym czapli siwej i sokoła wędrownego. Najbliższe miejscowości to Przechlewo i Pakotulsko.

    Istnienie parafialnego kościoła katolickiego potwierdza lustracja z 1653 r.: była to budowla częściowo drewniana, częściowo fachwerkowa o dwóch ołtarzach i wieży w dobrym stanie, „Kościół pod wezwaniem św. Anny istniał od dawna, ale zgorzał za czasów proboszcza Jerzego Hinza (1688)”. Budowla spłonęła ponownie w 1714 r. Na jej miejscu zbudowano w 1725 r. kościół szachulcowy (tzw. pruski mur) kryty gontem o wieży z hełmem barokowym. Wschodnia, murowana część świątyni dobudowana została w stylu neogotyckim w 1899 r. Wyposażenie wnętrza jest przeważnie barokowe. Na stropie polichromia figuralna z początku XVIII w. Dzwon renesan­sowy z 1545 r. Płyta nagrobna Prądzyńskich, właścicieli pobliskiej Dąbrowy Człuchowskiej. Parafia przechlewska rozbudowywała się i stopniowo objęła około 20 innych okolicznych miejscowości. W 1867 r. liczyła 2434, a w 1886 r. – 3136 wiernych. Proboszczami przez wiele lat byli Polacy.

    Konarzyny (kaszb. Kònarzënë lub też Kònôrzënë, niem. Groß Konarczyn) – wieś kaszubska w Polsce położona w województwie pomorskim, w powiecie chojnickim, w gminie Konarzyny.<|||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| |||||||||| - |||||||||| |||||||||| ||||||||||>

    Parafia ewangelicka istniała od XVI w., kiedy wspierali ją starostowie człuchowscy Latalscy – gorący zwolennicy luteranizmu. Jeden z nich Stanisław Latalski wystawił w Przechlewie świątynię protestancką. Mimo kontrreformacji silna parafia ewangelicka utrzymała się najpierw w zależności od Pakotulska, później Sępolna, od 1899 r. była samodzielna. W latach 1896–1897 zbudowano kościół, który jednak na skutek zagrzybienia musiał być w 1907 r. rozebrany. W 1911 r. ewangelicy zbudowali istniejącą do dziś neogotycką świątynię przy głównej ulicy wsi (dziś użytkowaną przez parafię katolicką).

    Kaszubi (nazwa własna – Kaszëbi) – zachodniosłowiańska grupa etniczna wywodząca się w prostej linii od Pomorzan zamieszkująca Pomorze Gdańskie i wschodnią część Pomorza Zachodniego. Dzielą się na wiele podgrup etnograficznych, zróżnicowanych językowo i kulturowo (Bylacy – Bëlôcë, Gochy – Gôchë, Józcy – Józcë lub Mucnicy – Mùcnicë, Krubanie – Krëbane, Lesacy – Lesôcë, Morzanie – Mòrzanie, Rybaki – Rëbôcë, Borowiacy Tucholscy - Borowiany, Tuchòłki, Zaboracy – Zabòrôcë). Odrębną i izolowaną podgrupą (wymarłą w XX w.) byli Słowińcy.Powiat człuchowski (kasz. Człëchòwsczi kréz) – powiat w Polsce (województwo pomorskie), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Człuchów.

    Wyznaniowo uzupełniała mieszkańców stosunko­wo silna grupa wyznawców judaizmu (w 1871 r. – 55, 1885 r. – 39, 1895 r. – 27), która jednak na skutek antysemityzmu zmniejszała się stale, a jej ostatni przedstawiciele zostali zamordowani w czasach Trzeciej Rzeszy.

    We wsi istniała szkoła już w czasach I Rzeczypospolitej. W 1812 r. rozdzielono ją na dwie opierając się na kryterium językowym. W 1868 r. istniały dwie szkoły: katolicka ze 184 uczniami i ewangelicka ze 142. Po tym, jak zbudowany w 1874 r. przy rynku budynek szkolny spłonął w 1908 r., zbudowano w latach 1912–1913 obok siebie dwie szkoły: jedną dla katolików, drugą dla ewangelików. Ostateczne ich połączenie nastąpiło w 1940 r.

