• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Piasek - Kraków



    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Jurydyka (łac. iuridicus = prawny) – osada obok miasta królewskiego, rzadziej enklawa na gruntach miejskich, niepodlegająca władzom miejskim i miejskiemu sądownictwu.Ulica Krupnicza w Krakowie – ulica położona w Krakowie, w administracyjnej dzielnicy Stare Miasto, na terenie dawnej jurydyki Garbary.
    Położenie i granice[]

    Dzielnica ta znajduje się w ścisłym centrum Krakowa, rozciąga się od północno-zachodnich granic Starego Miasta na zachód. Przebiega przez nią trasa tramwajowa w stronę Bronowic.

    Liniami granicznymi dzielnicy są: ul. Piłsudskiego (dawniej Wolska), al. Mickiewicza, al. Słowackiego, ul. Krowoderska, ul. Basztowa, ul. Dunajewskiego, ul. Podwale, ul. Kapucyńska, ul. Loretańska, ul. Jabłonowskich, pl. Sikorskiego, ul. Garncarska.

    Historia[]

    Piasek na planie Krakowa z 1891

    Garbary zajmowały teren od ul. Wolskiej (teraz ul. Piłsudskiego) po Krowoderską.

    Andrzej Juliusz Małkowski (ur. 31 października 1888 w Trębkach k. Gostynina, zm. 15/16 stycznia 1919) – jeden z twórców polskiego skautingu, instruktor i teoretyk harcerstwa, działacz polskich organizacji młodzieżowych i niepodległościowych.Jadwiga Andegaweńska (ur. między 3 października 1373 a 18 lutego 1374 w Budzie, zm. 17 lipca 1399 w Krakowie) – najmłodsza córka Ludwika Węgierskiego i Elżbiety Bośniaczki, król Polski od 1384, święta Kościoła katolickiego, patronka Polski.

    Na zachód od bramy Szewskiej rozciągało się przedmieście Garbary, będące jurydyką miejską, mającą własny urząd wójtowsko-ławniczy oraz starannie prowadzone księgi miejskie. Obszar, na którym ta jurydyka powstała, należał od najdawniejszych czasów do władcy. W XIV w. były tam osady królewskie, takie jak: Czarna Wieś, Czarna Ulica, Pobrzezie. W 1363 król Kazimierz Wielki sprzedał Krakowowi prawo sądowe w wyżej wspomnianych wsiach. Już wtedy zaczęło kształtować się osiedle przed bramą Szewską, ściśle związane z Krakowem, opanowane przez żywioł niemiecki. Osiedlili się tutaj krakowscy garbarze, stąd określenie Suburbium Cerdonum lub Garbary. Przełomową datą w historii Garbar był najazd arcyksięcia Maksymiliana Habsburga w 1587, kiedy garbarze zdradzili Kraków, kontaktując się z nieprzyjacielem. Uwolniony Kraków zastosował wobec Garbar represje, polegające m.in. na spaleniu przedmieścia i pacyfikacji zagorzałych zwolenników Habsburga. Kolejne zniszczenie Garbar nastąpiło podczas szwedzkiego potopu. Warto przypomnieć, że Garbary – jako jedyna jurydyka – posiadały własny ratusz, który znajduje się w swojej XVIII-wiecznej formie przy ul. Karmelickiej 12.

    II Liceum Ogólnokształcące im. Króla Jana III Sobieskiego w Krakowie, dawniej Państwowe III Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego – szkoła średnia działająca w Krakowie od 1883 roku.Rudawa – rzeka w województwie małopolskim, lewy dopływ Wisły, do której uchodzi w 75,4 km biegu Wisły, na Bulwarze Rodła. Powstaje z połączenia Krzeszówki i Rudawki, wypływających z Wyżyny Olkuskiej na południowo zachodnich krańcach wsi Rudawa, następnie płynie przez Rów Krzeszowicki, przedziera się przez Grzbiet Tenczyński i uchodzi w Krakowie między Półwsiem Zwierzynieckim a Zwierzyńcem koło klasztoru Norbertanek.

