• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Program Sojuz



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Salut 6 EP-10 (kod wywoławczy «Днепр» - Dniepr) – dziesiąta krótkotrwała misja na Saluta 6. Szesnasty udany załogowy lot kosmiczny na tę stację.Język rosyjski (ros. русский язык, russkij jazyk; dawniej też: język wielkoruski) – język należący do grupy języków wschodniosłowiańskich, posługuje się nim jako pierwszym językiem około 145 mln ludzi, ogółem (według różnych źródeł) 250-300 mln. Jest językiem urzędowym w Rosji, Kirgistanie i na Białorusi, natomiast w Kazachstanie jest językiem oficjalnym oraz jest jednym z pięciu języków oficjalnych a jednocześnie jednym z sześciu języków konferencyjnych Organizacji Narodów Zjednoczonych. Posługuje się pismem zwanym grażdanką, graficzną odmianą cyrylicy powstałą na skutek jej upraszczania.
    Rakieta nośna Sojuz przygotowana na start z kosmodromu Bajkonur
    Sojuz 19 w locie

    Sojuz (ros. Союз, „związek”) – seria radzieckich oraz rosyjskich pojazdów kosmicznych. Program zapoczątkowano we wczesnych latach sześćdziesiątych jako część radzieckiego programu lądowania na Księżycu. Do programu zalicza się zarówno kapsuła jak i rakieta nośna, obie pod nazwą „Sojuz”. Należy przy tym zaznaczyć, że nazwa Program Sojuz ściśle rzecz biorąc odnosi się jedynie do pierwszych lotów kapsuł, mających na celu przygotowanie do lotów na Księżyc. Od misji Sojuz 11 loty realizowano w ramach innych programów – Ałmaz, Salut, Mir i ISS.

    Osłona termiczna – element statku kosmicznego montowany w celu ochrony urządzeń i załogi przed wysoką temperaturą.Atlantis – czwarty wahadłowiec NASA, który odbył lot kosmiczny. Był on jednym z pięciu zbudowanych w USA orbiterów wielorazowego użytku przeznaczonych do transportu ludzi oraz sprzętu na orbitę oraz z powrotem.

    Z lądowania na Księżycu zrezygnowano, kiedy piętrzące się problemy techniczne uczyniły oczywistym fakt, że Amerykanie dotrą na niego pierwsi. Sojuz przetrwał jednak koniec radzieckich marzeń o Księżycu i rozwinął się w serię cywilnych i wojskowych pojazdów, wykorzystywanych głównie wspólnie ze stacjami kosmicznymi.

    Mir (ros. Мир, pol. pokój) – zbudowana przez Związek Radziecki załogowa stacja orbitalna, która od wystrzelenia jej pierwszego modułu w 1986, do jej kontrolowanej deorbitacji w 2001, okrążała Ziemię poruszając się po niskiej orbicie okołoziemskiej. W pierwszych latach swojego istnienia Mir był używany tylko przez ZSRR i współpracujące z nim państwa w ramach programu Interkosmos. Po rozpadzie ZSRR na stację zaczęli latać również astronauci innych narodowości, w tym ze Stanów Zjednoczonych.Gujańskie Centrum Kosmiczne (franc. Centre Spatial Guyanais) – francusko-europejski kosmodrom położony w pobliżu Kourou w Gujanie Francuskiej.

    Kapsuła[ | edytuj kod]

     Osobny artykuł: Sojuz (pojazd kosmiczny).

    Kapsuły Sojuz są produkowane od prawie 50 lat – w tym czasie zbudowano ponad 240 pojazdów. Sojuzy okazały się najbardziej długowiecznym załogowym pojazdem kosmicznym w historii. Długowieczność zawdzięczają między innymi łatwości modyfikacji, modernizacji i przystosowywania do różnorodnych misji.

