• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pilzno - województwo podkarpackie



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]
    Przeczytaj także...
    3 października jest 276. (w latach przestępnych 277.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 89 dni.Dialekt małopolski należy do dialektów języka polskiego, którym posługują się mieszkańcy Małopolski. Nie jest on jednakowy w całym regionie.

    Pilznomiasto w woj. podkarpackim, w powiecie dębickim, w Dolinie Dolnej Wisłoki.

    Miejscowość jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Pilzno oraz rzymskokatolickiej parafii pw. św. Jana Chrzciciela.

    Za czasów I Rzeczypospolitej było miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego. Od połowy XV w. do 1772 stolica powiatu pilźnieńskiego w województwie sandomierskim. W 1764 r. na krótko miasto stało się siedzibą sądów grodzkich. Przed 1945 Pilzno należało do województwa krakowskiego, po zakończeniu II wojny światowej weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. Miasto było pod zaborem austriackim w czasie rozbiorów Polski. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego.

    Związek Walki Zbrojnej (ZWZ) (SSS) – Siły Zbrojne w Kraju podczas II wojny światowej, w okresie od 13 listopada 1939 do 14 lutego 1942, a następnie przemianowane na Armię Krajową.Województwo sandomierskie – jednostka terytorialna Korony Królestwa Polskiego, później Rzeczypospolitej Obojga Narodów istniejąca od XIV wieku do 1795 r., część prowincji małopolskiej. Obejmowała powierzchnię 23 860 km² posiadając 7 powiatów. Siedzibą wojewody był Sandomierz, a sejmiki ziemskie odbywały się w Opatowie.

    Według danych z 1 stycznia 2013 miasto miało 4762 mieszkańców.

    Spis treści

  • 1 Historia
  • 1.1 Do 1354 roku
  • 1.2 Początki miasta Pilzna (1354 – XVI wiek)
  • 1.2.1 Napad węgierski
  • 1.3 Do 1772 roku
  • 1.4 XIX i XX wiek
  • 2 Toponimia
  • 3 Etnografia okolic Pilzna
  • 4 Demografia
  • 5 Zabytki
  • 6 Inne atrakcje turystyczne
  • 7 Gospodarka
  • 8 Sport
  • 9 Ludzie związani z Pilznem
  • 10 Miasta i gminy partnerskie
  • 11 Zobacz też
  • 12 Przypisy
  • 13 Linki zewnętrzne
  • Muzeum Lalek w Pilźnie – prywatne muzeum położone w Pilźnie. Powstało na bazie Pracowni Artystycznej „Kasia”, zajmującej się projektowaniem i szyciem strojów na gotowe korpusy lalek.Trześniów – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie brzozowskim, w gminie Haczów, w dolinie Wisłoka.

    Historia[]

    Martin Waldseemüller, fragment mapy Małopolski z zaznaczonym Pilznem (Pilsna)
    Mapa Pilzna z 1909 roku

    Do 1354 roku[]

    Pierwsza wzmianka o Pilźnie występuje w legacie Idziego, pochodząca z 1105 roku, zatwierdzająca posiadłości i przywileje tegoż miasta nadane przez Bolesława Krzywoustego klasztorowi tynieckiemu, lecz o nim możemy się dowiedzieć już z ok. 1086 roku, kiedy to żona Władysława Hermana, Judyta Przemyślidzka (lub Judyta Maria Salicka) nadała benedyktynom tynieckim Pilzno i inne posiadłości.

    Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis, biał. Казімір I Ягелончык (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Pomorze Gdańskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii, przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.III wojna północna (wielka wojna północna) toczyła się w latach 1700-1721 pomiędzy Królestwem Danii i Norwegii, Rosją, Saksonią, Prusami i Hanowerem (od 1715) z jednej strony a Szwecją z drugiej. Rzeczpospolita Obojga Narodów formalnie pozostawała neutralna aż do 1704 roku, ale faktycznie znaczna część walk toczyła się na jej terytorium i jej kosztem już od 1700 roku. Zakończyła się podpisaniem pokoju w Nystad, w wyniku którego wzrosło znaczenie Rosji, a Szwecja utraciła status europejskiego mocarstwa.

    W 1328 roku Pilzno zostaje osadą (sołectwem) na prawie niemieckim, gdzie opat Michał, za zgodą braci zakonnych, nadaje sołectwo Ursusowi. Wówczas opat na 20 lat zwalnia osadę od płacenia dziesięcin. Od tego czasu gospodarka na tych terenach zaczęła się szybko rozwijać. W tym czasie również rozpoczął się w Polsce silny ruch kolonizacyjny (głównie z Niemiec) zainicjowany przez klasztory, pozwalający imigrantom na swobodny pobyt w tego rodzaju osadach. W granice wsi wówczas wchodziły: Pilzno Pawła Rawela (dzisiejszy Pilźnionek), Łęki Grzegorza i rzeka Czepina (prawdopodobnie dzisiejsza Dulcza).

