l
  • Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia

  • Prowadzimy badanie na temat nowotworów.
    Potrzebna jest nam pomoc.




    Prosimy o wypełnienie
    anonimowego kwestionariusza

    Zajmie to ok. 10 - 15 minut.


    TAK - pomagam            NIE - odmawiam (zamknij)

    Zebrane informacje wykorzystane zostaną do celów naukowych.
    Temat nie został wyczerpany?
    Zapraszamy na Forum Naukowy.pl
    Jeśli posiadasz konto w serwisie Facebook rejestracja jest praktycznie automatyczna.
    Wystarczy kilka kliknięć.

    Performatywność płci


    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Przeczytaj także...
    Gender (czyt. dżender) – termin zaczerpnięty z języka angielskiego, obecnie wykorzystywany w języku polskim do określenia płci kulturowej lub płci społecznej – w odróżnieniu od płci określanej jako płeć biologiczna (ang. sex). W tym znaczeniu gender oznacza tworzony w sposób performatywny zespół cech i zachowań, ról płciowych i stereotypów płciowych przypisywanych kobietom i mężczyznom przez społeczeństwo i kulturę. Inaczej, terminem gender nazywa się społeczno-kulturową tożsamość płciową.Społeczny konstrukcjonizm lub społeczny konstruktywizm – kierunek, jaki wyodrębnił się z socjologii wiedzy i upowszechnił się wraz z rozkwitem teorii postmodernistycznej, zasadzający się na przekonaniu, że ludzie postrzegają rzeczywistość poprzez pryzmat swojej kultury i doświadczeń, przypisując temu, co odnotowują, określone znaczenia, i w związku z tym nikt nie może zaobserwować obiektywnej rzeczywistości, oderwanej od nadawanych znaczeń i kontekstów.
    Orientacja seksualna – trwały emocjonalny, romantyczny i seksualny pociąg do osób określonej płci. Orientacja seksualna rozciąga się na kontinuum, od wyłącznego heteroseksualizmu do wyłącznego homoseksualizmu.

    Performatywność płci (inaczej: performatywność rodzajowa) (ang. gender performativity) – termin wprowadzony do socjologii przez filozofkę i teoretyczkę kultury Judith Butler w książce Uwikłani w płeć (ang. Gender Trouble), oznaczający sposób konstrukcji płci społeczno-kulturowej poprzez jej nieustanne powtarzanie i odgrywanie.

    Feminizm (łac. femina ‘kobieta’) – ideologia, kierunek polityczny i ruch społeczny związany z równouprawnieniem kobiet. Istnieje wiele nurtów feminizmu, odróżniających się stanowiskami w takich kwestiach jak np. prawa kobiet i płeć kulturowa.Androgynia (w psychologii) – występowanie u danej osoby cech psychicznych charakterystycznych zarówno dla kobiet, jak i mężczyzn.

    Wypowiedzi performatywne oznaczają zdania, za pomocą których kreuje się rzeczywistość, np.: „Ogłaszam was mężem i żoną.”, „Ja ciebie chrzczę.”, „Koronuję cię na króla.”, „Mianuję cię generałem.”, „Otwieram posiedzenie.”. Człowiek staje się królem, mężem, żoną, generałem w momencie wypowiedzenia odpowiednich „słów-zaklęć”. Zdaniem Butler przypisanie płci kulturowej następuje w ten sam sposób, już w momencie, gdy położna podczas porodu mówi „To chłopiec.”, „To dziewczynka.”, przypisując nowo narodzonej osobie całe instrumentarium społecznych oczekiwań, stereotypów i ról związanych z płcią. To zdanie nie opisuje stanu faktycznego, lecz stanowi rozpoczęcie konstrukcji tożsamości płciowej w ramach dyskursu normatywnego. Cały ten społeczny konstrukt, ustanawiający płeć kulturową (gender, rodzaj) jest następnie nieustannie wprowadzany do świadomości dziecka, które go internalizuje (uwewnętrznia) i reprodukuje (powtarza), przez co płeć kulturowa wydaje się być tworem biologicznym, wynikającym z natury, a nie uwarunkowań społecznych i kulturowych. Zdaniem Butler i innych przedstawicieli teorii queer, człowiek nie rodzi się „kobietą” i „mężczyzną” w sensie płci kulturowej, ale jest na tę płeć w sposób performatywny „mianowany”.

