l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Pierwszy kaganat turecki



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Chosrow (Chosroes) I Anoszirwan, również Chozroes I (pahl. O nieśmiertelnej duszy) lub Sprawiedliwy – władca Persji w latach 531 - 579 z dynastii sasanidzkiej, syn Kawada I, walczył z chrześcijaństwem. Jako następca tronu, dzięki podstępowi, rozgromił w 528 lub 529 roku mazdakitów i zgładził Mazdaka.Taszkent (uzb.: Toshkent; uzb. cyr.: Тошкент; ros.: Ташкент, Taszkient) – stolica Uzbekistanu, w Azji Środkowej, położona nad rzeką Chirchiq na przedgórzu Tienszanu. Zamieszkuje ją 2,18 mln mieszkańców (2008), szacunki nieoficjalne (wliczając niezarejestrowaną ludność napływową) dają 2,6 – 3,2 mln. Jest głównym ośrodkiem przemysłowym i kulturalno-naukowym kraju, jednym z największych miast Azji Środkowej.
    Organizacja państwa[ | edytuj kod]

    Struktura[ | edytuj kod]

    Na czele państwa stał chan. Pierwszą osobą po chanie był jabgu – pełniący funkcję wicekróla. Przeważnie był członkiem rodu panującego. Za Bumyna był nim Istemi. Jabgu nie był jednak następcą tronu. Następca nosił tytuł tegin, niezależnie od piastowanego urzędu. Książęta krwi sprawujący rządy w dzielnicach posługiwali się tytułem szad. Godności pomniejsze nadawano osobom nie należącym do rodu Aszyna. Wszystkie urzędy były dziedziczne.

    Chorezm – historyczna kraina nad dolną Amu-darią, obejmująca obszar dzisiejszego Uzbekistanu, Turkmenistanu i Iranu.Wołga (ros. Волга, mar. Jul, tat. Idel, łac. Rha) – wielka rzeka w Rosji przeduralskiej. Długość – 3531 km, powierzchnia zlewni – 1380 tys. km², średni roczny przepływ u ujścia 8060 m³/s (254,35 km³ rocznie). Największa i najdłuższa rzeka Europy i Rosji przeduralskiej, największa i najdłuższa na świecie rzeka uchodząca do jeziora. Płynie wyłącznie przez Rosję, tylko skrajne wschodnie ramię delty – Kigacz wyznacza granicę z Kazachstanem. W wyniku prowadzonej w czasach radzieckich budowy licznych zbiorników retencyjnych i regulacji koryta, bieg Wołgi został skrócony o ponad 160 km.

    Obok arystokracji i Ludzi wolnych społeczeństwo turkucie obejmowało również niewolników rekrutujących się spośród jeńców wojennych. Turkuci sprowadzali ich na swoje ziemie, osadzali i ściągali z nich podatki. Podatki były egzekwowane z całego podbitego terytorium, bezwzględnie i w wysokości znacznie większej niż na terenie Iranu. Ponadto coroczną daninę spłacały Chiny. Gdy władcy chińscy nie chcieli płacić, ziemie ich były nękane pustoszącymi najazdami. Z Iranu i Bizancjum napływały dary związane z zawartym sojuszem lub pokojem. Nagromadzone w ten sposób bogactwa były ogromne. Menander opisując obóz chana, który ujrzało poselstwo greckie, mówi o namiotach z malowanego jedwabiu, łożach ze złota, złotych naczyniach, obitych złotem słupach w namiotach. Posłowie widzieli również wozy wypełnione srebrem, misami i koszami oraz wizerunkami zwierząt ze srebra. To pochodzące z grabieży bogactwo było pochodną stworzonych przez Turkutów: armii i systemu administracyjnego, jakiego nie wytworzyły przed nimi ludy koczownicze w Azji.

    Iran (pers. ايران – Irān), (dawniej znany powszechnie na Zachodzie jako Persja) pełna nazwa: Islamska Republika Iranu (pers. جمهوری اسلامی ايران – Dżomhuri-je Eslāmi-je Irān) – państwo na Bliskim Wschodzie, leżące nad Morzem Kaspijskim, Zatoką Perską i Zatoką Omańską.Protobułgarzy również Prabułgarzy – lud koczowniczy pochodzenia huńskiego, który pomiędzy V a VII wiekiem zamieszkiwał stepy nadczarnomorskie. Nazwa Bułgar pochodzi od tureckiego bulgha i oznacza "mieszać się".

