• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Podspady

    Przeczytaj także...
    Język słowacki (słow. slovenský jazyk, też slovenčina) należy do zachodniosłowiańskiej grupy językowej. Językiem tym posługuje się ponad 6 mln osób – przede wszystkim na Słowacji i w należącej do Serbii Wojwodinie, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Używają go także Słowacy mieszkający w Polsce, Rumunii, na Węgrzech, w USA i Kanadzie. W Polsce język słowacki mógł być zdawany na maturze jako jeden z języków nowożytnych.Przejście graniczne Jurgów-Podspády – dawne polsko-słowackie przejście graniczne małego ruchu granicznego i drogowe, położone w województwie małopolskim, w powiecie tatrzańskim, w gminie Bukowina Tatrzańska, w miejscowości Jurgów.
    Chowańców Wierch (słow. Chovancov vrch) – wzgórze po północnej stronie słowackiej miejscowości Jaworzyna Tatrzańska, znajdujące się w widłach rzeki Białka i jej dopływu Jaworowego Potoku. Nazwa pochodzi od nazwiska Chowaniec, które jest jednym z najczęściej występujących w pobliskiej, polskiej miejscowości Jurgów. Dawniej bowiem całe wzgórze Chowańców Wierchu i złączonego z nim Skoruśniaka użytkowane było przez jurgowian. Od Tatr Chowańców Wierch oddzielony jest Rowem Podspadzkim. Nie należy do Tatr, lecz do Pogórza Spiskiego. W 1924 decyzją Ligi Narodów całe to wzgórze, jak również użytkowana dawniej przez jurgowian część Tatr (tzw. Dobra Jaworzyńskie) zostały przyznane Czechosłowacji.
    Skrzyżowanie w Podspadach

    Podspady (słow. Podspády, niem. Rausch, Rauschen, Fluder, węg. Zúgó) – osiedle położone u północnych zboczy Tatr Bielskich na Słowacji, pomiędzy Jaworzyną Tatrzańską na zachodzie (3 km) a Zdziarem na wschodzie. Znajduje się przy Drodze Wolności, a administracyjnie należy do Jaworzyny Tatrzańskiej.

    Tatry Bielskie (słow. Belianske Tatry, Belanské Tatry, Bielské Tatry, niem. Kalkalpen, Belaer Kalkalpen, Beler Tatra, węg. Bélai-havasok, Bélai mészhavasok, Bélai-Tátra) – położone na Słowacji pasmo górskie, część Tatr ustawiona poprzecznie do grani głównej Tatr. Z jej częścią położoną w obrębie Tatr Wysokich łączy się przez Przełęcz pod Kopą (Kopské sedlo).Zofia Radwańska-Paryska (ur. 3 maja 1901 w Warszawie, zm. 24 października 2001 w Zakopanem) – botaniczka, taterniczka, pisarka. Żona i współtowarzyszka pracy Witolda Henryka Paryskiego.

    Opis i historia[ | edytuj kod]

    Podspady położone są na wysokości 912 m n.p.m., nad Jaworowym Potokiem. Dolina, w której leżą Jaworzyna i Podspady, nie ma ustalonej nazwy – umownie zwie się ją doliną Jaworowego Potoku, Wielka encyklopedia tatrzańska Zofii i Witolda Henryka Paryskich podaje zaś nazwę Rów Podspadzki. Dolina ta oddziela od siebie Tatry i grzbiet Chowańców Wierchu położony już na Pogórzu Spiskim. Przez Podspady przepływa też odnoga Białego Potoku, utworzona sztucznie na potrzeby młyna i wpadająca do Jaworowego Potoku poniżej osiedla. Na wschód od Podspadów do potoku wpada Goliasowski Potok, spływający spod Zdziarskiej Przełęczy Doliną Goliasowskiego Potoku. W rejonie miejscowości znajdują się wyloty dolin: Hawraniej z Doliną Czarnego Potoku i Nowej Doliny.

    Wielka encyklopedia tatrzańska – encyklopedia wiedzy o Tatrach (tatrologii). Jest to fundamentalne dzieło znawców Tatr – Zofii Radwańskiej-Paryskiej i Witolda Henryka Paryskiego, którzy przez 60 lat chodzili po Tatrach i zajmowali się ich badaniem. Encyklopedia obejmuje całość problematyki tatrzańskiej. Zawiera wiadomości z topografii Tatr, historii, geografii, przyrody, turystyki, etnografii, geologii, taternictwa, a także zdjęcia, rysunki i mapy. Pierwsze książkowe wydanie pojawiło się w 1995, potem było jeszcze wznawiane w 2004. Obydwa wydania pojawiły się z 3 wersjami okładki: płótno, skóra i półskórek. Wydanie z 2004 ma 1553 strony. Encyklopedia wydana została w Poroninie przez Wydawnictwo Górskie. Ponadto wyszła wersja multimedialna na płycie CD-ROM. Zawierała ona łącznie ok. 6000 haseł, 1200 grafik (w tym panoramy), a także nagrania gwary i muzyki górali polskich i słowackich oraz 60 interaktywnych map graniowych.Słowacja, Republika Słowacka (słow. Slovensko, Slovenská republika) – państwo śródlądowe w Europie Środkowej. Graniczy z Austrią (127 km), Polską (597 km), Czechami (240 km), Ukrainą (98 km) oraz Węgrami (678 km). Łączna długość granicy lądowej wynosi 1740 km. Do 1993 wchodziła w skład Czechosłowacji. Od 1 maja 2004 kraj należy do Unii Europejskiej, oraz NATO, a od 1 stycznia 2009 – do strefy euro. Stolicą państwa jest Bratysława, położona nad Dunajem przy granicy z Austrią i Węgrami.

