• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Piotr Wrangel

    Przeczytaj także...
    Wojna domowa w Rosji – wojna domowa rozpoczęta w wyniku rewolucji październikowej w 1917 roku i ustanowienia przez bolszewików nowej władzy państwowej w Rosji. Zwolenników nowej władzy określano jako "czerwonych", a przeciwników jako "białych". Niekiedy za datę rozpoczęcia wojny uważa się datę podpisania traktatu brzeskiego (3 marca 1918) – podpisanie tego aktu rzeczywiście spowodowało narastanie oporu oraz zagwarantowało zewnętrzną interwencję i wsparcie sił Ententy po stronie "białych". Za zakończenie wojny domowej jest uważane zajęcie przez Armię Czerwoną Krymu w 1920 roku. Na Dalekim Wschodzie walki trwały jednak do 25 października 1922 roku (zdobycie Władywostoku). W Jakucji starcia zbrojne miały miejsce jeszcze w 1923 roku, a na Półwyspie Czukockim – do połowy 1924 roku.Rosyjski Związek Ogólnowojskowy (ros. Ру́сский Обще-Во́инский Сою́з, ROWS) – rosyjska emigracyjna organizacja antykomunistyczna o charakterze wojskowym.
    Traktat ryski (lub inaczej pokój ryski), Traktat pokoju między Polską a Rosją i Ukrainą, podpisany w Rydze dnia 18 marca 1921 r. (Dz.U. Nr 49, poz. 300) – traktat pokojowy zawarty przez Polskę i RFSRR oraz USRR, ratyfikowany przez Naczelnika Państwa 16 kwietnia 1921; obowiązywał od 30 kwietnia 1921, tj. wymiany dokumentów ratyfikacyjnych przez strony. Podpisanie traktatu miało miejsce 18 marca 1921 o godz. 20.30 w pałacu Czarnogłowców w Rydze.

    Piotr Nikołajewicz Wrangel, Пётр Николаевич Врангель (ur. 15 sierpnia/27 sierpnia 1878 w Mukulach koło Jeziorosów na dzisiejszej Litwie, zm. 25 kwietnia 1928 w Brukseli) – baron, generał porucznik armii Imperium Rosyjskiego, uczestnik wojny z Japonią, I wojny światowej i wojny domowej w Rosji. Pochodził z rodziny Niemców bałtyckich.

    Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła mienszewikami.Niemcy bałtyccy (niem. Deutsch-Balten lub Baltendeutsche) – mniejszość narodowa zamieszkała w Inflantach, głównie w Estonii i na Łotwie, niemal w całości wysiedlona do Niemiec w połowie XX wieku.

    Życiorys[]

    Piotr Wrangel w czarnym mundurze

    W lipcu 1917 r. mianowany został dowódcą 7 Dywizji Kawalerii. Od 4 kwietnia 1920 r. Głównodowodzący Sił Zbrojnych Południa Rosji, twórca Rządu Południa Rosji. Był jednym z najznakomitszych białych dowódców podczas wojny domowej – w czerwcu 1919 r. zdobył pozostający do tej pory poza zasięgiem białych Carycyn (Wołgograd). Jego nazwisko było postrachem bolszewików, którzy nazywali go „czarnym baronem” (ze względu na noszoną przez niego czarną czerkieskę). Wrangel był reformatorem „białego” ruchu, jego rząd jako jedyny przeprowadził na obszarach pod swoją kontrolą reformę rolną, oddającą chłopom ziemię (na Krymie i w tzw. Taurydzie Północnej). Piotr Wrangel jako pierwszy odstąpił od idei „jednej i niepodzielnej Rosji”, której kurczowo trzymali się Aleksander Kołczak i Anton Denikin. W lipcu 1920 r. z pomocą chłopów wyszedł z Krymu i zajął zagłębie Donieckie. Desantami próbował opanować Kubań. We wrześniu ponownie operował już tylko na Krymie.

    Piotr B. Struwe (1870-1944) - rosyjski polityk, ekonomista i publicysta. Przedstawiciel tzw. legalnego marksizmu. Od 1905 roku zasiadał w kierownictwie Partii Konstytucyjno-Demokratycznej, liberalnej partii politycznej działającej w Imperium Rosyjskim w latach 1905-1917. Był posłem do II Dumy w 1906 roku. W czasie wojny domowej w Rosji 1917-1922 dołączył do tzw. Białych. Był członkiem gabinetów Antona Denikina i Piotra Wrangla. W rządzie Wrangla, uznanym przez Francję był ministrem spraw zagranicznych. Od 1921 roku przebywał na emigracji.Nestor Iwanowicz Machno, ukr. Не́стор Іва́нович Махно́ (Bat’ko Machno), ur. 26 października 1888 w Hulajpolu na Ukrainie, zm. 6 lipca 1934 w Paryżu) – ukraiński anarchista i rewolucjonista.