    System dziedziczenia[ | edytuj kod]

    System dziedziczenia, który zapewnił kaganatowi trwanie i spoistość wprowadził drugi syn Bumyna, Kuszu (Muhan-chan). Turkuci opanowali w ciągu 10 lat rozległy obszar od Morza Żółtego do Wołgi i przez kolejne 20 lat rozszerzali swe terytoria. Wyzysk podbitych ludów powodował, że tendencje separatystyczne stale dochodziły do głosu. Podstawowy problem stanowiło zapobieżenie odłączania się kresów. Podbite ludy dochowywały wierności, gdy w pobliżu znajdowała się jazda turkucia. Należało jednak zapewnić sobie lojalność odległego namiestnika, dowodzącego tym wojskiem. Aby związać namiestników wywodzących się z dynastii rządzącej z tronem Muhan-chan zbudował system dziedziczenia, w którym tronu nie dziedziczył syn po ojcu, lecz młodszy brat po starszym bracie i starszy synowiec po młodszym stryju. Książęta krwi zarządzali swymi dzielnicami w oczekiwaniu na tron.

    Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.Kotlina Panońska (55; węg. Kárpát-medence, serb. Panonska nizija, rum. Câmpia Panonică) – wielka równina w środkowej Europie, należąca pod względem geomorfologicznym do systemu alpejsko-karpackiego.

    W 568 roku państwo turkuckie dzieliło się na 4 dzielnice, a w 576 roku już na 8 dzielnic. Główna kwatera wielkiego chana znajdowała się w pobliżu Ałtaju. Napięta sytuacja wewnętrzna państwa powodowała, że w okresie istnienia kaganatu dochodziło do powstań wojowników przeciw chanom. Konflikty były jednak nieuniknione. Książęta z rodu Aszyna byli związani z wojownikami swojej dzielnicy. Musieli się więc liczyć z ich nastrojami. Gdyby ich nie uwzględnili, ci mogliby ich porzucić.

    Kutigurowie – (również Kutrigurowie) plemię bułgarskie zamieszkujące w VI i VII wieku ziemie położone nad Morzem Czarnym na zachód od Donu. Część historyków odróżnia ich od Bułgarów, uznając Kutigurów za plemię huńskie. Wobec niejasnej genealogii Protobułgarów, którzy również uważani są za związek plemion huńskich, kwestia nie jest łatwa do wyjaśnienia. Nazwa Kutigurów wywodzi się ze starotureckiego körtűrgűr, co oznacza: „wyróżniający się”, „dostojny”.Azja Środkowa, Azja Centralna – region o nie w pełni zdefiniowanych granicach, w swej swej najpopularniejszej definicji graniczący od zachodu z Morzem Kaspijskim, od wschodu z Chińską Republiką Ludową, od południa z Afganistanem a od północy z Rosją. Region ten obejmuje pięć państw, byłych członków ZSRR, tzw. „stanów” co nawiązuje do obecności w nazwie wszystkich pięciu poradzieckich republik perskiego sufiksu „-stan” oznaczającego „kraj”. Są to: Kazachstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kirgistan i Tadżykistan.

    Orda i plemiona[ | edytuj kod]

    Wokół książąt turkuckich, oprócz rozgromionych Rouranów, gromadzili się, ci którzy porzucili rodzinną jurtę lub służbę chińską. Ich pochodzenie było różne, lecz mówili między sobą w języku starotureckim. Stanowili budun – lud, w odróżnieniu od dowódców – begów. Termin orda stanowił pojęcie wojskowo-organizacyjne obejmujące pierwotnie, W VI wieku, plemię, by w późniejszym okresie rozszerzyć się na państwo – gromadę ochotników, którym ład wojskowy odpowiadał bardziej niż rodzinny. W ordzie istniały: skrzydło wschodnie – tolos i zachodnie – oguz.

    Ałtaj (ros.: Алтай; kaz.: Алтай таулары, Ałtaj taułary; mong.: Алтайн нуруу, Altajn nuruu; chiń. upr.: 阿尔泰山脉; pinyin: Ā’ěrtài Shānmài) – system górski w Azji Środkowej, na terytorium Rosji, Kazachstanu, Chin i Mongolii. Rozciąga się na długości ponad 2000 km od równin pustyni Gobi ku północnemu zachodowi, rozszerzając się w części zachodniej. Ałtaj dzieli się na trzy części:Rouran, chiń 柔然, (albo Ruanruan/Ruru, chiń. 蠕蠕, dosł. "Rojące się robactwo") – lud koczowniczy zamieszkujący pierwotnie w Azji, na północnych granicach Cesarstwa Chińskiego, między Tienszanem a Wielkim Chinganem, oraz utworzona przez niego konfederacja.

