• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Podziały precedensów

    Przeczytaj także...
    Obiter dictum – nie wiążąca część precedensowego wyroku sądowego w odróżnieniu od wiążącego ratio decidendi. Pojęcie to występuje w anglosaskim systemie prawnym (common law).De iure (łac. według prawa) – w języku prawniczym stan zgodny z treścią norm prawnych. Często używane dla przeciwstawienia stanu de facto wobec rzeczywistości prawnej.
    System prawa kontynentalnego (łac. ius civile) – system funkcjonowania prawa typowy dla krajów Europy kontynentalnej, obecny także w krajach Ameryki Łacińskiej, Szkocji i Luizjanie.

    Podziały precedensówprecedensy dzieli się na:

    1. de facto i de iure – czyli na prawnie wiążące i niewiążące.

    2. prawotwórcze i nieprawotwórcze – pierwsze cechuje niski a drugie wysoki stopień nowości normatywnej. Sytuacja aby jakiś precedens nie był potencjalnie w ogóle prawotwórczy jest bardzo mało prawdopodobna, stąd te nazwy mogą być dla niektórych mylące.

    3. interpretacyjne i rozstrzygnięcia – pierwsze mieszczą się w granicach ius interpretandi, drugie wykraczają poza te granice.

    De facto (łac. w rzeczywistości) – faktycznie, w rzeczy samej, w praktyce, rzeczywiście, w przeciwieństwie do prognoz lub zamierzeń; w języku prawniczym przeciwstawne do de iure. Figura stylistyczna stosowana do wzmocnienia znaczenia zdania.Overruling (overriding) – unieważnienie precedensu. Zgodnie z zasadą stare decisis Sąd Najwyższy ma prawo do unieważniania precedensów ustanowionych przez sąd apelacyjny oraz swoich własnych wcześniejszych wyroków sądowych. W pewnych wyjątkowych okolicznościach również sąd apelacyjny może unieważnić swój poprzedni precedens. Kwestia ta wygląda nieco odmiennie w Stanach Zjednoczonych. Na skutek unieważnienia, dawny precedens przestaje istnieć, a dokładnie jego ratio decidendi i nie może odtąd stanowić podstawy prawnej dla rozstrzygania późniejszych spraw sądowych. Unieważnienie może być zarówno wyraźne jak i dorozumiane, wyróżnia się jeszcze antycypacyjną postać overruling.

    4. secundum, contra i praeter legem – zgodne z prawem, niezgodne z prawem i prawnie indyferentne.

    Przedstawione powyżej rodzaje precedensów, mimo iż same budzą szereg wątpliwości, są z zasady typowe zarówno dla porządku prawnego common jak i prawa kontynentalnego. Różnice są tu co najwyżej ilościowe.

    Przypisy

    1. Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu, Warszawa 2009, s. 13-15.
    2. Maciej Koszowski, Anglosaska doktryna precedensu, Warszawa 2009, s. 140-143.

    Bibliografia[]

  • Maciej Koszowski: Anglosaska doktryna precedensu: Porównanie z polską praktyką orzeczniczą. Warszawa: Warszawska Firma Wydawnicza, 2009. ISBN 978-83-61748-04-5.
  • Zobacz też[]

  • case of first impression
  • obiter dictum
  • overruling
  • distinguishing
  • stare decisis
  • leading case
  • common law
  • norma prawna precedensu
  • precedens
  • model precedensu
  • ratio decidendi
  • Leading case (inaczej watershed case) - sprawa wiodąca, czyli precedens, który dał początek serii późniejszych orzeczeń sądowych, w których powielono lub rozwinięto przyjęte w nim rozwiązaniaModel precedensu - model precedensu to sposób w jaki zwykło się postrzegać wyrok sądowy w danej kulturze prawnej. Najbardziej znane są rule-model i model z analogii. Możliwe są także model naturalny, model z zasad oraz model rezultatu.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ius interpretandi - panujący w danej kulturze prawnej zespół reguł i zasad, za pomocą których interpretuje się przepisy prawa zawartego w ustawach, konstytucji i innych aktach normatywnych. W związku z powyższym każda kultura prawna będzie miała swoje własne ius interpretandi. Można też mówić np. o polskim czy niemieckim ius intepretandi.
    Stare decisis (szerzej: stare decisis et non quieta movere, czyli: pozostań przy podjętej decyzji) – łacińska zasada, która w systemie prawa common law oznacza, że wcześniejsze decyzje sądów muszą być przestrzegane przez sędziów orzekających w sprawach późniejszych.
    Distinguishing – różnicowanie precedensu, polega na odmowie zastosowania w aktualnie rozpoznawanej sprawie wiążącego dla niej precedensu z powodu, iż fakty sprawy precedensowej różnią się istotnie od tych w sprawie obecnej. Zgodnie z zasadą stare decisis z distinguishing może skorzystać każdy sąd niezależnie od miejsca jakie zajmuje w hierarchii sądowej. Oznacza to, że różnicować precedens ustanowiony przez Sąd Najwyższy jest władny nawet sąd pierwszej instancji. Distinguishing może przybrać zarówno postać wyraźną jak i dorozumianą. Istnieją też inne niż dysanalogia ujęcia istoty wyróżniania precedensu.
    Common law (dosł. z ang. "prawo wspólne", pol. "prawo precedensowe") – porządek prawny charakterystyczny dla krajów anglosaskich (m.in. Wielkiej Brytanii, Stanów Zjednoczonych, Australii, Nowej Zelandii).
    Prawo, a ściślej prawo w ujęciu przedmiotowym – system norm prawnych, czyli ogólnych, abstrakcyjnych i jednoznacznych dyrektyw postępowania, które powstały w związku z istnieniem i funkcjonowaniem państwa lub innego uporządkowanego organizmu społecznego, ustanowione lub uznane przez właściwe organy władzy odpowiednio publicznej lub społecznej i przez te organy stosowane, w tym z użyciem przymusu.
    Case of first impression (sprawa jeszcze nie rozpoznana) - termin prawny charakterystyczny dla systemu common law. Oznacza on taką sprawę sądową dla której brak jest wiążącego precedensu. Innymi słowy sprawę, w której nie zapadł wcześniej żaden wyrok sądowy, który mógłby posłużyć jako wiążący wzór do rozstrzygniecia aktualnie rozpatrywanego przypadku.
    Precedens (z łac. praecedens – poprzedzający) – wyrok sądowy mogący wpływać na treść orzeczeń wydawanych w sprawach późniejszych.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.07 sek.