• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Polihistor

    Przeczytaj także...
    Nagroda Nobla w dziedzinie literatury – nagroda uważana za najbardziej prestiżową międzynarodową nagrodę literacką na świecie. Ustanowiona razem z czterema innymi nagrodami przez Alfreda Nobla w testamencie z 1895, jest przyznawana od 1901.Prezydent Stanów Zjednoczonych – głowa państwa, szef administracji federalnej, naczelny dowódca sił zbrojnych, szef rządu, a także lider swojej partii. Konstytucja nadała mu wiele prerogatyw, co sprawia iż zajmuje on kluczowe miejsce w systemie politycznym Stanów Zjednoczonych.
    Fridtjof Wedel-Jarlsberg Nansen (ur. 10 października 1861 w Store Frøen, zm. 13 maja 1930 w Lysaker) – norweski oceanograf, badacz polarny i międzynarodowy działacz społeczny, Komandor Legii Honorowej i laureat Pokojowej Nagrody Nobla.
    Autoportret Leonarda da Vinci – jednego z najsłynniejszych polihistorów.

    Polihistor lub polimat – osoba posiadająca rozległą wiedzę z wielu różnych dziedzin, encyklopedysta. Termin polyhistor pojawia się po raz pierwszy w wersji łacińskiej u Swetoniusza. Wywodzi się z greckiego złożenia πολυίστωρ oznaczającego człowieka „wiele wiedzącego” względnie „bardzo uczonego”. Poszczególne człony terminu oznaczają: πολυ (poly) – „wiele” i ίστωρ (hístōr) – „wiedzący, uczony, sędzia”. Od terminu „polihistor” zostało utworzone pojęcie „polihistoria” oznaczające zbiór wiadomości z różnych dziedzin.

    Blaise Pascal, wym. [blɛz paskal], pol. Błażej Pascal (ur. 19 czerwca 1623 w Clermont-Ferrand, zm. 19 sierpnia 1662 w Paryżu) – francuski matematyk, fizyk i filozof religii. Był niezwykle uzdolnionym dzieckiem, wyedukowanym przez ojca. Jego wczesne dzieła powstawały spontanicznie, lecz w istotny sposób przyczyniły się do rozwoju nauki. Miał on znaczący wkład w konstrukcję mechanicznych kalkulatorów i mechanikę płynów; sprecyzował także pojęcia ciśnienia i próżni, uogólniając prace Torricellego. W swoich opracowaniach bronił metody naukowej. Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23 r. n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Stabiach, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.

    Pokrewnym terminowi „polihistor” jest określenie „człowiek renesansu”. Według słów Leona Battisty Albertiego, jest to „człowiek, który potrafi dokonać wszystkiego, na co przyjdzie mu ochota”. Synonimem tego terminu może być również słowo „omnibus”.

    Polihistorzy w poszczególnych epokach[ | edytuj kod]

    Starożytność[ | edytuj kod]

    W starożytnej Europie pierwszymi polihistorami byli Grecy. Później, wraz z podbojami Aleksandra Macedońskiego, powstały nowe ośrodki naukowe poza Grecją. Podbój wschodniej części basenu Morza Śródziemnego przez Rzymian sprawił, że osiągnięcia naukowe Greków przeniknęły do Italii. W I połowie I wieku p.n.e. działał w Rzymie grecki jeniec Aleksander, ze względu na rozległość swych zainteresowań, nazwany „Polihistorem”.

    Thomas Jefferson (ur. 13 kwietnia 1743 w Shadwell w stanie Wirginia, zm. 4 lipca 1826 w Charlottesville) – amerykański prawnik, działacz niepodległościowy, archeolog, architekt, trzeci prezydent USA (1801–1809), założyciel stanowego University of Virginia. Pochodził z zamożnej rodziny o wysokim statusie społecznym.Hymn Indii Jana Gana Mana został skomponowany przez Rabindranatha Tagore’a. Po raz pierwszy pieśń Jana Gana Mana zaśpiewano w trakcie Indyjskiego Kongresu Narodowego 27 grudnia 1911 roku. Pierwsza zwrotka została wybrana na hymn narodowy przez Zgromadzenie Narodowe 24 stycznia 1950 roku.
  • Arystoteles (384–322 p.n.e.) – filozof, zajmujący się również przyrodoznawstwem, estetyką, historią ustrojów politycznych, ekonomiką, polityką, poetyką, logiką formalną
  • Demetriusz z Faleronu (350–283 p.n.e.) – historyk, filozof i gramatyk
  • Eratostenes z Kyreny (276–194 p.n.e.) – filolog, geograf, historyk i literat
  • Demetrios ze Skepsis (III w.) – wszechstronny uczony, m.in. geograf i historyk
  • Apollodor z Aten (180–109 p.n.e.) – filolog, geograf, chronograf i mitograf
  • Agatarchides z Knidos (II w.) – gramatyk, historyk i geograf
  • Pliniusz Starszy (23–79) – autor prac retorycznych, z zakresu wojskowości, historii, astronomii, fizyki, geografii, antropologii, zoologii, botaniki, medycyny i mineralogii
  • Średniowiecze[ | edytuj kod]

