• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Prusy - kraina historyczna

    Przeczytaj także...
    Powiśle (rzadziej Powiśle Gdańskie) – współczesny region geograficzny obejmujący obszary nad dolną Wisłą, na jej wschodnim brzegu. Obszar ten znajduje się na terenie historycznej Pomezanii (sięgającej od Wisły po Pasłękę).Prusowie – ludy bałtyckie zamieszkujące w średniowieczu tereny między Pomorzem, Mazowszem, Litwą a Bałtykiem (wybrzeże Bałtyku między dolną Wisłą a dolnym Niemnem). Obecnie na ich terytorium znajdują się: województwo warmińsko-mazurskie oraz obwód kaliningradzki.
    Królestwo Prus (niem. Königreich Preußen) – oficjalny tytuł państwa prusko-brandenburskiego po 1701, wraz z pozostałymi domenami dynastii Hohenzollernów w latach 1701-1918, od 1871 wchodzące w skład Cesarstwa Niemieckiego. Terytorium Królestwa Prus obejmowało dwie trzecie całego obszaru Cesarstwa Niemieckiego.
    Krainy historyczne dawnych Prus
    Pomorze i Prusy w XII wieku, rozgraniczała je dolna Wisła
    Najstarszy opis ziem pruskich w duńskim kodeksie Liber Census Daniae (ok. 1210-1231 r.)
    Prusy w XIII wieku
    Nowa Mapa Królestwa Prus Johna Carry’ego z 1799. Podział Prus na okręgi po rozbiorach Polski
    Mapa Prus Wschodnich z polskimi nazwami (lata 20. XX wieku).

    Prusy (łac. Borussia, Prutenia, Prussia; niem. Preußen; prus. Prūsa), również Stare Prusyregion historyczny położony pomiędzy dolnym Niemnem a dolną Wisłą.

    Etnografia – dyscyplina naukowa zajmująca się całościowym opisem i analizą kultur ludowych różnych społeczności i grup etnicznych. Jej zakres obejmuje teorię kultury ludowej jak i badanie poszczególnych jej dziedzin i wytworów materialnych. W zależności od tradycji naukowej, pod pojęciem etnografia rozumie się wszystkie nauki etnologiczne, bądź też jedną z tych nauk.Pomezania (pruskie pomedien – "za drzewami") – kraina historyczna w Prusach zamieszkana przez Pomezanów, jedno z plemion pruskich.

    Region Prusy dzieli się na mniejsze krainy. Część z nich sięga korzeniami plemion pruskich, a część z nich ma granice historyczne z czasów państwa krzyżackiego. Istnieją również krainy etnograficzne. Ich obszary nie zawsze się ze sobą pokrywają.

    Krainy plemion pruskich:

    Obwód kaliningradzki (ros. Калининградская область, Kaliningradskaja obłast’) – jednostka administracyjna Federacji Rosyjskiej, rosyjska eksklawa w Europie Środkowej, nad Morzem Bałtyckim.Francuzi – naród romański zamieszkujący głównie Francję (ok. 64 mln), Wielką Brytanię (ok. 100 tys.), Katalonię (ok. 4 tys.) oraz nieliczni w Belgii, Andorze, Luksemburgu, Monako i Szwajcarii. Poza tym Francuzi żyją głównie w swoich byłych koloniach w Afryce oraz w własnych terytoriach zamorskich w Oceanii i na innych kontynentach. Około 10 milionów osób francuskiego pochodzenia mieszka w Stanach Zjednoczonych, a 5 milionów w Kanadzie. Ich ojczystym językiem jest francuski. Większość Francuzów to katolicy (chrystianizacja w II – IV wieku). Dzisiaj wielu potomków byłych imigrantów uważa się za część narodu francuskiego, są to przeważnie osoby pochodzenia afrykańskiego i arabskiego. Pozostają oni obywatelami państwa francuskiego.
  • Sambia
  • Nadrowia
  • Natangia
  • Barcja
  • Warmia
  • Pogezania
  • Pomezania
  • Galindia
  • Sasinia
  • Jaćwież
  • Krainy historyczne:

  • Prusy Górne
  • Prusy Dolne
  • Warmia
  • Ziemia Lubawska
  • Krainy etnograficzne:

  • Mazury
  • Powiśle
  • Litwa Pruska
  • Historia[ | edytuj kod]

    W średniowieczu Prusy zasiedlone były przez lud Prusów i blisko spokrewnionych z nimi Jaćwingów.

