Prawo karne nieletnich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Prawo karne nieletnich – zespół przepisów regulujących odpowiedzialność nieletniego, który w chwili popełnienia czynu zabronionego osiągnął ustawowo wymaganą granicę wieku.

Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.Nieletni – w rozumieniu prawa karnego osoba, która w momencie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 roku życia. Odpowiada ona karnie tylko w szczególnych przypadkach, określonych w art. 10 § 2 KK oraz w art. 13 i art. 94 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich z 1982 r.

Historia[ | edytuj kod]

W starożytnym Rzymie dzieci (infantes) do 7 roku życia były zaliczane do osób nieodpowiedzialnych, nie odpowiadali za popełnione czyny. Niedojrzali (impuberes), czyli dziewczęta w wieku 7–12 i chłopcy w wieku 7–14 odpowiadali, jeżeli mieli możność rozumienia swojego czynu. Dojrzali niedorośli, czyli dziewczęta w wieku 12–25 lat i chłopcy w wieku 14–25 lat odpowiadali jak dorośli z możliwością złagodzenia kary ze względu na wiek. W średniowieczu do VI w. o zdolności do odpowiedzialności karnej młodego człowieka świadczyła zdolność do noszenia broni. Dopiero od VI w. zaczęto ustalać granicę odpowiedzialności karnej nieletnich. Jednakże często odchodzono od ustalonej granicy wieku i na przykład w 1384 w Konstancy wyrwano chłopcu język za bluźnierstwo. Pierwszy zakład poprawczy dla nieletnich otworzył Filipo Franci w 1667 we Florencji. W 1703 papież Klemens XI otworzył zakład poprawczy dla nieletnich w Rzymie, a w 1832 we Francji powstał Centralny Dom Wychowawczy dla nieletnich przestępców.

Policja – umundurowana (służba mundurowa) i uzbrojona formacja służąca społeczeństwu i przeznaczona do ochrony bezpieczeństwa ludzi oraz do utrzymywania bezpieczeństwa publicznego i porządku publicznego. Została utworzona na mocy Ustawy o Policji z dnia 6 kwietnia 1990 roku. Policja podlega Ministerstwu Spraw Wewnętrznych.Zakaz prowadzenia pojazdów – środek karny orzekany wobec sprawców przestępstw lub wykroczeń skierowanych przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Tymi czynami zabronionymi są: spowodowanie wypadku drogowego lub katastrofy w komunikacji albo sprowadzenie jej bezpośredniego niebezpieczeństwa, prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, pełnienie w takim stanie czynności związanych z bezpieczeństwem ruchu, a także dopuszczenie do ruchu pojazdu w stanie bezpośrednio zagrażającym bezpieczeństwu ruchu.

Ustawodawstwo karne nieletnich w Polsce[ | edytuj kod]

Dawne prawo polskie[ | edytuj kod]

Według Statutu litewskiego z 1588 nieletni do 16 roku życia miał obowiązek naprawienia wyrządzonej szkody, mógł za szkodę odpowiadać z majątku lub zapłacić. Jeżeli był recydywistą, wykonywane były na nim kary cielesne. Według Kodeksu karzącego Królestwa Polskiego z 1818 czyny zabronione popełnione przez sprawcę poniżej 18 roku życia podlegały ocenie sędziego.

Zamach na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej – zbrodnia stypizowana w art. 134 Kodeksu karnego, polegająca na dopuszczeniu się zamachu na życie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karą dożywotniego pozbawienia wolności.Nadzwyczajne złagodzenie kary – uelastycznienie granic ustawowego wymiaru kary, zgodnie z art. 60 § 6 KK polega to na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w sankcji za dane przestępstwo albo kary łagodniejszej rodzajowo według następujących zasad:

W zaborze rosyjskim nieletni do 10 roku życia byli bezwzględnie nieodpowiedzialni. Od 10 do 17 lat byli odpowiedzialni warunkowo w zależności od rozeznania popełnionego czynu. W zaborze pruskim nieletni do 12 lat byli nieodpowiedzialni za swoje przestępstwa, jednakże warunkowo mogli być umieszczeni w zakładzie wychowawczym. W zaborze austriackim sprawcy do 10 lat byli całkowicie nieodpowiedzialni. Odpowiedzialność sprawców w wieku od 10 do 14 lat była mniejsza. Sprawcy czynu zabronionego od 14 do 20 lat odpowiadali w pełni, jednakże ich kara mogła być złagodzona.

