• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Peter Parler

    Przeczytaj także...
    Kościół św. Bartłomieja – dzieło reprezentujące czeską architekturę doby gotyku, historyczna fara miasta Kolína.Kutná Hora (niem. Kuttenberg) – stolica powiatu Kutná Hora w kraju środkowoczeskim, w Czechach w odległości ok. 65 km od Pragi. Populacja miasta wyniosła w 2003 r. 21 218 mieszkańców.
    Sklepienie sieciowe – sklepienie najczęściej kolebkowe, w którym wprowadzono krzyżujące się żebra. Żebra tworzą siatkę rombów. Sklepienie wprowadzono pod koniec gotyku.
    Peter Parler: sklepienie w Złotej Bramie
    Peter Parler (?): rzeźba św. Wacława

    Peter Parler, znany też jako Petr Parléř lub Piotr Parler lub Peter de Gemudia (ur. 1330 lub 1333 w Kolonii lub Gmünd, zm. 13 lipca 1399 w Pradze) – niemiecki murator i rzeźbiarz epoki gotyku. Członek rodziny Parlerów, syn Heinricha (Henryka) Parlera.

    Przemysł Ottokar I (czes. Přemysl Otakar I.; ur. ok. 1155, zm. 15 grudnia 1230 w Pradze) – książę Czech w latach 1192-1193 i 1197-1198, król w latach 1198-1230 z dynastii Przemyślidów. Syn króla Czech Władysława II Przemyślidy i Judyty, córki landgrafa Turyngii Ludwika I.Praga (czes. i słow. Praha, niem. Prag) – stolica i największe miasto Czech, położone w środkowej części kraju, nad Wełtawą. Jest miastem wydzielonym na prawach kraju, będąc jednocześnie stolicą kraju środkowoczeskiego.

    Kwestia edukacji Petera Parlera nie jest pewna – być może 5 lat spędził w Gmünd. Zapewne podróżował do Nadrenii, w tym do Kolonii. Jedna z hipotez mówi o jego ewentualnej podróży do Anglii, jednak jest to wątpliwe. Niewykluczone, iż ok. 1352 roku przebywał w Norymberdze, gdzie we Frauenkirche znajdują się przypisywane mu rzeźby, uważane za najwcześniejsze w jego dorobku.

    Anton Legner (ur. 1928) – niemiecki historyk sztuki, mediewista. Wieloletni dyrektor Muzeum Alexandra Schnütgena kurator kilku monumentalnych wystaw o sztuce średniowiecznej znaczących dla historiografii artystycznej.Prezbiterium, arch. chór kapłański – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

    W 1352 Karol IV wezwał go do Pragi w charakterze architekta wznoszonej wówczas katedry Św. Wita, po śmierci jej projektanta i pierwszego budowniczego – Mateusza z Arras. Parler zmienił nieco pierwotne plany, ukończył kaplicę Św. Wacława, chór i zakrystię. Prezbiterium przykrył sklepieniem sieciowym. Rozpoczął budowę południowej wieży i przyziemie Złotej Bramy, którą ostatecznie ukończyli jego synowie. Do katedry został wówczas wprowadzony obszerny program związany z władzą królewską. W kaplicach prezbiterium ustawiono symboliczne nagrobki władców czeskich poprzedzających Karola IV, wśród nich dwa przypisywane Piotrowi: Przemysła Ottokara I i Przemysła Ottokara II. Rzeźby nagrobne są masywne, monumentalne i zwarte; tumby bardzo proste. W kondygnacji triforiów umieszczone zostały popiersia jeszcze żyjących lub niedawno zmarłych osób związanych z dworem Karola IV i fundacją katedry praskiej: popiersie Karola IV, jego czterech żon, pierwszych trzech praskich biskupów, fundatorów oraz dwóch budowniczych – Mateusza z Arras i samego Piotra Parlera. Popiersia te mają pewne cechy portretowe i choć część ma dość stypizowane fizjonomie, to jednak niektóre wyróżniają się zindywidualizowanymi rysami twarzy (np. rzeźba Anny świdnickiej). Od 1373 roku dowodził pracami przy wieży Staromiejskiej przy Moście Karola w Pradze. Wybudował kaplicę Wszystkich Świętych na praskim zamku.

    Anna świdnicka (ur. 1339, zm. 11 lipca 1362 w Pradze) – księżniczka świdnicka, królowa czeska, królowa rzymska, cesarzowa rzymska z dynastii Piastów.Karol IV Luksemburski (ur. 14 maja 1316 w Pradze, zm. 29 listopada 1378 tamże) – syn i następca Jana Luksemburskiego oraz Elżbiety, córki króla Wacława II, siostry króla Wacława III – z dynastii Przemyślidów. Margrabia Moraw od 1334, hrabia Luksemburga 1346–1353, król rzymski od 1346, król czeski od 1346 jako Karol I, Święty Cesarz Rzymski od 1355, margrabia Brandenburgii 1373-1378. Na chrzcie otrzymał zwyczajowe u Przemyślidów imię Wacław, ale przy bierzmowaniu przyjął imię Karol.

    Poza Pragą budował chór kościoła św. Bartłomieja w Kolínie oraz Kościół świętej Barbary w Kutnej Horze (budowę tego ostatniego kontynuował jego syn Johann Parler).

