• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Planeta okołopodwójna

    Przeczytaj także...
    PH1 (Kepler-64b) – planeta pozasłoneczna odkryta w 2012 należąca do planet okołopodwójnych, znajdująca się w poczwórnym układzie gwiazdowym. Planeta okrąża gwiazdę podwójną Kepler-64, która jest powiązana grawitacyjnie z drugim układem podwójnym znajdującym się w odległości około 1000 j.a. Jest to pierwsza potwierdzona planeta odkryta w ramach programu obywatelskiego Planet Hunters należącego do Zooniverse, a zarazem jedna z kilkunastu znanych planet okołopodwójnych i pierwsza egzoplaneta w systemie poczwórnym.UZ Fornacis – gwiazda podwójna typu polar, położona w gwiazdozbiorze Pieca, składająca się z czerwonego i białego karła. Obie gwiazdy są znacznie mniejsze od Słońca. Okrążają się wzajemnie po bardzo ciasnej orbicie o promieniu mniejszym od promienia Słońca.
    Dysk protoplanetarny – zagęszczenie pyłów i gazów wokół młodej gwiazdy w kształcie dysku. Zaczyna powstawać jeszcze przed rozpoczęciem reakcji jądrowej w centrum układu (protogwiazdy). Materia, z której się składa, pochodzi z obłoku wokół gwiazdy.
    Artystyczna wizja tranzytu planety Kepler-16b przed parą gwiazd układu

    Planeta okołopodwójnaplaneta orbitująca wokół obu składników gwiazdy podwójnej. Nazywa się je również planetami typu P, w odróżnieniu od planet typu S, również występujących w układach podwójnych gwiazd, ale okrążających tylko jeden składnik układu.

    LHS 6343 – podwójna gwiazda położona w gwiazdozbiorze Lutni, odległa o 119 lat świetlnych (36 parseków) od Ziemi. Wraz z brązowym karłem LHS 6343 C, odkrytym w ramach misji Kepler, tworzy układ potrójny.Biały karzeł – niewielki (rzędu rozmiarów Ziemi) obiekt astronomiczny składający się ze zdegenerowanej materii, emitujący m.in. promieniowanie widzialne. Powstaje po ustaniu reakcji jądrowych w gwieździe o małej lub średniej masie. Mało masywne gwiazdy (od 0,08 do 0,4 M☉) nie osiągają w trakcie swojej ewolucji warunków wystarczających do zapłonu helu w reakcjach syntezy termojądrowej i powstają z nich białe karły helowe. Średnio masywne gwiazdy (od 0,4 do ok. 4 mas Słońca) spalają hel dając białe karły węglowe, lub węglowo-tlenowe. Pozostałością gwiazd o masach w zakresie 4-8 mas Słońca (na ciągu głównym) są białe karły z domieszką tlenu, neonu i magnezu.

    Planety okołopodwójne mogą powstawać w ramach normalnego procesu powstawania planet z dysku protoplanetarnego otaczającego układ podwójny, możliwe jest także (jak na przykład w przypadku PSR B1620-26 b), że do „zwykłego” układu planetarnego może dołączyć druga gwiazda.

    Czerwony karzeł – gwiazda ciągu głównego późnego typu widmowego (K, M, rzadko L). Gwiazdy te mają masy, rozmiary i jasność niższe niż Słońce, a temperatury ich powierzchni są niższe niż 4000 K. Czerwone karły stanowią najliczniejszy typ gwiazd we Wszechświecie, jednak z powodu ich małej jasności nie są widzialne gołym okiem. W Drodze Mlecznej około 80% gwiazd jest czerwonymi karłami, w galaktykach eliptycznych ich liczba w stosunku do jaśniejszych gwiazd jest nawet 20 razy większa. Z powodu wolnego tempa syntezy wodoru, świecą one długo i ewoluują powoli; szacowany czas życia czerwonych karłów sięga 10 bilionów lat.Kepler – teleskop kosmiczny agencji NASA poszukujący ziemiopodobnych planet pozasłonecznych. Został umieszczony na orbicie wokółsłonecznej 7 marca 2009 roku, w ramach 10. misji programu Discovery. Ma aperturę 0,95 m, ważył 1052,4 kilogramów w momencie startu i jest wyposażony w największą matrycę CCD do tej pory wyniesioną w kosmos, posiadającą 95 megapikseli. Po przedłużeniu misji (planowanej wstępnie na 3,5 roku), jego obserwacje potrwać miały co najmniej do roku 2016, ale po awariach w roku 2013 uznano, że musi on zakończyć misję bez osiągnięcia swojego celu.