    Sojuz-FG – rosyjska rakieta nośna wynosząca załogowe statki Sojuz i bezzałogowe Progress do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Używana również z członem Fregat jako stopniem końcowym.Księżyc (łac. Luna, gr. Σελήνη Selḗnē; pol. fraz. „Srebrny Glob”, „srebrny glob”; pol. przest. gw. poet. „miesiąc”; pol. przest. poet. „luna”) – jedyny naturalny satelita Ziemi (nie licząc tzw. księżyców Kordylewskiego, które są obiektami pyłowymi i przez niektórych badaczy uważane za obiekty przejściowe). Jest piątym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym. Przeciętna odległość od środka Ziemi do środka Księżyca to 384 403 km, co stanowi mniej więcej trzydziestokrotność średnicy ziemskiej. Średnica Księżyca wynosi 3474 km, nieco więcej niż 1/4 średnicy Ziemi. Oznacza to, że objętość Księżyca wynosi około 1/50 objętości kuli ziemskiej. Przyspieszenie grawitacyjne na jego powierzchni jest blisko 6 razy słabsze niż na Ziemi. Księżyc wykonuje pełny obieg wokół Ziemi w ciągu 27,3 dnia (tzw. miesiąc syderyczny), a okresowe zmiany w geometrii układu Ziemia-Księżyc-Słońce powodują występowanie powtarzających się w cyklu 29,5-dniowym (tzw. miesiąc synodyczny) faz Księżyca.

    Podstawowym założeniem konstrukcyjnym była minimalizacja całkowitej masy pojazdu. W tym celu postanowiono przede wszystkim zmniejszyć do minimum masę lądownika pojazdu. Cel osiągnięto dwutorowo. Po pierwsze, wszystkie systemy niepotrzebne w fazie wchodzenia w atmosferę i lądowania umieszczono w osobnym, odrzucanym module mieszkalnym, połączonym z modułem lądownika włazem. Każdy kilogram masy oszczędzony w ten sposób odejmuje nawet dwa kilogramy od ogólnej masy pojazdu – moduł mieszkalny nie musi być chroniony przez ciężką osłonę termiczną ani wyposażony w spadochrony hamujące. Po drugie, lądownik miał mieć kształt o najlepszym stosunku powierzchni do objętości – kula lub kształt możliwie zbliżony do kuli. Ostatecznie zdecydowano się na półkulę zakończoną stożkiem, który łączył ją z półkulistą osłoną termiczną.

    Sojuz 11A511U – rosyjska rakieta nośna konstrukcji radzieckiej, powstała bezpośrednio z rakiety balistycznej R-7. Jedna z najdłużej używanych rakiet kosmicznych na świecie, tzw. „koń pociągowy”, najpierw radzieckiego, a potem rosyjskiego programu kosmicznego. Rakiety tego typu wznosiły się ponad 750 razy – najwięcej pośród rakiet kosmicznych na świecie, dając jej status najbardziej niezawodnej. Używana w lotach załogowych Sojuz, Sojuz-Apollo, wojskowych misjach Jantar i Zenit, oraz w lotach do ISS (wynosi na orbitę automatyczne statki Progress).Międzynarodowa Stacja Kosmiczna, MSK (ang. International Space Station, ISS; ros. Международная Космическая Станция, МКС; trb.: Mieżdunarodnaja Kosmiczeskaja Stancyja, MKS) – pierwsza stacja kosmiczna wybudowana z założenia przy współudziale wielu krajów. Składa się obecnie z 15 głównych modułów (docelowo ma ich liczyć 16) i umożliwia jednoczesne przebywanie sześciu członków stałej załogi (trzech do roku 2009). Pierwsze moduły stacji zostały wyniesione na orbitę i połączone ze sobą w 1998 roku. Pierwsza stała załoga zamieszkała na niej w roku 2000. Źródłem zasilania ISS są baterie słoneczne, transportem ludzi i materiałów do 19 lipca 2011 zajmowały się amerykańskie wahadłowce programu STS (od lutego 2003 do 26 lipca 2005 wstrzymane z powodu katastrofy Columbii) oraz rosyjskie statki kosmiczne Sojuz i Progress.

