• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pierwotek

    Przeczytaj także...
    Toczkowce (Volvocales) - rząd jedno- lub wielokomórkowych zielenic. Jako jedyne wśród zielenic mają komórki ruchome w stadium wegetatywnym, posiadające jedną lub kilka wici. Rozmnażają się bezpłciowo lub na drodze izogamii, rzadziej anizogamii i oogamii.Zielenice (Chlorophyta) – parafiletyczna grupa jednokomórkowych (o strukturze wiciowcowej, kapsalnej i kokoidalnej) lub wielokomórkowych, samożywnych roślin występujących w wodach słodkich i słonych, rzadko w środowisku lądowym – wówczas są to higrofity lub symbionty. Należy tu ok. 9000 gatunków. Swą polską nazwę wzięły od dominującej barwy chlorofilu a i b, występują jednak w nich również karoteny (α-, β- i γ-) i ksantofile (luteina, zeaksantyna, wiolaksantyna, neoksantyna, astaksantyna). Jako substancja zapasowa wykorzystywana jest głównie skrobia, a u niektórych również inulina lub podobne do niej związki, sacharoza, maltoza lub erytrytol. W ścianie komórkowej znajduje się celuloza, a czasem również mannany i ksylany. Zielenice stanowią jedną z trzech linii rozwojowych roślin (obok glaukofitów i krasnorostów). Współcześnie dzielone są na dwie lub cztery równorzędne grupy (gromady). W rygorystycznych ujęciach taksonomicznych do zielenic zaliczane są także rośliny lądowe, przy czym dla takiego ujęcia stosuje się odrębną nazwę rośliny zielone. Termin zielenice oznacza w aktualnym ujęciu wszystkie linie rozwojowe roślin zielonych po wyłączeniu z nich roślin lądowych.
    Synonim w taksonomii (skrót syn.) – nierównoważne określenia odnoszące się do tego samego taksonu. Wyróżnia się synonimy nomenklatoryczne (homotypowe) i taksonomiczne (heterotypowe). Taksony opisane synonimami pierwszego rodzaju oparte są na tym samym typie nomenklatorycznym. Zgodnie z międzynarodowymi kodeksami nomenklatorycznymi tylko jedna nazwa może być ważna, tj. zgodna z tymi przepisami. W sytuacji, gdy dwie lub więcej nazw opisują ten sam takson, ustalana jest nazwa ważna (pierwsza prawidłowo opisana), pozostałe stają się synonimami nomenklatorycznymi. Synonimy taksonomiczne powstają, gdy w wyniku rozwoju wiedzy, pewne taksony są dzielone, łączone lub przenoszone. Nazwy określane jako synonimy taksonomiczne odnoszą się do taksonów posiadających różne typy nomenklatoryczne i stają się synonimami w wyniku taksonomicznego osądu.
    Nalot pierwotka na pniu drzewa

    Pierwotek (Pleurococcus, Protococcus, Desmococcus) – rodzaj zielenic, o spornej pozycji systematycznej.

    Charakterystyka[ | edytuj kod]

    Jest aerofitycznym glonem. Tworzy zielony nalot na skałach, murach i korze drzew, zadowalając się wodą w postaci pary. Pierwotki są organizmami jednokomórkowymi, tworząc czasem kilkukomórkowe skupienia. Odżywia się samożywnie (fotosynteza), oddycha tlenowo, a rozmnaża bezpłciowo (podział komórki). Kosmopolityczny. Może przeżyć w silnie zanieczyszczonym środowisku. Prosta budowa jest najprawdopodobniej efektem uproszczenia, a przodkami pierwotka mogły być nitkowate glony. W porównaniu do wielu glonów, których nasycenie plechy wodą sięga kilkuset procent suchej masy, pierwotek ma bardzo małą pojemność wodną – 60% suchej masy.

