• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pierwszy Powszechny Spis Ludności



    Podstrony: 1 [2] [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Spisy ludności były przeprowadzane przez władców już w czasach starożytnych. Początkowo miały one na celu wyłącznie określenie liczby ludzi na danym terenie. Pierwsze spisy przeprowadzano w Egipcie w IV wieku p.n.e. Notowano liczbę mieszkańców i jej stan majątkowy. Chińczycy w II wieku p.n.e. spisywali stan liczebny i wielkość gospodarstw rolnych.Starożytni Rzymianie przeprowadzali regularnie co 5 lat tzw. "cenzusy". Służyły one celom militarnym i podatkowym a także religijnym. Początkowo spisy dotyczyły tylko obywateli Rzymu. W czasach panowania cesarza Augusta w prowincji Judea rządzonej przez Kwiryniusza odbył się cenzus przeprowadzony przez namiestnika Heroda (I w.n.e), w takcie którego urodził się Jezus. W rzymskiej prowincji Syria cenzusy przeprowadzano co 12 lat. Służyły one głównie celom podatkowym, określając dokładnie w jakim wieku są mieszkańcy. Podatek "tributum capitis" płacili mężczyźni od 14 do 65 lat i kobiety od 12 lat do 65. Za niepłacenie podatku groziły dotkliwe kary. Rzymianie przejmując kolejne terytoria przeprowadzali spisy ludności dla określenia ich potencjalnych możliwości podatkowych.Górny Śląsk (łac. Silesia Superior, śl. Gůrny Ślůnsk, czes. Horní Slezsko, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

    Pierwszy Powszechny Spis Ludności z 30 września 1921 był pierwszym spisem powszechnym przeprowadzonym przez państwo polskie. Poprzednie spisy były przeprowadzane przez państwa zaborcze na różnych fragmentach ziem polskich. Spis dostarczył wartościowych informacji, jednak wiarygodność licznych informacji była kwestionowana przez polskich statystyków i historyków już przed wojną.

    Archiwum Państwowe w Poznaniu – pierwsze archiwum w Poznaniu powstało w 1869 r. (Staatsarchiv Posen) jako placówka pruskiej sieci archiwów prowincjonalnych. Gromadziło księgi sądów grodzkich i ziemskich z okresu staropolskiego, akta i dokumenty ze skasowanych klasztorów oraz akta po zlikwidowanych urzędach pruskich.Drugi Powszechny Spis Ludności – drugi spis powszechny przeprowadzony przez państwo polskie 9 grudnia 1931 roku. Według spisu, populacja Polski wynosiła 32 108 000, z czego 21 835 000 to osoby polskojęzyczne, a reszta - użytkownicy języków mniejszości narodowych (spis nie uwzględniał pytania o narodowość).
    Zaświadczenie otrzymania Odznaki pamiątkowej za pracę przy spisie powszechnym w 1921 r. dla Tadeusza Goetzendorf-Grabowskiego (ze zbiorów Archiwum Państwowego w Poznaniu)

    Podstawą prawną do przeprowadzenia spisu była Ustawa z 21 października 1919 r. o organizacji statystyki administracyjnej. W art. 6 tej ustawy ustalono, że pierwszy spis ma być dokonany w ciągu roku 1920, kolejny 31 grudnia 1930 r. a następne co 10 lat. Pierwotny termin nie doszedł do skutku, ze względu na niestabilną sytuację Polski w tym okresie (m.in. wojna polsko-bolszewicka, powstania śląskie); dlatego też nowelizacja z dnia 13 maja 1921 roku zmieniła termin pierwszego spisu na dzień 30 września 1921 r .

    II Rzeczpospolita (II RP) – Rzeczpospolita Polska w latach 1918–1945, od odzyskania suwerenności państwowej w 1918 do wycofania uznania międzynarodowego dla Rządu RP na uchodźstwie w konsekwencji wykonania porozumień między mocarstwami wielkiej trójki na konferencji jałtańskiej w 1945.Powstania śląskie – trzy konflikty zbrojne na Górnym Śląsku, jakie miały miejsce w latach 1919-1921 między ludnością polską i niemiecką. Odbyły się one w okresie formowania się Państwa Polskiego po zakończeniu I wojny światowej.

    Spisem objęto cały obszar Rzeczypospolitej, nie objęto natomiast terenów, które włączono w jej granice rok później: czyli części Górnego Śląska objętego powstaniami śląskimi i Wileńszczyzny (Litwa Środkowa, objętej sporem z Litwą (zobacz: konflikt polsko-litewski, bunt Żeligowskiego).

