• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Protoceratops



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Welociraptor (Velociraptor) – rodzaj niewielkich teropodów z rodziny dromeozaurów (Dromaeosauridae). Velociraptor był dwunożnym drapieżnikiem zamieszkującym tereny dzisiejszej Mongolii pod koniec okresu kredy 83 do 70 milionów lat temu. Obecnie wyróżniane są tylko dwa gatunki należące do tego rodzaju – Velociraptor mongoliensis i V. osmolskae.Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.
    Historia odkryć[ | edytuj kod]
    Słynne "walczące dinozaury"
    Rekonstrukcja sceny

    Pierwsze szczątki protoceratopsa zostały znalezione przez fotografa J.B. Shackelforda podczas ekspedycji na pustynię Gobi, mającą na celu znalezienie szczątków praludzkich. Wprawdzie podczas tej wyprawy nie znaleziono żadnych szczątków ludzkich, ale za to odkryto liczne szczątki protoceratopsów oraz teropodów – owiraptorów i welociraptorów. Odkrycie protoceratopsa rzuciło światło na pochodzenie późniejszych, znacznie większych gatunków ceratopsów.

    Gobiosuchus – rodzaj niewielkiego krokodylomorfa z rodziny Gobiosuchidae żyjącego w późnej kredzie na terenach Azji. Gatunek typowy, G. kielanae, został opisany w 1972 roku przez Halszkę Osmólską w oparciu o czaszkę i niekompletny szkielet pozaczaszkowy (ZPAL MgR-II/67) odkryte w datowanych na wczesny kampan osadach formacji Dżadochta na terenie pustyni Gobi w Mongolii. W 1983 roku Michaił Jefimow opisał odkrytą w formacji Barun Goyot czaszkę jako należącą do gatunku G. parvus, jednak możliwe, że reprezentuje ona G. kielanae. Gobiosuchus był niewielkim, mierzącym około 60 cm długości, w pełni opancerzonym długoszyim i długonogim krokodylomorfem lądowym. Miał niewielkie, ciasno ułożone zęby, co sugeruje, że żywił się małą zdobyczą, taką jak bezkręgowce i nieduże kręgowce. Gardło było wąskie, co wskazuje, iż każde większe pożywienie musiało zostać pokawałkowane przed połknięciem. Szyja jest tej samej długości co czaszka, co stanowi cechę nietypową wśród Crocodyliformes, jednak jej ruchomość ograniczały wydłużone żebra szyjne oraz rzędy pokrywających ją osteoderm. Długość kończyn przednich stanowi około 75% długości kończyn tylnych. Ogon był prawdopodobnie równie długi jak reszta ciała, podobnie jak u protozucha i bardziej prymitywnych krokodylomorfów, jednak z powodu niekompletności materiału kopalnego pozostaje to hipotezą. Najbliższym krewnym Gobiosuchus jest prawdopodobnie Zaraasuchus – również żyjący w późnej kredzie na obecnych terenach pustyni Gobi – z którym łączy go wiele synapomorfii. Te dwa rodzaje tworzą klad Gobiosuchidae.Teresa Maryańska (ur. w 1937 w Warszawie) – polska paleontolog, doktor habilitowany, specjalizująca się w badaniach dinozaurów.

    W 1922 Roy Chapman Andrews odkrył na pustyni Gobi pierwsze znane jaja dinozaura. Każde jajo miało średnio 20,32 cm. Ze względu na to, że jaja znaleziono w pobliżu szkieletów dorosłych protoceratopsów, uznano je za należące do tego rodzaju. Obok znaleziono też zgniecioną czaszkę, należącą do niewielkiego nieznanego wcześniej nauce teropoda. Uznano, że to szczątki rabusia jaj, który został zabity przez matkę pilnującą gniazda. Został on nazwany owiraptorem (Oviraptor philoceratops, czyli złodziej jaj lubiący ceratopsy). Badania embrionów w jajach przeprowadzone w 1993 dowiodły, że jaja te nie należały do protoceratopsa, tylko do owiraptora.

