• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Powstanie Rakoczego



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Nowe Zamki (słow. Nové Zámky, niem. Neuhäus[e]l, węg. Érsekújvár, tur. Uyvar, łac. Novum Castrum) – miasto na Słowacji; 41 tys. mieszkańców (2005).Dragoni – żołnierze formacji wojskowej zwanej dragonią, „wynalezionej” przez Henryka IV, króla Francji w końcu XVI wieku. Walczyli pieszo (rodzaj piechoty), a poruszali się wierzchem (konno). Używali zarówno broni palnej, jak i białej. Od XVIII w. regimenty dragonii coraz częściej walczyły również konno. W Rzeczypospolitej Obojga Narodów byli żołnierzami autoramentu cudzoziemskiego.

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Powstanie Rakoczegoantyhabsburska insurekcja na Węgrzech w latach 1703–1711, której inicjatorem i głównym przywódcą był magnat Franciszek II Rakoczy.

    W literaturze węgierskiej i słowackiej często określane jako ostatnie powstanie kuruców (pierwszym było powstanie Dozsy w 1514, a następnym powstanie Thökölyego w 1672).

    Geneza i rozwój[ | edytuj kod]

    Zaczątkiem było chłopskie powstanie z lat 1701-1703, dość skutecznie, lecz tylko doraźnie tłumione przez Austriaków. Istotną zmianę sytuacji spowodowało wycofanie do walk na zachodzie znacznych sił cesarskich w trakcie wojny o sukcesję hiszpańską oraz przeznaczenie francuskich subsydiów na wywołanie antyhabsburskiej dywersji na Węgrzech; montowane wtedy przez Ludwika XIV operacje sił francusko-bawarskich w Niemczech oraz Węgrów Rakoczego miały na celu opanowanie Wiednia.

    Piotr I Aleksiejewicz Wielki, ros. Пётр I Алексеевич (ur. 30 maja/9 czerwca 1672 w Moskwie, zm. 28 stycznia/8 lutego 1725 w Sankt Petersburgu). Syn Aleksego (1645-1676), z dynastii Romanowów.Powstanie Thökölyego – jedno z węgierskich tzw. powstań kuruców; miało miejsce w latach 1672−1685, w okresie walk Węgrów z dominacją Habsburgów.

    W połowie 1703 powrócił z emigracji w Polsce zbiegły z austriackiego więzienia Franciszek Rakoczy, stając na czele powstania, które tym samym nabrało cech ogólnonarodowego. 12 maja na zamku w Brzeżanach wydał proklamację do wszystkich prawdziwych Węgrów (…), szlachciców i nieszlachciców, wzywającą do walki pod hasłem Cum Deo pro Patria et Libertate. 16 czerwca wkroczył do kraju wraz z kilkuset zwolennikami, ale po nieudanej próbie opanowania zamku Rakoczych w Munkaczu zawrócił do Polski.

    Soma Orlai Petrich (ur. 1822 w Mezőberény, zm. 1880 w Budapeszcie) – węgierski malarz i grafik specjalizujący się w malarstwie historycznym i portretowym. Požarevac (serb.-cyrylica Пожаревац, węg. Pozsarevác, niem. Passarowitz) – miasto w północno-wschodniej Serbii, położone pomiędzy trzema rzekami: Dunajem, Wielką Morawą i Mlavą.

    W lipcu powtórzył próbę wkroczenia na czele 400 jeźdźców i 200 polskich ochotników. Tym razem powiodło się wywołanie rewolty we wschodniej części Węgier z udziałem miejscowej szlachty, do której dołączyły 2 pułki wojsk austriackich i liczne oddziały samodzielne. W październiku 1703 siły powstańców wzrosły do 4000 jazdy i 4000 piechoty. Ponieważ garnizony austriackie liczyły jedynie 4 tysiące ludzi, cesarz Leopold wzmocnił je 5 tysiącami żołnierzy pod dowództwem gen. Schlicka, który w październiku zajął wprawdzie Levice, ale już 15 listopada poniósł klęskę pod Zwoleniem zadaną przez powstańców pod wodzą hr. Miklosa Bercsény'ego .

    Stambuł (tur. İstanbul) – największe i najludniejsze miasto Turcji i jej centrum kulturalne, handlowe oraz finansowe. Rozciąga się od północnego wybrzeża morza Marmara po obu stronach Bosforu, cieśniny morskiej między Morzem Śródziemnym a Morzem Czarnym. Położenie zarówno w europejskiej Tracji, jak i azjatyckiej Anatolii sprawia, że Stambuł jest jedną z dwóch (obok rosyjskiego miasta Magnitogorsk) metropolii świata znajdujących się na dwóch kontynentach.Wojna o sukcesję hiszpańską – była prowadzona w latach 1701-1714 pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Austrią, Prusami a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią o władztwo nad Hiszpanią i dominację w Europie.