Zabór austriacki – ziemie dawnej Rzeczypospolitej zajęte w wyniku rozbiorów przez monarchię Habsburgów, potocznie określaną jako Austrię.Kodeks karny z 1969 r. (ustawa z dnia 19 kwietnia 1969 r. Kodeks karny) (Kodeks Andrejewa) – polski kodeks karny obowiązujący od 1 stycznia 1970 do 31 sierpnia 1998 roku. Zastąpił poprzedni Kodeks karny i uchylił mały kodeks karny.

Kodeks Makarewicza odpowiedzialność nieletnich określał w art. 69 - 78. Sprawcami nieletnimi były osoby, które nie ukończyły 17 roku życia. Karze nie podlegał nieletni, który przed ukończeniem 13 lat popełnił czyn zabroniony pod groźbą kary oraz który po ukończeniu 13 lat, a przed ukończeniem 17 lat, popełnił czyn taki bez rozeznania (nie osiągnąwszy rozwoju umysłowego i moralnego w takim stopniu, by mógł rozpoznać znaczenie czynu i pokierować swoim postępowaniem). Do tych nieletnich sąd stosował środki wychowawcze: upomnienie, oddanie pod dozór odpowiedzialny rodzicom, dotychczasowym opiekunom lub specjalnemu kuratorowi, albo umieszczenie w zakładzie wychowawczym. Nieletniego, który po ukończeniu 13 lat, a przed ukończeniem 17 lat, popełnił z rozeznaniem czyn zabroniony pod groźbą kary, sąd skazywał na umieszczenie w zakładzie poprawczym, mógł też zastosować środki wychowawcze, jeśli uznał umieszczenie w zakładzie poprawczym za niecelowe. Nieletni pozostawał w zakładzie poprawczym do ukończenia 21 roku życia. Środek ten można było zawiesić na czas od 1 roku do 3 lat bądź warunkowo zwolnić po przebyciu w zakładzie przynajmniej 6 miesięcy. Jeśli postępowanie karne wszczęto po ukończeniu 17 roku życia, a umieszczenie w zakładzie poprawczym nie byłoby już celowe, należało wymierzyć karę przewidzianą w ustawie, stosując nadzwyczajne złagodzenie kary. Jeżeli skazany na umieszczenie w zakładzie poprawczym ukończył lat 20 przed rozpoczęciem wykonania wyroku, zamiast umieszczania w zakładzie poprawczym wymierzano karę, stosując nadzwyczajne złagodzenie kary.

Kazirodztwo – rodzaj parafilii polegający na zachowaniu seksualnym w stosunku do osoby blisko spokrewnionej, ale także osób spowinowaconych, np. poprzez adopcję czy małżeństwo krewnego. W wielu kulturach kazirodztwo pozostaje tematem tabu. Najczęściej tłumaczy się je zwiększonym ryzykiem wystąpienia u potomstwa wad wrodzonych, niepełnosprawności fizycznej i intelektualnej oraz przedwczesnej śmierci. Jest ono tym większe, im wyższy jest stopień pokrewieństwa genetycznego rodziców. Przepadek – środek karny o charakterze represyjno-prewencyjnym polegający na przejściu własności określonych przedmiotów powiązanych w pewien sposób z popełnionym przestępstwem na Skarb Państwa z chwilą uprawomocnienia się wyroku.

Pod rządami kodeksu karnego z 1969 istniała możliwość wymierzenia kary nieletniemu, który popełnił wymienione w tym przepisie przestępstwo umyślne po ukończeniu 16 lat. Sąd zamiast kary stosował środki wychowawcze lub poprawcze przewidziane dla nieletniego sprawcy występku popełnionego po ukończeniu 17, a przed ukończeniem 18 lat.

Czyn zabroniony – zachowanie wypełniające ustawowe znamiona typu czynu zabronionego, czyli odpowiadające opisowi zachowania określonego w ustawie karnej.Zakład poprawczy (ZP), potocznie poprawczak – specjalna placówka resocjalizacyjna dla nieletnich od 13 do 21 roku życia, skierowanych ze schroniska dla nieletnich. Zapewnia naukę i kształcenie zawodowe, zajęcia kulturalno-oświatowe i sportowo-rekreacyjne.

