• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Prymas Polski



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Interrex, król tymczasowy, międzykról (łac. inter-między, rex-król) – określenie stosowane w Rzeczypospolitej Obojga Narodów w odniesieniu do regenta państwa. Stanowisko to wzorowane było na urzędzie interrexa, wyłanianego przez senat rzymski w czasie bezkrólewia.Archidiecezja warszawska – jedna z 14 archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim ustanowiona diecezją wyłączoną z metropolii poznańskiej w 1797 (erygowana 19 października 1798 przez papieża Piusa VI bullą Ad universam agri Dominici curam), ustanowiona archidiecezją 12 marca 1818 przez papieża Piusa VII bullą Militantis Ecclesiae regimini, związana unią personalną in persona episcopi z archidiecezją gnieźnieńską (1946-1992). 25 marca 1992 r., bullą Totus Tuus Poloniae Populus, papież Jan Paweł II dokonał reorganizacji struktur administracyjnych Kościoła katolickiego w Polsce. Obszar kraju został podzielony na 39 archidiecezji i diecezji. Dotychczasowa archidiecezja warszawska została podzielona na 3 diecezje: archidiecezję warszawską, diecezję warszawsko-praską i diecezję łowicką, które wraz z diecezją płocką utworzyły metropolię warszawską. W 2004 diecezja łowicka została przyłączona do metropolii łódzkiej.
    Józef Glemp i Henryk Muszyński – byli prymasi
    Mikołaj Trąba
    Ignacy Krasicki
    Kard. Stefan Wyszyński

    Prymas Polski – tytuł przysługujący urzędującym arcybiskupom gnieźnieńskim od 1417, podkreślający ich pierwszeństwo w polskim episkopacie.

    Obecnym prymasem Polski jest abp Wojciech Polak. Jego poprzednikiem był abp Józef Kowalczyk.

    Prymas Królestwa Polskiego (kongresowego), ros. Примас королевства польского – tytuł honorowy noszony w latach 1818-1829 przez arcybiskupów warszawskich. W 1925 r. przywrócono ten tytuł dożywotnio Aleksandrowi Kakowskiemu. Po jego śmierci w 1938 r. nie był już nadawany.Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu. Kościół katolicki jest jednym z trzech głównych nurtów chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

    Tytuł wiąże się, zgodnie z ideą godności prymasa, ze szczególną historyczną rolą Gniezna jako pierwszego polskiego arcybiskupstwa oraz przez długi okres jedynej metropolii. Arcybiskupi gnieźnieńscy jako prymasi Polski noszą tytuł "legata urodzonego" i posiadają przywilej noszenia stroju kardynalskiego nawet wówczas, gdy nie są kardynałami. Przywilej ten nie dotyczy piuski, która powinna pozostać fioletowa, nie purpurowa. Zarówno abp Józef Glemp, jak i abp Henryk Muszyński, w chwili ingresu przywdziali jednak purpurę. Poprzedni Prymas Polski Józef Kowalczyk pozostał przy swoim stroju biskupim i nie przyjął purpury kardynalskiej.

    Biskupi lwowscy − biskupi diecezjalni, biskupi koadiutorzy i biskupi pomocniczy diecezji a następnie (od 1412) archidiecezji lwowskiej.Stolica Apostolska, Stolica Święta (łac. Sancta Sedes, wł. Santa Sede) – siedziba papieży (także papiestwo, władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca suwerenny podmiot prawa międzynarodowego) mieszcząca się w państwie Watykan, który jest z nią połączony unią personalną i funkcjonalną i nad którym sprawuje ona wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję.

    Funkcja i ranga prymasa Polski w obrębie episkopatu zmieniała się. W przeszłości często byli to faktyczni przywódcy polskiego Kościoła katolickiego, co wynikało z przysługujących im szerokich prerogatyw, wzmocnionych czasem innymi pełnionymi równolegle godnościami kościelnymi. Aktualnie jest to tytuł przede wszystkim honorowy.

    Księstwo Warszawskie (fr. Duché de Varsovie, niem. Herzogtum Warschau) – istniejące w latach 1807–1815, formalnie niepodległe, jednak w rzeczywistości podporządkowane napoleońskiej Francji państwo, było namiastką państwa polskiego. Władcą suwerennym Księstwa był król Królestwa Saksonii, które wchodziło w skład Związku Reńskiego, będącego protektoratem pierwszego Cesarstwa Francuskiego.Archidiakon (gr. arche - pierwszeństwo) – urząd kościelny, który pojawił się pod tą nazwą około IV wieku. Archidiakon był zarządcą diecezji.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 2 Obecny status
  • 3 Prymasi Polski
  • 4 Inne tytuły prymasów w Polsce
  • 5 Zobacz też
  • 6 Przypisy
  • 7 Linki zewnętrzne
  • Historia[]

    W 1417 pierwszym prymasem Polski został ówczesny arcybiskup gnieźnieński Mikołaj Trąba (według Jana Długosza tytuł prymasa nadał mu Sobór w Konstancji). Od tego czasu tytuł ten przysługiwał wszystkim jego następcom na stolicy arcybiskupiej.

