• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Peloponez

    Przeczytaj także...
    Zatoka Koryncka (nowogr.: Κορινθιακóς κóλπος, Korintiakos Kolpos) – głęboka, wąska zatoka, wschodnia odnoga Morza Jońskiego, od którego oddziela ją na zachodzie Zatoka Patraska. Położona wewnątrz Grecji, rozdziela Peloponez (na południu) od kontynentu (na północy). Rozciąga się od cieśniny Riońskiej na zachodzie, po Przesmyk Koryncki na wschodzie. Długość akwenu 130 km, szerokość 8,4–32,0 km, głębokość do 935 m. Wody zatoki bogate w ryby. Na północno-zachodnim skraju zatoki, miasto portowe Naupaktos, (dawniej nazywane Lepanto).Zatoka Kiparysyjska (gr. Κυπαρισσιακός Κόλπος, Kiparisiakos Kolpos) – zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Jońskiego, oblewa zachodnie wybrzeża półwyspu Peloponez, na południe od wyspy Zakintos.
    Argolida (gr. Αργολίς Argolís) – kraina historyczna w północno-wschodniej części Półwyspu Peloponeskiego, obecnie prefektura (nomos) w regionie administracyjnym Peloponez, ze stolicą w Nauplionie. Prefektura zajmuje powierzchnię 2154 km² i obejmuje większość Półwyspu Argolidzkiego, z wyjątkiem jego północnej części należącej do nomarchii Pireusu (region Attyka). Oprócz tej ostatniej Argolida graniczy też z prefekturami: Koryntia i Arkadia (region Peloponez). Mieszka tu około 108,6 tysięcy ludzi (stan z roku 2005).
    Półwysep Peloponeski w Grecji
    mapa fizyczna
    Peloponez widziany z kosmosu

    Peloponez (Półwysep Peloponeski, nwgr. Πελοπόννησος, Peloponnisos, w średniowieczu znany pod nazwą Morea, gr. Μωρέας lub Μωριάς) – półwysep i kraina historyczna w Grecji. Stanowi najdalej na południe wysuniętą część Półwyspu Bałkańskiego i kontynentalnej Grecji. Znajduje się między Morzem Jońskim a Egejskim. Połączony jest z lądem Przesmykiem Korynckim przeciętym Kanałem Korynckim. Od północy Peloponez ograniczony jest Zatoką Koryncką i Patraską. Silnie rozczłonkowana linia brzegowa tworzy liczne mniejsze półwyspy: Argolidzki, Lakoński, Mani, Mesyński i zatoki: Sarońską, Argolidzką, Meseńska, Kiparysyjską. Powierzchnia Peloponezu wynosi 21,4 tys. km².

    Półwysep Bałkański (Bałkany) – półwysep położony w południowo-wschodniej części Europy. Jego granice wyznacza od zachodu Morze Adriatyckie i Morze Jońskie, od wschodu Morze Czarne i morze Marmara (cieśniny Bosfor i Dardanele), od południowego wschodu Morze Egejskie. Północna granica półwyspu ma charakter umowny. Zgodnie z tradycją przebiega następująco: wzdłuż Dunaju od Morza Czarnego do ujścia Sawy (rejon Belgradu), następnie wzdłuż Sawy do ujścia Kupy (rejon miasta Sisak), następnie wzdłuż Kupy aż do jej źródła (rejon Osilnicy), następnie przekracza pasmo Gorski Kotar przez tzw. Bramę Liburnijską (chorw. i wł. Vrata) na południe od góry Risnjak i dochodzi do Morza Adriatyckiego w rejonie Rijeki. Oprócz tej najpopularniejszej konwencji były i są proponowane inne linie stanowiące granicę między Półwyspem Bałkańskim a resztą kontynentu, np. linia prosta styczna do brzegów Adriatyku i Morza Czarnego, a także linia łącząca Triest z Odesą.Mistra (gr. Μυστράς (Mistrás)) – ufortyfikowane miasto bizantyjskie w Grecji położone na zboczach gór Tajget na Peloponezie, w pobliżu współczesnego miasta Sparta. Dziś pełni funkcję ważnego ośrodka turystycznego. W roku 1989 zespół architektoniczny obejmujący fortecę, pałac, kościoły i klasztory został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

    Warunki naturalne[]

    Półwysep jest silnie pofałdowany (najwyższy szczyt Tajget wznosi się na 2407 m n.p.m.). Roślinność śródziemnomorska – makia, frigana, a także pozostałości lasów liściastych (dąb wieczniezielony). Na Peloponezie leży Jezioro Stymfalijskie.

    Historia[]

    Peloponez w okresie klasycznym (wersja interaktywna)

    Na Peloponezie znajdują się krainy historyczne: Achaja, Arkadia, Argolida, Elida, Mesenia i Lakonia.