Prawo karne nieletnich od 1997[ | edytuj kod]

Odpowiedzialność karna nieletnich[ | edytuj kod]

W rozumieniu polskiego prawa karnego nieletnim jest osoba, która w momencie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 roku życia. Odpowiada ona karnie tylko w szczególnych przypadkach, określonych w art. 10 § 2 kodeksu karnego oraz w art. 13 i art. 94 ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich z 1982 roku.

Występek – czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc (art. 7 § 3 Kodeksu karnego).Ustawa z dnia 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich – polska ustawa uchwalona przez Sejm PRL, regulująca kwestie prawne związane z postępowaniem w sprawach nieletnich.

Przepisy ustawy w postępowaniu nieletnich stosuje się w zakresie

  1. zapobiegania i zwalczania demoralizacji w stosunku do osób, które nie ukończyły lat 18,
  2. postępowania w sprawach o czyny karalne – w stosunku do osób, które dopuściły się takiego czynu,
  3. wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych,
  4. postępowania.

Dopuszczenie się czynu zabronionego przez nieletniego przed upływem 13 roku życia sąd traktuje jako przejaw demoralizacji nieletniego i może zastosować środki przewidziane w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich.

Zabór rosyjski – część terytorium państwowego I Rzeczypospolitej zajęta przez Imperium Rosyjskie w wyniku rozbiorów Polski (1772–1795); obejmował Ziemie Zabrane i Królestwo Polskie.Kodeks karzący Królestwa Polskiego – kodeks karny obowiązujący na terenie Królestwa Polskiego od roku 1818 do 1847, kiedy wprowadzono Kodeks Kar Głównych i Poprawczych.

W przypadku dopuszczenia się czynu zabronionego przez nieletniego między 13 a 17 rokiem życia sąd stosuje środki przewidziane w ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich. Jeżeli jednak sprawca czynu zabronionego ukończył 15 lat i popełnił przestępstwa określone w art. 10 kodeksu karnego, może odpowiadać na podstawie kodeksu karnego, jeżeli sąd uzna, że okoliczności sprawy, stopień rozwoju sprawcy i warunki osobiste za tym przemawiają, a środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.

Opiekun (opiekun prawny) – osoba powołana do ochrony interesów osobistych i majątkowych innej osoby, gdy ta takiej opieki potrzebuje (małoletni, osoba całkowicie ubezwłasnowolniona). Opiekun powinien zadbać o potrzeby życiowe osoby oddanej mu pod opiekę, powinien dbać także o jej majątek. Opiekun jest również przedstawicielem ustawowym swojego podopiecznego, czyli może dokonywać czynności prawnych w jego imieniu.Gałąź prawa – ukształtowany w toku historycznym zbiór norm prawnych, regulujący daną dziedzinę życia. Podstawowy podział gałęzi prawa to podział na prawo prywatne, które chroni interesy jednostek, reguluje stosunki osobiste i majątkowe oraz prawo publiczne, które służy ochronie interesów państwa jako dobra wspólnego wszystkich obywateli.

Katalog przestępstw określonych w art. 10 kodeksu karnego:

  • zamach na życie Prezydenta RP,
  • zabójstwo,
  • umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu,
  • umyślne sprowadzenie zdarzenia powszechnie niebezpiecznego,
  • katastrofa w ruchu lądowym,
  • porwanie samolotu lub statku,
  • umyślne spowodowanie katastrofy w komunikacji,
  • zgwałcenie zbiorowe lub kazirodcze,
  • wzięcie zakładników,
  • rozbój.
  • Gdy sprawca dopuszcza się czynu zabronionego między 17 a 18 rokiem życia, sąd stosuje przepisy kodeksu karnego, jednakże może zamiast orzekania kary zastosować środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze, jeśli czyn popełniony przez sprawcę jest występkiem, a okoliczności sprawy i warunki osobiste za tym przemawiają.

    Zakładnik – osoba przetrzymywana w celu wymuszenia jakichś korzyści, najczęściej majątkowych lub spełnienia postulatów porywaczy.Sąd rodzinny – wydział rodzinny i nieletnich w sądzie rejonowym, wyodrębniona funkcjonalnie i organizacyjnie jednostka sądu rejonowego. Zgodnie z ustawą – Prawo o ustroju sądów powszechnych sąd rodzinny zajmuje się sprawami:

    Po ukończeniu 17 roku życia, a przed ukończeniem 21 lat sąd może stosować środki wychowawcze i poprawcze. Sąd, który skazuje nieletniego za popełnienie czynu zabronionego nie może wymierzyć kary przekraczającej dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia, a może także zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary.

