• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Podskarbi wielki koronny



    Podstrony: [1] 2 [3]
    Przeczytaj także...
    Marcin Zamoyski herbu Jelita (ur. ok. 1637 - zm. 1689) – polski magnat, podskarbi wielki koronny od 1685, kasztelan lwowski. Dymitr z Goraja herbu Korczak (Demytrysz Bożydar, Dymitr Gorayski, Dymitr z Bożego Daru, Dymitr Podskarbek, Dymitr z Klecia, łac. Demetrius de Goraj et in Szczebrzeszyn haeres, etc. supremus marszałcus regni etc. etc. ; ur. ok. 1340, zm. 1400) – marszałek wielki koronny, podskarbi wielki koronny w latach 1364-1370 i 1377-1391.
    Zakres działalności[ | edytuj kod]

    Statut Aleksandra Jagiellończyka z 1504 roku określał zakres działania tego urzędu.

  • Podskarbi miał strzec klejnotów koronnych, w tym koron królewskich (w XVII wieku zastąpił go w tym kustosz koronny).
  • Miał zarządzać skarbem publicznym, jego wydatkami i przychodami. W 1590 roku sejm rozdzielił skarb publiczny na skarb królewski (który oddano pieczy podskarbiego nadwornego koronnego) i skarb państwowy pod kontrolą podskarbiego wielkiego.
  • Kontrolował też finanse publiczne i emitował monetę jako zwierzchnik mennic państwowych.
  • Do 1717 roku wypłacał też żołd wojsku, po tym roku kontrolował ściąganie podatków, z których opłacana była armia. Od 1578 roku sejmy wybierały delegatów, którzy razem z podskarbim decydowali o wydawaniu środków państwowych. Od 1613 roku kontrolę nad skarbem przejął Trybunał Skarbowy Radomski.
  • Podskarbi administrował nieobsadzonymi królewszczyznami, przekazując ich dochody do skarbu centralnego. W czasie bezkrólewia opiekował się dobrami stołowymi króla.
  • Ze swojej działalności musiał każdorazowo rozliczać się przed sejmem.
  • Nadużycia[ | edytuj kod]

    Jako urzędnik centralny podskarbi był praktycznie bezkarny. Jego działalność skarbowa była często okazją do licznych nadużyć i fałszerstw. Stąd często zdarzało się, iż podskarbiowie podawali fałszywe dane, by ukryć korupcję i malwersacje. Formalnie podskarbi nie pobierał pensji od Rzeczypospolitej, musiał opłacać pisarzy skarbowych z własnej kiesy. Później jednak żądał rekompensaty za poniesione wydatki i tu zaczynały się malwersacje. Nagminne było wystawianie fałszywych kwitów. Opowiadano jakoby Bogusław Leszczyński, aby uzyskać absolutorium od sejmu miał przekupić wszystkich posłów w izbie, a usłyszawszy sprzeciw jednego zapytał: „A który to tam taki syn, com mu nie dał?”. Starano się później ukrócić te praktyki, oddając podskarbim dzierżawę ceł jako podstawę ich uposażenia. Stało się to jednak jeszcze jedną okazją dla tych urzędników na wydobycie z Rzeczypospolitej nielegalnych dochodów.

    Mikołaj Stanisław Szydłowiecki (ur. w 1480 w Szydłowcu, zm. w 1532), herbu Odrowąż – kasztelan sandomierski, podskarbi wielki koronny.Andrzej z Lubina herbu Ogończyk (zm. w 1444/1445 roku) – starosta dobrzyński, podskarbi królestwa w latach 1431-1444, starosta Pyzdr w latach 1435-1444.

    Lista podskarbich wielkich koronnych[ | edytuj kod]

  • Arnold (1331–1355)
  • Świętosław (1355–1357)
  • Piotr (1357)
  • Wojsław (1357–1362)
  • Świętosław (1362–1365)
  • Dymitr z Goraja (1365–1370, 1374–1391)
  • Dzierzek Łopaciński(1392–1393)
  • Hinczka z Rogowa (1393–1400)
  • Jan de Kozcow (1406–1407)
  • Tomasz Nowek (1407–1411)
  • Piotr Mediolański (1412–1420)
  • Henryk z Rogowa (1421–1425)
  • Mikołaj Hinczowic z Kazimierza (1429–1430)
  • Andrzej z Lubina (1431–1444)
  • Jan Hińcza z Rogowa(1447–1460)
  • Jakub Dembiński (1460–1468)
  • Jan Rzeszowski (1469–1471)
  • Paweł Jasieński (1471–1479)
  • Piotr Kurozwęcki (1479–1501)
  • Jakub Szydłowiecki (1501–1506)
  • Andrzej Kościelecki (1509–1515)
  • Mikołaj Szydłowiecki (1515–1532)
  • Jan Spytek Tarnowski(1532–1550)
  • Spytek Wawrzyniec Jordan (1550–1555)
  • Stanisław Spytek Tarnowski (1555–1561)
  • Walenty Dembiński (1561–1564)
  • Stanisław Sobek (1564–1569)
  • Hieronim Bużeński (1569–1578)
  • Jakub Rokossowski (1578–1580)
  • Jan Dulski (1581–1590)
  • Jan Firlej (1590–1609)
  • Baltazar Stanisławski (1609–1610)
  • Stanisław Warszycki (1610–1616)
  • Mikołaj Daniłowicz (1617–1624)
  • Hermolaus Ligęza (1625–1632)
  • Jan Mikołaj Daniłowicz (1632–1650)
  • Bogusław Leszczyński (1650–1658)
  • Jan Kazimierz Krasiński (1658–1668)
  • Jan Andrzej Morsztyn (1668–1685)
  • Marcin Zamoyski (1685–1689)
  • Marek Matczyński (1689–1692)
  • Hieronim Augustyn Lubomirski (1692–1702)
  • Rafał Leszczyński (1702–1703)
  • Jan Jerzy Przebendowski (1703–1729)
  • Franciszek Maksymilian Ossoliński (1729–1736)
  • Jan Kanty Moszyński (1736–1737)
  • Jan Ansgary Czapski (1738–1742)
  • Maciej Grabowski (1742–1745)
  • Karol Józef Sedlnicki (1745–1761)
  • Teodor Wessel (1761–1775)
  • Adam Poniński (1775–1791)
  • Roch Kossowski (1791–1795)
  • Spytek Wawrzyniec Jordan lub Wawrzyniec Spytek Jordan z Zakliczyna herbu Trąby (ur. 1518, zm. 11 marca 1568 w Mogilanach) – podskarbi wielki koronny od 1550, kasztelan krakowski od 1565, wojewoda krakowski od 1561 i sandomierski od 1555, kasztelan sądecki od 1549. Pełnił ważną rolę polityczną w Polsce doby Zygmunta Augusta, był m.in. czołowym przeciwnikiem koronacji Barbary Radziwiłłówny na królową Polski. Był także przeciwnikiem ruchu egzekucji praw i egzekucji dóbr. Paweł Jasieński z Jasieńca herbu Poronia (zm. 1485) – polski dyplomata, starosta chełmski, starosta grabowiecki (od 1473), starosta malborski, podstoli sandomierski.


