• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Podział administracyjny Słowacji



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Powiat Topolczany (słow. okres Topoľčany) – słowacka jednostka podziału terytorialnego znajdująca się w kraju nitrzańskim. Powiat Topolczany zamieszkiwany jest przez 74 089 obywateli (w roku 2001), zajmuje obszar 597 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 124,10 osób na km².Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.
    Słowacja pod panowaniem węgierskim[]

    Wchodząca w skład Królestwa Węgier Słowacja (Górne Węgry) dzieliła się na komitaty. W tej części Węgier pokrywały się w przybliżeniu z żupami, istniejącymi wcześniej za czasów Państwa wielkomorawskiego. Na czele komitatu stał żupan. Nazwy komitatów pochodziły od nazw zamków, stanowiących siedziby żupanów.

    Nowa Wieś Spiska (słow. Spišská Nová Ves, niem. Zipser Neudorf/Neuendorf, węg. Igló, rom. Nowejsis) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju koszyckim, w historycznym regionie Spisz.Powiat Żar nad Hronem (Okres Žiar nad Hronom) - słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w Kraju bańskobystrzyckim. Powiat Żar nad Hronem zamieszkiwany jest przez 48 053 obywateli (1 stycznia 2003) i zajmuje obszar 532 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 90,33 osób na km².

    Obok komitatów właściwych na ziemiach pogranicznych istniały również małe tzw. komitaty graniczne, służące ochronie granic. Jednostki te stopniowo zanikły do XIV wieku.

    Od X do XIV wieku komitaty były jednostkami centralnej administracji królewskiej. W XIV wieku, w związku z osłabieniem władzy królów Węgier, komitaty stały się szlacheckimi okręgami samorządowymi, podległymi de facto władzy poszczególnych rodów możnowładczych. W tym okresie w stolicach poszczególnych komitatów powstała sieć zamków, stanowiących ośrodki administracji magnackiej (stąd w historiografii słowackiej słowo stolica na określenie takiego okręgu administracyjnego). Ten stan trwał do końca XVIII wieku, kiedy to cesarz Józef II w 1785 zmienił charakter administracji ziem węgierskich na centralistyczny, sprowadzając komitaty do roli okręgów administracyjnych. Pod naciskiem węgierskiej szlachty musiał się jednak wycofać z tej reformy już w 1790, przywracając status quo ante.

    Język urzędowy – język, który otrzymał wyjątkowy status prawny na terenie państwa lub regionu administracyjnego. Zazwyczaj jest to język używany w krajowych strukturach legislacyjnych, np. parlamencie, choć prawo niektórych krajów wymaga, by dokumenty urzędowe były przedstawiane również w innych językach.Dolný Kubín (węg. Alsókubin, niem. Unterkubin) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Orawa.

    Po zdławieniu przez Habsburgów pierwszej rewolucji węgierskiej, w latach 1849-1850, komitaty całych Węgier zostały zgrupowane w 5 dystryktów z administracją wojskową: Bratysława, Koszyce, Sopron, Budapeszt i Oradea. Wprowadzono również język niemiecki jako urzędowy. W 1850 administracja została zmieniona na cywilną. Ta przejściowa administracja została zniesiona w 1860, kiedy to przywrócono system komitatów szlacheckich sprzed 1849, jednak nie przywracając uprawnień samorządowych.

    Michalovce (niem. Großmichel, węg. Nagymihály, cyg. Mihaľa, jidysz Michajlovec lub Mychajlovyc) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju koszyckim, w historycznym regionie Zemplín.Powiat Stropkov (słow. okres Stropkov) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w kraju preszowskim na obszarze historycznych regionów Zemplín i Szarysz. Powiat Stropkov zamieszkiwany jest przez 21 027 obywateli (w roku 2001), zajmuje obszar 389 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 54,05 osób na km².

    Po powstaniu Austro-Węgier w 1867 system administracyjny nadal opierał się na sieci komitatów (żup) i powiatów. Nastąpił rozdział funkcji samorządowych i rządowych komitatu, przy czym jednak zakres władzy samorządów systematycznie uszczuplano na rzecz rządu centralnego.