    W XIII wieku Prusy zostały podbite przez zakon krzyżacki, a w następnych stuleciach uległy przekształceniom etnicznym: mieszkańcy składali się z ludności napływowej z Niemiec, Polski i Litwy (także w małym stopniu Ślązacy, Czesi, Rusini, Holendrzy, Szwedzi, Duńczycy, Szwajcarzy, Francuzi, Salzburczycy i inni) oraz resztek zasymilowanych autochtonów. Język pruski przetrwał najdłużej do 1627 roku na Sambii.

    II pokój toruński – traktat zawarty w Toruniu 19 października 1466 roku pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim, kończący wojnę trzynastoletnią, trwającą w latach 1454-1466. Papiestwo stojące po stronie Krzyżaków, nie zatwierdziło uchwał zawartego pokoju. Prusy Górne (łac. Hockerlandia, niem. Oberland) – określenie regionu historycznego znajdującego się obecnie w województwie warmińsko-mazurskim, na terenie historycznych Prus. Prusy Górne położone są na zachód od Warmii, na wschód od Powiśla, na południe od Żuław i na północny zachód od Mazur. Czasem określa się je jako Stare Prusy, Kraj Górny, Mazury Zachodnie lub Pogórze.

    Prusy dzieliły dzieje państwa zakonnego: w 1466 (pokój toruński) część zachodnią (Warmia i północne Powiśle) wcielono do Korony, a reszta (Prusy Zakonne, od 1525 Prusy Książęce) stała się jej lennem. W 1701 Fryderyk I uzyskał tytuł króla w Prusach. W 1772 całość weszła w skład monarchii Hohenzollernów (prowincja Prusy Wschodnie). W 1923 Kłajpeda została przyłączona do Litwy, a w 1945 pozostałą część podzielono między Polskę a Rosję (wówczas republikę ZSRR).

    Zakon krzyżacki – pełna nazwa: Zakon Szpitala Najświętszej Maryi Panny Domu Niemieckiego w Jerozolimie (zakon krzyżacki, zakon niemiecki, łac. Ordo fratrum domus hospitalis Sanctae Mariae Theutonicorum in Jerusalem, Ordo Theutonicus, OT, niem. Orden der Brüder vom Deutschen Haus Sankt Mariens in Jerusalem, Deutscher Orden, DO) – zakon rycerski, jeden z trzech największych, obok joannitów i templariuszy, które powstały na fali krucjat w XI i XII wieku. Sprowadzony, by zapewnić bezpieczeństwo ewangelizacji Prusów, opanował militarnie obszary późniejszych Prus Wschodnich oraz dzisiejszej Łotwy i Estonii tworząc z tych ziem formację państwową Prusy Zakonne. Zakon podbił także niektóre ziemie Polski i Litwy.Państwo zakonu krzyżackiego [w Prusach] (niem. Deutschordensland in Preußen albo Deutschordensstaat in Preußen) – suwerenne państwo niemieckiego zakonu krzyżackiego założone około 1226 roku. Państwo zakonne było państwem, które przez setki lat obejmowało nie tylko ziemie Prusów, ale także Łotwę i Estonię. Na mocy postanowień II pokoju toruńskiego z 1466 roku Zakon oddał Polsce Pomorze Gdańskie, ziemię chełmińską i michałowską, a także Warmię i stolicę Malbork, które nazwano Prusami Królewskimi, a pozostałe pod władzą krzyżacką ziemie określano odtąd jako Prusy Zakonne.