    Piotr Wrangel uważał, że przyszła Rosja powinna być dobrowolną federacją narodów byłego imperium carów. Uznał prawo do niepodległości Polski i Ukrainy. Nie chciał, by swoje państwo mieli Tatarzy krymscy oraz Kozacy dońscy, kubańscy, terscy i astrachańscy. Skutecznie bronił Krymu przed Armią Czerwoną od kwietnia do listopada 1920 r. wykorzystując jej maksymalne zaangażowanie na frontach wojny polsko-bolszewickiej. Do walki z bolszewikami Piotr Wrangel chciał wykorzystać Armię Powstańczą Nestora Machny. Jednak próby nawiązania sojuszu nie powiodły się. Po rozejmie polsko-bolszewickim (który według niego był zdradą walczących na Krymie białogwardzistów) uległ przeważającym siłom Armii Czerwonej prowadzącym operację perekopsko-czongarską i ewakuował większość kadr swojej armii do Konstantynopola. Położyło to faktyczny kres wojnie domowej białych z czerwonymi.

    Bruksela (fr. Bruxelles, nid. Brussel, niem. Brüssel) – miasto i stolica Belgii oraz Unii Europejskiej, położone w środkowej części kraju nad rzeką Senne.Anton Iwanowicz Denikin, ros. Антон Иванович Деникин (ur. 16 grudnia 1872, Szpetal Dolny, dziś dzielnica Włocławka, zm. 8 sierpnia 1947 w Ann Arbor) – rosyjski oficer, generał Armii Imperium Rosyjskiego, dowódca Armii Ochotniczej, jeden z kilku dowódców antykomunistycznej "białej" armii Rosji. Admirał Aleksandr Kołczak przed śmiercią przekazał pełnomocnictwa najwyższej władzy w Rosji Antonowi Denikinowi. Po dymisji na ręce Piotra Wrangla na emigracji.

    Po opuszczeniu Rosji Wrangel przebywał początkowo w Stambule, skąd w 1922 przeniósł się do Królestwa SHS, gdzie mieszkał do 1927 (w Karłowicach wraz z żoną i dziećmi). Na emigracji stał na czele Rosyjskiego Związku Ogólnowojskowego (ROWS). Zmarł 25 kwietnia 1928 r. w Brukseli, został pochowany w Belgradzie, w cerkwi Św Trójcy. Oficjalnie zmarł na gruźlicę, jednak do dziś spekuluje się na temat rzeczywistych przyczyn jego śmierci. Tezę o tym, że sprawcami śmierci Wrangla byli bolszewiccy szpiedzy obaliło orzeczenie osobistego lekarza Piotra Wrangla, prof. I. Aleksinskiego, który stwierdził, że jego pacjent zapadł na gruźlicę kilka lat wcześniej, co przyczyniło się do wycieńczenia organizmu i przedwczesnego zgonu.

    Krym (ukr. Крим, ros. Крым, krymskotatarski Qırım, Къырым, Półwysep Krymski) – półwysep na południu Ukrainy, zwany czasem półwyspem Taurydzkim, a w starożytności Chersonezem Taurydzkim bądź Taurydą, połączony jest z lądem tylko wąskim Przesmykiem Perekopskim, pomiędzy Morzem Czarnym i Azowskim, a od Rosji oddzielony Cieśniną Kerczeńską. Długość linii brzegowej 1000 km, powierzchnia 25 700 km².Kozacy terscy − przybyli z terenów południowej Rosji na ziemie północnego Kaukazu w XVI wieku. Uzyskali wówczas pełną autonomię, co znalazło oficjalne potwierdzenie w ukazie carskim z 1577 r. Jednakże w XVIII w. Kozacy zostali ostatecznie podporządkowani władzy rosyjskiej, kiedy to południowa granica Imperium Rosyjskiego oparta została na linii rzeki Terek. Kozacy otrzymali określone przywileje (ziemię na własność, wewnętrzną autonomię, prawo noszenia broni) w zamian za strzeżenie granicy i pomoc w kolonizacji Kaukazu. Cechą charakterystyczną społeczności Kozaków terskich był ich różnorodny skład etniczny: tworzyli je zarówno Rosjanie, jak i Osetyjczycy, Czeczeni i Ingusze, którzy z czasem zlali się w jedną grupę etniczną. Przed I wojną światową liczyli 260 tysięcy osób.

    Jego współpracownikiem był ekonomista i polityk Piotr Struwe.