    W średniowieczu prymas był najważniejszym biskupem kraju, reprezentującym papieża, przewodniczącym synodom wewnątrzpaństwowym, mianującym archidiakonów, ustalającym granice diecezji i metropolii.

    Papież (Ojciec Święty) (łac. Summus Pontifex, od staroż. Pontifex Maximus; wł. papa, gr. pappas; forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, zwierzchnik Kościoła katolickiego, głowa Stolicy Apostolskiej oraz Suweren Państwa Miasto Watykan. Obecnym papieżem jest Franciszek.Józef Glemp (ur. 18 grudnia 1929 w Inowrocławiu, zm. 23 stycznia 2013 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor obojga praw, biskup diecezjalny warmiński w latach 1979–1981, arcybiskup metropolita gnieźnieński w latach 1981–1992, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1981–2006, prymas Polski w latach 1981–2009, przewodniczący Konferencji Episkopatu Polski w latach 1981–2004, kardynał prezbiter od 1983, od 2006 arcybiskup senior archidiecezji warszawskiej. Kawaler Orderu Orła Białego.

    W okresie I Rzeczypospolitej oraz wczesnorozbiorowym (do 1818), prymasom Polski, z racji dualistycznego charakteru I RP, przysługiwał bardziej rozbudowany tytuł "Prymas Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego".

    Od 1515 dzięki staraniu prymasa Jana Łaskiego z tytułem arcybiskupa, metropolity gnieźnieńskiego związany jest tytuł legatus natus – stałego legata papieskiego.

    Od 1572 prymas był interrexem, tj. głową państwa w czasie wakującej monarchii. Koronował i grzebał królów, udzielał im i ich rodzinom sakramentów, pełnił inne funkcje polityczne. Stał na czele Senatu jako najwyższy senator w państwie.

    Michał Lewicki, ukr. Миха́йло Леви́цький (ur. 16 sierpnia 1774 w Łanczynie, zm. 14 stycznia 1858 w Uniowie) – duchowny katolicki obrządku ukraińskiego, kardynał.Archidiecezja gnieźnieńska - jedna z 14. archidiecezji obrządku łacińskiego w polskim Kościele katolickim, pierwsza metropolia kościelna w Polsce założona w 1000 roku, siedziba prymasów Polski od 1418 roku, legatów papieskich od 1515 roku. Unia personalna aeque principaliter z archidiecezją poznańską (1821-1946) i in persona episcopi z archidiecezją warszawską (1946-1992).

    Od 1749 otrzymali prawo noszenia stroju kardynalskiego.

    W 1795 władze pruskie zakazały używania tytułu prymasa Polski, jednak wobec braku reakcji Stolicy Apostolskiej arcybiskupi gnieźnieńscy zachowali tytulaturę.

    W latach 1821–1946 prymasi Polski jako arcybiskupi gnieźnieńscy byli równocześnie arcybiskupami poznańskimi i rezydowali w Poznaniu, zaś w latach 19461992 warszawskimi i rezydowali w Warszawie. Ta ostatnia okoliczność wiązała się z faktem nadania w 1818 arcybiskupom warszawskim tytułu prymasa Królestwa Polskiego. W ten sposób po odzyskaniu niepodległości przez Polskę powstała niezręczna sytuacja protokolarna: dwóch prymasów w jednym państwie. Ponieważ ani zrzeczenie się godności prymasowskiej przez jednego z jej nosicieli, ani jej odebranie przez Stolicę Apostolską nie wchodziło w grę, dualizm ten utrzymał się aż do 1938, czyli do śmierci ostatniego prymasa Królestwa Polskiego, kard. Aleksandra Kakowskiego. Wówczas arcybiskupem warszawskim mianowany został prymas Polski i arcybiskup poznańsko-gnieźnieński kard. August Hlond, przez co obie godności prymasowskie zostały połączone w jednym ręku, a tytuł prymasa Królestwa Polskiego samoistnie wygasł. Ze względu na wybuch II wojny światowej powstała w ten sposób faktyczna unia personalna między archidiecezjami gnieźnieńską i warszawską zatwierdzona przez Stolicę Apostolską dopiero w 1946.

    Prymas Galicji i Lodomerii (niem. Primas Unserer Königreiche Galizien und Lodomerien) − tytuł ustanowiony bez zgody Stolicy Apostolskiej w 1817 przez cesarza Franciszka I. Tytułem zostali obdarzeni arcybiskupi lwowscy obrządku łacińskiego. W 1848 cesarz Franciszek Józef I przeniósł tytuł na greckokatolickich arcybiskupów lwowskich. Przestał być w użyciu w 1858.Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany), formalnie - Kardynał Świętego Kościoła Rzymskiego (łac. Cardinalis Sanctae Romanae Ecclesiae ), potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu – najwyższa po papieżu godność kościelna w Kościele katolickim. Wszyscy kardynałowie razem tworzą Kolegium Kardynałów.