    Zakres tematyczny spisu brał pod uwagę specyficzną sytuację demograficzną państwa przystępującego do integracji po okresie rozbiorów, nie posiadającego prawie żadnych informacji o swojej ludności. Spis zawierał pytania o podstawowe cechy demograficzne, takie jak płeć, data urodzenia, stan cywilny, narodowość, język ojczysty i wyznanie, wykształcenie, charakterystykę zawodową ludności, inwalidztwo i sieroctwo, sytuację mieszkaniową i rolnictwo. Pytania dotyczyły także miejsca urodzenia, cech etnicznych (wyznanie, obywatelstwo, język ojczysty, narodowość), umiejętności czytania i poziomu wykształcenia, sieroctwa dzieci do 16 lat oraz ułomności fizycznych (głuchota, niemota, ślepota, brak kończyn). Dalsze pytania dotyczyły zawodu głównego (źródła utrzymania) i pobocznego w chwili spisu i zawodu głównego w chwili wybuchu Pierwszej Wojny Światowej, posiadanych zwierząt gospodarskich, obszaru gospodarstwa i struktury użytkowania ziemi. Osobny formularz dotyczył zamieszkiwanych budynków.

    Powiat wileńsko-trocki – jeden z 8 powiatów województwa wileńskiego II Rzeczypospolitej powstały pomiędzy 1923 a 1924 r. z połączenia dawnych powiatów guberni wileńskiej: wileńskiego i trockiego. Urząd starostwa mieścil się w Wilnie na ulicy Sołacz 3. W skład powiatu wchodziło 17 gmin, 2 miasta i 12 miasteczek.Litwa Środkowa – formalnie niezależny organizm państwowy ze stolicą w Wilnie, którego powstanie zostało ogłoszone przez gen. Lucjana Żeligowskiego 12 października 1920 po zainscenizowanym tzw. buncie Żeligowskiego. 18 kwietnia 1922 roku przyłączona do Polski.

    Wyniki Pierwszego Powszechnego Spis Ludności zostały publikowane w serii Statystyka Polski w 29 tomach, z których ostatni został wydany w 1932 roku. Spis został uznany za dość niereprezentatywny już wkrótce po jego przeprowadzeniu, gdyż wkrótce po nim nastąpiły znaczące zmiany demograficzne, m.in. na skutek przybycia ok. 500,000 repatriantów z terenów sowieckich i nasilonych migracji wewnętrznych w kraju, w którym dopiero co znikły granice zaborców. Dodatkowe wątpliwości budziły niedociągnięcia organizacyjne. Problemem była także nieufność wobec ankieterów, szczególnie widoczna na ziemiach wschodnich; problemy wynikały także z niewiedzy drobnych rolników co do ilości posiadanej ziemi. Zwłaszcza statystykę narodowościową na terenach wschodnich uznaje się za dość problematyczną.

    Historia Polski (1918–1939) – historia Polski w dwudziestoleciu międzywojennym, od odzyskania przez Polskę niepodległości do zakończenia regularnych działań wojennych Wojska Polskiego przeciw Wehrmachtowi i Armii Czerwonej po agresji III Rzeszy i ZSRR na Polskę i przeniesienia siedziby władz II Rzeczypospolitej poza granice kraju w związku z okupacją terytorium kraju przez agresorów.Demografia (od stgr.  demos – "lud" i γράφω grapho – "piszę") – dziedzina nauki zajmująca się powstawaniem, życiem i przemijaniem społeczności ludzkiej.

    Spis okazał się dużym wyzwaniem dla istniejącego zaledwie od 1918 roku Głównego Urzędu Statystycznego (GUS), który był odpowiedzialny za przygotowanie merytoryczne i organizacyjne tego przedsięwzięcia. W spis było zaangażowanych około 70000 komisarzy spisowych, kadra referentów spisowych, przedstawiciele lokalnej władzy wojskowej, sołtysi, wójtowie lub ich zastępcy. Spis został poprzedzony kampanią informacyjną. Władze Państwowe wydały ulotkę informacyjną, ukazała się też broszura "Pierwszy spis ludności". GUS organizował konferencje prasowe, spotkania informacyjne, przygotowywał materiały i artykuły prasowe. Zadbano o to by komisarzami spisowymi zostawały osoby cieszące się poważaniem, obdarzone zaufaniem i mające w swoich środowiskach pewien autorytet. Wprawdzie obowiązek współpracy z komisarzami spisowymi i udzielania prawdziwych informacji wynikał z rozporządzenia Rady Ministrów z 9 czerwca 1921 r. w sprawie przeprowadzania powszechnego spisu ludności, pod groźbą kary finansowej, jednak zdawano sobie sprawę, ze powodzenie tego przedsięwzięcia jest uzależnione od przychylnego nastawienia ludności i zaangażowania.