    W średniowieczu działalność polihistorów wiązała się z kilkoma ośrodkami naukowymi – państwami gockimi w okresie ich świetności, Italią i Półwyspem Iberyjskim, Wyspami Brytyjskimi, Bizancjum i państwami arabskimi.

    Leszek Kołakowski (ur. 23 października 1927 w Radomiu, zm. 17 lipca 2009 w Oksfordzie) – filozof zajmujący się głównie historią filozofii, historią idei oraz filozofią religii, eseista, publicysta i prozaik. Kawaler Orderu Orła Białego.Thomas Young (ur. 13 czerwca 1773 w Milverton (hrabstwo Somerset), zm. 10 maja 1829 w Londynie) – angielski fizyk, lekarz fizjolog i egiptolog.
  • Kasjodor (490–575) – literat, historyk i encyklopedysta, autor Institutiones
  • Izydor z Sewilli (ok. 560–636) – teolog, historyk, gramatyk i encyklopedysta, autor 20. tomowego kompendium ówczesnej wiedzy Etymologii.
  • Beda Czcigodny (673–735) – autor dzieł teologicznych, gramatycznych, przyrodniczych, geograficznych i historycznych
  • Alkuin (ok. 730–804) – teolog, pedagog, filozof i psycholog
  • Al Kindi (ok. 800 – ok. 879) – filozof, teolog, matematyk i lekarz, autor prac z zakresu chemii, muzyki, medycyny, astronomii
  • Focjusz (827–893) – pisarz poruszający zagadnienia związane z teologią, hagiografią, poezją, filologią, leksykografią, matematyką, przyrodoznawstwem, geografią i prawem kanonicznym
  • Al Farabi (870–950) – filozof, teolog, lekarz i uczony
  • Awicenna (980–1037) – filozof, teolog, lekarz i wszechstronny uczony
  • Michał Psellos (1018–1079) – filozof, autor prac z zakresu przyrody, medycyny, fizyki, matematyki, astronomii, teologii, prawa, gramatyki i historii
  • Eustacjusz z Tesaloniki (ok. 1125 – 1193/1198) – teolog, hagiograf i filolog
  • Hildegarda z Bingen (1098–1179) – mistyczka, kompozytorka, poetka, autorka traktatów teologicznych, medycznych i filozoficznych
  • Awerroes (1126–1198) – filozof, prawnik, lekarz i matematyk
  • Mojżesz Majmonides (1135–1204) – teolog, filozof i lekarz
  • Albert Wielki (1193–1280) – filozof, teolog i przyrodnik
  • Roger Bacon (1214 – ok. 1292) – filozof, teolog, fizyk i matematyk
  • Czasy nowożytne[ | edytuj kod]

    XV wiek we Włoszech przyniósł nowy typ polihistora, łączącego znajomość nauk matematycznych i technicznych z biegłością w zakresie sztuk plastycznych. Wówczas też narodziło się pojęcie „Człowieka renesansu”, oznaczające uczonego o wszechstronnej wiedzy i wielu talentach.