    Cmentarz wojenny nr 237 w Pilźnie – cmentarz z I wojny światowej, zaprojektowany przez Gustava Rossmanna, położony na terenie miasta Pilzno, w powiecie dębickim, w województwie podkarpackim. Jeden z ponad 400 zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Należy do V Okręgu Cmentarnego Pilzno. Prawo magdeburskie (prawo niemieckie; łac. Ius municipale magdeburgense, niem. Magdeburger Recht) – średniowieczne prawo miejskie wzorowane na prawie miasta Magdeburga. W 1035 Magdeburg otrzymał patent nadający miastu prawo do handlu i zjazdów. Prawo to spisane zostało w 1188 stając się wzorcem dla podobnych regulacji wielu miast środkowoeuropejskich.

    Początki miasta Pilzna (1354 – XVI wiek)[]

    Po 26 latach od powstania osady, Kazimierz Wielki wydał dokument, na mocy którego nadaje Pilznu prawa miejskie 3 października 1354 roku, tym samym odbierając go klasztorowi. Niestety, jak podaje Jan Długosz, Pilzno otrzymało obowiązek płacenia dziesięciny rocznej w wysokości 6 grzywien 14,5 groszy, czyli 302,5 groszy, aż do 1600 roku (daty nie podaje nam już Długosz). Nadanie praw miejskich było szczególnie związane z położeniem Pilzna przy szlaku handlowym z Krakowa na Ruś i drodze z Krakowa na Węgry.

    Parafia pw. św. Jana Chrzciciela w Pilźnie - parafia rzymskokatolicka znajdująca się w diecezji tarnowskiej w dekanacie Pilzno.Karczew – miasto w woj. mazowieckim, w powiecie otwockim, położone na prawym brzegu Wisły, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Karczew. Miasto należy do aglomeracji warszawskiej.

    Od tej pory Pilzno staje się miastem i zarazem królewszczyzną. Miasto założono na prawie niemieckim. Wójtostwo nad miastem król nadał szlachetnie urodzonemu Dobiesławowi, które podlegało tylko jemu. Przede wszystkim Kazimierz Wielki zwolnił miasto od wielu ciężarów nakładanych wówczas przez prawo polskie, m.in. zwalniał mieszczan od opłat ról: uprawnych – na 6 lat, nieuprawnych – na 12 (lub 20) lat oraz (tymczasowo) zwolnił miasto od podatków.

    Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Imperium Habsburgów i Imperium Rosyjskie.Cmentarz żydowski w Pilźnie – kirkut został założony w 1873 przy ul. Węgierskiej w Pilźnie. Ma powierzchnię 0,4 ha. W czasie Holocaustu został zniszczony przez nazistów. Po 1945 używany był jako pole uprawne i pastwisko. Zachowały się fragmenty około 50 uszkodzonych macew leżących na ziemi w tym dwa pochodzące z czasów powojennych. Na terenie cmentarza znajdują się zbiorowe mogiły ofiar niemieckiego terroru. Na dwóch spośród tych mogił znajdują się tablice, zaś na jednej obelisk z nazwiskami 23 ofiar. Kirkut jest ogrodzony. Klucz mieści się w budynku obok kirkutu.
    Urząd Miasta i Gminy w Pilźnie, odnowiony w 2014 r.

    Po uzyskaniu praw miejskich, Pilzno szybko zaczęło się rozwijać: wytyczono rynek, przywieziony przez kolonistów na wzór państw zachodnich, otrzymano pastwisko „Błonie” niedaleko rynku, w którym pasterz czuwał nad bydłem całego miasta, budowano warsztaty prężnie rozwijające przemysł w mieście, a co ważne – zaczęto zajmować się handlem w mieście. W niedługim czasie miasto stało się głównym ośrodkiem w tym rejonie. Od końca XIV w. aż do rozbiorów, w mieście zbierały się sądy ziemskie dla szlachty z powiatu pilźnieńskiego.

    Gyomaendrőd – miasto na Węgrzech, w Komitacie Békés, w powiecie Békés. Powstało w roku 1982 z połączenia miejscowości: Gyoma i Endrőd.Tomasz Tarczay, (Tharczay), (ur. w XV, zmarł w 1493 r. w lipiańskiej m. Torysa na Słowacji) - zmadziaryzowany Słowak, starosta z Lipian.