    Począwszy od XV wieku w poszczególnych częściach kraju kształtowała się sieć jednostek administracyjnych niższego rzędu. Komitaty zaczęły się dzielić na powiaty (t. obwody; słow. slúžnovský okres albo slúžnovský obvod, łac. processus / reambulatio, węg. szolgabírói járás, niem. Stuhlbezirk), w liczbie od 2 do 5 w komitacie. Z kolei każdy powiat dzielił się na obwody (łac. circulum), od 2 do 6 w każdym powiecie.

    Powiat Svidník (słow. okres Svidník) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się na obszarze historycznego regioniu Szarysz w kraju preszowskim. Powiat Svidník zamieszkiwany jest przez 33 506 obywateli (w roku 2001). Zajmuje obszar 550 km², średnia gęstość zaludnienia wynosi 60,92 osób na km². Miasta: Giraltovce i powiatowy Svidník.Powiat Prievidza (słow. okres Prievidza) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w kraju trenczyńskim, zajmuje obszar 960 km². Powiat Prievidza zamieszkiwany jest przez 140 444 obywateli (w roku 2001), średnia gęstość zaludnienia wynosi 146,30 osób na km².

    Obok administracji komitackiej istniały wydzielone tzw. miasta municypalne, mające osobną administrację. Na obszarze dzisiejszej Słowacji były to Koszyce, Komárno, Bratysława i Bańska Szczawnica z Białą Bańską.

    Granice komitatów (żup) i ich liczba ulegały z biegiem czasu zmianom, przy czym stałą tendencją był wzrost liczby komitatów. Na terenie dzisiejszej Słowacji w X wieku istniało 8 komitatów: Bratysława, Moson, Győr, Komárom, Esztergom, Nyitra, Nograd i Torna. W 1918, po licznych zmianach polegających na podziałach i łączeniu, ich liczba doszła do 20. Były to:

    Żylina (słow. Žilina, węg. Zsolna, niem. Sillein) - miasto w północnej Słowacji, siedziba władz kraju żylińskiego i powiatu Žilina. Główny ośrodek regionu Doliny Wagu.Powiat Poprad (słow. okres Poprad) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w kraju preszowskim. Powiat Poprad zamieszkiwany jest przez 104 002 obywateli (w roku 2011), zajmuje obszar 1 105,38 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 94,09 osoby na km². Miasta: Wysokie Tatry, Svit i powiatowy Poprad.
    Komitaty (żupy) na terenie dzisiejszej Słowacji w 1918

    W nieoficjalnym podziale komitatów przedtrianońskich Węgier na "kręgi" komitaty Słowacji należały do kręgów lewego brzegu Dunaju, prawego brzegu Dunaju i prawego brzegu Cisy.

    Słowacja w składzie Czechosłowacji[]

    Lata 1918-1923[]

    Po powstaniu Czechosłowacji podział administracyjny Słowacji początkowo pozostał niezmieniony, zarówno co do granic, jak i szczebli oraz kompetencji, z tym, że jednostki administracyjne nazywano żupami ("okręgy"). Zmiany granic żup wynikały tylko z faktu rozdzielenia ich granicami:

    Namiestowo (słow. Námestovo, węg. Námesztó) – miasto powiatowe w środkowej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Orawa.Lovinobaňa – wieś (obec) na Słowacji położona w kraju bańskobystrzyckim, w powiecie Łuczeniec. Pierwsze wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1336.
  • przyznane Słowacji części komitatów Győr, Esztergom i Komárom połączono w żupę Komárno,
  • skrawki komitatu Moson przyłączono do żupy Bratysława,
  • zachodnią część komitatu Ung przyłączono do żupy Zemplín.
  • Lata 1923-1928[]

    Władze Czechosłowacji zamierzały ujednolicić administrację kraju poprzez wprowadzenie tzw. wielkich żup ("wielkie okręgy"), niezależnych od dotychczasowych jednostek administracyjnych. Reforma ta została doprowadzona do końca tylko na Słowacji; w Czechach zaniechano jej ze względu na przewagę elementu niemieckiego w poszczególnych projektowanych żupach, a na Rusi Zakarpackiej pozostawiono dawny podział administracyjny. W latach 1923-1928 na Słowacji istniało sześć żup:

    Giraltovce (węg. Girált) - miasto we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w powiecie Svidník, 54 km od granicy z Polską. 4 189 mieszkańców. Położone na wysokości 310 m n.p.m., pomiędzy lesistymi wzgórzami Pogórza Ondawskiego, na rzeką Topľa.Powiat Lewocza (słow. okres Levoča) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się na obszarze historycznego regionu Spisz w kraju preszowskim. Powiat Lewocza zamieszkiwany jest przez 33 309 obywateli (w roku 2011), zajmuje obszar 357 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 93,22 osób na km². Miasta: Spiskie Podgrodzie i powiatowa Lewocza.
    1. bratysławska,
    2. nitrzańska,
    3. nadwaska,
    4. nadhrońska,
    5. podtatrzańska,
    6. koszycka.

    Lata 1928-1939[]

    Wielkie żupy przetrwały tylko do 1 lipca 1928, kiedy to weszła w życie kolejna ogólnopaństwowa reforma administracyjna. Dotychczasowe jednostki administracyjne pierwszego rzędu zastąpiono krainami (słow. krajina, cz. země), których w całej Czechosłowacji powstało 4: czeski, morawsko-śląski, słowacki i podkarpacki. Krainy dzieliły się na powiaty (okresy). Krainy miały szeroki samorząd, z własnymi organami wykonawczymi i prawodawczymi.

    Medzilaborce (węg. Mezőlaborc, rus. Меджильабірці) – miasto powiatowe we wschodniej Słowacji, w kraju preszowskim, w historycznym regionie Zemplín.Kraj trnawski (słow. Trnavský kraj) - jednostka administracyjna Słowacji, jeden z 8 krajów, na które podzielone zostało to państwo.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Powiat Nowa Wieś Spiska (słow. okres Spišská Nová Ves) – słowacka jednostka administracyjna znajdująca się w kraju koszyckim na terenie historycznych regionów Spisz i Gemer. Powiat Nowa Wieś Spiska zajmuje obszar 587 km², jest zamieszkiwany przez 93 516 obywateli, średnia gęstość zaludnienia wynosi 159,31 osób na km². Miasta: Spiskie Włochy, Krompachy i powiatowa Nowa Wieś Spiska.
    Powiat Żylina (słow. okres Žilina) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się w Kraju żylińskim. Powiat Żylina zamieszkiwany jest przez 156 773 obywateli (w roku 2001), zajmuje obszar 815 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 191,85 osób na km².
    Czadca (dawniej: Czaca; słow. Čadca, do 1927 także: Čaca, niem. Tschadsa, węg. Csaca, Csáca) – miasto powiatowe w północnej Słowacji, w kraju żylińskim, w historycznym regionie Kysuce.
    Powiat Bratysława II (słow. okres Bratislava II) – słowacka jednostka administracyjna znajdująca się w kraju bratysławskim, obejmująca bratysławskie dzielnice Podunajské Biskupice, Ružinov, Vrakuňa.
    Jedną z pozostałości wielowiekowej przynależności Słowacji do Królestwa Węgier (896-1918) jest tradycyjny podział Słowacji na regiony. Podział ten nie pokrywa się z obecnym podziałem administracyjnym Słowacji, jednak jest szeroko używany wśród mieszkańców Słowacji i stanowi podstawę do podziału Słowacji na regiony turystyczne, używanego przez publiczne instytucje promujące turystykę.
    Zakarpacie lub Ukraina Zakarpacka (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny na obszarze dzisiejszej zachodniej części państwa Ukraina, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.
    Powiat Preszów (słow. okres Prešov) – słowacka jednostka podziału administracyjnego znajdująca się na obszarze historycznego regioniu Szarysz w kraju preszowskim. Okres Preszów zamieszkiwany jest przez 169 828 obywateli (w roku 2011), zajmuje obszar 934 km². Średnia gęstość zaludnienia wynosi 181,89 osób na km². Miasta: Wielki Szarysz i powiatowy Preszów oraz 89 wsi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.171 sek.