    Podstrony: [1] 2 [3]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Stanisław Warszycki herbu Abdank (ur. 1577, zm. 20 września 1617) – polski magnat, kasztelan warszawski, wojewoda podlaski (1616–1617), senator, podskarbi wielki koronny (1610–1616), starosta czerski w 1593 roku, starosta warszawski, osiecki i kobryński, dworzanin Anny Jagiellonki, elektor Zygmunta III Wazy, poseł na zjazd w Wiślicy (1587), poseł na dwór cara Iwana Wasiliewicza, fundator klasztoru i kościoła Bernardynek w Warszawie.
    Hinczka (Henryk) z Rogowa, Przemankowa herbu Działosza (zm. przed 1415 rokiem) – rycerz z Rogowa, podskarbi nadworny a następnie koronny , wymieniany m.in. w kronikach Jana Długosza jako ten, który w 1400 roku, wspólnie z Janem Naszonem z Ostrowiec i kasztelanem śremskim Janem z Obichowa oraz drużyną rycerską i taborem pomocniczym, został wysłany przez króla Władysława Jagiełłę z poselstwem do Celje, do hrabiego Hermana II Cylejskiego, by w imieniu polskiego władcy prosić o rękę jego podopiecznej, hrabianki Anny. Powierzoną misję Hińcza z towarzyszami wypełnił sumiennie, o czym świadczy przybycie młodej hrabianki do Krakowa oraz jej późniejszy ślub z Jagiełłą.
    Jan Kanty Moszyński (zm. 14 września 1737) – podskarbi wielki koronny, powiernik obu Sasów, ożeniony z córką Augusta II Mocnego i hrabiny Cosel - Fryderyką Aleksandrą, nadał swemu rodowi znaczenie. Jego dziadkiem był Andrzej Ludwik Moszyński (zm. 1683), wojski horodelski, podstarości spiski.
    Marek Matczyński herbu Jastrzębiec (ur. 1631, zm. 10 lutego 1697) – polski szlachcic, wojewoda ruski od 1692, podskarbi wielki koronny od 1689, koniuszy wielki koronny od 1676, starosta grabowiecki.
    Walenty Dembiński herbu Rawicz (ur. ok. [1504]] roku – zm. w 1584 roku) – kasztelan krakowski w latach 1576-1584, kanclerz wielki koronny w latach 1564-1576, i podskarbi wielki koronny w latach 1561-1564, kasztelan sądecki w latach 1555-1563, kasztelan biecki w latach 1550-1555, burgrabia krakowski w latach 1549-1559, pisarz ziemski krakowski w 1544 roku, podstarosta krakowski w latach 1539-1544, sędzia grodzki krakowski w latach 1535-1539, referendarz koronny w latach 1544-1551, dworzanin konny Zygmunta II Augusta w latach 1548-1554, starosta lubomelski w latach 1563-1574, starosta czorsztyński w latach 1553-1584, starosta chęciński w latach 1550-1564.
    Bogusław Leszczyński herbu Wieniawa (ur. ok. 1612 w Wiślicy, zmarł 23 września 1659 w Warszawie) – polski magnat, w latach 1637-1650 poseł na sejm, trzykrotnie obierany marszałkiem Izby poselskiej (1641, 1648, 1649/1650), starosta generalny wielkopolski od 1642, podskarbi wielki koronny od 1650, podkanclerzy koronny od 1658. Syn wojewody bełskiego Rafała Leszczyńskiego i Anny Radzimińskiej. Ojciec podskarbiego wielkiego koronnego Rafała Leszczyńskiego, dziad króla polskiego Stanisława Leszczyńskiego.
    Ministrowie w Rzeczypospolitej Obojga Narodów – grupa najwyższych urzędników w państwie. Kierowali kluczowymi dziedzinami zarządu państwem. Istniały osobne urzędy dla Korony i Wielkiego Księstwa jednak o identycznych kompetencjach w ramach każdego z państw (Korona i Litwa były prawnie dwoma osobnymi krajami).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.