    Heteroseksualizm – trwały erotyczny pociąg do osób odmiennej płci. Najczęściej występująca orientacja seksualna. Termin ten bywa też używany w badaniach gender studies. Może być również stosowany jako określenie zachowań seksualnych pomiędzy ludźmi lub zwierzętami o odmiennej płci.Kontinuum seksualne (także kontinuum hetero- i homoseksualności) – określenie oznaczające kontinuum orientacji psychoseksualnych rozciągające się od pełnej heteroseksualności do pełnej homoseksualności jako teoretycznych wartości skrajnych.

    Butler charakteryzuje płeć kulturową jako efekt powtarzających się aktów performatywnych, polegających na przypisywaniu zarówno innym osobom, jak i sobie samemu pewnych stałych predyspozycji związanych z płcią (role, stereotypy płciowe itp.), wyrażających się w zdaniach „On jest mężczyzną a więc...”, „Jestem kobietą, zatem...”. Społeczeństwo nieustannie mianuje jednostki na „kulturowe kobiety” i „kulturowych mężczyzn”, jednocześnie uzyskując efekt statycznych, znaturalizowanych ról płciowych (znaturalizowanych, tzn. takich, które zdają się być naturalne, biologiczne, wrodzone, nienaruszalne, domyślne, normalne itd). Nieustanne powtarzanie aktów performatywnych tworzy tożsamości i role płciowe, maskując ich dynamiczność i kulturowo-społeczne pochodzenie. Przykładem takiego aktu jest zdanie „Co z ciebie za mężczyzna, skoro nie potrafisz naprawić kranu.”, w którym następuje performatywne „mianowanie” mężczyzny na osobę, która musi znać się na hydraulice.

    Społeczeństwo – podstawowe pojęcie socjologiczne, jednakże niejednoznacznie definiowane. Terminem tym tradycyjnie ujmuje się dużą zbiorowość społeczną, zamieszkującą dane terytorium, posiadające wspólną kulturę, wspólną tożsamość oraz sieć wzajemnych stosunków społecznych. Społeczeństwo ponadto posiada własne instytucje pozwalające mu na funkcjonowanie oraz formę organizacyjną w postaci państwa, plemienia czy narodu.Uwikłani w płeć (ang. Gender Trouble) – książka z 1990 r. autorstwa Judith Butler, mająca duży wpływ na akademicki ruch feministyczny (szczególnie na filozofię feministyczną) oraz odgrywająca kluczową rolę w queer theory. W książce tej po raz pierwszy zaprezentowano koncepcję performatywności płci.

    Inny przykład to np. przekonanie, że Platon, Leonardo da Vinci czy Szekspir nie mogli mieć skłonności homoseksualnych, w którym obecne jest „mianowanie” homoseksualistów na degeneratów, którzy nie mogą być wybitnymi ludźmi. Konstrukcja „prawdziwych płci” oraz towarzyszących im ról społecznych i kategorii tożsamościowych odbywa się często w sposób niewypowiedziany, dorozumiany. Przykładem takiego zjawiska jest zdziwienie pasażerów autobusu z małego miasta, kierowanego przez kobietę, w którym widzimy niezwerbalizowane (nie przedstawione za pomocą słów) „mianowanie” kobiet na osoby, które nie są dobrymi kierowcami lub które nie interesują się motoryzacją. Akty performatywne podtrzymują zakodowane kulturowo przekonania, jednocześnie konstruując ich obraz w świadomości składających się na społeczeństwo jednostek. Podstawowym elementem tej narracji (tego systemu przekonań, że płeć kulturowa ma pochodzenie biologiczne i należy jej w każdym przypadku podlegać) jest pogląd, że tożsamość kobiet i mężczyzn to wartości bipolarne i antytetyczne (tzn. że są czymś diametralnie różnym, rozłącznym, stoją względem siebie w bezpośredniej opozycji, zob. stypizowanie rodzajowe). Przykładem może być tu fragment tekstu literackiego, stwierdzający, że „w pokoju brak jest pierwiastka kobiecego, co objawia się bałaganem, grubą warstwą kurzu na meblach i niepocerowanymi zasłonkami”. Tutaj wyraźnie widać z jednej strony mianowanie mężczyzn na bałaganiarzy i kobiet na maszyny do sprzątania, z drugiej typową dla opresywnej narracji opozycyjność, antytetyczność rodzajów (genderów, płci kulturowych). Jednocześnie, nie posiadają one jednakowego statusu ontologicznego (tzn. nie są równorzędne, równoprawne) – tożsamość mężczyzn stawiana jest ponad tożsamością kobiet (zob. androcentryzm, fallogocentryzm).