    Rezultatem był wyjątkowo udany pojazd. Amerykańska kapsuła Apollo, przy masie 5000 kg dawała załodze 6 metrów sześciennych przestrzeni życiowej. Oprócz kapsuły pojazd posiadał także moduł serwisowy, zapewniający pojazdowi m.in. napęd, zasilanie i łączność, dodający 1800 kg do całkowitej masy pojazdu podczas misji wokółksiężycowej. Sojuz zapewniał załodze podczas takiej samej misji 9 metrów sześciennych przestrzeni życiowej, śluzę powietrzną i moduł serwisowy – o łącznej masie równej masie samej kapsuły Apollo, bez modułu serwisowego. Niemniej to porównanie nie uwzględnia modułu księżycowego lub możliwych do zastosowania w jego miejsce dodatkowych rozwiązań.

    Sojuz 1 (kod wywoławczy Рубин – „Rubin”) to misja kosmiczna ZSRR, pierwsza z serii Sojuz. Zakończona katastrofą, w której zginął pilot, kosmonauta Władimir Komarow.Program Zond (ros. Зонд - "sonda") - nazwa, pod którą odbywały się loty w ramach dwóch różnych programów radzieckich bezzałogowych lotów kosmicznych.

    Generacje kapsuł[ | edytuj kod]

    Kapsuły Sojuz przeszły w swojej historii wiele modyfikacji – można je podzielić na kilka generacji. Sojuzy o numerach od 1 do 11 (1967–1971) były generacją pierwszą – przenosiły trzyosobową załogę bez skafandrów kosmicznych. Miały charakterystycznie wygięte panele słoneczne i korzystały z systemu automatycznego dokowania Igła, wymagającego korzystania z anten radarowych. Do generacji tej zaliczały się zarówno oryginalne kapsuły Sojuz, jak i kapsuły przystosowane do dokowania ze stacjami orbitalnymi programu Salut. Pierwszych 9 egzemplarzy tej generacji nie było wyposażonych w wewnętrzną śluzę i przejście załogi na pokład stacji wiązało się z odbyciem spaceru kosmicznego.

    Międzykontynentalna rakieta balistyczna – rakietowy pocisk balistyczny międzykontynentalnego zasięgu, dla którego mierzona w linii prostej po powierzchni Ziemi maksymalna odległość pomiędzy punktem startu a celem przekracza 5500 km. Kategoria ta związana jest z najpowszechniej na świecie przyjętym amerykańskim podziałem pocisków balistycznych według ich zasięgu.Polot 2 – radziecki satelita technologiczny programu Polot, prototyp orbitalnej broni antysatelitarnej. Zadaniem prototypu było sprawdzenie systemów kontroli położenia i napędu.

    Druga generacja, obejmująca pojazdy od numeru 12 do 40 (1973–1981), służyła wyłącznie do transportu załóg na stację kosmiczną. Pojazdy były pozbawione baterii słonecznych, korzystały zamiast tego z akumulatorów. Załoga, dwuosobowa, przez cały lot miała na sobie skafandry kosmiczne.

    Trzecią generację stanowiły pojazdy klasy Sojuz-T (1976–1986). Wykorzystywały nowo zaprojektowane, płaskie panele słoneczne i ponownie mogły przewozić trzyosobową załogę, w skafandrach. Pojazd wykorzystany w programie Sojuz-Apollo był prototypem trzeciej generacji Sojuzów.

    Sojuz MS-01 – misja załogowa statku Sojuz do Międzynarodowej Stacji Kosmicznej. Start nastąpił 7 lipca 2016 r. o 1:36 UTC (3:36 czasu warszawskiego), lądowanie planowane jest w połowie listopada 2016 r. Był to pierwszy lot nowej wersji statku Sojuza, nazwanej Sojuz MS, i 130. lot ogółem kapsuły z serii Sojuz.Saturn V – wielostopniowa rakieta kosmiczna jednokrotnego użytku na paliwo ciekłe, wykorzystywana przez NASA w programach załogowych lotów kosmicznych Apollo i Skylab. Była to największa z rakiet należących do rodziny Saturn. Została zaprojektowana przez zespół pod kierownictwem Wernhera von Brauna i Artura Rudolpha w instytucie Marshall Space Flight Center przy udziale firm Boeing, North American Aviation, Douglas Aircraft Company oraz IBM.