    W 1992 rozwiązano unię personalną archidiecezji gnieźnieńskiej i warszawskiej, skutkiem czego ówczesny prymas, kard. Józef Glemp przestał pełnić funkcję arcybiskupa metropolity gnieźnieńskiego, pozostając na stolicy warszawskiej. Tytułu prymasa Polski nie otrzymał jednak nowy arcybiskup metropolita gnieźnieński, stan ten jednak od początku określany był jako przejściowy. Kard. Glemp zachował tytuł prymasa, jako pierwszy nie-gnieźnieński arcybiskup. Łączność z Gnieznem symbolizowała odtąd godność kustosza relikwii św. Wojciecha (dotychczas przysługująca arcybiskupom gnieźnieńskim), którą pełnił do zakończenia posługi prymasowskiej. Po jej zakończeniu tytuł prymasowski miał powrócić do Gniezna. W 2006 kard. Glemp przeszedł jako arcybiskup warszawski na emeryturę, decyzją papieża zachował jednak godność prymasa do ukończenia 80. roku życia i jest pierwszym prymasem, który przestał nim być za życia. Dawniej bowiem biskupstwa obsadzane były zwyczajowo dożywotnio, a i po zniesieniu tej zasady, wszyscy następni prymasi w chwili śmierci nosili ten tytuł.

    Józef Kowalczyk (ur. 28 sierpnia 1938 w Jadownikach Mokrych) – polski biskup rzymskokatolicki, nuncjusz apostolski w Polsce w latach 1989–2010, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski od 2010.Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius, Longinus; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – kronikarz, polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.

    W 2009 tytuł prymasa symbolicznie powrócił do Gniezna. Aktualnie godność prymasa przysługuje arcybiskupowi gnieźnieńskiemu i jego następcom na czas pełnienia tej funkcji.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Aleksander Kakowski (ur. 5 lutego 1862 w Dębinach, zm. 30 grudnia 1938 w Warszawie) – polski biskup rzymskokatolicki, arcybiskup metropolita warszawski w latach 1913–1938, prymas Królestwa Polskiego w latach 1925–1938, kardynał prezbiter od 1919. Członek Rady Regencyjnej w latach 1917–1918.
    Poznań (niem. Posen, łac. Posnania, jidysz פּױזן Pojzn) – miasto na prawach powiatu w zachodniej Polsce, położone na Pojezierzu Wielkopolskim, nad Wartą, u ujścia Cybiny. Historyczna stolica Wielkopolski, od 1999 r. siedziba władz województwa wielkopolskiego i powiatu poznańskiego. Miasto jest istotnym węzłem drogowym i kolejowym, funkcjonuje tu również międzynarodowy port lotniczy.
    Wojciech Polak (ur. 19 grudnia 1964 w Inowrocławiu) – polski biskup rzymskokatolicki, doktor nauk teologicznych w dziedzinie teologii moralnej, biskup pomocniczy gnieźnieński w latach 2003–2014, sekretarz generalny Konferencji Episkopatu Polski od 2011, arcybiskup metropolita gnieźnieński i prymas Polski od 2014.
    Sobór w Konstancji – sobór powszechny Kościoła katolickiego zwołany przez pizańskiego antypapieża Jana (XXIII) (później potwierdzony przez papieża Grzegorza XII) na wezwanie Zygmunta Luksemburskiego (wówczas elektora brandenburskiego, króla węgierskiego i niemieckiego, późniejszego Świętego Cesarza Rzymskiego), trwający od 16 listopada 1414 do 22 kwietnia 1418 w Konstancji. Jego głównym celem było zakończenie wielkiej schizmy zachodniej. Kościół katolicki uznaje formalnie tylko te posiedzenia soborowe, które odbyły się po zatwierdzeniu soboru przez Grzegorza XII. Poprzednie posiedzenia pod przewodnictwem Zygmunta Luksemburskiego i antypapieża Jana XXIII nie są uznawane przez Kościół.
    Piuska – mała, okrągła czapeczka, noszona przez duchownych katolickich na szczycie głowy. Zasadniczo purpurowa dla biskupów, różowa dla arcybiskupów nuncjuszy (deseń mora), czerwona dla kardynałów, biała dla papieża. Piuski noszą również niektóre zakony w kolorach określonych przez konstytucje zakonne; dawniej nosili również duchowni diecezjalni. Prawo noszenia piuski mają również opaci klasztorów.
    Mikołaj Trąba herbu Trąby (ur. ok. 1358 w Sandomierzu, zm. 2 grudnia 1422 w Lubicy na Spiszu) – polski duchowny katolicki, notariusz królewski od 1390 roku, podkanclerzy koronny 1403–1412, arcybiskup halicki 1410-1412, arcybiskup gnieźnieński od 1412, pierwszy prymas Polski od 1417. Sprowadził tytuł prymasa dla siebie i swoich następców z soboru w Konstancji. Od roku 1417 każdy Arcybiskup Gnieźnieński jest nazywany Prymasem Polski.
    I Rzeczpospolita – współczesna, umowna nazwa państwa złożonego z Korony Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego, stosowana dla okresu od połowy XV wieku, czyli od stworzenia podstaw demokracji szlacheckiej, poprzez okres istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów do III rozbioru w 1795 roku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.042 sek.