    Beda, zwany Czcigodnym lub Wspaniałym, łac. Venerabilis, sang. Bǣda lub Bēda (ur. 672 w Wearmouth k. Sunderlandu w Anglii lub 673, zm. 25 maja 735 w Jarrow) – anglosaski mnich i benedyktyn, prezbiter, związany z klasztorami w Wearmouth oraz Jarrow w Nortumbrii (obecnie klasztor Wearmouth-Jarrow ), wszechstronny uczony.Benjamin Franklin (ur. 17 stycznia 1706 w Bostonie, zm. 17 kwietnia 1790 w Filadelfii) – drukarz, uczony, filozof, wolnomularz i polityk amerykański.
  • Leon Battista Alberti (1404–1472) – malarz, poeta, filozof, kartograf, muzyk i architekt
  • Leonardo da Vinci (1452–1519) – malarz, architekt, filozof, muzyk, pisarz, odkrywca, matematyk, mechanik, anatom, wynalazca, geolog
  • Erazm z Rotterdamu (ok. 1469–1536) – filolog, filozof, literat, teolog i pedagog
  • Mikołaj Kopernik (1473–1543) – astronom, prawnik, matematyk, poeta, ekonomista i lekarz
  • Galileusz (1564–1642) – astronom, astrolog, fizyk i filozof
  • Blaise Pascal (1623–1662) – matematyk, fizyk i filozof
  • Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716) – filozof, matematyk, prawnik, inżynier–mechanik, fizyk, historyk
  • Isaac Newton (1643–1727) – fizyk, matematyk, astronom, filozof, historyk
  • Benjamin Franklin (1706–1790) – wszechstronny uczony, filozof, polityk i ambasador, jeden z twórców Deklaracji niepodległości USA
  • Thomas Jefferson (1743–1826) – prawnik, archeolog, architekt, działacz niepodległościowy i trzeci prezydent USA (1801–1809)
  • Johann Wolfgang von Goethe (1749–1832) – poeta, dramaturg, prozaik, uczony, polityk
  • Thomas Young (1773–1829) – fizyk, lekarz fizjolog, egiptolog
  • William Whewell (1794–1866) – filozof, logik, historyk nauki i wszechstronny uczony
  • Czasy najnowsze[ | edytuj kod]

    Współcześnie rzadko mówi się o polihistorach, ponieważ – w związku z szybkim rozwojem nauki – niewielu ludzi jest w stanie zdobyć rozległą wiedzę w różnych dziedzinach. Pojęcie to może być użyte do opisania kilku laureatów Nagrody Nobla.

    Św. Albert Wielki, Albert z Kolonii, Albert z Lauingen, łac. Albertus Magnus (ur. 1193/1205? w Lauingen (Szwabia), zm. 15 listopada 1280 w Kolonii) – teolog, dominikanin, filozof scholastyczny. Znany także z obszernej wiedzy przyrodniczej, przypisuje mu się także zajmowanie się alchemią. Święty Kościoła katolickiego, doktor Kościoła (znany jako doctor universalis lub doctor expertus).Laureaci Pokojowej Nagrody Nobla – lista wyróżnionych Nagrodą Nobla za ich działalność na rzecz światowego pokoju. Nagroda ufundowana została przez Alfreda Nobla w jego testamencie. Laureaci są wybierani przez Norweski Komitet Noblowski, którego członkowie są powoływani przez Storting zgodnie z wolą fundatora.
  • Rabindranath Tagore (1861–1941) – poeta, prozaik, filozof, kompozytor, malarz i pedagog; autor hymnu Indii i Bangladeszu; laureat Nagrody Nobla z literatury (1913)
  • Fridtjof Nansen (1861–1930) – podróżnik, badacz polarny, oceanograf i biolog, później ambasador i działacz społeczny; laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1922)
  • Bertrand Russell (1872–1970) – filozof, logik, matematyk, eseista i działacz społeczny, inicjator ruchu Pugwash; laureat Nagrody Nobla z literatury (1950)
  • Winston Churchill (1874–1965) – oficer, polityk, dwukrotny premier Wielkiej Brytanii, także malarz, pisarz i historyk, laureat Nagrody Nobla z literatury (1953)
  • Albert Schweitzer (1875–1965) – lekarz, teolog, filozof, organista, muzykolog, badacz życia i twórczości Jana Sebastiana Bacha; laureat Pokojowej Nagrody Nobla (1952)
  • Friedrich Hayek (1899–1992) – ekonomista i filozof polityki, wniósł też wkład w rozwój nauki prawa i kognitywistyki; laureat Nagrody Nobla z ekonomii (1974)
  • Herbert Simon (1916–2001) – ekonomista, socjolog, informatyk i psycholog; laureat Nagrody Turinga (1975) i Nagrody Nobla z ekonomii (1978)
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Władysław Kopaliński: polihistor. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
    2. Mały słownik języka polskiego. s. 595.
    3. Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. s. 308 i 594. Słownik wyrazów obcych PWN. s. 740.
    4. Słownik wyrazów obcych PWN. s. 740.
    5. Władysław Kopaliński: omnibus. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. slownik-online.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-07-02)].
    6. Mała encyklopedia kultury antycznej. s. 86.
    7. Mała encyklopedia kultury antycznej. s. 182, 235, 61 i 18.
    8. Mała encyklopedia kultury antycznej. s. 598.
    9. Mała encyklopedia kultury antycznej. s. 368 i 350.
    10. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 1. s. 392 i 108.
    11. Mała encyklopedia kultury antycznej. s. 165.
    12. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 2. s. 319.
    13. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 1. s. 295-296.
    14. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 2. s. 751.
    15. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 1. s. 295.
    16. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 1. s. 90 i 321.
    17. Nowa encyklopedia powszechna PWN. T. 2. s. 260.
    18. Gottfried Wilhelm Leibniz. W: Leszek Kołakowski: O co nas pytają wielcy filozofowie: trzy serie. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2008, s. 129. ISBN 978-83-240-1065-3.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Mała encyklopedia kultury antycznej. Z. Piszczek (red.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1983. ISBN 83-01-03529-3.
  • Mały słownik języka polskiego. S. Skorupka (red.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1989. ISBN 83-01-08786-2.
  • Nowa encyklopedia powszechna PWN. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1995-1997. ISBN 83-01-11097-X.
  • Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych. W. Kopaliński (red.). Warszawa: Wiedza Powszechna, 1968.
  • Słownik wyrazów obcych PWN. L. Wiśniakowska (oprac.). Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2007. ISBN 978-83-01-14197-4.
  • Demetriusz z Faleronu a. Demetrios z Faleronu (ur. ok. 350, zm. 283 p.n.e.) – filozof, polityk, pisarz i retor grecki, uczeń Arystotelesa i Teofrasta z Eresos.Eustacjusz z Tesaloniki (zw. także Eustathios Kataphloros, w polskojęzycznych opracowaniach również jako Eustathios i Eustatios, ur. ok. 1125, zm. 1193/8) – bizantyjski teolog, filolog, historyk, retor i epistolograf, od 1175 r. arcybiskup Tesaloniki.