    Kanał Koryncki – kanał wodny żeglugi morskiej w Grecji, łączący Morze Egejskie (Zatoka Sarońska) z Morzem Jońskim (Zatoka Koryncka). Kanał ten przecina Przesmyk Koryncki, oddzielając tym samym półwysep Peloponez od głównej części Grecji, czyniąc go faktycznie wyspą. Niemal u wylotu Kanału Korynckiego leżą miasta Korynt i Lutraki.Zatoka Sarońska (gr. Σαρωνικός κόλπος Sarōnikós kólpos) – zatoka, położona przy wschodnim ujściu Przesmyku Korynckiego do morza Egejskiego. W obrębie zatoki położone są następujące wyspy: Egina, Salamina, Poros. W tej zatoce rozegrała się jedna z największych bitew morskich znana jako bitwa pod Salaminą.

    W II tysiącleciu p.n.e. greckie plemiona, określane jako Achajowie wyparli ludność niegrecką. Około XIII i XII w. p.n.e. opanowany przez Dorów. Od VII w. p.n.e. na Peloponezie dominowała Sparta (założycielka Związku Peloponeskiego), aż do klęski zadanej jej przez Teby pod Leuktrami w roku 371 p.n.e.

    Sparta (gr. Σπάρτη Spártē, Λακεδαίμων Lakedaímōn, Lacedemon) – starożytne miasto oraz terytorium polis w południowej Grecji, na półwyspie Peloponez, główny ośrodek miejski Lakonii.Oliwka (Olea L.) – rodzaj drzew należący do rodziny oliwkowatych. Zalicza się do niego około 35 gatunków drzew rosnących w strefie ciepłej umiarkowanej i strefie tropikalnej południowej Europy, Afryki, południowej Azji i w Australii.

    W roku 146 p.n.e. Peloponez został włączony do Cesarstwa rzymskiego, następnie znalazł się we władzy Bizancjum. W latach 1204-1283 był okupowany przez krzyżowców, po czym wrócił pod władzę Bizancjum. Utworzono wówczas bizantyjski Despotat Morei. W 1460 półwysep podbili Turcy, utracili go jednak przejściowo w latach 1680-1710 na rzecz Wenecjan. Od 1830 roku Peloponez należy do niepodległej Grecji.

    Przesmyk Koryncki (Istm) – przesmyk łączący półwysep Peloponez z główną częścią Grecji, niedaleko miasta Korynt. Na zachodzie oblewa go Zatoka Koryncka (Morze Jońskie), a od wschodu - Zatoka Sarońska (Morze Egejskie). Kanał ma długość 6,3 km.Elida, również Eleia, Elea, (nowogr. Ήλιδα a. Ηλεία, starogr. Ἤλις /dialekt attycki/ a. Ἄλις /dialekt dorycki/) inaczej Elis – nomos i górzysta kraina historyczna w starożytnej Grecji położona w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego.

    Miasta o znaczeniu historycznym[]

    Na Półwyspie Peloponeskim znajdują się lub znajdowały się następujące miasta o dużym znaczeniu w historii Grecji: Argos, Bassaj, Epidauros, Korynt, Mistra, Mykeny, Nauplion, Nemea, Olimpia, Pylos, Sparta, Tegea, Tyryns.

    Współczesność[]

    Peloponez zamieszkany jest przez ponad milion osób. Główne miasta to Patras, Korynt, Sparta, Nauplion, Kalamata, Pirgos, Tripolis. Mieszkańcy utrzymują się z turystyki, pasterstwa (na terenach wyżyn i gór) oraz uprawy zbóż, winorośli, oliwek i owoców cytrusowych (na nizinach).

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Morze Egejskie (gr. Αιγαίο Πέλαγος - Egeo Pelagos, łac. Mare Aegeum) – morze we wschodniej części Morza Śródziemnego, położone między Półwyspem Bałkańskim, Azją Mniejszą a wyspami Kretą, Karpathos i Rodos. Poprzez cieśninę Dardanele łączy się z Morzem Marmara i Morzem Czarnym, a przez Kanał Koryncki z Morzem Jońskim. Linia brzegowa tego morza jest doskonale rozwinięta (liczne półwyspy i zatoki), a powierzchnię wodną urozmaicają liczne wyspy (archipelagi Cykladów, Dodekanezu, Sporadów Północnych, pojedyncze wyspy: Eubea, Chios, Lemnos, Lesbos, Samotraka, Imroz i inne). Dodatkowo wyróżniono więc trzy akweny: Morze Trackie na północy, Morze Mirtejskie i Kreteńskie na południu. Pochodzenie nazwy jest najczęściej wiązane z postacią Egeusza, mitycznego króla Aten.