    Mężczyzna – dojrzały płciowo męski osobnik z rodzaju Homo. Różnica w genotypie kobiety i mężczyzny (kobieta ma dwa chromosomy X, a mężczyzna chromosom X i chromosom Y) determinuje dymorfizm płciowy u ludzi.Kultura (z łac. colere = „uprawa, dbać, pielęgnować, kształcenie”) – termin ten jest wieloznaczny, pochodzi od łac. cultus agri („uprawa roli”), interpretuje się go w wieloraki sposób przez przedstawicieli różnych nauk. Kulturę można określić jako ogół wytworów ludzi, zarówno materialnych, jak i niematerialnych: duchowych, symbolicznych (takich jak wzory myślenia i zachowania).

    Oba te przekonania zostały poddane ostrej krytyce: obecnie uważa się, że kobiecość i męskość leżą na kontinuum, w którym jedna cecha przechodzi w drugą poprzez różne odcienie androgyniczności. Jednocześnie, stawianie tożsamości kobiet poniżej tożsamości mężczyzn, jako opresywny element narracji, jest krytykowane przez Butler z pozycji feministycznych. Innymi opresywnymi elementami są z jednej strony analogiczne przekonanie co do dwubiegunowości i rozłączności hetero- i homoseksualizmu (w rzeczywistości orientacje psychoseksualne leżą, podobnie jak kobiecość i męskość, na kontinuum), z drugiej stawianie tożsamości heteroseksualnej ponad tożsamością homoseksualną (zob. heteroseksizm). Przekonanie to łączy się z „obowiązkowym heteroseksualizmem”, jako jedyną znaturalizowaną tożsamością, w przeciwieństwie do homoseksualizmu, który jest postrzegany jako „odwrócenie natury”, „wynaturzenie”.

    Stereotyp - konstrukcja myślowa, zawierająca komponent poznawczy emocjonalny i behawioralny, zawierająca pewne uproszczone przeświadczenie, dotyczące różnych zjawisk, w tym innych grup społecznych.Dyskurs (łac. discursus – bieganie w różnych kierunkach, pospieszanie dokądś, dyskusja) – pojęcie wywodzące się z językoznawstwa, jako forma organizacji języka.

    Zdaniem Butler wszystkie te kategorie tożsamościowe oraz towarzyszące im mniemania i role społeczne nie są naturalne, wrodzone i domyślne, lecz stanowią jedynie konstrukt kultury, reprodukowany w dyskursie społecznym. Butler, denaturalizując je, podaje przykład aktów subwersji w postaci przedstawień drag queens lub drag kings, gdzie płeć biologiczna stoi w sprzeczności z płcią kulturową, narzucaną przez opresywną normatywność. Osoby występujące jako drag queens lub drag kings pokazują, że wykreowane w kostiumie i zachowaniu stereotypowe cechy mężczyzn i kobiet równie dobrze mogą być prezentowane przez odmienną płeć, nie wynikają one z płci biologicznej, lecz są konstruowane w dyskursie społecznym.

    Kobieta – dojrzały płciowo żeński osobnik z rodzaju Homo. Różnica w genotypie kobiety i mężczyzny (kobieta ma dwa chromosomy X, a mężczyzna chromosom X i chromosom Y) determinuje dymorfizm płciowy u ludzi.William Szekspir (ang. William Shakespeare; ur. prawdopodobnie 23 kwietnia 1564, data chrztu: 26 kwietnia 1564, w Stratford-upon-Avon, zm. 23 kwietnia/3 maja 1616, tamże) – angielski poeta, dramaturg, aktor. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • John Langshaw Austin
  • Jacques Derrida
  • heteromatriks
  • Przypisy