    Obrońcą jest adwokat występujący w imieniu oskarżonego na podstawie udzielonego pełnomocnictwa (obrona z wyboru) lub decyzji sądu (obrona z urzędu). Obrońca zobowiązany jest podejmować wszelkie działania prawem przewidziane takie jak zgłaszanie wniosków dowodowych czy zaskarżanie czynności organów postępowania, w celu doprowadzenia do uniewinnienia oskarżonego lub do orzeczenia jak najniższego wymiaru kary. Obrońca może podejmować tylko czynności na korzyść oskarżonego. Wszelkie czynności podjęte przez obrońcę odnoszą taki skutek, jakby podjął je sam oskarżony. Oskarżony co do zasady może bronić się sam, obrona ma charakter obowiązkowy tylko wówczas, gdy:Kontrola rodzicielska – opcje, stosowane głównie w usługach telewizji kablowej i satelitarnej, telefonach komórkowych, użytkowaniu komputera, w tym w grach video i korzystaniu z Internetu, pomocne rodzicom w procesie wychowawczym dziecka. Stanowią pomoc w ochronie nieletnich przed brutalnością, zachowaniami seksualnymi, wulgarnością pojawiającą się w grach komputerowych, telewizji oraz Internecie.

    Działania organu ścigania zgodnie z ustawą o postępowaniu w sprawach nieletnich[ | edytuj kod]

    Jeżeli nieletni popełnił czyn wspólnie z osobą dorosłą, wówczas prokurator wyłącza sprawę nieletniego i przekazuje do sądu rodzinnego właściwego ze względu na miejsce zamieszkania nieletniego. W celu ustalenia danych dotyczących nieletniego sędzia zleca przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, który przeprowadza kurator sądowy. Sąd rodzinny może wszcząć postępowanie wyjaśniające, jeśli dowiedział się o przejawach demoralizacji nieletniego. Przesłuchanie przez policję odbywa się w obecności rodziców lub opiekunów albo obrońcy lub też nauczyciela, wychowawcy, pedagoga szkolnego. Gdy dobro nieletniego tego wymaga, sąd może umieścić go w placówce leczniczo-terapeutycznej.

    Starożytny Rzym – cywilizacja rozwijająca się w basenie Morza Śródziemnego i części Europy. Jej kolebką było miasto Rzym leżące w Italii, które w pewnym momencie swoich dziejów rozpoczęło ekspansję, rozszerzając swoje panowanie na znaczne obszary i wchłaniając m.in. kulturę starożytnej Grecji. Cywilizacja rzymska, nazywana też niekiedy grecko-rzymską, razem z pochodzącą z Bliskiego Wschodu religią – chrześcijaństwem, stworzyła podstawy późniejszej cywilizacji europejskiej. Miasto Rzym zaczęło kształtować się w VIII wieku p.n.e., natomiast kres stworzonego przez nie państwa nastąpił formalnie w 1453 roku n.e. (wraz z upadkiem Konstantynopola i tym samym Cesarstwa bizantyńskiego), choć dosyć często jako koniec starożytnego Rzymu przyjmuje się rok 476 n.e., w którym upadło Cesarstwo zachodniorzymskie.Klemens XI (łac. Clemens XI, właśc. Giovanni Francesco Albani; ur. 23 lipca 1649 w Urbino, zm. 19 marca 1721 w Rzymie) – papież w okresie od 23 listopada 1700 do 19 marca 1721.