    W czasach kaganatu ludność stepowa ogromnie się wzbogaciła – ze wszystkich stron napływały łupy, regularnie pobierano daniny, spokój w stepie umożliwił też rozwój pasterstwa. Bogactwa nie dzielono lecz gromadzono. Głowy wielkich rodzin zaczęły naśladować chanów rodu Aszyna – rządząc swoimi krewniakami. Rodziny rozrastały się w plemiona. Naczelnicy plemion dążyli nawet do przyjęcia tytułu chanów. Interesy ordy i plemion były jednak przeciwstawne. Naczelnicy plemion chcieli wypasać bydło i otrzymywać dary za neutralność lub dostarczanie najemników Chinom. Chanowie ord chcieli włączyć młodzież plemienną do drużyn bojowych, żywić wojsko kosztem poddanych nie służących w wojsku i groźbą najazdu wydzierać Chinom daniny. Kompromis nie był możliwy.

    Antowie (Antae, Antes, gr. Ανταί) – związek plemienny wschodnich Słowian, który w dużej mierze dał początek również Słowianom południowym, według niektórych badaczy zeslawizowane plemię sarmackie (czasem utożsamiane z Aorsami/Alanami) lub odłam Słowian wschodnich podporządkowany rządzącej warstwie sarmackiej, która się w nim etnicznie rozpłynęła. Chińska Kronika Wczesnej Dynastii Han ok. r. 138-126 p.n.e. lokuje Yancai (奄蔡; Antów lub Alanów/Aorsów) między Jeziorem Aralskim a Morzem Kaspijskim. Z Yancai należy przypuszczalnie identyfikować Antów, mieszkających, według Pliniusza i Ptolemeusza, w pobliżu Morza Azowskiego.Chazarowie, Kozarowie (turecki: Hazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się na Stepie Pontyjsko-Kaspijskim między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem i handlem, a bogacili na łupieskich wyprawach. Przez ich ziemie prowadziły największe szlaki handlowe z Chin do Europy (jedwabny szlak) oraz szlak północ-południe (od Waregów do Greków).

    Wojsko[ | edytuj kod]

    Turkuci wystąpili na arenę dziejów jako pierwszy lud Azji Środkowej, który przyswoił sobie umiejętność przemysłowego wytopu żelaza. W relacjach mowa jes t o tym, że Aszyna wytapiał żelazo dla Rouranów. Pierwotne siedziby Turkutów na Ałtaju wskazują na ślady wydobywania rudy żelaza i jej wytopu sposobem dymarkowym. Z wysokogatunkowego żelaza kowale ałtajscy wyrabiali noże, topory, strzemiona, miecze, szable, groty włóczni i strzał i żelazne kotły. Rozwój metalurgii pozwolił chanom turkuckim na przezbrojenie swej armii i utworzenie doborowych oddziałów szturmowych – jazdy pancernej. Jej uzbrojenie składało się z łuków rogowych, pancerzy, włóczni, szabel i pałaszów. Pancerz jeźdźca nakładany był na kaftan skórzany – składał się z płyt blaszanych sięgających do kolan i łokci. Rząd koński posiadał dodatkowy popręg, tak by ułatwić zjeżdżanie w warunkach górskich. W okresie przedturkuckim bitwy rozstrzygali łucznicy konni. Pojawienie się pancerza sprowadziło ich znaczenie niemal do zera. W starciu wręcz z lekko uzbrojonym przeciwnikiem ciężka jazda turkucka miała przewagę, tym bardziej że Turkuci walczyli w szyku bojowym. Świetna w polu armia turkucka nie nadawał się do zdobywania miast – spieszony wojownik pancerny nie posiadał zbyt wysokich walorów bojowych. Mury miast Chin i Iranu położyły kres ekspansji Turkutów i ocaliły te państwa.

    Wielki Step – ogólna nazwa obszaru geograficzno-historycznego na który składa się ciągły pas stepu zaczynający się od ujścia Dunaju, przechodzący przez Europę południowo-wschodnią i środkowe obszary Azji Środkowej, a kończący się na pograniczu Mongolii i Mandżurii.Siedmiorzecze (ros. Ceмиpeчьe, kaz. Жетысу, kirg. Жетисуу) - region historyczny w Azji Środkowej nad granicą chińską, za czasów Imperium Rosyjskiego osobny obwód (obłast’) ze stolicą w Wiernym (Ałmaty), obecnie należący w większości do Kazachstanu, częściowo do Kirgistanu (dolina rzeki Talas, powiat Biszkek) i Chin (ujgurski region autonomiczny Sinciang).