    Oczodół (łac. orbita) – jama kostna pomiędzy mózgoczaszką a twarzoczaszką, w której umieszczona jest gałka oczna. Występuje parzyście. Oczodół ma kształt stożka, którego podstawę tworzy wejście do oczodołu. U góry wejście do oczodołu ogranicza brzeg nadoczodołowy kości czołowej, u dołu-szczęka i kość jarzmowa, tworząc brzeg podoczodołowy, ponadto budują go kość łzowa, sitowa, klinowa oraz podniebienna. Oczodół ograniczają cztery ściany: górna (sklepienie), przyśrodkowa, boczna i dolna (dno). W odcinku przednio-bocznym sklepienia oczodołu znajduje się dół gruczołu łzowego. W pobliżu wejścia do oczodołu na ścianie przyśrodkowej leży dół woreczka łzowego, przechodzi on ku dołowi w kanał nosowo-łzowy. W obrębie oczodołu znajduje się kanał nerwu wzrokowego, przez który przechodzi nerw wzrokowy wraz z tętnicą oczną, ponadto w oczodole znaleźć można szczelinę oczodołową górną przez którą przebiega nerw czołowy, nerw nadoczodołowy, nerw nosowo-rzęskowy, nerw okoruchowy, nerw bloczkowy, nerw odwodzący i żyła oczna górna, a także szczelina oczodołowa dolna, której zawartość stanowią nerw podoczodołowy, nerw jarzmowy, tętnica podoczodołowa i żyła oczna dolna.Filogeneza (gr. φυλη – gatunek, ród i γενεσις – pochodzenie) – droga rozwoju rodowego, pochodzenie i zmiany ewolucyjne grupy organizmów, zwykle gatunków. Termin wprowadzony w 1866 roku przez Ernsta Haeckla w Generelle Morphologie der Organismen.

    W 1971 na pustyni Gobi znaleziono splecione szczątki welociraptora i protoceratopsa, które padły w trakcie walki. Oba zwierzęta odniosły ciężkie rany i zginęły w czasie burzy piaskowej lub zostały pokryte osypującą się wydmą. W popularnonaukowym programie pt. Dinozaury zabójcy (The Truth About Killer Dinosaurs) produkcji BBC zasymulowano starcie welociraptora z protoceratopsem. Ustalono, że szpon drapieżnika nie był w stanie wypruć wnętrzności protoceratopsa, a tylko przekłuć skórę.

    Dymorfizm płciowy, dwupostaciowość – rodzaj dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii samicy i samca jednego gatunku. Zjawisko to jest widoczne u wielu grup zwierząt, np.:Ceratopsy (Ceratopsia) – grupa dinozaurów ptasiomiednicznych, której nazwa oznacza „rogate oblicza”. W pełni rozwinęły się w kredzie na terenach współczesnej Ameryki Północnej i Azji, jednak ich najstarsi przedstawiciele żyli już w jurze. Wcześni przedstawiciele tego kladu, tacy jak psitakozaur, byli niewielcy i dwunożni. Później rozwinęły się wielkie, słynne czworonożne formy, jak Triceratops czy centrozaur, mające rogi i rogowe kryzy wokół karku. Niegdyś twierdzono, że owe kryzy służyły wyłącznie do ochrony karku przed ugryzieniami drapieżników. Dzisiaj wiadomo, że większość kryz miała duże otwory, przez co nie były one zbyt skuteczne w tej roli. Mogły one służyć do termoregulacji, popisów godowych lub odstraszania napastników. Ceratopsy obejmowały bardzo zróżnicowane dinozaury od niewielkich mniej więcej metrowych i ważących ok. 23 kg form aż po wielkie, osiągające ponad sześć metrów długości i 5 t formy, Najsłynniejszym przedstawicielem tej grupy jest Triceratops. Większość jej członków ma w nazwie człon „ceratops”, jednak istnieją wyjątki od tej reguły (np. psitakozaur). Jednym z najwcześniejszym opisanych przedstawicieli Ceratopsia był Ceratops, który użyczył jej nazwy. Jednak obecnie uważa się go za nomen dubium z powodu nieobecności u niego jakichkolwiek cech mogących odróżnić go od innych ceratopsów.