    Osiami Garbar były ul. Karmelicka i Łobzowska.

    Zabytki[]

    Obiekty sakralne[]

  • Kościół Nawiedzenia Najświętszej Maryi Panny w Krakowie
  • Największą świątynią Garbar był kościół pw. Nawiedzenia NMP, który od schyłku XIV w. należy do karmelitów. Znajduje się przy zbiegu ul. Garbarskiej i Karmelickiej. Podług XVII-wiecznej legendy ufundował go w 1087 książę Władysław Herman jako wotum za cudowne wyzdrowienie, książę cierpiał bowiem na uporczywe schorzenie skórne, trudne do wyleczenia. Podczas snu ukazała mu się Madonna, która wskazała na miejsce poza Krakowem, gdzie na piasku rosną fiołki. Owym piaskiem miał sobie potrzeć obolałe miejsca. Za otrzymane dobrodziejstwa ku czci NMP ufundował na miejscu od tej pory Piaskiem zwanym kościół pw. Matki Boskiej Śnieżnej. Dzieło Władysława Hermana kontynuował Piotr Dunin, ale i jemu śmierć nie pozwoliła sfinalizować zbożnego dzieła. Tyle mówi legenda, nieznana zresztą Długoszowi, a szerzona dopiero od XVII w. W rzeczywistości fundacja kościoła i klasztoru wiąże się z końcem XIV w. (1395). Długosz słusznie przypisuje fundację kościoła królowej Jadwidze i Władysławowi Jagielle. Kościół pw. Nawiedzenia NMP oddany został w 1397 zakonowi karmelitów, sprowadzonemu z Pragi, który ukończył dzieło Jadwigi. Za życia królowej położono tylko fundamenty, wzniesiono prezbiterium i zakrystię.
  • kościół św. Piotra Małego (nieistniejący obecnie)
  • Drugą świątynią Garbar był nieistniejący już kościół św. Piotra Małego, stojący przy ul. Łobzowskiej, która – jak nazwa wskazuje – wiodła do Łobzowa. Kościół ten wzniósł swoim kosztem w 1498 profesor Almae Matris Jan Weis, jednocześnie proboszcz kościoła św. Szczepana. W jego zamierzeniu miał to być kościół cmentarny dla całego Krakowa. Celu tego nie osiągnął. Świątynię zniszczył najpierw najazd arcyksięcia Maksymiliana Habsburga (1587), a następnie potop szwedzki (1655-1657). Raz jeszcze padł ofiarą wojen szwedzkich w 1702. Niebawem został odbudowany i w 1710 konsekrował go sufragan Michał Szembek. Kościół otaczał cmentarz, gdzie od 1796 grzebano zmarłych z parafii św. Anny, św. Szczepana, Wszystkich Świętych oraz z Bronowic, Mydlnik i Rząski. Kościół zniesiono w 1801.
  • kościół Zmartwychwstania Pańskiego
  • Mniej więcej na miejscu dawnego kościoła św. Piotra i cmentarza rozpościerającego się wokół niego postawiono w II poł. XIX w. neoromański kościół Zmartwychwstańców.
  • kościół Kapucynów
  • Kościół Kapucynów, przy ul. Loretańskiej 11, był trzecią wielką świątynią Garbar. W 1695 z Warszawy przybyło do Krakowa trzech kapucynów pochodzenia włoskiego i zamieszkało przy kościele św. Piotra na Garbarach. Zaczęli jednak poszukiwać stosownego placu pod budowę klasztoru. Wkrótce znaleźli takie miejsce na tzw. Ogrodnikach i od rajcy Bonifacego Cantellego odkupili parcelę pod budowę kościoła. Fundatorem został się chorąży zatorski Wojciech Dembiński.
  • Kościół Opieki św. Józefa przy ul. Łobzowskiej 40.
  • Ulice[]

