Pewex

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kiosk dewizowy w hotelu „Continental” Orbis w Szczecinie (1966)

Pewex, Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego „Pewex”przedsiębiorstwo państwowe z siedzibą w Warszawie, prowadzące sieć sklepów i kiosków walutowych w PRL. Powstało ono w 1972 z przekształcenia sklepów dewizowych banku PeKaO, w których można było kupić za waluty wymienialne towary niedostępne w innych sklepach lub trudno dostępne, zarówno importowane, jak i krajowe. Z tego powodu marka „Pewex” (której brzmienie wywodzi się od skrótu Przedsiębiorstwo Eksportu Wewnętrznego) była w czasach PRL synonimem towarów luksusowych.

Cinkciarz (przez zniekształcenie ang. change money, wymawianego przez cinkciarzy "cincz many" lub "cieńć many") – potoczne określenie osoby, która za czasów PRL prowadziła nielegalny obrót walutami, tzn. skupowała i sprzedawała dolary amerykańskie, a także inne waluty wymienialne i bony dolarowe PeKaO.„Polityka” – polski liberalno-lewicowy, opiniotwórczy tygodnik społeczno-polityczny, wydawany od 1957 w Warszawie. "Polityka" utrzymuje się na czołowych miejscach pod względem wielkości sprzedaży wśród polskich tygodników opinii, w tym często na pierwszym miejscu (ogólna sprzedaż na poziomie ok. 130 tys. egzemplarzy – stan na lipiec 2012).

Działalność[ | edytuj kod]

Działalność Pewexu miała charakter tzw. eksportu wewnętrznego. Odbywała się także w ramach tzw. systemu duty free – sprzedaż towarów nie była obciążona ani cłem, ani też obowiązującym w tym czasie podatkiem obrotowym, co oznaczało bardzo niski poziom cen w porównaniu z cenami istniejącymi w obszarze wolnorynkowym (ale nie z cenami w Polsce). Główną przesłanką istnienia sklepów Peweksu były niewymienialność złotego oraz brak wolnego rynku. Celem przedsiębiorstwa był skup walut wymienialnych od obywateli przez państwo. W przypadku sprzedaży produktów importowanych zysk państwa brał się z marży handlowej, która mogła być wysoka w warunkach monopolu, natomiast w przypadku produktów krajowych państwo uzyskiwało w ten sposób dewizy, co było prostsze od eksportu towarów do państw strefy wolnorynkowej. Pewex działał w oparciu o zezwolenie wydane przez Ministra Finansów.

Orbis Spółka Akcyjna – polskie przedsiębiorstwo, jednostka dominująca grupy kapitałowej "Orbis". Nazwa pochodzi z języka łacińskiego i oznacza świat.Torgsin (ros. Торгсин) – sieć sklepów walutowych działająca w ZSRR w latach 1931-1936. Wszechzwiązkowe Zjednoczenie do Handlu z Cudzoziemcami (Всесоюзное объединение по торговле с иностранцами), Syndykat Handlowy (Торговый синдикат). Pierwotnie były to sklepy dla cudzoziemców, gdzie za złoto i waluty wymienialne również obywatele ZSRR mogli nabywać towary konsumpcyjne bez ograniczeń.

Ceny w Pewexie ustalane były w oparciu o dolara amerykańskiego. Kasy przyjmowały wszystkie waluty wymienialne oraz bony towarowe PeKaO, natomiast do 1990 roku nie akceptowano polskich złotych. W roku 1990, od momentu wprowadzenia swojej wymienialności, złoty trafił na listę akceptowanych walut, zaś 1 stycznia 1991 stał się jedynym środkiem płatniczym.

Drugi obszar płatniczy - określenie używane w PRL odnoszące się do krajów kapitalistycznych posługujących się tzw.walutami wymienialnymi na czele z dolarem. W obszarze tym nie miały żadnej wartości nie podlegające normalnej wymienialności waluty krajów Bloku Wschodniego który w tym kontekście nazywano "pierwszym obszarem płatniczym".Eksport wewnętrzny - pojęcie z zakresu zamkniętej ekonomii realnego socjalizmu. Oznacza sprzedaż przez państwowe podmioty towarów i usług pochodzenia krajowego za tzw. waluty wymienialne prowadzoną na obszarze własnego kraju, gdzie nominalnie w transakcjach handlowych obowiązuje waluta lokalna. Prowadzona ona jest bądź to w formie bezpośredniej sprzedaży odbiorcom na terenie kraju, bądź też polega na pobieraniu przedpłat w krajach kapitalistycznych (np. od emigrantów chcących wspomóc swoje rodziny, czy przyjaciół mieszkających w kraju realnego socjalizmu). Na podstawie wniesionej przedpłaty upoważnione przez wpłacającego walutę wymienialną w kraju kapitalistycznym osoby mogą pobrać w kraju o gospodarce nakazowo-rozdzielczej towar produkcji krajowej o odpowiedniej wartości. Często eksport wewnętrzny w takiej formie był wymuszany na osobach z zagranicy chcących wesprzeć rodzinę w krajach Bloku Wschodniego, gdyż nie mogły one legalnie przelać środków finansowych w walutach wymienialnych bezpośrednio na konto adresata. Odbiorca mógł wykorzystać je jedynie w postaci ekwiwalentu - np. węgla, materiałów budowlanych czy innych towarów trudno dostępnych lub wcale niedostępnych w normalnej sprzedaży. Były to towary pochodzenia krajowego, a zapłata za nie pochodziła z zagranicy - niejako więc "eksportowano" je. Innymi słowy, używając ówczesnych pojęć, sprzedawano towary w ramach tzw. pierwszego obszaru płatniczego na zasadach obowiązujących przy eksporcie do tzw. drugiego obszaru płatniczego, co pozwalało ograniczać niezmienny deficyt walut wymienialnych w budżetach krajów Bloku Wschodniego.

