Patrice Lumumba

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania

Patrice Emery Lumumba (ur. 2 lipca 1925 w Onalua, zm. 17 stycznia 1961 w Elisabethville) – pierwszy premier Demokratycznej Republiki Konga.

Kolonializm – polityka państw rozwiniętych gospodarczo polegająca na utrzymywaniu w zależności politycznej i ekonomicznej krajów słabo rozwiniętych, wykorzystywaniu ich zasobów ludzkich i surowcowych. Zgodnie z zachodnią tradycją kolonializm datowany jest od epoki wielkich odkryć geograficznych, chociaż znany był już w czasach starożytności.Język lingala albo kingala albo ngala – język z rodziny bantu, używany jako język ojczysty przez około 2 miliony osób w północno-zachodniej Demokratycznej Republice Konga oraz północnym i środkowym Kongu. Język lingala rozprzestrzeniony jest także jako język wehikularny po całym terytorium wspomnianych państw oraz w południowej części Republiki Środkowoafrykańskiej i północnej Angoli. W sumie językiem tym posługuje się około 10 milionów osób.

Życiorys[ | edytuj kod]

Urodził się pod nazwiskiem Elias Okit'Asombo we wsi Onalua w prowincji Kasai na terenie Konga Belgijskiego. Syn rolnika François Tolenga Otetshima i Julienne Wamato Lomendji. Miał trzech braci rodzonych (Charles Lokolonga, Émile Kalema i Louis Onema Pene Lumumba) i jednego brata przyrodniego (Tolenga Jean). Był członkiem niewielkiej grupy etnicznej Tetela. Jego pierwotne nazwisko oznaczało „przeklętego dziedzica“ i pochodziło od słów „okitɔ“ („spadkobierca“, „następca“) i „asombó“ (przeklęci lub zaczarowani ludzie, którzy umierają szybko).

Litewska Biblioteka Narodowa im. Martynasa Mažvydasa (lit. Lietuvos nacionalinė Martyno Mažvydo biblioteka) – litewska biblioteka narodowa założona w 1919 roku w Kownie, przeniesiona w 1963 roku i działająca do dziś w Wilnie. 2 lipca jest 183. (w latach przestępnych 184.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 182 dni. Jest to środkowy dzień roku zwyczajnego. O godzinie 12.00 tego dnia mija połowa roku.

Nauki pobierał w protestanckiej szkole misyjnej. Po ukończeniu szkółki zamieszkał w Kindu-Port-Empain. Tam uczestniczył w klubie „évolués“, czyli Afrykanów wyedukowanych w zachodnim stylu. W wieku 14 lat zapisał się na kurs urzędniczy. Umożliwiło mu to w połowie lat 40. pracę najpierw jako urzędnik podatkowy lub księgowy, a następnie na poczcie w Stanleyville (obecnie Kisangani). W trakcie pracy spotkał się z dyskryminacją rasową. Publikował swoje eseje i wiersze zyskując coraz większe uznanie. Utwory publikowały poczytne wśród „évolués“ pisma „Voix du Congolese“ i „La Croix du Congo“. W 1951 roku ożenił się z Pauline Opangu, małżeństwo zostało zaaranżowane przez jego ojca. Para miała jedno dziecko, syna Patrice’a. W 1955 roku wybrano go przewodniczącym lokalnego związku zawodowego, a on sam przystąpił do Belgijskiej Partii Liberalnej, gdzie dystrybuował partyjną literaturę. W tym roku wziął również udział w delegacji, która przywitała w kraju króla Belgii Baldwina I Koburga, na którym zrobił dobre wrażenie. W 1956 wydał książkę „Le Congo, terre d’avenir, est-il menace?“, w której wysunął ideę „wspólnoty belgijsko-kongijskiej“ wolnej od stosowania przemocy. W tym samym roku został zaproszony do Belgii przez ministra ds. kolonii. Po powrocie do kraju został zatrzymany pod zarzutem defraudacji, której dokonać się miał pracując na poczcie. Wyrok (po złagodzeniu pierwotnie wynosiła dwa lata) ograniczył się do 12 miesięcy pozbawienia wolności i grzywny. Lumumba utrzymywał, że jest niewinny i zwrócił 2500 franków, które rzekomo miał przywłaszczyć. Sprawa być może była intrygą urzędników kolonialnych mającą uciszyć go jako działacza. Podczas pobytu w więzieniu jego rodzina utrzymywana była przez środowisko „évolués“. W 1957 został dyrektorem sprzedaży lokalnego browaru i przeprowadził się do Léopoldville (obecnie Kinszasa).

Język tetela – język z rodziny bantu, używany w Demokratycznej Republice Konga, w 1982 roku liczba mówiących wynosiła ok. 600 tysięcy.Premier (z fr. premier - pierwszy, od łac. primus - pierwszy) – w wielu krajach szef rządu. W Polsce oficjalnie nazywany prezesem Rady Ministrów (w okresie II Rzeczypospolitej w użyciu były również terminy: prezydent ministrów oraz prezes ministrów). W innych krajach nazywany: pierwszy minister (Wielka Brytania - Prime Minister), kanclerz (Niemcy, Austria - Kanzler), prezydent ministrów (Ministerpräsident) – landy niemieckie, minister stanu (Statsminister) - kraje skandynawskie.