    Aerofity – w odniesieniu do glonów termin oznaczający organizmy występujące poza środowiskami wodnymi, tj. w środowiskach lądowych okresowo lub stale wilgotnych. Do życia wystarcza im woda pochodząca z opadów, mgły, rosy i podsiąkająca z podłoża. Biocenozy glonów aerofitycznych tworzą na wilgotnych podłożach naloty. W środkowej Europie naloty na korze drzew często tworzy pierwotek (Pleurococcus vulgaris) (zielone) lub trentepolia (Trentepohlia umbrina) (rdzawe). Glony z tych samych rodzajów tworzą naloty również na skałach (epility). Podłoże może być w zasadzie dowolne, byle zapewniało możliwość osiedlenia i zatrzymania wilgoci – powierzchnia roślin (wtedy glony aerofityczne są jednocześnie epifitami, także epifilami), powierzchnia grzybów (np. huby), powierzchnia gleby (wówczas glony należące do tzw. geofitonu znajdują się na pograniczu grup glonów aerofitycznych i glebowych, przykładem jest wydętka ziarnista (Botrydium granulatum)), powierzchnia betonowych płyt, powierzchnia murów, powierzchnia dachówek, powierzchnia drewna (epiksylity), np. płotów itp. Glony aerofityczne to głównie zielenice (najczęściej z rodziny Trentepohliaceae, ale również inne w tym sprzężnice) i sinice, rzadziej i głównie w wilgotniejszych miejscach też okrzemki lub różnowiciowce. Lądowe siedliska często zachowują wilgoć dzięki zacienieniu, więc zasiedlające je fotoautotrofy są cieniolubne. Glony aerofityczne nierzadko wchodzą w interakcje z organizmami, na których się osiedlają (w przypadku glonów epifitycznych) – np. zielenica Cephaleuros będąca pasożytem lub które zajmują to samo siedlisko. Glony aerofityczne często współżyją z grzybami, przy czym stopień współzależności może być różny, łącznie z tworzeniem porostów. Ilość glonów aerofitycznych jest największa w strefach o klimacie gorącym i wilgotnym, malejąc wraz ze spadkiem wilgotności i temperatury. Glony aerofityczne wykazują przystosowania do okresowego wysychania.Erik Acharius (ur. 10 października 1757 w Gävle, zm. 14 sierpnia 1819) – botanik szwedzki, nazywany „ojcem lichenologii”.

    Systematyka[ | edytuj kod]

    Organizmy określane w polskiej algologii nazwą pierwotek początkowo zaliczano do rodzaju Protococcus lub Pleurococcus. Gatunkiem typowym jest Pleurococcus vulgaris Nägeli. Obecnie jednak w niektórych systemach nazwa Pleurococcus vulgaris dotyczy gatunku opisanego przez innego botanika, tj. Pleurococcus vulgaris Menegh., podczas gdy gatunek opisany przez Nägelego zostaje uznany za synonim gatunku Desmococcus olivaceus (Pers. ex Ach.) J.R. Laundon) (znany również pod kolejnymi synonimicznymi nazwami: Lepraria olivacea Persoon ex Acharius, Desmococcus viridis (C. Agardh) Brand, Protococcus viridis C.Agardh 1824, Pleurococcus naegelii Chodat 1902, Desmococcus vulgaris F. Brand 1925). Gatunkiem typowym rodzaju Protococcus jest Protococcus nivalis (F.A. Bauer) C. Agardh, obecnie z kolei uważany za synonim gatunku Chlamydomonas augustae Skuja 1943 (początkowo opisany jako Uredo nivalis F.A. Bauer).

    Fotosynteza (stgr. φῶς – światło, σύνθεσις – łączenie) – biochemiczny proces wytwarzania związków organicznych z materii nieorganicznej, przez komórki zawierające chlorofil lub bakteriochlorofil, przy udziale światła. Jest to jedna z najważniejszych przemian biochemicznych na Ziemi. Proces ten utrzymuje wysoki poziom tlenu w atmosferze oraz przyczynia się do wzrostu ilości węgla organicznego w puli węgla, zwiększając masę materii organicznej kosztem materii nieorganicznej.Gatunek typowy – gatunek wyznaczony przez systematyków jako typ nomenklatoryczny rodzaju. Typ nie musi być typowym przedstawicielem reprezentowanego taksonu, nie musi też świadczyć o jego zmienności. Typ umożliwia identyfikację taksonów. Okazy będące typami przechowywane są w specjalnych kolekcjach, a miejsce przechowywania wzorca jest dokładnie znane. W razie wątpliwości można odwołać się do gatunku typowego i wyróżnionych dla niego cech diagnostycznych.