    Odkrycia[]

    Pierwszym odkrytym systemem tego typu był układ pulsar-biały karzeł, PSR B1620-26, w którym istnienie planety potwierdzono w 2003 roku; kolejnym był układ HW Virginis, w którym odkryte w 2008 roku planeta i brązowy karzeł okrążają parę gwiazd, czerwonego karła i gorącego podkarła. Teleskop Kosmiczny Kepler w 2011 odkrył pierwszą planetę tranzytującą przed tarczami dwóch gwiazd, Kepler-16b. Obecnie (5 stycznia 2016) znanych jest ponad 20 układów gwiezdnych z planetami okołopodwójnymi. Należą do nich:

    PSR B1620-26 b (nazywana także nieoficjalnie Planetą Matuzalem i często pisana błędnie jako PSR B1620-26c) – planeta pozasłoneczna położona około 12 400 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Skorpiona. Planeta okrąża układ podwójny PSR B1620-26, w którym jednym składnikiem jest pulsar, a drugim biały karzeł. Planeta ta jest najstarszą znaną planetą, przypuszcza się że liczy 12,7 miliarda lat (93,1% wieku Wszechświata, który liczy 13,75 mld lat).PSR B1620-26 – gwiazda podwójna oddalona o około 12 400 lat świetlnych od Ziemi, w gwiazdozbiorze Skorpiona. Para ta jest złożona z pulsara oraz białego karła. W systemie tym odkryto także planetę pozasłoneczną PSR B1620-26 b „Matuzalem” okrążającą obydwie gwiazdy. Cały system jest umiejscowiony w gromadzie gwiazd Messier 4.
  • DP Leonis
  • HU Aquarii
  • Kepler-16
  • Kepler-34
  • Kepler-35
  • Kepler-38
  • Kepler-47
  • Kepler-64 (PH1)
  • Kepler-413
  • NN Serpentis
  • NY Virginis
  • OY Carinae
  • PSR B1620-26
  • Ross 458
  • RR Caeli
  • UZ Fornacis
  • W kilku innych układach istnienie planet okołopodwójnych jest postulowane przez część badaczy, ale kontrowersyjne. Należą do nich układy LHS 6343 i Luhman 16.

    Brązowy karzeł – obiekt gwiazdopodobny o masie zbyt małej (poniżej ok. 8% masy Słońca – 80 mas Jowisza), by mogły zachodzić w nim reakcje przemiany wodoru w hel, które są głównym źródłem energii gwiazd ciągu głównego. Od planet-olbrzymów odróżnia je to, że są zdolne do syntezy deuteru przynajmniej na początku swojego istnienia. Brązowe karły często występują samotnie w przestrzeni. Określa się je czasem (potocznie) mianem "niewypałów", "superplanet", bądź "nieudanych gwiazd".Planeta pozasłoneczna, egzoplaneta (gr. εξω – exo: poza, na zewnątrz) – planeta znajdująca się w układzie planetarnym, krążąca wokół gwiazdy (lub gwiazd) innej niż Słońce.

    Planety okołopodwójne występują również w fantastyce naukowej; najbardziej znanym przykładem jest Tatooine z sagi Gwiezdne wojny, krążąca wokół pary gwiazd podobnych do Słońca.