    Ustawa – akt prawny o charakterze powszechnie obowiązującym, najczęściej obecnie uchwalany przez parlament (w niektórych państwach zatwierdzany później przez organ władzy wykonawczej). W porządkach prawnych różnych państw występują ustawy: zasadnicze (konstytucje), organiczne i zwykłe.21 października jest 294. (w latach przestępnych 295.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 71 dni.

    Spis treści

  • 1 Narodowości według spisu
  • 2 Zobacz też
  • 3 Przypisy
  • 4 Bibliografia
  • 5 Linki zewnętrzne


  • Podstrony: 1 [2] [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Powiat oszmiański – powiat guberni wileńskiej następnie pod Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich, w okręgu wileńskim, od 9 września 1920 r. pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych. 9 października 1920 r. północna część przyłączona do Litwy Środkowej. 12 grudnia 1920 r. pod Zarządem Terenów Przyfrontowych i Etapowych z południowej części (gminy: Traby, Wiszniów, Bakszty, Naliboki, Wołożyn, Derewna, Juraciszki, Zabrzezie, Połoczany, Ługomowicze, Iwje, Lipniszki, Sobotniki i Siedliszcze) utworzono powiat wołożyński. Następnie od 13 kwietnia 1922 na obszarze Ziemi Wileńskiej, a od 20 stycznia 1926 w województwie wileńskim II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Oszmiana. W skład powiatu wchodziło 10 gmin, 2 miasta i 5 miasteczek. Wcześniej powiat guberni wileńskiej. Częściowo pokrywa się z dzisiejszym rejonem oszmiańskim na Białorusi.
    Wojna polsko-bolszewicka (wojna polsko-sowiecka, wojna polsko-rosyjska 1919-1921, wojna polsko-radziecka) – wojna pomiędzy odrodzoną Rzeczpospolitą a Rosją Radziecką, dążącą do podboju państw europejskich i przekształcenia ich w republiki radzieckie zgodnie z doktryną i deklarowanymi celami politycznymi („rewolucja z zewnątrz”) rosyjskiej partii bolszewików.
    Powiat święciański – jednostka administracyjna z centrum w Święcianach, istniejąca w XIX i do połowy XX wieku, wchodząca w skład szeregu organizmów państwowych. Do 1919 roku powiat guberni wileńskiej Imperium Rosyjskiego. W latach 1919–1920 powiat okręgu wileńskiego ZCZW. Następnie w składzie Litwy Środkowej, następnie od 13 kwietnia 1922 r. na obszarze Ziemi Wileńskiej, a od 20 stycznia 1926 r. w województwie wileńskim II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Święciany. W skład powiatu wchodziło 15 gmin, 2 miasta i 12 miasteczek.
    Wileńszczyzna (lit. Vilniaus kraštas, biał. Віленшчына), Wileńskie – terytorium leżące obecnie w granicach Litwy i Białorusi.
    Spis statystyczny - spis dostarczający informacji niezbędnych do ustalenia stanu i struktury zjawisk w ściśle określonym momencie. Spisy dostarczają informacje dotyczące ludności, tj. wieku, zawodu, poziomu wykształcenia itp., jak również informacji o innych wielkościach, w tym charakteryzujących gospodarkę. Przeprowadzane są również spisy nieruchomości, gospodarstw rolnych, zwierząt gospodarskich.
    Bunt Żeligowskiego, „żeligiada” (lit. Želigovskio maištas) – operacja wojskowa, przeprowadzona w październiku 1920, podczas której generał Lucjan Żeligowski, upozorowawszy niesubordynację wobec Naczelnego Wodza Józefa Piłsudskiego, zajął Wilno i jego okolice, proklamując powstanie Litwy Środkowej, która następnie została przyłączona do Polski. W istocie akcja ta została przeprowadzona na polecenie Marszałka.
    Konflikt polsko-litewski – lokalny zatarg w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Zatarg między państwami powstał na tle przynależności Wilna. Miasto pod względem historycznym było częścią Litwy, jednak większość ludności mówiła po polsku i czuła się związana z rodzącym się państwem polskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.039 sek.