    Warto wiedzieć że... beta

    Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas]), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj położony w południowo-wschodniej części Europy, na południowym krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z czterema państwami: Albanią, Macedonią Północną i Bułgarią od północy oraz Turcją od wschodu. Ma dostęp do czterech mórz: Egejskiego i Kreteńskiego od wschodu, Jońskiego od zachodu oraz Śródziemnego od południa. Grecja ma dziesiątą pod względem długości linię brzegową na świecie, o długości 14880 km. Poza częścią kontynentalną, w skład Grecji wchodzi około 2500 wysp, w tym 165 zamieszkałych. Najważniejsze to Kreta, Dodekanez, Cyklady i Wyspy Jońskie. Najwyższym szczytem jest wysoki na 2918 m n.p.m. Mitikas w masywie Olimpu.
    Izydor z Sewilli (ur. ok. 560 w Cartagenie, zm. 4 kwietnia 636 w Sewilli) – arcybiskup Sewilli, święty Kościoła katolickiego, doktor Kościoła.
    Hildegarda z Bingen, niem. Hildegard von Bingen (ur. 16 września 1098 w Rupertsberg k. Bingen am Rhein, zm. 17 września 1179 tamże w klasztorze) – frankońska anachoretka, wizjonerka, mistyczka, i uzdrowicielka, reformatorka religijna, benedyktynka (od 1136 przeorysza), uznawana przez Kościół katolicki za świętą, od 2012 doktor Kościoła. Pierwsza kompozytorka, której biografia jest kompletna i dobrze udokumentowana.
    Nagroda Turinga — nagroda przyznawana corocznie za wybitne osiągnięcia w dziedzinie informatyki przez Association for Computing Machinery.
    Galileusz (wł. Galileo Galilei; ur. 15 lutego 1564 w Pizie, zm. 8 stycznia 1642 w Arcetri) – włoski astronom, astrolog, matematyk, fizyk i filozof, twórca podstaw nowożytnej fizyki.
    Demetrios ze Skepsis (w starożytnej Grecji Δημήτριος ὀ Σκήψιος, często nazywany Scepsianem od miejsca urodzenia; ur. ok. 205 p.n.e., zm. ok. 130 p.n.e.) – grecki polihistor, wszechstronny uczony, m.in. geograf, tłumacz, gramatyk, historyk i filolog. Związany z biblioteką w Pergamonie.
    Roger Bacon (ok. 1214-1292) – angielski franciszkanin naukowiec, zwany doctor mirabilis (łac. wspaniały nauczyciel); filozof średniowieczny, uznawany za skrajnego empirystę. Czasem opisywany jako jeden z najwcześniejszych europejskich zwolenników nowoczesnej metody naukowej, którą zainspirował się z prac islamskich naukowców.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.