Oficjalnie zakupy w Pewexie co najmniej w sporym stopniu opierane były na nielegalnym pozyskaniu dewiz (podobnie jak skup złota w PRL-u miał za zadanie odzyskać nielegalnie przetrzymane/wwiezione do kraju złoto), nielegalnym według prawa uchwalonego przez ten sam system, który Pewex stworzył. Ustawa z 28 października 1950 r. zakazywała nie tylko handlu dewizami i kruszcami, ale wręcz ich posiadania. Zniesiony w listopadzie 1956 r. zakaz posiadania dewiz, złota i platyny nie oznaczał oficjalnie przyzwolenia na swobodny obrót (de facto Pewex miał wielokrotnie większy obrót niż limity na wymiany czy legalne wwiezienie do kraju, dodatkowo nie kontrolowano dat na banknotach dolarowych), nie był on jednak tak zwalczany jak wcześniej.

Niemiecka Republika Demokratyczna (oficjalny skrót NRD; niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) – dawne państwo położone w Europie Środkowej powstałe 7 października 1949 na terenie byłej radzieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). Likwidacja NRD nastąpiła 3 października 1990, gdy powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN tworząc jednolite Niemcy.Marża – w przypadku analizy finansowej oznacza wskaźnik finansowy zdefiniowany jako stosunek zysku ze sprzedaży do ceny sprzedaży (zysk to różnica między ceną sprzedaży, a kosztem pozyskania towaru). Poza analizą finansową istnieje marża wyrażona kwotowo: (Marża kwotowa) = (cena sprzedaży) – (koszt sprzedanego dobra); oraz marża wyrażona procentowo "w stu": Marża = ((Marża kwotowa)/((Cena zakupu towaru)+(Marża kwotowa)) oraz "od sta": Marża = ((Marża kwotowa)/(Cena zakupu towar)


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Jerzy Kochanowski (ur. 24 maja 1960 w Warszawie) - polski historyk, specjalizujący się w najnowszej historii Polski, profesor nauk humanistycznych. Autor książek i wielu artykułów historycznych i popularnonaukowych.
Bon PeKaO – (tzw. polski dolar), stosowany w okresie PRL środek płatniczy będący substytutem walut wymienialnych ważnym wyłącznie w wydzielonej sieci placówek handlowych (tzw. "sprzedaży towarów eksportu wewnętrznego"). Służył przede wszystkim jako narzędzie ułatwiające przejmowanie przez państwo deficytowych w okresie PRL walut wymienialnych a także stymulował obrót w państwowym systemie eksportu wewnętrznego. Emitowany przez Bank Polska Kasa Opieki SA i wydawany jako namiastka walut osobom, które otrzymywały przekazy pieniężne z krajów tzw. II obszaru płatniczego (USA i Europa Zachodnia). Obywatelom polskim pracującym na rzecz polskich firm za granicą, bądź otrzymującym przelewy z zagranicy (wypłaty, spadki, darowizny, renty, emerytury itp.) w miejsce należnych im walut wymienialnych (prawdziwych dolarów, franków czy funtów) wydawano ich ekwiwalent w bonach.
Strefa wolnocłowa – obszar, na którym możliwe jest składowanie i przechowywanie towarów bez konieczności ponoszenia opłat celnych.
Tuzex (nazwa stanowi skrót od określenia tuzemský export - eksport krajowy) – przedsiębiorstwo państwowe z siedzibą w Pradze, prowadzące sieć sklepów i kiosków walutowych w Czechosłowacji.
Napój alkoholowy – napój zawierający etanol. Napoje alkoholowe dzielone są na piwa, wina oraz alkohole spirytusowe. Spożywanie napojów alkoholowych jest legalne w większości krajów a ponad 100 państw posiada przepisy regulujące ich produkcję, sprzedaż i spożywanie. W Polsce, według definicji ustawowej napój alkoholowy to każdy produkt przeznaczony do spożycia zawierający więcej niż 0,5% alkoholu etylowego pochodzenia rolniczego.
Czechosłowacja (czes. Československo, słow. Česko-Slovensko lub Československo) – państwo w Europie Środkowej istniejące w latach 1918-1938 i 1945-1992. 1 stycznia 1993 w miejscu Czechosłowacji powstały dwa nowe państwa – Czechy i Słowacja. Kraj graniczył z Niemcami (1949-90: NRD i RFN), Polską, ZSRR (1991: Ukrainą), Rumunią (do 1939), Węgrami i Austrią. Stolicą Czechosłowacji była Praga.
Sklep walutowy – określenie sklepów w krajach o gospodarce socjalistycznej, których pieniądz nie był wymienialny. Transakcji w takich sklepach dokonywało się walutami wymienialnymi i ewentualnie ich substytutami - bonami walutowymi. Ze sklepów walutowych mogli korzystać posiadacze walut wymienialnych lub bonów walutowych, a w niektórych krajach tylko obcokrajowcy i uprzywilejowani obywatele, np. pracujący za granicą lub opłacani częściowo w walutach wymienialnych marynarze flot handlowych i lotnicy linii cywilnych obsługujący porty strefy niesocjalistycznej.

Reklama