    Sojuz-TM stanowił czwartą generację pojazdu (1986–2003) i był wykorzystywany głównie do transportowania załóg na stację Mir. Wyposażono je w nowy system automatycznego dokowania, Kurs.

    Sojuz-TMA (2003–2012) i jego ulepszona wersja Sojuz-TMA-M (2010–2016) to projekty opracowane jako transport dla załogi i kapsuły ratunkowe Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS). Wyposażone w nowe wyświetlacze komputerów pokładowych, nowe spadochrony i wiele drobnych usprawnień.

    Sojuz-MS (od 2016) to prawdopodobnie ostatnia wersja pojazdu, jest przeznaczona do obsługi ISS. Pierwszy lot (Sojuz MS-01) odbył się w lipcu 2016 r.

    Igła (ros. Игла) – radiowy system zbliżania używany przez ZSRR w pierwszych pojazdach kosmicznych Sojuz, TKS (prawdopodobnie) i Progress w celu automatycznego cumowania do stacji kosmicznych programu Salut. Prototypy systemu powstały już w 1965. Pierwsze użycie Igły odbyło się podczas bezzałogowych testów pojazdów Sojuz. System używany był w latach 1967-1986.Sojuz 11 (kod wywoławczy Янтарь - Jantar) – radziecka misja kosmiczna, druga planowana wizyta na pierwszej stacji kosmicznej świata, Salut 1. Pojazd, z kosmonautami Wołkowem, Dobrowolskim i Pacajewem na pokładzie, wystrzelono z kazachskiego kosmodromu Bajkonur 6 czerwca 1971. Załoga przebywała na stacji 22 dni, lecz podczas powrotu na Ziemię, 29 czerwca 1971, wszyscy trzej członkowie załogi zginęli.

    Modyfikacje i pochodne[ | edytuj kod]

    Kapsuła Sojuz stanowiła podstawę dla wielu pojazdów, z których wiele nigdy nie weszło do służby. Kapsuła w swoim najwcześniejszym kształcie miała w założeniu być w stanie odbyć podróż na Księżyc bez konieczności wykorzystania ogromnej rakiety nośnej, takiej jak Saturn V czy radziecka N1, wykonując zamiast tego serię manewrów dokowania z pozostawionymi uprzednio na orbicie górnymi stopniami rakiety nośnej Sojuz i wykorzystując ich paliwo do rozpędzenia się. Innym programem rozwojowym był pojazd Zond, który miał pozwolić dwóm kosmonautom na wykonanie przelotu wokółksiężycowego. Planowano także kilka wariantów wojskowych – włącznie z „niszczycielami”, ale nigdy nie zrealizowano tych projektów.

    Sojuz 12 (kod wywoławczy Урал - Ural) stanowił lot próbny nowej, przekonstruowanej wersji kapsuły Sojuz, mającej zapewnić załodze większe bezpieczeństwo po tragedii załogi Sojuza 11. Załogę kapsuły ograniczono do dwóch kosmonautów, którzy podczas startu, lądowania i innych potencjalnie niebezpiecznych manewrów, takich jak dokowanie, zakładali kombinezony kosmiczne.STS-135 – ostatnia misja promu kosmicznego Atlantis, a także całego programu STS. Misja trwała od 8 do 21 lipca 2011 roku.
  • Sojuz P i Sojuz PPK – warianty „myśliwskie”, których zadaniem była inspekcja i ewentualne niszczenie wrogich satelitów – projekty zarzucono, gdy ZSRR udanie przetestował bezzałogowe satelity-niszczyciele Polot 1 i Polot 2.
  • Sojuz R – pojazd rozpoznawczo-dowódczy, składający się z dwóch pojazdów Sojuz: części pozostającej stale na orbicie, zbudowanej na podstawie Sojuza, w którym moduł lądownika i moduł mieszkalny zastąpiono sekcją zawierającą oprzyrządowanie, oraz modułu transportowego, wyposażonego w pierścień do dokowania, dostarczającego na orbitę załogę – projekt zlikwidowano i zastąpiono projektem Ałmaz.
  • Najbardziej udanym programem pochodnym programu Sojuz jest seria automatycznych pojazdów transportowych Progress, posiadająca system nawigacyjny i system automatycznego dokowania z kapsuły Sojuz, nie zawierający jednak modułu załogowego.