    Dalszy przebieg wydarzeń[ | edytuj kod]

    Tymczasem powstanie rozszerzało się na Siedmiogród, gdzie wojska cesarskie pokonano kolejno pod Brad (19 września 1703) i Szentbenedek (11 listopada); pokonany został również pułk Székely'ego wysłany dla wzmocnienia austriackiego garnizonu w Kolozsvár. 8000 wojsk cesarskich pod wodzą gen. de Bussy-Rabutina zdołało podejść do Kóvár, lecz znalazłszy się w zupełnej izolacji, zmuszonych było do wycofania.

    Habsburgowie – dynastia niemiecka (von Habsburg). Założycielem dynastii był Guntram Bogaty (X wiek). Nazwa rodziny wywodzi się od pierwszej posiadłości rodu, zamku Habsburg (od staro-wysoko-niemieckiego hab lub haw – przejście, przeprawa przez rzekę; legendarna etymologia od niem. Habichtsburg – Jastrzębi Zamek) położonego w kantonie Aargau w Szwajcarii. Przedstawiciele dynastii panowali m.in. w krajach niemieckich i włoskich, Świętym Cesarstwie Rzymskim, Czechach, Hiszpanii, Portugalii, Burgundii, na Węgrzech (a co za tym idzie także w Chorwacji) i w Siedmiogrodzie, w Niderlandach, na Śląsku oraz hiszpańskich i portugalskich koloniach w Azji i obu Amerykach. Dynastia w linii męskiej wygasła w 1740. Ostatnia z rodu Maria Teresa Habsburg wraz z mężem cesarzem Franciszkiem I Lotaryńskim założyła nową dynastię Habsbursko-Lotaryńską.Tekirdağ, dawn. Redestos (gr. Ραιδεστός) – miasto w Turcji (stara nazwa Tekfür Dağ, Tekfürdağı – duma cesarza), stolica prowincji Tekirdağ. Miejsce śmierci Franciszka Rakoczego.
    János Bottyán

    W lutym 1704 powstańcy węgierscy pod wodzą Jánosa Bottyána dokonali wtargnięcia na ziemie Dolnej Austrii aż w okolice Wiednia. Austriacy wciąż jednak zdołali utrzymać najważniejsze twierdze na Węgrzech. W Siedmiogrodzie István Thoroczkai zgromadził 5 tysięcy powstańców, z którymi zaatakował Gyulafehérvár, lecz 13 kwietnia pod Feketehalom poniósł porażkę od wojsk cesarskich dowodzonych przez płk. Gravena. Inne siły cesarskie pod komendą gen. Adama Ritchana podjęły ofensywę na Górnych Węgrzech (Słowacji), ale w czerwcu zostały pokonane pod Smolenicami ze stratą ok. tysiąca zabitych.

    Alba Iulia (węg. Gyulafehérvár, łac. Apulum, niem. Weißenburg, od 1711 Karlsburg) – miasto w Siedmiogrodzie (Rumunia), stolica okręgu Alba. Leży nad Maruszą. Liczy 58.681 mieszkańców (2011). Merem miasta jest od 2000 roku Mircea Hava z Partii Demokratycznej.Monarchia Habsburgów – nazwa określająca związek państw będących w unii personalnej, którego władca z rodziny Habsburgów był jednocześnie arcyksięciem Austrii, królem Czech, królem Węgier oraz władcą podległych im księstw. Związek istniał w latach 1526–1804. Część państw Monarchii Habsburgów należało do Świętego Cesarstwa Rzymskiego, a jako król Czech, władca monarchii był elektorem przy elekcji króla Niemiec (który następnie był intronizowany na Cesarza). Zazwyczaj władca Monarchii był wybierany na Cesarza Narodu Niemieckiego. Monarchia Habsburgów została przekształcona w Cesarstwo Austrii 11 sierpnia 1804, a dwa lata później dwucesarz Franciszek II Habsburg rozwiązał Święte Cesarstwo Rzymskie.