    W 1975 roku polskie paleontolożki Teresa Maryańska i Halszka Osmólska opisały nowy gatunek protoceratopsa – P. kozlowskii. Jednak został on opisany na podstawie niekompletnych szczątków, należących do młodego osobnika i obecnie jest uważany za synonim Bagaceratops rozhdestvenskyi. W 2001 w formacji Bayan Mandahu znaleziono szczątki nowego gatunku protoceratopsa, P. hellenikorhinus.

    Serendipaceratops – rodzaj dinozaura ptasiomiednicznego o niepewnej pozycji systematycznej, żyjącego w okresie wczesnej kredy (ok. 116-115 mln lat temu) na terenach dzisiejszej Australii. Nazwa rodzajowa pochodzi od angielskiego słowa Serendip, oznaczającego m.in. Sri Lankę, ale także program SETI oraz dokonywanie odkryć przypadkiem (serendipity). Gatunek typowy S. arthurcclarkei otrzymał swą nazwę od Arthura C. Clarke’a, autora książek o tematyce science fiction. Halszka Osmólska (ur. 15 września 1930 w Poznaniu, zm. 31 marca 2008) – polska paleontolog, profesor, specjalizująca się w badaniach dinozaurów i pierwotnych krokodyli.

    Klasyfikacja[ | edytuj kod]

    Od nazwy Protoceratops pochodzi także nazwa rodziny, do której on należy – Protoceratopsidae. Należą do niej ceratopsy bardziej zaawansowane od psitakozaurów, ale mniej zaawansowane od przedstawicieli rodziny Ceratopsidae. Członkowie tej rodziny ogólnie wyglądem przypominają Ceratopsidae, ale nie mają dobrze widocznych rogów, a ich kończyny mają inne proporcje. Według definicji filogenetycznej przedstawionej w 1998 roku przez Paula Sereno do Protoceratopsidae należą zwierzęta bliżej spokrewnione z protoceratopsem niż z triceratopsem. Tradycyjnie oprócz protoceratopsa zalicza się do niej rodzaje Bagaceratops, Breviceratops, Graciliceratops, Lamaceratops, Magnirostris, Platyceratops i Serendipaceratops, jednak nie wszyscy uczeni są zgodni co do przynależności tych rodzajów do Protoceratopsidae.

