Falery

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Phalerae)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Komplet faler odnalezionych (1857) koło zamku Lauersfort (kopia z centrum muzealnego Burg Linn w Krefeld)
Nagrobek centuriona Marcusa Caeliusa ukazanego z otrzymanymi falerami (pocz. I wieku n.e.)
Falera – ozdoba uprzęży końskiej
Insygnia kohorty odznaczone falerami (repliki)

Falery (łac. phǎlěrae z gr. τὰ φάλαρα) – metalowe krążki lub płytki z dekoracją reliefową, przyznawane w nagrodę żołnierzom wojsk rzymskich i noszone jako odznaczenie bądź militarna ozdoba; odpowiednik dzisiejszych medali wojskowych.

Tarkwiniusz Stary, Lucius Tarquinius Priscus – piąty król Rzymu, panujący w latach 617-578 p.n.e. Pochodził z etruskiego miasta Tarquinia.Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.

Z tekstu Homera wynika, że ówczesne phálara stosowano tylko jako dodatkową ochronę i dekorację skórzanych hełmów achajskich wojowników. Wzmianka Swetoniusza wskazuje, iż w jego czasach noszenie ich było cechą innych ludów (Żywoty cezarów, Nero 30,3), a Florus twierdzi, że zwyczaj ten Rzymianie mieli przejąć od Etrusków (Zarys dziejów rzymskich I 5,6). Ozdoby, które wprowadził król Tarkwiniusz Stary jako przysługujące początkowo arystokracji, wkrótce rozpowszechniły się w wojsku, gdzie prawo do dekorowania nimi piersi przyznawano żołnierzom odznaczającym się w boju męstwem i odwagą. U Rzymian zamieniły się w stały rodzaj odznaczenia za męstwo przyznawanego konkretnym żołnierzom lub całym jednostkom (pieszym kohortom i konnym alae). Odznaczony nimi określany był jako phaleratus. Indywidualnie przysługiwały one zasadniczo jeźdźcom, co potwierdza też Polibiusz (Dzieje VI 39,3), podczas gdy piesi żołnierze nagradzani byli honorową włócznią bez grotu (hasta pura) lub czarą (phiale); ponadto przyznawano im bransolety (armillae), naszyjniki (torques) i łańcuszki (catellae).

JSTOR (/dʒeɪ-stɔːr/, skrót od ang. Journal Storage) – biblioteka cyfrowa utworzona w 1995 roku. Początkowo zawierała cyfrowe kopie czasopism naukowych o wyczerpanym nakładzie. Następnie zaczęła zbierać także książki, materiały źródłowe oraz aktualne numery czasopism naukowych. Pozwala na wyszukiwanie w pełnej treści niemal 2000 czasopism naukowych. Ala (łac. dosłownie skrzydło) - pojęcie z zakresu rzymskiej wojskowości pierwotnie oznaczające jedynie skrzydło szyku bojowego.

Do naszych czasów zachowały się liczne przedstawienia ikonograficzne starożytnych faler, jednak oryginalne ozdoby znajdowane są niezwykle rzadko. Do wyjątkowych należy znaleziony w okolicy zamku Lauersfort komplet faler Titusa Flaviusa Festusa, sygnowany przez Medamusa i umieszczony w zbiorach berlińskiego Antikensammlung. Na reliefach ukazywane zazwyczaj w liczbie nieparzystej, przedstawiają podobizny bogów lub wizerunki władcy. Noszono je na piersiach, na zbroi lub wierzchniej odzieży, przytwierdzane do specjalnych rzemieni tworzących "szelki". Mogły być także mocowane jako ozdoba do końskiej uprzęży (najczęściej ogłowia lub napierśnika), o czym wspomina Liwiusz (Dzieje Rzymu od założenia miasta XXXII, 52). W późniejszym czasie noszono je także na szyi, także wśród innych metalowych ozdób, jak dzwonków czy lunuli (półksiężyców).