  • ulica Karmelicka
  • Należy ona do reprezentacyjnych ulic Krakowa z końca XIX w. Od średniowiecza wiodła tędy droga na Czarną Wieś i Łobzów. Obecna zabudowa pochodzi głównie ze schyłku XIX w., stanowiąc dobry przykład architektury doby historyzmu.
  • ulica Rajska
  • Na ulicy tej znajdowały się austriackie koszary cesarza Franciszka Józefa, wzniesione w 1862, obecnie budynek Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej.
  • ulica Dolnych Młynów
  • Nazwa ulicy pochodzi od stojących tu niegdyś królewskich Młynów Dolnych. Budowle te wzniesiono prawdopodobnie w miejscu dawnych młynów wójtowskich z roku 1311. Pierwsza wzmianka o nich pochodzi z roku 1432. Młyn Dolny zwany inaczej "Kamiennym" został zniszczony podczas najazdu szwedzkiego. Odbudowany został po roku 1659 z inicjatywy wojewody brzesko-kujawskiego Hieronima Wierzbowskiego, wielkorządcy zamku krakowskiego. W roku 1777 ukończono budowę murowanego budynku młyna Kamiennego, który spłonął 18 lipca 1850 roku podczas wielkiego pożaru Krakowa. Młyn został później odbudowany w skromniejszej formie. Budowla została ostatecznie rozebrana po roku 1931. Tu pod numerem 3 Jan Matejko przez pół roku miał pracownię.
  • ulica Kremerowska
  • Tu pod nr 6 mieszkał Ignacy Daszyński, co upamiętnia tablica wmurowana w fasadę kamienicy.
  • ulica Grabowskiego
  • Na kamienicy oznaczonej nr 4 znajduje się płyta poświęcona Andrzejowi Małkowskiemu, twórcy polskiego skautingu, który mieszkał tu w latach 1905-1906.
  • ulica Dunajewskiego
  • Znajdują się tu ciekawe przykłady architektury z II połowy XIX w. i początku XX w. Kamienice, które stoją przy tej ulicy, mają reprezentacyjny charakter ze względu na ich usytuowanie przy Plantach, stanowiących kiedyś pierwszą i jedyną promenadę otaczającą historyczny Kraków.
  • ulica Łobzowska
  • Nazwa tej ulicy pochodzi od szlaku, który wiódł tą ulicą właśnie do Łobzowa. W rejonie tym od ok. 1237 roku działały młyny napędzane wodami Rudawy, skierowanymi w stronę Krakowa tzw. młynówką. Pierwszy kamienny Górny Młyn Królewski wzniósł z polecenia Władysława Łokietka budowniczy Mikołaj Gerlak. Za czasów Kazimierza Wielkiego postawiono tam jeszcze dwa młyny drewniane. Wszystkie te młyny zniszczyli Szwedzi podczas najazdu w połowie XVII wieku. Budynki młynów zostały następnie częściowo odbudowane. Nowe, piętrowe zabudowania Górnych Młynów stały przy dzisiejszej ul. Łobzowskiej nr 3. Zostały zburzone w latach dwudziestych XX w., a na ich miejscu wzniesiono w roku 1934 dom Związku Polskich Artystów Plastyków.
  • ulica Sobieskiego
  • Znajduje się tu gmach II Liceum Ogólnokształcącego im. Jana III Sobieskiego, wzniesiony w 1896-1898 podług planów Józefa Sarego.
  • ulica Siemiradzkiego
  • Przy ul. Siemiradzkiego 5 stoi interesująca kamienica wzniesiona na początku XX w. przez Władysława Kaczmarskiego. Nieco dalej pod nr 13 znajduje się siedziba Krakowskiego Klubu Kolekcjonerów, który powstał w 1976. Tutaj w Galerii "Izabella" odbywają się niezwykle ciekawe wystawy i spotkania kolekcjonerskie. Pod nr 24 widzimy tablicę upamiętniającą ochotników wojny polsko-bolszewickiej z 1920 r.
