• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Procesy eoliczne

    Przeczytaj także...
    Pustynia – teren o znacznej powierzchni, pozbawiony zwartej szaty roślinnej wskutek małej ilości opadów i przynajmniej okresowo wysokich temperatur powietrza, co sprawia, że parowanie przewyższa ilość opadów. Na gorących pustyniach temperatury sięgają do 50 °C (najwyższa zanotowana temperatura to 57,7 °C), nocą zaś dochodzą do 0 °C, charakterystyczne są dla nich też znaczne amplitudy dobowe temperatury, stały deficyt wilgotności oraz silne nasłonecznienie.Wybrzeże – obszar na granicy lądu i zbiornika wodnego obejmującego część nadwodną i podwodną. Pas ten jest szerszy niż brzeg i strefa brzegowa, lecz jego zasięg nie jest precyzyjnie określony granicami. Zbiornik wodny i ląd wybrzeża są rozdzielone linią brzegową.
    Grzyb skalny – forma skalna składająca się z bloku wspartego na cienkiej kolumnie, przypominająca grzyb. Najczęściej zbudowana z piaskowców, rzadziej zlepieńców, skał piroklastycznych, granitów i in.
    Skały na wyspie Long Island (Bahamy) ukształtowane w procesie eolicznym
    Formy skalne na pustyni Negew powstałe w wyniku działania wiatru

    Procesy eoliczne, erozja eoliczna (wiatrowa) – to określenie wszelkiej działalności wiatru na rzeźbę terenu, jedna z zewnętrznych sił rzeźbotwórczych.

    W geomorfologii bruk (eoliczny) deflacyjny to pokrywa zbudowana z okruchów skalnych, leżących na osadach piaszczystych. Powstaje na terenach zbudowanych ze skał różnoziarnistych na skutek wywiewania materiału drobniejszego. Bruk deflacyjny pokrywa pustynie kamieniste.Less – pylasta skała osadowa, wyselekcjonowana i deponowana na drodze eolicznej, a więc w warunkach względnie suchego klimatu, na co wskazuje m.in. rozmieszczenie strefowe lub związek lessu z określonym piętrem hipsometrycznym. W obszarach wilgotniejszych osad o takich cechach nie wyodrębnia się spośród innych piaszczysto-gliniastych produktów denudacji i akumulacji.

    Warunkiem wystąpienia procesów eolicznych jest obecność w podłożu drobnoziarnistego, luźnego nie utrwalonego przez roślinność, suchego materiału mineralnego oraz osiągnięcie przez wiatr prędkości wystarczającej do jego uruchomienia i przemieszczania.

    W skład procesów eolicznych zalicza się: deflację, transport eoliczny i korazję oraz akumulację eoliczną.

    Korazja (rodzaj abrazji eolicznej) – proces polegający na szlifowaniu, żłobieniu, zdzieraniu i wygładzaniu powierzchni skał (podłoża skalnego) wskutek uderzeń ziaren piasku niesionego przez wiatr.Deflacja – wywiewanie przez wiatr drobnego materiału skalnego (piasku bądź pyłu). Występuje głównie na pustyniach, wybrzeżach mórz i przedpolach lodowców. Powoduje stopniowe obniżanie się obszaru. Tworzy charakterystyczne formy, takie jak misy deflacyjne, ostańce deflacyjne czy bruk deflacyjny.

    Na działalność niszczącą erozji eolicznej składają się deflacja, czyli wywiewanie zwietrzałego materiału skalnego (w wyniku tego procesu powstają m.in. rynny deflacyjne, wanny deflacyjne, misy deflacyjne, wydmuszyska, ostańce deflacyjne, bruki deflacyjne), oraz korazja, czyli szlifowanie, ścieranie i żłobienie powierzchni skalnych przez piasek niesiony wiatrem (w wyniku tego procesu powstają m.in. wygłady eoliczne, bruzdy korazyjne, jardangi, graniaki wiatrowe, grzyby skalne, okapy skalne).

    Mieczysław Marian Klimaszewski (ur. 26 lipca 1908 w Stanisławowie, zm. 27 listopada 1995 w Krakowie) – polski geograf i geomorfolog, działacz państwowy, przewodniczący Krakowskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.Płaskowyż Nałęczowski (343.12) – region naturalny (mezoregion) w południowo-wschodniej Polsce o powierzchni 615 km², stanowiący część Wyżyny Lubelskiej.

    Działalność akumulacyjna erozji eolicznej objawia się w mikroformach (m.in. zmarszczki eoliczne, języki piaszczyste), mezoformach (wydmy piaszczyste) oraz makroformach (długie i szerokie wały piaszczyste – draa). Pochodzenia eolicznego są także lessy formujące ciągłe pokrywy (płaty) o zróżnicowanej miąższości i wielkości - od izolowanych wysp, poprzez całe mezoregiony (np. Płaskowyż Nałęczowski), aż po rozległe krainy (Chiński Płaskowyż Lessowy).

    Wydma – piaszczyste wzniesienie usypane przez wiatr. Warunki środowiska wpływają na różny kształt i rozmiar wydm. Powstawanie wydmy jest ściśle związane z transportem materiału piaszczystego: piasek pędzony wiatrem blisko powierzchni lub wleczony po niej zatrzymuje się za takimi przeszkodami jak głazy, zarośla czy nierówności gruntu – gromadząc się wówczas tworzy wydmę.Jardang – forma ukształtowania powierzchni Ziemi; ostry grzbiet oddzielający bruzdy korazyjne. Jardangi mają od kilku centymetrów do kilku metrów wysokości oraz od kilku do kilkuset, czasem nawet ponad 1000 m długości.