    Zobacz też[]

  • Metody poszukiwania planet pozasłonecznych
  • Przypisy[]

    1. Krzysztof Hełminiak: Planety w układach podwójnych (pol.). Centrum Astronomiczne im. M. Kopernika Zakład Astrofizyki. [dostęp 2012-09-03].
    2. Kepler-47: Our First Binary Star 2-Planet System (ang.). NASA, 2012-08-28. [dostęp 2012-09-03].
    3. Nader Haghighipour: Planets in Binary Star Systems. s. 2.
    4. A Young White Dwarf Companion to Pulsar 1620-26: Evidence for Early Planet Formation (ang.). arXiv, 2003-07-18. [dostęp 2012-07-16].
    5. Jan Pomierny: Jest pierwsza planeta z dwoma słońcami, będą następne (pol.). Astronomia.pl, 2011-09-16. [dostęp 2012-09-03].
    6. Planety z oznaczeniem podwójnej gwiazdy macierzystej w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.). exoplanet.eu. [dostęp 2016-01-05].
    7. Planety wykryte dzięki zmianom okresu różnych zjawisk, w tym zaćmień układu podwójnego, w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.). exoplanet.eu. [dostęp 2016-01-05].
    8. Adam L. Kraus, Michael J. Ireland, Lucas A. Cieza i in.. Three Wide Planetary-Mass Companions to FW Tau, ROXs 12, and ROXs 42B. „The Astrophysical Journal”.  arXiv:1311.7664 (ang.)
    9. Kontrowersyjne odkrycia planet w serwisie The Extrasolar Planets Encyclopaedia (ang.)

    Bibliografia[]

  • Nader Haghighipour: Planets in Binary Star Systems. Dordrecht ; New York: Springer, 2010. ISBN 978-90-481-8686-0.
  • Linki zewnętrzne[]

  • Circumbinary Planets: A New Class of Systems? (ang.). centauri-dreams.org, 2012-01-16. [dostęp 2012-07-16].
  • Planety pozasłoneczne są bardzo trudne do bezpośredniego zaobserwowania, ponieważ zwykle ich blask ginie w świetle gwiazdy macierzystej. Dlatego do wykrywania takich planet korzysta się z pośrednich metod. Poniżej przedstawiono metody, które do tej pory okazały się skuteczne, oraz niektóre metody będące w fazie projektów.Gwiezdne wojny (ang. Star Wars) – seria filmów fantastycznych z gatunku space opera (science fantasy) George’a Lucasa oraz innych produktów związanych ze światem stworzonym w filmie: wydawnictw literackich, komiksów, gier fabularnych, gier komputerowych itp.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Kepler-16b – planeta pozasłoneczna odkryta w 2011 roku, pierwsza potwierdzona planeta obiegająca gwiazdę podwójną. Planeta znajduje się w odległości 200 lat świetlnych od Ziemi. Gwiazdy tego układu okrążają się wzajemnie w ciągu 41 dni, a planeta okrąża ich wspólny środek ciężkości co prawie 229 dni. Planeta została odkryta metodą tranzytową.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Fantastyka naukowa (ang. science fiction) – gatunek literacki lub filmowy, a także gier komputerowych o fabule osnutej na przewidywanych osiągnięciach nauki i techniki oraz ukazującej ich wpływ na życie jednostki lub społeczeństwa. Razem z fantasy i horrorem, fantastyka naukowa zaliczana jest do fantastyki.
    Pulsar jest rodzajem gwiazdy neutronowej wyróżniającym się tym, że wysyła w regularnych, niewielkich odstępach czasu impulsy promieniowania elektromagnetycznego (najczęściej promieniowanie radiowe).
    WISE J104915.57-531906.1 (WISE 1049-5319, Luhman 16) – układ podwójny złożony z dwóch brązowych karłów położony w gwiazdozbiorze Żagla i oddalony o około 6,5 lat świetlnych od Ziemi. Jest to po alfa Centauri i Gwieździe Barnarda, trzeci pod względem odległości od Układu Słonecznego i najbliższy układ gwiezdny odkryty od 1916, kiedy została odkryta Gwiazda Barnarda.
    Ross 458 (DT Virginis) – gwiazda podwójna w gwiazdozbiorze Bliźniąt, którą tworzy para czerwonych karłów. Znajduje się około 38 lat świetlnych od Ziemi.
    Kepler-47 (wcześniej KOI – 3154 – ang. Kepler Object of Interest) – układ planetarny, składający się z gwiazdy podwójnej oraz dwóch planet pozasłonecznych (Kepler-47b i Kepler-47c), odkryty w ramach programu Kepler w sierpniu 2012. Układ planetarny znajduje się w odległości 4900 lat świetlnych od Ziemi w gwiazdozbiorze Łabędzia.

    Reklama