    W radzieckiej piosence „Biała Armia, Czarny Baron”, odgrywa on rolę białogwardyjskiego, burżuazyjnego przywódcy chcącego przejąć władzę w Rosji. W 2007 w Karłowicach odsłonięto pomnik Wrangla, dłuta rosyjskiego rzeźbiarza Wasilija Azemsza.

    Przypisy

    Bibliografia[]

  • Piotr N. Wrangel: Wspomnienia. T. I-II. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1999.
  • Dariusz Wierzchoś: Generał Piotr Wrangel: Działalność polityczna i wojskowa w latach rewolucji i wojny domowej w Rosji. Kraków: Avalon, 2008.
  • Biogram Piotra Wrangla na portalu hrono.ru
  • Biblioteka Kongresu Stanów Zjednoczonych (ang.: Library of Congress) – największa biblioteka świata. Gromadzi ponad 142 mln różnego rodzaju dokumentów, ponad 29 mln książek, 58 mln rękopisów, 4,8 mln map i atlasów, 12 mln fotografii, 6 mln mikrofilmów, 3,5 mln dokumentów muzycznych, 500.000 filmów; wszystko w ponad 460 językach. 7% zbiorów to dokumenty w językach słowiańskich, w tym największy w USA zbiór polskich książek. Całość zajmuje 856 km półek. Biblioteka dysponuje (w 3 budynkach) 22 czytelniami ogólnymi, 3 wydzielonymi czytelniami dla kongresmenów oraz biblioteką sztuki (John F. Kennedy Center). Zatrudnia 5 tysięcy pracowników. Wyposażona jest w system komputerowy o pojemności 13 mln rekordów oraz w 3000 terminali. Pełni funkcję biblioteki narodowej.Armia Czerwona, ros. Красная Армия, pełna nazwa Robotniczo-Chłopska Armia Czerwona (Рабоче-Крестьянская Красная Армия, RKKA), od 23 lutego 1946 roku Armia Radziecka (ros. Советская армия, stosowane również tłumaczenie Armia Sowiecka) – wojska lądowe Sił Zbrojnych ZSRR, istniejące do grudnia 1991 (przemianowane m.in. na Wojska Lądowe Republiki Białoruś, Wojska Lądowe Federacji Rosyjskiej oraz wojska lądowe każdej z pozostałych dawnych republik ZSRR).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) – państwo w Europie, jeden z krajów bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO; graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią, od północy z Łotwą.
    Wojna rosyjsko-japońska – wojna pomiędzy Imperium Rosyjskim a Cesarstwem Japonii toczona w okresie od 8 lutego 1904 do 5 września 1905 na Dalekim Wschodzie, zakończona traktatem z Portsmouth (5 września 1905) i zwycięstwem Japonii, która dzięki temu awansowała do grona światowych potęg. Japońska armia o stosunkowo małym doświadczeniu bojowym uzyskała miażdżące zwycięstwo nad siłami Rosji, co było dużym zaskoczeniem dla wielu obserwatorów konfliktu. Poniżający szereg klęsk armii rosyjskiej w ogromnym stopniu przyczynił się do niezadowolenia społecznego w Rosji i był główną przyczyną rewolucji w 1905.
    Jeziorosy (lit. Zarasai) – miasto na Litwie, na Auksztocie, w okręgu uciańskim, siedziba rejonu jezioroskiego, 49 km od Uciany.
    Kubań – (ros. Кубань, ukr. Кубань, Кубанщина, ady. Пшызэ) historyczno-geograficzna kraina w Rosji, leżąca w dorzeczu rzeki Kubań.
    Belgrad (Београд, Beograd, starożytne Singidunum, daw. Białogród, węg. Nándorfehérvár) – stolica Serbii. Miasto leży w północnej Serbii, przy ujściu Sawy do Dunaju.
    I wojna światowa – konflikt zbrojny trwający od 28 lipca 1914 do 11 listopada 1918 (w latach 20. i 30. XX wieku nazywany "wielką wojną") pomiędzy ententą, tj. Wielką Brytanią, Francją, Rosją, Serbią, Japonią, Włochami (od 1915) i Stanami Zjednoczonymi (od 1917), a państwami centralnymi, tj. Austro-Węgrami i Niemcami wspieranymi przez Turcję i Bułgarię.
    Kozacy kubańscy, Kozackie Wojsko Kubańskie (rosyjski Кубанские кaзаки, Kubanskije Kаzaky, Куба́нское каза́чье во́йско, Kubanskoje kazacze wojsko) - kozacka jednostka terytorialno-organizacyjna Armii Imperium Rosyjskiego istniejąca w latach 1860-1918 na Kubaniu. W okresie II wojny światowej istniały formacje kozaków kubańskich w składzie Armii Czerwonej oraz Wehrmachtu. Po wojnie kozackie formacje zostały rozwiązane. Odbudowano je w 1990 roku.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.037 sek.