Ludy ugryjskie – grupa ludów wspólnego pochodzenia, posługujących się językami ugryjskiej grupy ugrofińskiej gałęzi uralskiej rodziny języków. W skład grupy wchodzą dziś tylko trzy narody: Węgrzy, zamieszkujący Kotlinę Panońską w środkowej Europie oraz Chantowie i Mansowie, tworzący grupę obi-ugryjską, zamieszkujący północno-zachodnią część Syberii, od wschodnich podnóży Ural (ujednoznacznienie)u po środkowy bieg Obu. Węgrów jest obecnie około 14,5 mln, Chantów – 28 tys., Mansów – 11 tys. W toku dziejów ludy te utraciły wspólne cechy kulturowe i antropologiczne – obecnie podstawą wyróżnienia ludów ugryjskich jest wspólna przeszłość historyczna i pokrewieństwo języków.Homer (st.gr. Ὅμηρος, Hómēros, nw.gr. Όμηρος) (VIII wiek p.n.e.) – grecki pieśniarz wędrowny (aojda), epik, śpiewak i recytator (rapsod). Uważa się go za ojca poezji epickiej. Najstarszy znany z imienia europejski poeta, który zapewne przejął dziedzictwo długiej i bogatej tradycji ustnej poezji heroicznej. Do jego dzieł zalicza się eposy: Iliadę i Odyseję. Grecka tradycja widziała w nim również autora poematów heroikomicznych Batrachomyomachia i Margites oraz Hymnów homeryckich. Żaden poeta grecki nie przewyższył sławą Homera. Na wyspach Ios i Chios wzniesiono poświęcone mu świątynie, a w Olimpii i Delfach postawiono jego posągi. Pizystrat wprowadził recytacje homeryckich poematów na Panatenaje.

Poza falerami rzymskimi znaleziska archeologiczne i ikonograficzne potwierdzają występowanie ozdób tego rodzaju także w prehistorycznej Brytanii. Archeologiczne świadectwa używania ich przez Celtów stanowią zarówno srebrne falery italskich Cenomanów (I wiek p.n.e.) odnalezione w Manerbio, jak i wyobrażenia koni dekorowanych falerami na kotle z Gundestrup z II w. p.n.e..

Medal – niewielki, najczęściej okrągły lub owalny, płaski wytwór metalowy (odmiana wieloboczna jest zwana plakietką), wykonany zazwyczaj techniką odlewu lub bicia. Jest zwykle ozdobiony po jednej lub obu stronach reliefem. Często jest zawieszony na wstążce.Italia – kraina historyczna i geograficzna położona na Półwyspie Apenińskim, której obszar zmieniał się na przestrzeni dziejów.

Znane są także wśród Ugrów, Sarmatów, a także wśród Persów za panowania dynastii sasanidzkiej.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Wielka encyklopedia PWN. T. 8. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002, s. 518 (w łacinie zawsze w liczbie mnogiej).
  2. Iliada XVI, 106 (… βάλλετο δ᾽ αἰεὶ κὰπ φάλαρ᾽ εὐποίηθ᾽).
  3. Friedrich Lübker's Reallexikon des classischen Alterthums. Leipzig: Teubner, 1882, s. 893.
  4. Syliusz Italikus, Punica XV, 255 (phaleris hic pectora fulget, hic torque aurato circumdat bellica colla, ille nitet celsus muralis honore coronae).
  5. Enciclopedia Italiana (Treccani) on line. (wł.) [dostęp 2021-03-26].
  6. Friedrich Lübker's Reallexikon des classischen Alterthums. Leipzig: Teubner, 1882, s. 335.
  7. John Evans, XVIII.—On a Military Decoration relating to the Roman Conquest of Britain, „Archaeologia”, 02, 1886, s. 439–444, DOI10.1017/S0261340900006391 [dostęp 2016-05-11].
  8. Por. Friedrich Маtz: Die Lauersforter Phalerae. Berlin: De Gruyter, 1932.
  9. S.I. Kaposhina, A Sarmatian Royal Burial at Novocherkassk, „Antiquity”, 148, 1963, s. 256–258, DOI10.1017/S0003598X00030155, ISSN 1745-1744 [dostęp 2016-05-11].
  10. Brendan O'Connor, Six Prehistoric Phalerae in the London Museum and a Discussion of other Phalerae from the British Isles, „The Antiquaries Journal”, 2, 1975, s. 215–226, DOI10.1017/S0003581500008222, ISSN 1758-5309 [dostęp 2016-05-11].
  11. Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti (Treccani). T. 14. Roma: Istituto dell’Enciclopedia Italiana, 1932. (wł.) [dostęp 2021-03-26]
  12. Andrew Alföldi, An Ugrian Creation Myth on Early Hungarian Phalerae, „American Journal of Archaeology”, 3, 1969, s. 359–361, DOI10.2307/503517, JSTOR503517 [dostęp 2016-05-11].
  13. A typology of the sarmatian phalerae: III century BV-II century AD, „Acta Archaeologica”, 70, ISSN 0065-101X [dostęp 2016-05-11] [zarchiwizowane z adresu 2017-07-29].
  14. D.T. Potts, A Sasanian Lead Horse from Northeastern Arabia, „Iranica Antiqua”, 28, 1993, s. 193 [dostęp 2016-05-11].

Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Alfred Richard Neumann: Phalerae. W: Der Kleine Pauly. T. 4. München: Deutscher Taschenbuchverlag, 1979, kol. 699-700
  • Plinio Fraccaro, Goffredo Bendinelli: Falera. W: Enciclopedia Italiana di scienze, lettere ed arti (Treccani). T. 14. Roma: Istituto dell’Enciclopedia Italiana, 1932
  • Literatura tematu[ | edytuj kod]

  • Valerie A. Maxfield: The military decorations of the Roman army. Berkeley: University of California Press, 1981, ISBN 978-0-520-04499-9, OCLC 7464710
  • A. Appels, S. Laycock: Roman buckles and military fittings. Witham: Greenlight Publishing, 2007, ISBN 1-897738-29-3
  • Paul Steiner: Die dona militaria. W: „Bonner Jahrbücher”, 114-115 (1906), s. 1-98
  • Torkwes (łac. torques) – okrągły otwarty naszyjnik o zdobionych zakończeniach. Głównie wykonywany z brązu lub złota, rzadziej ze srebra. Torkwesy noszone były już w epoce żelaza (1000 p.n.e.-300 n.e.) m.in. przez Celtów, Scytów czy Persów. Titus Livius (ur. 59 p.n.e.; zm. 17 n.e.) – rzymski historyk pochodzący z miasta Patavium (dzis. Padwa). Autor monumentalnego dzieła o historii Rzymu.




    Warto wiedzieć że... beta

    Sarmaci (lub Sauromaci) – nazwa irańskich ludów koczowniczo-pasterskich. Sarmaci byli spokrewnieni ze Scytami, Medami, Partami i Persami.
    Etruskowie (etr. Rasenna, gr. Τυρρηνοί Tyrrhenoi, łac. Etrusci lub Tusci) – lud zamieszkujący w starożytności północną Italię (Etrurię).
    Kocioł z Gundestrup – bogato zdobione naczynie ze srebra powstałe w okresie lateńskim, datowane na II lub I w. p.n.e., jeden z najcenniejszych zabytków celtyckiej sztuki złotniczej. Odnalezione zostało na torfowisku w pobliżu miejscowości Gundestrup (Himmerland, Dania) w 1891 roku. Obecnie przechowywane jest w duńskim Muzeum Narodowym (Nationalmuseet) w Kopenhadze.
    Antikensammlung Berlin – zbiory sztuki antycznej w berlińskich muzeach (niem. Staatliche Museen zu Berlin); jedna z najbogatszych kolekcji tego typu na świecie, obejmująca obiekty ze starożytnej Grecji i Rzymu, a także sztukę etruską i cypryjską.
    Wydawnictwo Naukowe PWN SA – wydawnictwo z siedzibą w Warszawie, założone w 1951, w obecnej formie prawnej działające od 1997. Wydawnictwo Naukowe PWN SA stanowi jednostkę dominującą Grupy kapitałowej PWN, w skład której wchodzi kilkanaście przedsiębiorstw, głównie wydawnictw.
    Ikonografia – dziedzina badań historii sztuki, której zadaniem jest opis i interpretacja elementów treściowych i symbolicznych w dziełach sztuki. Termin użyty w piśmiennictwie greckim jako eikonographia ma oznaczenie przedstawienia obrazowego.
    Iliada (gr. Ἰλιάς Iliás) – obok Odysei drugi z eposów, których autorstwo tradycja przypisuje Homerowi. Oba utwory datuje się na VIII lub VII wiek p.n.e. – stanowią więc one najstarsze zabytki literatury greckiej i europejskiej w ogóle. Oba poematy są eposami heroicznymi. Powstały prawdopodobnie w Jonii na wybrzeżu Azji Mniejszej – świadczy o tym przede wszystkim ich język, który można scharakteryzować jako archaiczny dialekt joński z elementami dialektu eolskiego. Metrum stanowi heksametr daktyliczny. Tematem utworu jest gniew Achillesa i związane z nim epizody wojny trojańskiej. Tytuł utworu pochodzi od wyrażenia he Ilias poiesis – pieśń o Ilionie (Troi).

    Reklama