    Paul Sereno (ur. 11 października 1957 w Aurorze w stanie Illinois w Stanach Zjednoczonych) – amerykański paleontolog, wykładowca w University of Chicago, współpracownik National Geographic. Jego specjalnością są dinozaury – odkrył i opisał wiele nowych rodzajów, m.in.: afrowenatora, deltadroma, jobarię, suchomima i eoraptora – jednego z dwóch najwcześniejszych znanych dinozaurów. Podczas wykopalisk prowadzonych w północnej Afryce, m.in. w Nigrze, odnalazł niemal kompletny szkielet sarkozucha i pierwszą dobrze zachowaną czaszkę karcharodontozaura, na podstawie której opisał nowy gatunek – Carcharodontosaurus iguidensis. 14 sierpnia 2008 ogłoszono, że w październiku 2000 Sereno odnalazł na Saharze duże cmentarzysko, które wraz z archeologami badał przez osiem lat. Prowadził również prace w Ameryce Południowej.Protoceratopsy (Protoceratopsidae) – rodzina ceratopsów, której nazwa oznacza „pierwsze rogate oblicza”. Pochodzi ona od nazwy najbardziej znanego jej przedstawiciela – protoceratopsa i jest fałszywa, gdyż są znane jeszcze starsze i prymitywniejsze ceratopsy. Ogólnie wyglądem przypominały przedstawicieli Ceratopsidae, ale były mniejsze i prymitywniejsze. Jak na razie przedstawiciele tej grupy znani są tylko z Azji.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Owiraptor (Oviraptor philoceratops) to niewielki teropod, którego nazwa oznacza ,,złodziej jaj lubiący ceratopsy". Jego nazwa pochodzi od tego, że pierwszą skamieniałość tego dinozaura – zmiażdżoną czaszkę, znaleziono obok rzekomych jaj protoceratopsa. Z tego powodu uznano, że owiraptor kradł jaja protoceratopsa i został zabity przez matkę broniącą gniazda. Dopiero późniejsze odkrycia szkieletów przedstawicieli rodziny Oviraptoridae wysiadujących gniazda i badania struktury rzekomych jaj protoceratopsa wykazały, że jaja odkrywane wraz ze skamieniałościami owiraptorów należały do nich, a nie do protoceratopsów. Owiraptor żył na terenach dzisiejszej Mongolii w późnej kredzie ok. 80-70 mln lat temu. Jego szczątki znalazł paleontolog Roy Chapman Andrews, a opisał Henry Fairfield Osborn w 1924.
    Citipati – rodzaj niewielkiego teropoda z grupy owiraptorozaurów, występującego pod koniec kredy, ok. 82-78 mln lat temu, na terenach współczesnej Mongolii.
    Inkubacja jaj – termin odnoszący się do procesu, w którym określone zwierzęta jajorodne (składające jaja) lęgną jaja i do procesu rozwoju zarodka w jaju. Najważniejszym czynnikiem inkubacji jest stała temperatura wymagana do jej przebiegu w określonym przedziale czasu. Specyficzna sytuacja występująca u ptaków i niektórych innych grup organizmów, w której ma miejsce czynność lub tendencja behawioralna siedzenia na jajach nazywana jest wysiadywaniem. Większość nieśnych ras drobiu jest pod tym względem sztucznie selekcjonowanych, by zwiększyć produkcję jaj.
    Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny rodzaju. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.
    Magnirostris to niewielki ceratops, którego szczątki odkryto w datowanych na późny kampan osadach Bayan Mandahu na terenach Mongolii Wewnętrznej w Chinach (Azja). Znany wyłącznie z prawie kompletnej czaszki pozbawionej jednak kryzy odkrytej przez uczestników projektu chińsko-kanadyjskich dinozaurów. Najbardziej charakterystyczną cechą tego dinozaura jest mocno rozwinięta kość rostralna, tworząca duży dziób do którego odnosi się nazwa rodzajowa Magnirostris. Pochodzi ona od łacińskich słów magnus wielki i rostrum - dziób, tymczasem epitet gatunkowy (dodsoni) honoruje Petera Dodsona - amerykańskiego paleontologa, który opisał między innymi awaceratopsa. Na kościach nosowych występuje dobrze rozwinięty grzebień. Widać także zaczątki rogów nadoczodołowych, które mogą okazać się jednak uszkodzeniami skamieliny. Być może Magnirostris jest naprawdę młodszym synonimem bagaceratopsa Podobnie jak inne ceratopsy Magnirostris był roślinożercą, który do swojej diety mógł włączać paprocie, sagowce i igły drzew iglastych.
    Dinozaury (Dinosauria – z stgr. δεινός deinos – straszny, potężny + σαῦρος sauros – jaszczur) – grupa archozaurów (gadów naczelnych), które zdominowały ziemskie ekosystemy na ponad 160 mln lat, pojawiając się w środkowym triasie. Pod koniec okresu kredy, około 65,5 mln lat temu, katastrofalne wymieranie skończyło ich dominację na lądzie na wszystkich kontynentach. Jedna grupa dinozaurów przeżyła do dnia dzisiejszego: większość taksonomów uważa, że współczesne ptaki są dinozaurami z grupy teropodów. Dinosauria obejmuje dwa rzędy: Saurischia (gadziomiedniczne) oraz Ornithischia (ptasiomiedniczne).
    Gryf – mityczne zwierzę przedstawiane najczęściej z ciałem lwa oraz z głową i skrzydłami orła. Niektóre źródła dodają jeszcze uszy dzikiego osła. Na początku gryf pojawia się w sztuce, znacznie później w literaturze, widać także znaczne różnice pomiędzy opisami gryfa a jego obrazowaniem. Najstarsze przedstawienia pochodzą ze starożytnej Mezopotamii z ok. 3000 r. p.n.e., równocześnie motyw pojawił się w Egipcie. Do Europy dotarł ok. 1600 r. p.n.e. poprzez wyspy Kretę i Cypr. Pierwsza wzmianka pisana o gryfach pochodzi z ok. V w. p.n.e.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.046 sek.