    W Pradze zakupił dom przy obecnej Loretánské ulici.

    Był żonaty z Gertrudą (zm. 70. XIV), z którą miał dwie córki i synów: Nikolausa, Wenzela i Johannesa (dwaj ostatni także zostali architektami). W latach 80. poślubił Agnes von Bur, z którą doczekał się synów: Paula i Janco.

    Po Mateuszu z Arras przejął strzechę budowlaną, nazywaną cesarską lub parlerowską.

    Przemysł II Ottokar (czes. Přemysl Otakar II.; ur. ok. 1233, zm. 26 sierpnia 1278) – król Czech w latach 1253-1278 z dynastii Przemyślidów.Cieszyn (czes. Těšín, niem. Teschen, łac. Tessin) – miasto w południowej Polsce, w województwie śląskim, w powiecie cieszyńskim, którego władz jest siedzibą. Leży na Pogórzu Śląskim, nad Olzą. Współczesne administracyjne pojęcie „miasto Cieszyn” odnosi się do prawobrzeżnej części, stanowiącego pod względem przestrzennym i społecznym jedną całość, ośrodka miejskiego, którego część lewobrzeżna należy do Czech i nosi oficjalną nazwę „Czeski Cieszyn”.

    Ważniejsze dzieła Petera Parlera i strzechy parlerowskiej, to:

  • katedra Św. Wita w Pradze: wzniesienie chóru z ambitem i przylegającym do niego wieńcem kaplica, kaplicy św. Wacława, Złotej Bramy, wieży południowej. Wewnątrz m.in. rzeźbione wizerunki czeskich dostojników na tryforiach, nagrobki Przemyślidów w kaplicach obejścia, konsola z Adamem i Ewą przy filarze od strony absydy prezbiterium.
  • kaplica Wszystkich Świętych w praskim zamku
  • dekoracja rzeźbiarska Staromiejska Wieży Mostowej przy Moście Karola w Pradze.
  • kaplica ratusza staromiejskiego w Pradze oraz dekoracja rzeźbiarska
  • chór kościoła Św. Bartłomieja w Kolínie
  • chór kościoła Św. Barbary w Kutnej Horze
  • Madonna z Dzieciątkiem z kościoła Św. Marii Magdaleny we Wrocławiu (obecnie w zbiorach MNW)
  • Madonna z Dzieciątkiem z Cieszyna
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Historia Górnego Śląska : polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu. Gliwice: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej ; Katowice : Muzeum Śląskie ; Bytom : Frodo Sp.j., 2011. ISBN 978-83-60470-41-1.

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • The Dictionary of Art. T. 24. London: 1996, s. 189–192. (ang.)
  • Anton Legner (hrsg.): Die Parler und der Schöne Stil 1350-1400. Europäische Kunst unter den Luxemburgern. Köln: 1978. (niem.)
  • Willibald Sauerländer: Rzeźba średniowieczna. Warszawa: 1978.
  • Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Dzieła Petera Parlera w serwisie Wolne Lektury
  • International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Nadrenia (niem. Rheinland) – kraina historyczna w zachodniej części Niemiec; obecnie w granicach krajów związkowych Nadrenia-Palatynat i Nadrenia Północna-Westfalia.
    Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
    Mateusz (Maciej) z Arras (ur. ok. 1290 w Arras, zm. 1352 w Pradze) – francuski architekt, autor projektu chóru katedry św. Wita w Pradze. Za jego życia ukończono jedynie dolne partie kaplic i obejścia. Po śmierci Mateusza prace nad katedrą przejął Peter Parler, który kontynuował budowę według jego planów.
    Parler – nazwisko rodziny średniowiecznych niemieckich kamieniarzy, rzeźbiarzy i muratorów, pochodzącej ze Schwäbisch Gmünd.
    Katedra św. Wita, Wacława i Wojciecha – siedziba arcybiskupów praskich. Mieści się na wzgórzu zamkowym Hradczany w Pradze. Jeden z cenniejszych przykładów architektury dojrzałego gotyku w Europie środkowej. Zawiera cenne dzieła sztuki rzeźby i malarstwa od XIV-XX w. Jest historycznym panteonem narodowym narodu czeskiego, spoczywają tam władcy Czech i przechowywane są insygnia koronacyjne królów czeskich, w tym korona św. Wacława.
    WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
    Tryforium katedry Świętych Wita, Wacława i Wojciecha – architektoniczno-rzeźbiarskie dzieło Petera Parlera i jego warsztatu powstałe w czasie budowy gotyckiej katedry (położonej na praskich Hradczanach), około lat 1375-1385. Pojęcie to oznacza zarówno tryforium w dosłownym znaczeniu - część między arkadami międzynawowymi i strefą okien chóru praskiej katedry. W znaczeniu ścisłym rozumie się monumentalną dekorację architektoniczno-rzeźbiarską obejmującą tę część, a także podobne założenie od strony zewnętrznej. Istotę jej tworzą kamienne popiersia przedstawiające zarówno główne osobistości związane z Królestwem Czech pod egidą Karola IV Luksemburskiego oraz czeskich świętych patronów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.