  • ulica Batorego
  • Pomiędzy ul. Łobzowską a Karmelicką znajduje się ul. Batorego (z przecznicą ul. Sobieskiego), przy której na uwagę zasługuje dom nr 12 – willa "Pod Stańczykiem", czyli dom własny architekta Tadeusza Stryjeńskiego, zaprojektowany przez niego i postawiony w latach 1882-1883; w pracowni Stryjeńskiego, położonej w ogrodzie, podczas ostatniej restauracji odkryto witraż Stanisława Wyspiańskiego. Obecnie w pałacyku znajduje się tzw. Kolegium Sanockie UJ. Obok (nr 14) tenże architekt wzniósł w latach 1884-1885 dla Chranickiego willę oraz dom nr 24 (1886) i kamienicę Popielów nr 20 (1888). Warto jeszcze przyjrzeć się fasadzie domu nr 3 – to gmach dawnej Kasy Chorych, postawiony w latach 1926-1927 przez Wacława Nowakowskiego.
  • ulica Loretańska
  • Tu znajduje się kościół Kapucynów.
  • ulica Studencka
  • ulica Krupnicza
  • ulica Skarbowa
  • ulica Garncarska
  • ulica Wenecja
  • ulica Czysta
  • ulica Adama Asnyka
  • ulica Biskupia
  • ulica Sereno Fenn'a
  • ulica Św.Teresy
  • ulica Szlak (częściowo)
  • ulica Kochanowskiego
  • Auditorium Maximum – budynek Uniwersytetu Jagiellońskiego przy ulicy Krupniczej 33 w Krakowie, w bezpośrednim sąsiedztwie pochodzącego z lat 60. XX wieku Collegium Paderevianum. Wchodzi w skład tzw. II Kampusu UJ. Budynek stanowi zespół sal wykładowych, z których największa, sala amfiteatralna, może pomieścić 1200 osób. Decyzję o budowie podjęto w 2001, a budynek został oddany do użytku we wrześniu 2005. Łączny koszt budowy Auditorium Maximum wyniósł 43 mln zł, z czego 29 mln zł pochodzi z funduszy unijnych, 1 mln zł ze środków MENiS, a 13 mln zł ze środków własnych uczelni.Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4] [5]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Związek Polskich Artystów Plastyków (ZPAP) – stowarzyszenie założone w Krakowie z inicjatywy Tytusa Czyżewskiego oraz Zbigniewa i Andrzeja Pronaszków.
    Władysław I Herman (ur. ok. 1043, zm. 4 czerwca 1102) – książę z dynastii Piastów, władca Polski w latach 1079-1102. Młodszy syn Kazimierza I Odnowiciela i jego żony Dobroniegi.
    Karmelici (pełna nazwa po łac. Ordo fratrum Beatae Virginis Mariae de monte Carmel) – katolicki zakon kontemplacyjny Marii Panny z góry Karmel o surowej regule.
    Jan Alojzy Matejko (ur. 24 czerwca 1838 w Krakowie, zm. 1 listopada 1893 w Krakowie) – polski malarz, twórca obrazów historycznych i batalistycznych, historiozof.
    Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – najmłodszy syn Władysława I Łokietka i Jadwigi Bolesławówny, król Polski w latach 1333–1370, ostatni monarcha z dynastii Piastów na tronie polskim.
    Zakon Braci Mniejszych Kapucynów, kapucyni – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących, wyodrębniona ze wspólnoty zakonnej stworzonej przez św. Franciszka z Asyżu w 1209 roku. Zakon ów, oddzielił się od dwóch pozostałych zakonów w 1528 roku, 11 lat po podziale franciszkanów na Braci Mniejszych i Braci Mniejszych Konwentualnych.
    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.