    W Podspadach od Drogi Wolności odgałęzia się droga prowadząca na północ dalej wzdłuż Jaworowego Potoku przez dawne przejście graniczne Jurgów-Podspády (ok. 3 km od skrzyżowania) do Jurgowa.

    Miejscowość założona została w 1837 r. przez tutejszych właścicieli ziemskich Horváthów-Palocsayów. Znajduje się tu przetwórnia drewna, pensjonat Murań, leśniczówka TANAP-u, a także gospoda, sklep spożywczy i punkt sprzedaży pamiątek z drewna. W dwudziestoleciu międzywojennym znajdowała się tu 13-kilometrowa kolejka linowa, która pozwalała na transport drewna z Tatr przez Zdziar do Lendaku.

    Droga Wolności (słow. cesta Slobody, niem. Freiheitsstraße, węg. Szabodság-út) – przebiegająca na Słowacji, po południowej stronie Tatr droga od Łysej Polany do miejscowości Szczyrbskie Jezioro. Jej przedłużenie do Liptowskiego Mikułaszu stanowi Tatrzańska Droga Młodości. W sieci krajowych dróg oznaczana jest jako drogi nr 67 (odcinek od Łysej Polany do miejscowości Tatrzańska Kotlina) i nr 537 od tej miejscowości do Liptowskiego Mikułaszu. Jest to droga o dużym znaczeniu, łącząca z sobą podtatrzańskie miejscowości stanowiące bazę dla turystyki i rekreacji oraz wyloty dolin tatrzańskich, od których prowadzą znakowane szlaki turystyczne w głąb Tatr. Szosa prowadzi przez lasy i łąki u podnóża Tatr, ma jezdnię o szerokości 7,5 m, szerokość całej arterii wynosi 10-11 m. Spadek nie przekracza 4,5%. Na znacznej długości droga przebiega przez obszar TANAP-u. Zatrzymanie i postój dozwolone są tylko w wyznaczonych miejscach i na płatnych parkingach.Biały Potok (słow. Biely potok) – główny ciek wodny Doliny Białego Potoku znajdującej się w słowackiej części Tatr Wysokich. Jego źródła znajdują się w północnych stokach Karczmarskiego Wierchu, w górnej części Doliny Białego Potoku zwanej Kąciną. Następnie Biały Potok płynie na północny wschód w kierunku Jaworzyny Tatrzańskiej. Nieopodal kościółka św. Anny w Jaworzynie Tatrzańskiej ujęty jest obecnie w sztuczną młynówkę, ale dawniej wpadał on prosto do Jaworowego Potoku i stanowił jego orograficznie lewy dopływ. Wzdłuż Białego Potoku nie prowadzą żadne znakowane szlaki turystyczne. Od nazwy Białego Potoku pochodzi nazewnictwo Doliny Białego Potoku.

    Nazwa[ | edytuj kod]

    Nazwa osiedla powstała z połączenia dwuczłonowej ludowej nazwy Pod Spady – dawniej mówiono „Pod Spadami” zamiast „w Podspadach”. Prawdopodobne źródło tej nazwy to położenie osiedla u wylotów dolin Hawraniej i Nowej, w których znajdują się wysokie progi skalne, niemożliwe do pokonania bez sprzętu wspinaczkowego. Inne wytłumaczenia kojarzą nazwę ze spadającą wodą Jaworowego Potoku lub położeniem u zboczy wierchów. Nazwy niemiecka i węgierska są niedokładnymi kalkami z nazw słowiańskich, oparte na etymologii związanej ze spadającą wodą.