    Przypisy

    1. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 30-31.
    2. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 32-33.
    3. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 33-35.
    4. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 30-52.
    5. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 36-42.
    6. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 43-45.
    7. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 45-46.
    8. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 47.
    9. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 425.
    10. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 48-50.
    11. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 53-56.
    12. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 56-58.
    13. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 59-60.
    14. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 64.
    15. Lew Gumilow: Dzieje dawnych Turków. s. 64-68.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Lew Gumilow, Dzieje dawnych Turków, przeł. T. Zabłudowski, PIW, Warszawa 1972.
  • Romuald Wojna, Wielki świat nomadów. Między Chinami i Europą, "Wiedza Powszechna", Warszawa 1983, ISBN 83-214-0271-2
  • Kaukaz Południowy, Zakaukazie, Zakaukazja, Transkaukazja – nazwa stosowana w odniesieniu do trzech państw położonych na południe od głównego pasma Kaukazu, tzw. Wielkiego Kaukazu, na pograniczu euro-azjatyckim: Gruzji, Azerbejdżanu i Armenii. Współcześnie istniejące państwa powstały lub odzyskały niepodległość w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego.Przez starożytny Iran należy rozumieć nie terytorium tożsame z dzisiejszym Iranem, ale tzw. Wielki Iran, wyodrębniany ze względu na wspólnotę kulturową i historyczną, a w starożytności przede wszystkim językową. W tej epoce obejmował on oprócz dzisiejszego Iranu także Azję Środkową po Syr-Darię, stepy dzisiejszej południowej Rosji i Ukrainy zamieszkane od VIII/VII wieku p.n.e. przez irańskich koczowników oraz zachodni i środkowy Afganistan łącznie z pakistańską częścią Beludżystanu. Należy jednak tutaj zauważyć że mieszkający na terenie Ukrainy Scytowie i Sarmaci znaleźli się już w V wieku p.n.e. pod silnym wpływem kultury greckiej i zaangażowani w sprawy europejskie zaczęli mieć odrębną od reszty Irańczyków historię.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Utigurowie – plemię bułgarskie zamieszkujące w VI i VII wieku ziemie położone nad Morzem Czarnym pomiędzy Donem a Kubaniem. Część historyków odróżnia ich od Bułgarów, uznając Utigurów za plemię huńskie. Wobec niejasnej genealogii Protobułgarów, którzy również uważani są za związek plemion huńskich, kwestia nie jest łatwa do wyjaśnienia. Nazwa Utigurów pochodzi od starotureckiego utighur, oznaczającego „ludzi pokrewnych, sprzymierzonych” i potwierdza pozaetniczny charakter plemienia.
    Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. Қазақстан, Қазақстан Республикасы, trl. Ķazaķstan, Ķazaķstan Respublikasy, trb. Kazakstan, Kazakstan Respublikasy; ros. Казахстан, Республика Казахстан trl. Kazahstan, Respublika Kazahstan, trb. Kazachstan, Riespublika Kazachstan) – państwo leżące częściowo w Azji (88% powierzchni) i częściowo w Europie (12% powierzchni – tereny na zachód od rzeki Emba), powstałe w 1991 w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego. Graniczy z następującymi państwami: Chinami (1460 km granicy), Kirgistanem (980 km), Turkmenistanem (380 km), Uzbekistanem (2300 km) oraz Federacją Rosyjską (6467 km). Łączna długość granic Kazachstanu wynosi 12 187 km. Kazachstan ma również dostęp do największego jeziora świata – Morza Kaspijskiego – na długości 2340 km.
    Alanowie (Halanowie, Tanaitowie lub Asowie, gr. Αλανοί, Αλαννοί, chińskie 阿蘭聊 transkrybowane na Alanliao (synonim 奄蔡 Yancai, stąd niektórzy doszukują się pokrewieństwa z Antami) z II w. i 阿蘭 Alan z III w.) – sarmacki lud pochodzenia indoirańskiego.
    Sabirowie – plemię huńskie zamieszkałe w VI wieku na prawym brzegu Wołgi, w 558 roku podbite przez Awarów. W skład sabirskiego związku plemiennego prawdopodobnie wchodzili tureccy Chazarowie z siedzibami ulokowanymi w okolicach północnego Dagestanu. Niektórzy naukowcy wiążą Sabirów z późniejszą nazwą Syberii.
    Turfan (chiń.: 吐魯番; pinyin: Tǔlǔfán; ujgurski: تۇرپان, Turpan) – miasto w północno-zachodnich Chinach, w regionie autonomicznym Sinciang, w Kotlinie Turfańskiej. Znajduje się przy linii kolejowej z Lanzhou do Urumczi.
    Morze Czarne (w starożytności: gr. Εύξεινος Πόντος, łac. Pontus Euxinus, co znaczy „Morze Gościnne”) – morze śródlądowe rozciągające się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.
    Syberia (ros. Сибирь, Sibir’) – kraina geograficzna w północnej Azji, wchodząca w skład Rosji, położona między Uralem na zachodzie, Oceanem Arktycznym na północy, działem wód zlewisk Oceanu Arktycznego i Spokojnego na wschodzie, oraz stepami Kazachstanu i Mongolii na południu. W ujęciu historycznym (oraz potocznym w Rosji) do Syberii należy również rosyjski Daleki Wschód.

    Reklama

    tt