• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Prawo gospodarcze

    Przeczytaj także...
    Komunizm (od łac. communis – wspólny, powszechny) – system społeczno-ekonomiczny, w którym nie istnieje własność prywatna środków produkcji, a całość wytworzonych dóbr jest w posiadaniu wspólnoty, której członkowie są równi.Gospodarka planowa, gospodarka nakazowo-rozdzielcza — gospodarka, opierająca się na założeniach planów kilkuletnich, określających najważniejsze cele rozwoju państwa.
    Prawo karne sensu largo – zespół przepisów prawnych normujących kwestie odpowiedzialności karnej człowieka za czyny zabronione pod groźbą kary kryminalnej.

    Prawo gospodarcze – zwyczajowe określenie dziedzin prawa regulujących działalność gospodarczą. Zazwyczaj określenie to obejmuje prawo gospodarcze prywatne oraz prawo gospodarcze publiczne, często jednak bywa synonimem publicznego prawa gospodarczego.

    W systemie prawnym Związku Radzieckiego, prawo relacji gospodarczych stanowiło jednolitą dyscyplinę, odrębną od prawa karnego i cywilnego. Celem prawa gospodarczego była regulacja relacji mających swe źródło w działalności gospodarczej.

    Publiczne prawo gospodarcze – prawo regulujące funkcje państwa w gospodarce. Określa, przez normy prawne, władztwo państwa w dziedzinie gospodarki i jego granice. Adresatami norm prawnych prawa gospodarczego publicznego są podmioty gospodarcze.Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich w swej historii od 1922 r. doczekał się trzech Konstytucji: z 1924 (było to raczej uzupełnienie deklaracji o powstaniu ZSRR z 30 XII 1922 r.), 1936 (zwana także "konstytucją stalinowską") i 1977 roku. Podwaliny pod pierwszą konstytucję ZSRR położyła Konstytucja Rosji z 1918 roku.

    Prawo gospodarcze jako odrębna gałąź prawa[ | edytuj kod]

    Teoria niezależności prawa gospodarczego została przyjęta podczas XXI Kongresu Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego w 1959 r. Po zakończeniu debaty, propozycja ta została skodyfikowana dekretami Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego oraz Rady Ministrów ZSRR w latach 1970–1975 oraz sfinalizowana w konstytucji ZSRR z 1977 r.

    Gospodarka planowa, gospodarka nakazowo-rozdzielcza — gospodarka, opierająca się na założeniach planów kilkuletnich, określających najważniejsze cele rozwoju państwa.Arbitraż – metoda rozwiązywania sporów prawnych bez udziału sądu powszechnego, w której kompetencje takiego sądu powierza się bezstronnemu specjaliście.

    Teoria ta odpowiadała zapoczątkowanemu w 1917 roku modelowi państwa regulującego i reglamentującego działalność gospodarczą, pełniącego jednocześnie funkcje pracodawcy, regulatora, mediatora i sędziego. W modelu tym brak jest miejsca na inne niż przewidziane dla podmiotów państwowych formy prowadzenia działalności gospodarczej. Taka wizja gospodarki nie przewidywała niezależnego arbitrażu czy wolnego kształtowania stosunków prawnych między uczestnikami obrotu gospodarczego (będącymi przejawem działalności gospodarczej państwa). W takiej sytuacji nie ma znaczenia, czy regulacje prawne mają charakter publiczno- czy prywatnoprawny, istnieje jedna regulacja zwana prawem gospodarczym.

    Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.Prawo cywilne (łac. ius civile) – gałąź prawa obejmująca zespół norm prawnych regulujących stosunki między podmiotami prawa prywatnego, stanowiąca zarazem trzon prawa prywatnego.

    Prawo gospodarcze w Polsce[ | edytuj kod]

    Prawo gospodarcze było koncepcją lansowaną przez ZSRR oraz komunistyczną Czechosłowację. Po 1945 roku, wraz z narzuceniem komunistycznej doktryny gospodarczej, zostało ono wprowadzone także w Polsce. Po roku 1989 pojęcie przestało mieć rację bytu – wraz z upadkiem systemu komunistycznego podstawy ideologiczno-ustrojowe tej konstrukcji przestały istnieć. Pojawiły się wówczas prywatne podmioty obrotu gospodarczego, a państwo zaczęło na powrót ograniczać swą rolę w gospodarce. Doktryna polska powróciła zatem do źródeł przedwojennych – poglądu zakładającego, iż prawna regulacja działalności gospodarczej różni się strukturalnie i organizacyjnie w zależności od tego, czy jej przedmiotem jest władztwo państwa w gospodarce i jego granice (wówczas posługiwać się należy instrumentarium właściwym dla prawa publicznego), czy też regulacja stosunków pomiędzy uczestnikami obrotu gospodarczego (dla których odpowiednie jest instrumentarium właściwe dla prawa prywatnego).

    Umowa, kontrakt (łac. contractus) – w prawie cywilnym zgodne porozumienie dwóch lub więcej stron ustalające ich wzajemne prawa lub obowiązki. Według bardziej szczegółowej definicji umowa to stan faktyczny polegający na złożeniu dwóch lub więcej zgodnych oświadczeń woli (konsens) zmierzających do powstania, uchylenia lub zmiany uprawnień i obowiązków podmiotów składających te oświadczenia woli. Umowy są zawsze co najmniej dwustronnymi czynnościami prawnymi.Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза – КПСС) – ostatnia nazwa założonej w 1903 partii komunistycznej, rządzącej w RFSRR i ZSRR od 1917 do 1991 (1903-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji, frakcja bolszewików; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Formalnie centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne i Sekretariat Komitetu Centralnego na czele z sekretarzem generalnym. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. Sekretariatowi KC podlegały wydziały Komitetu Centralnego, oparte na zasadzie funkcjonalnej i pełniące funkcje ministerstw. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie sekcje (komunistyczne partie republik związkowych ZSRR) z wyjątkiem (do 1990) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowania i utrzymywania kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny Komitetu Centralnego i radziecki wywiad (INO NKWD i GRU).