    W nadal nierozstrzygającej sytuacji (de Bussy-Rabutin miał zaledwie 9 tys. wojska przeciwko 20 tysiącom powstańców), Anglia i Holandia próbowały daremnie podjąć mediacje pokojowe (17-30 październik 1704). Wojska cesarskie pod wodzą feldmarszałka Heistera w kolejnych sukcesach pokonały bowiem powstańców także pod Győr (22 czerwca) i zwycięsko odparły ich atak pod Trnawą z odzyskaniem samego miasta (25/26 grudnia 1704). Wcześniej, w lipcu 1704 stany siedmiogrodzkie obwołały Rakoczego księciem Siedmiogrodu.

    Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.Satu Mare (węg. Szatmárnémeti, niem. Sathmar) – miasto w północnej Rumunii, siedziba władz administracyjnych okręgu o tej samej nazwie. W 2002 roku Satu Mare zamieszkiwało 115 142 mieszkańców.
    Powstańczy miedziak

    Na początku 1705 władze powstańcze wprowadziły do obiegu nowe rozmienne (miedziane) monety z propagandową inskrypcją „Pro Libertate”, których wartość szybko jednak spadała. W tym czasie powstańcy, którzy do końca tego roku opanowali prawie cały obszar Węgier i część Siedmiogrodu, zdołali wystawić armię kuruców, liczącą wówczas 31 pułków piechoty oraz 52 pułki jazdy i 6 batalionów artylerii. Dzięki francuskim subwencjom (10-16 tys. talarów) powołano oficerską szkołę wojskową, tworzono fabryki broni i amunicji oraz zakłady rzemieślnicze, produkujące dla potrzeb wojska.

    Emanuel Mateusz Rostworowski (ur. 8 stycznia 1923 w Krakowie, zm. 8 października 1989 w Krakowie) – polski historyk, profesor, członek Polskiej Akademii Nauk.Brzeżany (ukr. Бережани) – miasto na Ukrainie, w obwodzie tarnopolskim, siedziba rejonu brzeżańskiego, do 1945 w Polsce, w województwie tarnopolskim, siedziba powiatu brzeżańskiego.

    W marcu 1705 r. powstańcy wprawdzie opanowali okolice Preszburga, ale w sierpniu zostali pokonani pod Budzimierzycami. Jesienią, we wrześniu, zwołano do Szécsény sejm z udziałem 6 biskupów, 36 magnatów oraz ok. tysiąca przedstawicieli szlachty i gmin, na którym Rakoczego uznano za księcia Węgier. Dla odzyskania Siedmiogrodu nowy cesarz Józef wysłał 13-tysięczny korpus feldmarszałka Herbeville'a, który pod Pesztem odparł oddziały Károlyiego i Bottyána. Rakoczy zdecydował się wówczas stawić opór na przełęczach Karika i Zsibó (gdzie jeszcze nie ukończono umocnień), przeciwstawiając mu 15 tysięcy powstańców z 35 działami. Wzmocniony duńskimi oddziałami generała Harboe, baron Herbeville na czele 16 tys. wojsk cesarskich przełamał jednak obronę i po ciężkich walkach 15 listopada 1705 zajął strategiczną przełęcz Zsibó. Powstańcy utracili 400 zabitych, 200 rannych i 25 armat; Austriacy, których straty nie przekroczyły 400-500 zabitych i rannych, tym samym otworzyli sobie drogę do stopniowego opanowania Siedmiogrodu.

    August II Mocny, niem. August II der Starke (ur. 12 maja 1670 w Dreźnie (według kalendarza juliańskiego), zm. 1 lutego 1733 w Warszawie) – król Polski w latach 1697-1706 i 1709-1733, elektor Saksonii 1694-1733 jako Fryderyk August I (Friedrich August I.). Pierwszy władca Polski z dynastii saskiej Wettynów. Jego przydomek jest zazwyczaj wiązany z jego nieprzeciętną siłą.Kurucowie, także kurucy − zbrojni powstańcy z okresu 1671-1711 przeciwko panowaniu Habsburgów na Węgrzech. Główne powstania kuruców to powstanie Thökölyego (1672) oraz powstanie Rakoczego (1703-1711).
    Książę Rakoczy na sejmie w Ónod (mal. Soma Orlai Petrich)

    Wykorzystując dotychczasowe powodzenie i zmianę na tronie (od maja 1705), pod koniec 1705 Rakoczy za pośrednictwem Bercsény'ego podjął pertraktakcje z Habsburgami, z żądaniem przywrócenia dawnych swobód (sprzed 1687) i utworzenia 40-tysięcznej armii oraz uznaniem niezależności Siedmiogrodu. Podjęcie negocjacji z Austriakami w Trnawie (27 październik 1705) aktywnie popierały Anglia i Holandia. Jednakże wobec odrzucenia węgierskich warunków, po krótkim rozejmie zawartym tam 13 kwietnia 1706, wznowiono działania wojenne i Józef I wysłał do Siedmiogrodu gen. de Bussy-Rabutina na czele 20-tysięcznego wojska. Rakoczy jednak również zmobilizował w tym czasie nowe oddziały i opanował większość ziem Siedmiogrodu; jesienią w posiadaniu Austriaków pozostało jedynie kilka twierdz obleganych przez powstańców.