    Program Apollo – seria amerykańskich lotów kosmicznych przygotowywanych od roku 1961 zrealizowanych w latach 1966-1972. Celem programu było lądowanie człowieka na Księżycu, a następnie jego bezpieczny powrót na Ziemię. Zadanie zostało zrealizowane w 1969 roku, w czasie misji Apollo 11. Program był kontynuowany do roku 1972 w celu przeprowadzenia dokładniejszej naukowej eksploracji Księżyca. Całkowity koszt programu wyniósł 25,4 miliarda dolarów. Ilość pozyskanego i dostarczonego na Ziemię materiału to 381,7 kg.Spacer kosmiczny (ang.Extra-vehicular activity (EVA) - zajęcia pozapojazdowe) - działania wykonywane przez astronautów na zewnątrz statku kosmicznego w specjalnym skafandrze dysponującym własnym zasilaniem. Terminem EVA najczęściej określa się wyjścia poza statek obiegający Ziemię (spacer kosmiczny – ang. spacewalk), choć odnosi się on również do pobytów na powierzchni Księżyca (ang. moonwalk)


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Sojuz (ros. Союз, "związek, zjednoczenie, sojusz") – nazwa serii radzieckich i rosyjskich wielomiejscowych pojazdów kosmicznych przeznaczonych do długotrwałych lotów po orbicie okołoziemskiej oraz do manewrowania i łączenia się z innymi obiektami w przestrzeni kosmicznej. Mogą one zabrać na swój pokład załogi liczące maksymalnie do trzech osób. Od 1967 r. Sojuzy są środkiem transportu kosmonautów na orbitę. Zgodnie z radziecką tradycją nazwy Sojuz zaczęto również używać do rakiety nośnej, która wynosiła na orbitę ten statek kosmiczny.
    Europejska Agencja Kosmiczna (ang. European Space Agency, ESA) – międzynarodowa organizacja krajów europejskich, której celem jest eksploracja i wykorzystanie przestrzeni kosmicznej.
    N1 – seria nieudanych radzieckich rakiet nośnych, mających wynieść kosmonautów na Księżyc. Programem ich budowy kierował aż do śmierci w 1966 roku Siergiej Korolow, zastąpiony potem przez Wasilija Miszyna.
    Kurs (ros. Курс) – system telemetrii radiowej wykorzystywany w programach kosmicznych prowadzonych przez ZSRR i Federację Rosyjską, zaprojektowany w latach 80. przez radziecki Instytut Badań nad Sprzętem Precyzyjnym, zaś budowany przez kijowskie zakłady radiowe.
    Gujana Francuska (franc. Guyane) – francuskie terytorium zależne o statusie departamentu zamorskiego, położone w północno-wschodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Atlantyckim, graniczące na zachodzie z Surinamem, a na południu i południowym wschodzie z Brazylią. Ze względu na swoją zależność Gujana posiada podwójną symbolizację: oficjalną - francuską i narodową (flagę i herb). Gujana Francuska, jako integralna część Francji, należy do Unii Europejskiej.
    Salut (Салют) to seria radzieckich stacji kosmicznych, konstruowanych w latach 70. i 80. dwudziestego wieku. Konstrukcja stacji była stosunkowo prosta - składały się z pojedynczego modułu, wynoszonego na orbitę jednym startem rakiety nośnej. Program znano również jako DOS (ros. Dołgowriemiennaja Orbitalnaja Stancija - Długoczasowa Stacja Orbitalna).
    Lista startów statków kosmicznych typu Sojuz zawiera informacje o radzieckich i rosyjskich załogowych i bezzałogowych startach różnych wariantów pojazdów tego typu. W Związku Radzieckim był zwyczaj, że w przypadku pomyślnie przeprowadzonych misji otrzymywały one oficjalną nazwę i numer. Loty próbne lub nieudane były maskowane oznaczeniem kolejnego satelity serii Kosmos.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.026 sek.