    Współczesność[ | edytuj kod]

    Obecnie znajduje się w granicach 3 państw: Polski, w województwach: głównie w warmińsko-mazurskim oraz częściowo pomorskim i kujawsko-pomorskim (1 600 000 mieszk., 24 000 km²), Rosji: cały obwód kaliningradzki (900 000 mieszk., 15 000 km²) oraz częściowo Litwy (200 000 mieszk., 2000 km²).

    Holendrzy – naród germański zamieszkujący głównie Holandię (około 16 mln), a także USA (ok. 5 mln osób pochodzenia holenderskiego), Kanadę (około 900 tys.) oraz Niemcy i holenderskie posiadłości na Morzu Karaibskim. W Południowej Afryce mieszka około 5 milionów Afrykanerów, którzy są w dużej mierze potomkami holenderskich osadników.Fryderyk I Hohenzollern (ur. 11 lipca 1657 w Królewcu, zm. 25 lutego 1713 w Berlinie) – od 1688 roku elektor Brandenburgii (jako Fryderyk III) z dynastii Hohenzollernów, od 1701 roku pierwszy pruski król, jako "König in Preußen" (nieuznawany przez Rzeczpospolitą).

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Prusowie
  • tzw. Powiśle
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Tak np. w traktacie w Tylży, dla odróżnienia od państwa pruskiego

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Mapa „Prussae accurate descripta a Casparo Henneberg”, 1643
  • Ostpreussische Landschaften
  • Ostpreussische Kreisstädte
  • Kolorowa mapa Prus Wschodnich
  • Mapa drogowa Prus Wschodnich z 1939
  • Zmiany granic Prus pomiędzy 1914 a 1945 rokiem
  • Mapa węzłów i linii kolejowych w latach 1945/46
  • Pierwotna oraz obecna granica pomiędzy ZSRR a Polską w latach 1945/1946
  • Galindia – jedna z krain leżących w południowej części Prus, zamieszkana przez plemię Galindów, przetrzebione w walkach z Polakami tak bardzo, że w czasie podboju krzyżackiego była prawie bezludna, a resztki Galindów zostały zasymilowane przez Mazurów. Zagłada Galindii nastąpiła po najeździe Polaków i Jaćwingów. Ci ostatni najechali Galindię dowiedziawszy się o spustoszeniu jej przez wojska polskie, zagarnęli ocalały dobytek, konie, bydło, zabili starców, biorąc do niewoli kobiety i dzieci.Województwo pomorskie – jednostka podziału administracyjnego Polski, jedno z 16 województw, położone w północnej Polsce. Siedzibą władz województwa jest Gdańsk. Obejmuje obszar o powierzchni 18 310,34 km².




    Warto wiedzieć że... beta

    Ziemia lubawska – kraina historyczna ściśle związana z dziejami Ziemi chełmińskiej, jak również historycznych Prus.
    Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.
    Jaćwingowie lub Jaćwięgowie – wymarły w XVI wieku lud bałtycki, blisko spokrewniony z Prusami i Litwinami (czasem uważany za jedno z plemion pruskich), zamieszkujący Jaćwież (Sudowię). Posługiwali się językiem jaćwińskim (jaćwieskim) lub dialektem języka pruskiego.
    Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.
    Liber Census Daniae (pol. Księga podatkowa ziem podległych Królowi Danii, duń. Kong Valdemars Jordebog) – zbiór dokumentów powstałych za panowania duńskiego króla Waldemara II Zwycięskiego (1202–1241) zawierających spis ziem, miast i ludności podległych jego panowaniu. Dokumenty powstały w celach skarbowych. Oryginalny rękopis znajduje się w Duńskim Archiwum Narodowym (Rigsarkivet) w Kopenhadze.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Traktaty tylżyckie, pokój w Tylży – dwa porozumienia zawarte przez I Cesarstwo Francuskie z Imperium Rosyjskim i królestwem Prus w 1807.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.