    Obecnie działalność gospodarcza jest regulowana przez dwie dziedziny prawa:

  • prawo gospodarcze publiczne
  • prawo gospodarcze prywatne (prawo handlowe).
  • Po wprowadzeniu ustawy nacjonalizacyjnej, większość przedsiębiorstw stała się własnością państwową, przez co instrumenty cywilnoprawne straciły na znaczeniu. Poza okresem lat pięćdziesiątych, oficjalnie istniała „umowa” jako forma stosunków cywilnoprawnych, lecz trudno przyznać jej taki charakter ze względu na brak swobody stron wynikający z obowiązku zawierania umów (wiążący się z funkcjonowaniem tzw. „decyzji o przydziale”, będącej decyzją administracyjną). Rozstrzyganiem sporów zajmował się istniejący do 1990 roku Państwowy Arbitraż Gospodarczy (choć główną cechą arbitrażu jest odrębność od struktur państwowych).

    Nacjonalizacja – akt przejęcia przez państwo prywatnego mienia. W rzadkich przypadkach może to być również przejęcie mienia należącego do samorządu. Nie należy mylić nacjonalizacji, która jest stosowana wobec określonej kategorii mienia lub osób, z wywłaszczeniem, które dotyczy konkretnej osoby i konkretnej sprawy.Gałąź prawa – ukształtowany w toku historycznym zbiór norm prawnych, regulujący daną dziedzinę życia. Podstawowy podział gałęzi prawa to podział na prawo prywatne, które chroni interesy jednostek, reguluje stosunki osobiste i majątkowe oraz prawo publiczne, które służy ochronie interesów państwa jako dobra wspólnego wszystkich obywateli.

    Po 1989 roku rozpoczęto proces usuwania z polskiego systemu prawnego pojęć związanych z gospodarką nakazowo-rozdzielczą, takich jak jednostka gospodarki uspołecznionej, państwowy arbitraż gospodarczy, organizacje gospodarcze i organizacje społeczne ludu pracującego miast i wsi czy obowiązek kontraktowania (istniejący do dziś w minimalnym zakresie: patrz umowa przewozu). Jednocześnie zaczęto przywracać przedwojenne instytucje prawa handlowego, uchylone przez władze komunistyczne, oraz przejmować wykształcone po wojnie instytucje z systemów zachodnich, rozwijających się w systemie gospodarki rynkowej. Ograniczanie obecności państwa w gospodarce wciąż nie zostało ukończone.

    Prawo handlowe – jedna z gałęzi prawa prywatnego, wyrosła z prawa cywilnego na skutek potrzeby odrębnego uregulowania cywilnoprawnego obrotu profesjonalnego. W ustawodawstwach kontynentalnego systemu prawa bywa z reguły ujęte w odrębny kodeks, noszący zwykle nazwę kodeksu handlowego (niem. Handelsgesetzbuch, fr. Code de commerce). Są jednak systemy prawa, które nie wydzielają prawa handlowego w odrębny akt prawny - np. włoski Codice civile zawiera przepisy normujące obrót powszechny i obrót profesjonalny (obrót konsumencki również).Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym – system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych i jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione lub uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej lub społecznej i przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.

    Istnieją wciąż wydziały prawa, na których funkcjonują katedry i zakłady prawa gospodarczego, co wynika jednak z niedoborów kadrowych, uniemożliwiających uruchomienie oddzielnych jednostek.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • prawo gospodarcze prywatne, prawo handlowe, prawo gospodarcze publiczne
  • nacjonalizacja, centralne planowanie, jednostka gospodarki uspołecznionej
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Encyclopedia of Soviet Law, Ferdinand Joseph Maria Feldbrugge, Gerard Pieter van den Berg, William B Simons, wyd. 2nd rev. ed, Dordrecht: M. Nijhoff Publishers, 1985, ISBN 90-247-3075-9, OCLC 11233682.
    2. O. S. (Olimpiad Solomonovich) Ioffe, Mark W. Janis (1987) „Soviet Law and Economy”, Martinus Nijhoff Publishers, ​ISBN 90-247-3265-4​.

    Scale of justice gold.png Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

    Prawo gospodarcze prywatne – gałąź prawa prywatnego, regulująca stosunki prawne pomiędzy uczestnikami obrotu gospodarczego (majątkowe stosunki gospodarcze). Normy tej gałęzi prawa opierają się na zasadzie wzajemnej autonomiczności i równorzędności podmiotów.Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.




    Warto wiedzieć że... beta

    Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
    Jednostka gospodarki uspołecznionej, jgu., także j.g.u. – w okresie gospodarki centralnie sterowanej w PRL określenie przedsiębiorstwa, firmy czyli według ówczesnej nomenklatury „jednostki gospodarczej”, w której dominującą formą własności była własność państwowa lub własność spółdzielcza.
    Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик [СССР], trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, [SSSR]) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.669 sek.