    Szolnok (słow.: Solnok, niem. Sollnock) – miasto w środkowych Węgrzech, port rzeczny nad ujściem rzeki Zagyva do Cisy. Stolica komitatu Jász-Nagykun-Szolnok. Ważny ośrodek transportowy. W Szolnoku mieści się Muzeum Lotnictwa Węgierskiego. Miasto liczy ponad 74,5 tys. mieszkańców (I 2011).Sárospatak (niem. Potok am Bodroch; słow. Šarišský Potok, Blatný Potok) - miasto w północno-wschodnich Węgrzech, w komitacie Borsod-Abaúj-Zemplén, w Średniogórzu Północnowęgierskim, u podnóża Gór Zemplińskich, nad Bodrogiem (dopływ Cisy), 12 920 mieszkańców (I 2011 r.).

    W 1707 sejm zwołany do Ónod ogłosił ostatecznie detronizację Habsburgów i proklamację niepodległości Węgier. Głównym powodem tych przełomowych uchwał były narastające sprzeczności wewnętrzne w kierownictwie powstania, w którym przewagę zaczęła zyskiwać konserwatywna magnateria skłaniająca się do ugody z Habsburgami, a także naciski francuskie.

    Levice (niem. Lewenz, węg. Léva) – miasto na południowym zachodzie Słowacji, w kraju nitrzańskim, siedziba powiatu Levice. Leży nad rzeką Hron. Położone jest 163 m nad poziomem morza. Miasto liczy około 35 tysięcy mieszkańców (w tym ponad 9% Węgrów), jego powierzchnia wynosi 61 km². Ośrodek turystyczny, przemysłowy (park przemysłowy Levice – Gena). Zamek w Brzeżanach – ruiny zamku z XVI-XVII wieku, dawna własność rodu Sieniawskich, obecnie w mieście Brzeżany na Ukrainie.

    Armia powstańcza[ | edytuj kod]

    Gwardia składała się początkowo z pułku karabinierów (w liczbie tysiąca konnych w 1705) oraz pułku piechoty „przybocznej” podzielonej na 2 bataliony (każdy po 500 ludzi), włącznie z reprezentacyjną kompanią, zwaną Kapcsosok lub Deliasok.

    Później dodano:

    Franciszek II Rakoczy (węg. II. Rákóczi Ferenc) (ur. 27 marca 1676 roku, Borša - zm. 8 kwietnia 1735 roku, Rodostó) – największy węgierski magnat początku XVIII w., w latach 1703 – 1711 przywódca wielkiego powstania antyhabsburskiego na Węgrzech (tzw. Powstanie Rakoczego), od 1704 do 1711 r. książę Siedmiogrodu.Peszt (węg. Pest, słow. Pešť, serb. Pešta / Пешта) – wschodnia, głównie mieszkalna, część Budapesztu, stanowiąca około 2/3 terytorium całego miasta.
  • regiment konnych grenadierów, złożony początkowo (1704) ze 180 Francuzów, potem ze 120 Francuzów i Węgrów (1705), ok. 1710 – także z Polaków i Szwedów;
  • kompanię „Zielonych Strzelców” z 200 ludzi (do kwietnia 1705);
  • kompanię Arnautów (Arnót) – najemników albańskich (1708-1710);
  • regiment konnych hajduków rekrutowanych w prywatnych dobrach Rakoczego (od 1709).
  • Od 1706 istniała kompania szlachecka w postaci jednostki bojowej oraz jednostki szkolnej dla młodych oficerów. Pozostałe oddziały stanowiły kontyngenty wystawione przez wielkich feudałów (magnatów) i przez drobną szlachtę szaraczkową, zwaną bocskoros nemesseg (bosą szlachtą).

    Budiměřice – gmina w Czechach, w powiecie Nymburk, w kraju środkowoczeskim. Według danych z dnia 1 stycznia 2013 liczyła 585 mieszkańców.Stanisław Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. 20 października 1677 we Lwowie, zm. 23 lutego 1766 w Lunéville) – król Polski w latach 1705–1709 i 1733–1736 jako Stanisław I Leszczyński , książę Lotaryngii i Baru w latach 1738–1766, wolnomularz.