    Administracyjnie obszar Peloponezu podzielony jest między trzy jednostki. Największa część to region Peloponez ze stolicą w Tripoli. Północno zachodnią część włączono do regionu Grecja Zachodnia (nomos Achaja i nomos Elida), a niewielki wschodni skrawek na Półwyspie Argolidzkim do regionu Attyka.

    Region Peloponez (nwgr. Πελοπόννησος, trl. Pelopónnīsos) – jeden z 13 regionów administracyjnych Grecji położony na południowym krańcu lądowej części kraju. Obejmuje swoim obszarem zasadniczą część Peloponezu z wyjątkiem jego części północno zachodniej i fragmentu Półwyspu Argolickiego. Region graniczy od zachodu z regionem Grecja Zachodnia, od północy przez wody zatok Morza Jońskiego z regionem Grecja Środkowa od wschodu zaś z regionem Attyka. Od południa region ograniczony jest Morzem Jońskim i Morzem Egejskim.Tegea (gr. Τεγέα) – jedno z najstarszych i najpotężniejszych miast w starożytnej Grecji w Arkadii. Wzmiankowane w Katalogu Okrętów w Iliadzie. Obecnie, pozostałości polis leżą 10 km na południowy wschód od miasta Tripolis, na terenie wsi Alea. Na terenie starożytnego miasta znajdowało się sanktuarium Demeter i Persefony oraz świątynia Ateny Alea, która była ważnym centrum religijnym w starożytnej Grecji oraz słynnym azylem dla zbiegów. Pierwotna świątynia spłonęła w 394 p.n.e., odbudowana została według projektu Skopasa.





    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Epidauros (dawny polski egzonim: Epidaur) – starożytne greckie miasto w Argolidzie na Peloponezie nad Zatoką Sarońską, obecnie stanowisko archeologiczne w miejscowości Ligurio w gminie Epidawros.
    Bassaj (starogr. Βασσαί, nowogr. Βασσές - Wases, łac. Bassae) – stanowisko archeologiczne w Grecji, w Arkadii na Peloponezie, odległe o około 14km od miejscowości Adritsana. Znajduje się tu wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO świątynia Apollona, wzniesiona według projektu Iktinosa w V w. p.n.e.. Świątynię zaprojektowano w taki sposób, aby reprezentowane w niej były wszystkie greckie porządki architektoniczne: dorycki, joński i koryncki. Świątynia Apollona w Bassaj uchodzi za drugą najlepiej zachowaną świątynię w Grecji (po Hefajsteonie na ateńskiej agorze). Nominalnie restaurowana od 1965 r. , jednakże poważniejsze prace podjęto dopiero w roku 1982, trwające do dziś, a data ich zakończenia pozostaje nieznana. Analogicznie do historii Partenonu, oryginalne elementy zdobień świątyni spoczywają w dziesiątkach muzeów i w licznych kolekcjach prywatnych, poza granicami Grecji. Budowla okryta jest namiotem, chroniącym przed czynnikami atmosferycznymi, co trwać ma do czasu dokończenia prac konserwacyjnych. Obiekt udostępniono do zwiedziania.
    Elida, również Eleia, Elea, (nowogr. Ήλιδα a. Ηλεία, starogr. Ἤλις /dialekt attycki/ a. Ἄλις /dialekt dorycki/) inaczej Elis – nomos i górzysta kraina historyczna w starożytnej Grecji położona w zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego.
    Kalamata (gr. Καλαμάτα) - miasto w Grecji, na południowo-zachodnim Peloponezie, stolica prefektury Mesenia, około 57,6 tys. mieszkańców (stan z roku 2001).
    Zatoka Meseńska (gr. Μεσσηνιακος Κόλπος, Mesiniakos Kolpos) – zatoka u wybrzeży południowej Grecji, stanowiąca część Morza Jońskiego, wcina się w południowo-zachodnią część półwyspu Peloponez.
    Region Attyka – jeden z 13 regionów administracyjnych Grecji położony na Półwyspie Attyckim i w dużej części na terenie historycznej krainy Attyka. Oprócz tradycyjnych obszarów do współczesnego regionu administracyjnego Attyka włączona jest też północna część Półwyspu Argolidzkiego oraz wyspa Kythira. Region zajmuje obszar około 3800 km² i graniczy z regionem Grecja Środkowa i regionem Peloponez.
    Mesenia, Messenia (gr. Μεσσηνία - Messinia) – kraina geograficzna w starożytnej Grecji w południowo-zachodniej części Półwyspu Peloponeskiego. Słynie z żyznej ziemi oraz ze swej marki oliwek Kalamatas, najwyższej jakości. W starożytności, jej stolicą było rozległe miasto Messini (gr. Μεσσήνη), z zachowanymi do dziś dużymi fragmentami fortyfikacji.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.051 sek.