    1. Butler, Judith (1990) Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity, New York: Routledge, s. 140;
      polskie wydanie: Butler, Judith (2008) Uwikłani w płeć, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej, s. 262 ISBN 978-83-61006-33-6.
    2. Bem, S. L. (1976) Sex typing and androgyny: Further explorations of the expressive domain, Journal of Personality and Social Psychology, 34, 1016.
    3. Kochanowski, Jacek (2004) Fantazmat zróżnicowany. Socjologiczne studium przemian tożsamości gejów, Kraków: Universitas.
    4. Butler, Judith (1993) Critically Queer, GLQ: A Journal of Lesbian and Gay Studies, vol. 1(1), s. 21-24.
    Obowiązkowy heteroseksualizm (ang. compulsory heterosexuality, in. przymusowy heteroseksualizm) – teoria zakładająca, że heteroseksualizm jest traktowany jako domyślny i najbardziej wartościowy. Towarzyszyć ma temu także przekonanie o tym, że taka tożsamość jest najbardziej naturalna i moralna. Ma być narzucany siłą lub za pomocą wpływów społecznych. Początkowo termin ten dotyczył tylko ograniczenia seksualności kobiet, obecnie jednak jest uniwersalny.Heteroseksizm – założenie, że heteroseksualność jest bardziej wartościowa niż homo- i biseksualność, w związku z czym osoby heteroseksualne zasługują na więcej przywilejów i mają prawo decydować o zakresie praw osób LGBT. Istotą heteroseksizmu jest więc uzurpowanie sobie przez osoby heteroseksualne pozycji dominującej i nadawanie osobom homo- i biseksualnym statusu niższego. Jest to podejście szczególnie rozpowszechnione w zachodnim społeczeństwie.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Czy wiesz że...? beta

    Opresja społeczna (łac. oppressio – ucisk) – wykluczanie, marginalizowanie, a nawet unicestwianie danych grup społecznych głównie w celu podkreślenia wyższości opresora, uprzywilejowania go i utrzymania go u władzy.
    Homoseksualizm (z greki ὁμόιος homoios = taki sam, równy, i z łac. sexualis = płciowy), inaczej: homoseksualność – znaczenie słowa homoseksualizm w różnych kontekstach może być odmienne. Współcześnie termin homoseksualizm może mieć trzy różne znaczenia. Może być rozumiany jako zachowanie homoseksualne, kontakty seksualne z drugą osobą tej samej płci. W takim znaczeniu określa się na przykład kontakty homoseksualne więźniów. W drugim znaczeniu homoseksualizm oznacza stan, szczególne skłonności lub predyspozycje do angażowania się w kontakty seksualne z osobą tej samej płci. W takim znaczeniu jest używany w pytaniu, czy homoseksualizm jest chorobą. W trzecim znaczeniu homoseksualizm oznacza rolę społeczną rozumianą jako jedną z wielu ról istniejących w społeczeństwach. W krajach zachodnich istnieje tendencja to łączenia wszystkich trzech znaczeń w efekcie homoseksualiści wykazują określone zachowania ze względu na swoje predyspozycje, prowadząc jednocześnie określony styl życia.
    Fallogocentryzm, fallogokracja - pojęcie używane w socjologii odmienności, socjologii i psychologii rodzaju i w postmodernistycznych teoriach feministycznych, oznaczające zakodowane w języku narracje androcentryczne, determinujące myślenie i działanie jednostek społeczeństwa. Fakt, że obie płcie reprezentuje tylko męska.
    Judith Butler (ur. 24 lutego 1956 w Cleveland) – amerykańska filozofka feministyczna, profesor literatury porównawczej i retoryki University of California w amerykańskim Berkeley, zajmuje się teoriami władzy, tożsamości i płci.
    Filozofia (gr. φιλοσοφία – umiłowanie mądrości) – rozważania na temat podstawowych problemów takich jak np. istnienie, umysł, poznanie, wartości, język.
    Antyteza (gr. antíthesis - przeciwstawienie, inna nazwa: contrapositum) – figura retoryczna polegająca na zestawieniu dwóch elementów znaczeniowo przeciwstawnych w jedną całość treściową dla uzyskania wyższej ekspresji (np. "gromobicie ciszy", "lepiej z mądrym zgubić, niż z głupim znaleźć").
    Jacques Derrida (ur. 15 lipca 1930 w El-Biar w Algierii, zm. 9 października 2004 w Paryżu), francuski filozof, przez wielu uważany za przedstawiciela postmodernizmu, choć sam nie lubił tej kategoryzacji.

    Reklama

    tt