    Oddziały zorganizowane według wzorca austriackiego, w 1706 sformowane były w 31 pułków piechoty i 52 kawalerii (dragoni, huzarzy). Pozostałe – w pułki nieregularne złożone z hajduków, czyli chłopów obdarzonych przywilejami (zwolnienie z obciążeń i pańszczyzny) w zamian za służbę wojskową. Połowa wojsk składała się z Węgrów i Siedmiogrodzian, reszta z mniejszości narodowych (Rumunów, Rusinów, Niemców – głównie spiskich, i innych Słowian). Do lepiej wyposażonych należały oddziały złożone z byłych żołnierzy garnizonów austriackich. Francuskie subsydia umożliwiały pod koniec 1708 utrzymanie 4 tysięcy kawalerzystów. Faktyczny stan liczbowy armii powstańczej sięgał 40–60 tysięcy, lecz tylko 1/4 była odpowiednio uzbrojona i wyszkolona. Oprócz zdobycznej i pozyskanej, broń pochodziła z zagranicy; w kawalerii jedynie 30–50% składu posiadało karabiny, połowa wyposażona była w pistolety, a 10% nie miało nawet szabli. Uzbrojeniem części piechoty były archaiczne arkebuzy kołowe lub lontowe.

    Imperium Osmańskie (jako nazwa państwa pisane wielką literą, jako nazwa imperium dynastii Osmanów – małą; dla tego drugiego znaczenia synonimem jest nazwa imperium ottomańskie) – państwo tureckie na Bliskim Wschodzie, założone przez Turków osmańskich, jedno z plemion tureckich w zachodniej Anatolii, obejmujące w okresie od XIV do XX wieku Anatolię, część Azji południowo-zachodniej, Afrykę północną i Europę południowo-wschodnią. W kręgach dyplomatycznych na określenie dworu sułtana, później także całego państwa tureckiego, stosowano termin Wysoka Porta.Zwolen (słow. Zvolen, niem. Altsohl, węg. Zólyom, łac. Vetusolium) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju bańskobystrzyckim, w tradycyjnym regionie Podpoľanie.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Bitwa pod Blenheim (niemieckie Höchstädt an der Donau, zwana także bitwą pod Blindheim albo drugą bitwą pod Höchstädt) – starcie zbrojne, które miało miejsce 13 sierpnia 1704 r. w trakcie wojny o sukcesję hiszpańską (1701–1714).
    Detronizacja (gr. thrónos, tron) – rodzaj depozycji, pozbawienie panującego władcy tronu, pozbawienie urzędu – siłą lub pokojowym traktatem. Najczęściej jest to zamach stanu.
    Pułk (przestarz. i w większości języków "regiment") – jednostka wojskowa w różnych rodzajach wojsk, pełniąca funkcje administracyjne, szkoleniowe i logistyczne (kwatermistrzowskie).
    Szécsény (słow. Sečany) – miasto na północy Węgier, położone na skraju gór Cserhát w komitacie Nógrád. Miejscowość jest ośrodkiem administracyjnym powiatu Szécsény.
    Spisz (łac. Scepusium, słow. Spiš, niem. Zips, węg. Szepes) – region historyczny. Region ten leży w Centralnych i Wewnętrznych Karpatach Zachodnich, w dorzeczu górnego Popradu, górnego Hornádu oraz w części dorzecza Dunajca (na wschód od Białki). Na północnym zachodzie Spisz sąsiaduje z Podhalem, na północy z ziemią sądecką, na wschodzie z Szaryszem, na południu z Abovem i Gemerem, na południowym zachodzie z Liptowem (zobacz: Regiony Słowacji).
    Kluż-Napoka, do roku 1974 oficjalną nazwą miasta było Kluż (Cluj) (dawniej: Cladiopol, Claudiopolis, Koloszwar, rum. Cluj-Napoca, węg. Kolozsvár, niem. Klausenburg) – miasto o charakterze przemysłowym, leżące w północno-zachodnim Siedmiogrodzie (Rumunia), 130 km na południe od granicy z Ukrainą.
    Inskrypcja (łac. inscriptio = napis) – napis wyryty w twardym materiale (drewno, metal, kamień, ceramika). Występuje najczęściej na nagrobkach, tablicach i monetach. Popularnym przykładem inskrypcji są inskrypcje nagrobne. Odczytywaniem i interpretacją inskrypcji zajmuje się nauka pomocnicza historii – epigrafika.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.041 sek.