    Napad węgierski[]

    W 1471 roku Kazimierz Jagiellończyk próbował wykorzystać zamieszki na Węgrzech spowodowane niezadowoleniem z rządów tamtejszego króla Węgier, Macieja Korwina, by posadzić tam swojego syna, Kazimierza (później ogłoszonego świętym), poprzez wysłanie go tam razem z wojskiem. Niestety, wyprawa zakończyła się porażką i Kazimierz był zmuszony wrócić do kraju. Z tego powodu Korwin pod koniec 1473 roku postanowił wyprawić się na Polskę. W wyprawie towarzyszył mu Tomasz Tarczay. Na początku 1474 r. zaatakowali oni znaczną część ówczesnej Małopolski, docierając do Pilzna, którego oblegali przez kilka dni (nie jest do końca pewne jak długo). W końcu 1 lutego 1474 r. zdobyli miasto, splądrowali je i spalili, zabijając starców, dzieci i młodzież, a dorosłych wywieziono do Węgier jako jeńców. Król, pragnąc przyjść z pomocą zniszczonemu Pilznu, zwolnił je na 12 lat z wszelkich podatków. To samo zrobił również z innymi miejscowościami, które ucierpiały na wskutek napadu.

    Miasto (od prasłow. „местьце", „mě́sto"–„miejsce”) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.Polska, Rzeczpospolita Polska – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w dorzeczu Wisły i Odry. Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 679 km², co daje jej 70. miejsce na świecie i dziewiąte w Europie. Zamieszkana przez ponad 38,5 miliona ludzi, zajmuje pod względem liczby ludności 34. miejsce na świecie, a szóste w Unii Europejskiej.

    Zelżenie sytuacji pozwoliło miastu szybko się odbudować. W 1487 rozpoczęto budowę nowych wałów obronnych chroniących miasto. W międzyczasie, tj. w latach 1486–1488 kontynuowano budowę wodociągów miejskich. Na przełomie XV i XVI wieku Pilzno stało się głównym ośrodkiem handlowym i rzemieślniczym, a pilźnieńscy kupcy sprzedawali swoje towary w Krakowie, Sandomierzu, Lwowie i Wrocławiu. Rzemieślnicy zrzeszeni byli w cechy. W 1581, według spisu rzemieślników, mieszkało w Pilźnie 60 mistrzów.

    Sasi (Saksoni, niem. Sachsen, ang. Saxons) – lud pochodzenia germańskiego, osiadły w średniowieczu w Westfalii i Dolnej Saksonii, w tradycji pisanej ich ojczyzną były nadwiślańskie lasy (Widsidh).Miasto królewskie – historyczna jednostka osadnicza, miasto zlokalizowane na gruntach należących do króla (królewszczyźnie).

    Do 1772 roku[]

    Wiek XVII to okres powolnego upadku miasta, co wiązało się z kryzysem miast w całej Rzeczypospolitej. Dodatkowo miasto nawiedzały liczne kataklizmy, takie jak zarazy, które powtarzały się w latach 1601, 1623, 1624 i 1647 oraz epidemia dżumy w latach 1652–1654. Miasto dotknęły również liczne pożary. W 1627, po kolejnym wielkim pożarze, zakazano mieszczanom kryć dachy w mieście słomą. Najtragiczniejsze w skutkach okazały się wojny. Miasto ucierpiało w czasie potopu szwedzkiego, a szczególnie w czasie najazdu Rakoczego w 1657, który niemal zrównał miasto z ziemią. W 1702, w czasie III wojny północnej, miasto zostało ponownie zniszczone przez Szwedów. W czasie konfederacji barskiej 11 kwietnia 1772 roku na terenie przykościelnego cmentarza doszło do starcia między wojskami konfederacji a Rosjanami, podczas którego zginęło 15 Rosjan. Po I rozbiorze Polski w 1772 roku, Pilzno weszło w skład zaboru austriackiego.

    Grybów – miasto w południowo-wschodniej części województwa małopolskiego. Pod względem administracyjnym, jest jedną z 16 gmin powiatu nowosądeckiego. Miasto Grybów administracyjnie graniczy z gminą Grybów, której granice otaczają niemal całe miasto oraz na niewielkim odcinku we wschodniej części z gminą Ropa wchodzącą w skład powiatu gorlickiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego.Cmentarz wojenny nr 236 w Pilźnie – cmentarz z I wojny światowej, zaprojektowany przez Gustava Rossmanna, położony na terenie miasta Pilzno, w powiecie dębickim, w województwie podkarpackim. Jeden z ponad 400 zachodniogalicyjskich cmentarzy wojennych zbudowanych przez Oddział Grobów Wojennych C. i K. Komendantury Wojskowej w Krakowie. Należy do V Okręgu Cmentarnego Pilzno.