    Środki wychowawcze stosowane wobec nieletnich[ | edytuj kod]

  • udzielenie upomnienia,
  • zobowiązanie do określonego postępowania, naprawienia wyrządzonej szkody, określonych prac, świadczeń na rzecz pokrzywdzonego, podjęcia nauki lub pracy, powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach,
  • ustanowienie nadzoru rodziców lub opiekuna,
  • ustanowienie nadzoru organizacji młodzieżowej lub innej organizacji społecznej, zakładu pracy albo osoby godnej zaufania,
  • nadzór kuratora,
  • skierowanie do organizacji społecznej lub instytucji zajmujących się pracą z nieletnimi,
  • zakaz prowadzenia pojazdów,
  • przepadek rzeczy uzyskanych w związku z popełnieniem czynu karalnego,
  • umieszczenie w rodzinie zastępczej, w młodzieżowym ośrodku wychowawczym albo młodzieżowym ośrodku socjoterapii,
  • umieszczenie w zakładzie poprawczym.
  • Środki zastosowane wobec rodziców nieletniego[ | edytuj kod]

  • zobowiązanie rodziców lub opiekuna do poprawy warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego, a także do ścisłej współpracą ze szkołą, do której nieletni uczęszcza, poradnią psychologiczno-pedagogiczną lub inną poradnią specjalistyczną, zakładem pracy w którym jest zatrudniony oraz lekarzem lub zakładem leczniczym,
  • zobowiązanie rodziców lub opiekuna do naprawienia w całości lub w części szkody wyrządzonej przez nieletniego,
  • zwrócenie się przez sąd do właściwych instytucji państwowych lub społecznych oraz jednostek samorządowych o udzielenie niezbędnej pomocy w poprawie warunków wychowawczych, bytowych lub zdrowotnych nieletniego.
  • Środki karne orzeczone na podstawie kodeksu karnego wobec nieletniego[ | edytuj kod]

  • zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem, leczeniem, edukacją małoletnich lub opieką nad nimi,
  • obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu.
  • Rodzina zastępcza – forma opieki nad małoletnim dzieckiem, którego biologiczni rodzice są nieznani albo pozbawieni władzy rodzicielskiej lub którym ją ograniczono. Nie można ustanowić rodziny zastępczej dla dziecka, którego przynajmniej jeden z rodziców ma pełnię władzy rodzicielskiej.W Republice Irlandii odpowiedzialność karną nieletnich reguluje Children Act 2001 (uzupełniony w Criminal Justice Act 2006 oraz Children Amendment Act 2015).


    Podstrony: 1 [2] [3] [4]




    Warto wiedzieć że... beta

    Kodeks Makarewicza – polski kodeks karny, wprowadzony rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 11 lipca 1932 r.
    Szkoda – pojęcie szkody (w prawie cywilnym) nie zostało ustawowo zdefiniowane. Szkoda uznawana jest za podstawową przesłankę odpowiedzialności. Dlatego też, posługując się poglądami nauki prawa cywilnego stwierdzić można, iż określenie to odnosi się do wszelkich uszczerbków w dobrach lub interesach prawnie chronionych, których poszkodowany doznał wbrew swej woli. Zastrzeżenie takie zostało dodane, żeby odróżnić szkodę od uszczerbków, które zostały spowodowane na mocy decyzji samego zainteresowanego podmiotu. W takim przypadku szkodą nie będzie np. wyzbycie się rzeczy lub jej zużycie przez uprawnionego.
    Bluźnierstwo (inaczej: blasfemia) – znieważanie mową lub czynem kogoś lub czegoś uznanego przez daną religię za święte (sacrum) (np. Boga, świętych rzeczy itp.).
    Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.
    Kurator sądowy – w myśl ustawy Kodeks karny (art. 115 § 13 pkt 3 kk) funkcjonariusz publiczny, pełniący swoje obowiązki w jednym zespole kuratorskiej służby sądowej i realizujący określone przez prawo zadania o charakterze wychowawczo – resocjalizacyjnym, diagnostycznym, profilaktycznym i kontrolnym, które są związane z wykonywaniem orzeczeń sądu. Kuratorzy sądowi wykonują swoje zadania zarówno w środowisku osób których dotyczy postępowanie, czyli podopiecznych, w miejscu ich zamieszkania, jak i na terenie zakładów zamkniętych i placówek ich pobytu, w szczególności na terenie zakładów karnych, placówek opiekuńczo-wychowawczych oraz leczniczo-rehabilitacyjnych.
    Wywiad środowiskowy - rozmowa przeprowadzana w celu uzyskania jak najpełniejszej informacji dotyczącej danej osoby, zwłaszcza o warunkach jej życia.
    Zabójstwo – przestępstwo polegające na umyślnym pozbawieniu człowieka życia. Surowiej karanymi formami zabójstwa są zabójstwo dokonywane w wyniku udziału w zbrodniach wojennych i zamachu terrorystycznym, którego wynikiem była śmierć.

    Reklama