    Witold Henryk Paryski (ur. 10 września 1909 w Pittsburgh w stanie Pensylwania, USA, zm. 16 grudnia 2000 r. w Zakopanem) – krajoznawca, taternik, przewodnik tatrzański i ratownik TOPR-u, alpinista, działacz ochrony przyrody, absolwent medycyny, autor wielu prac o Tatrach i Podtatrzu. Autor przewodnika taternickiego Tatry Wysokie oraz (razem z żoną Zofią Radwańską-Paryską) Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej.Jurgów (słow. Jurgov, węg. Szepesgyörke, niem. Jurkau/Jörg) – wieś spiska w województwie małopolskim, powiat tatrzański w gminie Bukowina Tatrzańska. Jest to niewielka wieś na południu Polski, na Spiszu (w regionie Zamagurze). Liczba mieszkańców wynosi 900.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Grzegorz Barczyk, Ryszard Jakubowski (red.), Adam Piechowski, Grażyna Żurawska: Bedeker tatrzański. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000. ISBN 83-01-13184-5.
  • Tomasz Nodzyński, Marta Cobel-Tokarska: Tatry Wysokie i Bielskie: polskie i słowackie. Warszawa: ExpressMap, 2007. ISBN 978-83-60120-88-0.
  • Wielka encyklopedia tatrzańska, hasło „Podspady”. [dostęp 2012-09-06].
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Podspady, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 470.
  • Dolina Nowa (słow. Nová dolina lub dolina Nového potoka, niem. Novytal, węg. Novy-völgy) – dolina na północnych stokach Tatr Bielskich, druga od zachodniej strony (pierwsza jest Dolina Międzyścienna). Ma niemal dokładnie południkowy przebieg, a zaczyna się po południowej stronie Podspadów w postaci stromego i ciasnego Wąskiego Żlebu z licznymi progami, pomiędzy Kiczorą a Małym Wierchem. Później dolina rozszerza się i pomiędzy północną granią Murania (tzw. Zakrywą) i północną granią Nowego Wierchu (tzw. Kominami Zdziarskimi) podchodzi pod Nową Przełęcz. Ta górna część doliny czasami jest nieprawidłowo nazywana Nowym Żlebem. Dnem doliny spływa Nowy Potok.Jaworzyna Tatrzańska (dawniej także Jaworzyna Spiska, słow. Tatranská Javorina, niem. Uhrngarten, węg. Javorina) – wieś (obec) w północnej Słowacji, w powiecie Poprad, w historycznym rejonie Spisz.




    Warto wiedzieć że... beta

    Dolina Czarnego Potoku, Dolina Czarna Podspadzka (słow. dolina Čierneho potoka, niem. Schwarzbachtal) – dolina położona na północno-wschodnim krańcu Tatr, w Tatrach Bielskich na Słowacji.
    Lendak (dawn. Landek węg. Lándok, niem. Landeck) – wieś gminna w północnej Słowacji leżąca w powiecie Kieżmark, w kraju preszowskim.
    Tatrzański Park Narodowy (słow. Tatranský národný park, TANAP) – słowacki odpowiednik polskiego Tatrzańskiego Parku Narodowego, powstały 1 stycznia 1949 r. Tatrzański Park Narodowy jest najstarszym parkiem narodowym na Słowacji.
    Dolina Hawrania (słow. Havrania dolina, niem. Rabensteintal, węg. Hollópatak völgy) – dolina położona na północno-wschodnim krańcu Tatr, w Tatrach Bielskich na Słowacji.
    Zdziar, także Ździar, Żdżar, Żar (słow. Ždiar, węg. Zár, niem. Morgenröte) – wieś (obec) u podnóża Tatr Bielskich i Magury Spiskiej na słowackim Spiszu.
    Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich – słownik encyklopedyczny wydany w latach 1880–1902 w Warszawie przez Filipa Sulimierskiego, Bronisława Chlebowskiego i Władysława Walewskiego; rejestrował toponimy z obszaru Rzeczypospolitej Obojga Narodów oraz niektórych terenów ościennych (m.in. części Śląska, czy Prus Książęcych); wielokrotnie wznawiany, stanowi cenne źródło wiadomości geograficznych, historycznych, gospodarczych, demograficznych i biograficznych.
    Goliasowski Potok (słow. Goliašovský potok) – potok, prawy dopływ Hawraniego Potoku na Słowacji. Wypływa na wysokości ok. 1000 m w lesie na zachodnich stokach Zdziarskiej Przełęczy i spływa dnem Doliny Goliasowskiej na zachód, do Podspadów. Po ich wschodniej stronie, pomiędzy Gąbosią Polaną (Gombosią Polaną) a Gałajdową Polaną, na wysokości około 930 m łączy się z Hawranim Potokiem i jednym korytem uchodzą do Jaworowego Potoku jako jego prawy dopływ. Witold Henryk Paryski w Wielkiej encyklopedii tatrzańskiej podaje, że nazwy potoku i doliny pochodzą od góralskiego nazwiska Golias, a nie od słowa goliat, przekłady więc nazwy Goliasowski Potok na niem. Riesenbach (Riese, olbrzym) i węg. Góliátpatak (góliát, goliat) są błędne.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.82 sek.