    Województwo pomorskie – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego istniejąca w latach 1466–1772. Włączona do prowincji wielkopolskiej.Jan Lubiński (ur. 7 stycznia 1953 r. w Przechlewie), prof. dr hab. n. med., lekarz specjalista w dziedzinie patomorfologii oraz genetyki klinicznej. Kierownik Zakładu Genetyki i Patomorfologii Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie oraz działającego przy tej uczelni Międzynarodowego Centrum Nowotworów Dziedzicznych. Konsultant krajowy w dziedzinie genetyki klinicznej. Prezes spółki Read-Gene SA notowanej na giełdzie NewConnect.

    Pod koniec II wojny światowej zarządzono (wobec zbliżania się frontu) 19 stycznia 1945 r. ewakuację ludności cywilnej, której poddało się jednak tylko 425 z 1675 mieszkańców. Po nalocie 25 lutego około 1150 mieszkańców podjęło ucieczkę, pozostało we wsi około 100 osób, które po zajęciu wsi przez Sowietów w nocy z 27 na 28 lutego 1945 (oddz. 70 armii 2 Frontu Białoruskiego) poniosły znaczne straty (samobójstwa, morderstwa, wywózki) – pozostałych wysiedlono do Niemiec.

    Województwo w latach 1975-1998. Siedzibą władz administracyjnych był Słupsk. Powstało w roku 1975 z połączenia powiatów: słupskiego, bytowskiego, człuchowskiego, większej części powiatów: lęborskiego, miasteckiego oraz kilku gmin powiatów: chojnickiego i sławieńskiego. Urzędy rejonowe mieściły się w Słupsku, Lęborku, Miastku, Bytowie i Człuchowie. Region miał powierzchnię 7453 km². Graniczył z 4 województwami: bydgoskim, gdańskim, koszalińskim i pilskim.

    W kwietniu 1946 w Borach Tucholskich została odtworzona V Brygada Wileńska mjr. „Łupaszki”. 21 maja siły (najprawdopodobniej część) 2. szwadronu, dowodzonego przez ppor. Zdzisława Badochę „Żelaznego”, wykonując akcję bojową w ówczesnym woj. szczecińskim rozbiły posterunek MO m.in. w Przechylewie pow. Człuchów.

    W Przechlewie od 1902 r. istniała stacja kolejowa obsługująca ruch pasażerski (do 1 VIII 1992 r.) i towarowy. W lipcu 1992 r. zlikwidowano stację techniczną, pozostawiając handlową.

    Agresywna polityka germanizacyjna pruskiego zaborcy doprowadziła w drugiej połowie XIX wieku do całkowitego wynarodowienia tutejszych Kaszubów i upadku polskich dworów szlacheckich. Zniemczeni Kaszubi zachowywali jednak w dalszym ciągu pewną odrębność, trwając dalej w wierze katolickiej (pod względem wyznania stanowili 70% wyspę katolicką w protestanckim morzu wokół aż do lat 30. ubiegłego wieku). Koniec II wojny światowej przyniósł z sobą przymusową ewakuację na zachód i ucieczkę przed Armią Czerwoną. Nieliczni, którzy pozostali zostali w 1946 r. przesiedleni do Niemiec. Po wojnie na terenach wokół Przechlewa doszło do zjawiska rekaszubizacji poprzez osiedlających się tu Zaboraków i Gochów.

    Ludność pochodzenia kaszubskiego stanowi 30–50% mieszkańców gminy Przechlewo.

    Z Przechlewa pochodzi prof. med. Jan Lubiński oraz znana aktorka Marta Żmuda Trzebiatowska.

    Zobacz też[edytuj kod]

  • Konarzyny
  • Zawada
  • Polnica
  • Rezerwat przyrody Osiedle Kormoranów
  • Sąpolno
  • Przypisy

    1. Dr F. Lorentz „Polskie i kaszubskie nazwy miejscowości na Pomorzu Kaszubskiem” (ISBN 83-60437-22-X) (ISBN 978-83-60437-22-3)
    2. Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w. : rozmieszczenie własności ziemskiej, sieć parafialna / Marian Biskup, Andrzej Tomczak. Toruń 1955, s. 82.
    3. [1]
    4. Mścisław Wikaryjczak Dzieje Przechlewa i Okolic
    5. Nieznana młodość Marty Żmudy Trzebiatowskiej!
    6. Marta Żmuda-Trzebiatowska dumą Przechlewa



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Reklama