    Procesem erozji eolicznej mającym główny wpływ na działalność niszczącą i akumulacyjną jest działalność transportowa wiatru. Drobne cząstki skalne (piasek) mogą być przez wiatr poruszane, przesuwane, toczone, podrzucane i unoszone. W wyniku tego poruszania zaokrągleniu ulegają ziarna piasku, wywiewany wiatrem piasek może szlifować i ścierać powierzchnie skalne, by w końcu zostać zakumulowanym.

    Pole – obszar ziemi przeznaczony pod uprawę roślin, najczęściej obsiany lub obsadzony jedną rośliną, np. żytem, kukurydzą, ziemniakami. Pole jest sztucznym agroekosystemem kształtującym krajobraz rolniczy. Pole w płodozmianie przeznaczone pod jakąkolwiek roślinę nazywa się stanowiskiem.Draasy (liczba pojedyncza: draa) – bardzo dużej wielkości wały zbudowane z piasku, występujące na niektórych pustyniach. Długość dochodzi do 600 km, szerokość ok. 3 km i wysokość do 450 m. Draa powstaje setki tysięcy lat i cechuje się bardzo powolnym przemieszczaniem. Według niektórych źródeł (Jaroszewski et al., 1985) jest to rodzaj wydmy, według innych (Gradziński et al., 1986) jest to oddzielna forma akumulacji piasku, większa od wydmy. Do powstania draasów wymagana jest gruba pokrywa piasku, dlatego draasy tworzą się tylko na niektórych pustyniach (Sahara, pustynie Półwyspu Arabskiego), a brak ich na innych, np. pustyniach Australii. Nazwa pochodzi z języka arabskiego.

    Procesy eoliczne są jednymi z najbardziej powszechnych procesów morfogenetycznych.

    Największe natężenie występowania procesów eolicznych ma miejsce na obszarach pustynnych i półpustynnych. W innych strefach klimatycznych występują głównie na wybrzeżach morskich oraz na polach poza okresem wegetacyjnym. W wyniku tych procesów powstają nowe formy terenu, jak wydmy (akumulacja eoliczna), grzyby skalne (korazja), czy pokrywy lessowe powstałe przez transport i późniejszą akumulację pyłu pustynnego z pustyń na obszary pozapustynne.

    Bahamy (ang. Bahamas, Wspólnota Bahamów – Commonwealth of The Bahamas) – państwo wyspiarskie na Oceanie Atlantyckim. Półpustynia – teren o bardzo skąpej roślinności, pokrywającej od 10 do 50% powierzchni, jednak bujniej rozwiniętej niż na pustyniach. Występują na niej gatunki przystosowane do warunków dotkliwej suszy, podobnie jak w obszarach pustynnych. Są to suchorosty i sukulenty.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • procesy fluwialne
  • procesy glacjalne
  • akumulacyjne formy rzeźby lessowej
  • Bibliografia[ | edytuj kod]

  • M. Klimaszewski Geomorfologia. 1995, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.




  • Warto wiedzieć że... beta

    Procesy glacjalne – proces rzeźbotwórczy związany z działalnością lodowców i lądolodów. Polega na niszczeniu i przeobrażaniu podłoża oraz transportacji materiału skalnego, a także budowania nowych form rzeźby terenu. Efektem procesów glacjalnych jest powstanie rzeźby glacjalnej. Procesy te zachodziły powszechnie w przeszłości i zachodzą obecnie we wszystkich obszarach zlodowacenia.
    Transport eoliczny to przemieszczanie materiału przez wiatr. Jest to proces powierzchniowy, który może odbywać się w kierunku niezgodnym ze spadkiem terenu, prostolinijnie lub ruchem wirowym, równoczesny z procesem sortowania przenoszonego materiału. Proces ten wywołany jest naporem powietrza lub uderzaniem przez poruszające sie ziarna. Odbywa sie poprzez:
    Akumulacja eoliczna – (inaczej akumulacja wiatrowa) najbardziej podstawową formą akumulacji eolicznej jest wydma. Jej stok zwrócony w stronę wiatru jest łagodnie nachylony, natomiast przeciwny stok jest stromy. Istnieje kilka rodzajów wydm, które powstają zależnie od kierunku i siły wiatrów, ilości materiału piaszczystego, wilgotności oraz obecności roślinności.
    Zmarszczki eoliczne, riplemarki eoliczne – nagromadzenia ziarnistego materiału (zwykle piasku) transportowanego przez saltację lub wleczenie, mające postać grzbiecików o mniej więcej trójkątnym przekroju w płaszczyźnie pionowej, równoległej do kierunku ruchu wiatru, tworzące najczęściej szereg form powtarzających się rytmicznie.
    Rzeźba powierzchni ziemi (terenu) – ukształtowanie powierzchni Ziemi powstałe na skutek działania czynników zewnętrznych, takich jak erozja, akumulacja rzeczna czy lodowcowa oraz wpływ wiatru, ewentualnie też działalność człowieka.
    Ostaniec deflacyjny – izolowany pagórek o stromych stokach i płaskim szczycie, często porośniętych roślinnością lub pokrytych odporniejszym materiałem. Jest efektem nierównomiernego wywiewania materiału skalnego.
    Wyżyna Lessowa (chin.: 黄土高原; pinyin: Huángtǔ Gāoyuán) – wyżyna we wschodnich Chinach, w środkowym biegu rzeki Huang He, w zakolu której przechodzi w pustynną wyżynę Ordos. Największy na świecie obszar akumulacji lessu (ok. 430 tys. km²). Średnie wysokości między 1000 m n.p.m. a 2500 m n.p.m.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.018 sek.