    W XX w. pierwotka zaliczano do rodziny pierwotkowatych (Protococcaceae) w rzędzie pierwotkowców (Protococcales), czasem łączonym z rzędem chlorokokowców. Pod koniec XX w. rodzaj Pleurococcus zaliczano do wstężnicowców (Ulotrichales). W nowszych systemach zarówno Pleurococcus vulgaris Menegh., jak i Desmococcus olivaceus (Pers. ex Ach.) J.R. Laundon włączane są do rodziny Chaetophoraceae w rzędzie Chaetophorales, podczas gdy Chlamydomonas augustae należy do rodziny Chlamydomonadaceae w rzędzie toczkowców lub zawłotniowców, a pozycja innych gatunków rodzaju Protococcus jest nieustalona.

    Rodzaj (łac. genus, l.mn. genera) – podstawowa, obowiązkowa kategoria systematyczna obejmująca gatunek lub monofiletyczną grupę gatunków wyróżnionych na podstawie jednej lub więcej cech taksonomicznych. Nazwą rodzaj określany jest też każdy takson w randze rodzaju.Glony, algi (łac. Algae, gr. Phykos) – grupa morfologiczno-ekologiczna, składająca się tradycyjnie z kilku niespokrewnionych linii ewolucyjnych organizmów plechowych, tj. beztkankowych.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Stefan Gumiński: Fizjologia glonów i sinic. Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, 1990, s. 7–8. ISBN 83-229-0372-3.
    2. Jerzy Szweykowski: Pierwotek. W: Słownik botaniczny. Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.). Warszawa: Wydawnictwo "Wiedza Powszechna", 1993, s. 468. ISBN 83-214-0140-6.
    3. Zbigniew Podbielkowski: Glony. Wyd. czwarte. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1985. ISBN 83-02-02352-3.
    4. Pleurococcus Meneghini (ang.). Algaebase. [dostęp 2009-11-27].
    5. Protococcus C. Agardh, 1824: xvii, 13 (ang.). Algaebase. [dostęp 2009-11-27].
    Zanieczyszczenie środowiska — stan środowiska wynikający z wprowadzania do powietrza, wody lub gruntu, substancji stałych, ciekłych lub gazowych lub energii w takich ilościach i takim składzie, że może to ujemnie wpływać na zdrowie człowieka, przyrodę ożywioną, klimat, glebę, wodę lub powodować inne niekorzystne zmiany, np. korozję metali.Plecha (thallus) – wegetatywne ciało organizmów zaliczanych w dawnych systemach taksonomicznych do roślin niezróżnicowane na korzeń i pęd. Większość botaników za plechę nie uważa ciał jednokomórkowych, z wyjątkiem komórczaków,. Rzadziej plechą określa się ponadto ciała jednokomórkowych glonów i grzybów (lub protistów grzybopodobnych) lub beztkankowych roślin lądowych, np. wątrobowców. Organizmy zbudowane z plechy określa się zbiorczą nazwą plechowce (Thallophyta), do których należą glony i grzyby (w szerokim tych pojęć znaczeniu, łącznie z protistami). U grzybów plecha nazywana jest grzybnią i składa się z nitkowatych strzępek.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Komórka (łac. cellula) – najmniejsza strukturalna i funkcjonalna jednostka organizmów żywych zdolna do przeprowadzania wszystkich podstawowych procesów życiowych (takich jak przemiana materii, wzrost i rozmnażanie). Jest podstawową jednostką morfologiczno−czynnościową ustroju.
    Christiaan Hendrik Persoon (ur. 1 lutego 1761 w Kapsztadzie, zm. 16 listopada 1836 w Paryżu) – urodzony w RPA mykolog, pierwszy z korektorów linneuszowskiej klasyfikacji systematycznej.
    Carl Adolph Agardh (ur. 23 stycznia 1785 w Båstad, zm. 28 stycznia 1859 w Karlstad) – szwedzki botanik, ekonomista i teolog; biskup Karlstad w latach 1834–1859.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.