    XIX i XX wiek[]

    Pomnik Armii Krajowej

    W zaborze austriackim Pilzno było początkowo siedzibą cyrkułu, który jednak następnie przeniesiono do Tarnowa. W 1809 ludność Pilzna powstała przeciwko Austriakom na wieść o zbliżaniu się wojsk Księstwa Warszawskiego, jednak w wyniku postanowień kongresu wiedeńskiego z 1815 r., Pilzno pozostało pod panowaniem austriackim. W 1846 doszło w mieście do rzezi związanej z rabacją galicyjską. Zamordowano wówczas dziesięć osób, w tym burmistrza. Prawdziwą klęską dla miasta okazała się decyzja władz austriackich, by nowo budowana linia kolejowa przebiegała nie przez Pilzno, ale przez mniej wówczas liczącą się Dębicę. Powodem tej decyzji było sprzeciwienie się części rajców Pilzna, którzy nie zgodzili się na jej budowę w Pilźnie. Spowodowało to zniweczenie szansy na rozwój Pilzna, które stało się drugorzędnym ośrodkiem w regionie, i równoczesny wzrost znaczenia Dębicy. Od 1868, Pilzno było stolicą powiatu. W 1931 włączono je do powiatu ropczyckiego. W 1935 miastem powiatowym stała się Dębica. Podczas II wojny światowej okolice miasta stały się szybko miejscem formowania komórek konspiracyjnych ZWZ, przemianowanego później na AK, BCH oraz NOW. Po wojnie Pilzno było nadal częścią powiatu dębickiego do 1975, kiedy zlikwidowano powiaty. W 1999 przywrócono powiaty i Pilzno ponownie znalazło się w powiecie dębickim.

    Zabór austriacki – ziemie dawnej Rzeczypospolitej zajęte w wyniku rozbiorów przez monarchię Habsburgów, potocznie określaną jako Austrię.Jerzy II Rakoczy nazwisko zapisano również jako Ragotzovius, Ragotzius, Ragotzi, Ragotzki, Ragotzky, właśc. II. Rákóczi György (ur. 30 stycznia 1621 w Sárospatak, zm. 7 czerwca 1660 w Oradei) – syn Jerzego I Rakoczego, mąż Zofii Batory, ojciec Franciszka I Rakoczego.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5] [6]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Ropa – rzeka w południowej Polsce (województwo małopolskie), w górnym biegu Blechnarka. Lewobrzeżny dopływ Wisłoki w 105 km jej biegu.
    Jan Długosz herbu Wieniawa (łac. Ioannes Dlugossius, Longinus; ur. 1 grudnia 1415 w Brzeźnicy, zm. 19 maja 1480 w Krakowie) – kronikarz, polski historyk, twórca jednego z najwybitniejszych dzieł średniowiecznej historiografii europejskiej, duchowny, geograf, dyplomata; wychowawca synów Kazimierza Jagiellończyka.
    Martin Waldseemüller (ur. ok. 1470-1475, zm. ok. 1518-1521) – niemiecki kosmograf, na którego mapie pojawia się Pacyfik zanim Vasco Núñez de Balboa dotarł nad jego wybrzeże. W dziele Cosmographiae introductio oraz na mapie Universalis Cosmographia z 1507 jako pierwszy użył określenia Ameryka dla nazwania niedawno odkrytego kontynentu na zachodzie.
    Dębica – miasto i gmina w województwie podkarpackim, siedziba powiatu dębickiego, położone nad rzeką Wisłoką, w Rynnie Podkarpackiej, na północnym skraju Pogórza Strzyżowskiego. Przed 1945 rokiem Dębica należała do województwa krakowskiego, po zakończeniu II wojny światowej weszła w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa tarnowskiego. Miasto jest ważnym ośrodkiem przemysłu chemicznego oraz spożywczego.
    Powiat pilzneński – powiat istniejący od połowy XIX wieku do 1932 w na terenie obecnego województwa podkarpackiego. Od 1921 r. do momentu zniesienia należał do województwa krakowskiego II Rzeczypospolitej. Jego ośrodkiem administracyjnym było Pilzno. 1 kwietnia 1932 r. został zniesiony, a jego obszar został włączony do powiatów ropczyckiego i jasielskiego .
    Podział administracyjny Polski 1975–1998 – podział administracyjny obowiązujący od 1 czerwca 1975 do 31 grudnia 1998 (od reformy w 1975 do reformy w 1999). Został wprowadzony ustawą z dnia 28 maja 1975 o dwustopniowym podziale administracyjnym Państwa oraz o zmianie ustawy o radach narodowych.
    Doły Jasielsko-Sanockie (513.66, 513.68, 513.69 i 513.67) (Kotlina Jasielsko-Sanocka lub Podkarpacie, niem. Sanoker Flachland) - region geograficzny w południowo-wschodniej Polsce. Kotlina o równoleżnikowym przebiegu u podnóża Beskidu Niskiego, o powierzchni około 1200 km².

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.056 sek.