W 1958 roku był współzałożycielem Kongijskiego Ruchu Narodowego (MNC), którego przewodniczącym został. Partia wzywała do jedności różnych grup etnicznych, likwidacji okrucieństw systemu kolonialnego i powiązana była z ruchem panafrykańskimi. Jak pisał sam Lumumba, „zadaniem MNC jest zjednoczenie i zorganizowanie mas kongijskich w walce o poprawę ich losu, likwidację reżimu kolonialnego i wyzysku człowieka przez człowieka“. MNC nie była ruchem rewolucyjnym, a program opierała na Deklaracji Praw Człowieka Narodów Zjednoczonych i ideach pacyfistycznych. W grudniu tego roku wziął udział w konferencji działaczy niepodległościowych Afryki w Akrze. Spotkanie przekonało go do panafrykańskich poglądów. Już wówczas przyszły premier potrafił mówić w języku tetela, francuskim, suahili, lingala i luba. Po powrocie do ojczyzny w styczniu 1959 roku zastały go antykolonialne zamieszki. Wystąpienia spacyfikowały służby bezpieczeństwa zabijając 200 osób. Po aresztowaniach wśród działaczy afrykańskich Lumumba chwilowo zbiegł do sąsiedniego Konga Brazzaville.

Kasai (fr. Kasaï) - prowincja w Demokratycznej Republice Konga, która ma powstać na mocy konstytucji przyjętej w 2006 roku, obecnie w granicach prowincji Kasai Zachodnie. Stolicą prowincji ma być Luebo.Central Intelligence Agency, CIA (pol. Centralna Agencja Wywiadowcza) – rządowa agencja służby wywiadowczej USA, zajmująca się pozyskiwaniem i analizą informacji o zagranicznych rządach, korporacjach i osobach indywidualnych oraz opracowywaniem, na podstawie tych informacji, raportów dla instytucji rządowych USA. Agencja organizowała także operacje, których celem była interwencja w wewnętrzne sprawy wybranych państw, od propagandy po wspieranie oddziałów paramilitarnych. Jednym z wielu przykładów takich interwencji jest udział w organizacji zamachu stanu w Iranie w 1951 (Operacja AJAX).

W październiku 1959 roku zorganizował w Stanleyville wiec. Po wiecu wybuchły spontaniczne zamieszki, w rozbiciu których zginęło 30 osób. W listopadzie został zatrzymany za podżeganie do rozruchów. Skazano go na pół roku więzienia. Za kratami spędził trzy miesiące. Wypuszczono go w ramach przygotowań do belgijsko-kongijskiej konferencji okrągłego stołu. W brukselskiej konferencji w styczniu 1960 roku opowiedział się za utworzeniem niepodległego i niesfederalizowanego Konga. W maju odbyły się w Kongu wybory parlamentarne zakończone sukcesem MNC, który to zdobył 25% głosów. Po wyborach Lumumba został premierem, z kolei Joseph Kasavubu prezydentem.

Suahili, swahili (nazwa w języku suahili: kiswahili) – język z rodziny bantu. Używany w Afryce Środkowej i Wschodniej (Kenia, Tanzania, Demokratyczna Republika Konga, Uganda), jest językiem kontaktowym. Zapisywany zarówno alfabetem łacińskim (obecnie) jak i arabskim (dawniej). Składa się z ok. 20 dialektów (kiamu, kimwita, kingwana i inne). Najczęściej używanym (tzw. standard swahili) jest dialekt unguja wywodzący się z Zanzibaru. Językiem suahili jako ojczystym posługuje się około 800 tysięcy ludzi.Luba (luba-kasai, cziluba) – język z grupy bantu, używany w prowincji Kasaï-Occidental, Kasaï-Oriental oraz Katanga na południu Demokratycznej Republiki Konga. Jest jednym z 4 narodowych języków w tym kraju. Pełni rolę lingua franca dla ok. miliona ludzi, jako ich drugi język. Liczy 7,8 miliona użytkowników.

Niepodległość oficjalnie przyznana została 30 czerwca. W swoim antykolonialnym przemówieniu z okazji nadania niepodległości premier ogłosił, że niepodległość zdobyto dzięki walce Afrykanów, a nie z łaski metropolii. Kłopoty nowego państwa zaczęły się bardzo szybko. W lipcu niepodległość od Konga ogłosiła Katanga, prowincja bogata w surowce mineralne. Separatystów wsparli Belgowie chcący podkopać pozycję Lumumby i zdestabilizować państwo. Premier chcąc ustabilizować sytuację zwrócił się o pomoc wojskową do ONZ. Pomoc była niewystarczająca, przez co rząd zwrócił się do Związku Radzieckiego (podkreślając przy tym, że nie jest komunistą, a afrykańskim nacjonalistą). Niezadowolony z radzieckiej pomocy prezydent Kasavubu zdymisjonował Lumumbę we wrześniu. Akt prawny, którym posłużyła się głowa państwa, był wątpliwy, jeśli chodzi o legalność. Prezydent przeprowadził dymisję pod naciskiem ze strony CIA. Lumumba, ratując się, próbował obalić Kasavubu. Spór między przywódcami zakończył się 14 września, kiedy pułkownik Joseph Mobutu poparty przez prezydenta obalił premiera w wojskowym zamachu stanu.

Nacjonalizm (z łac. natio – naród) – postawa społeczno-polityczna, uznająca naród za najwyższe dobro w sferze polityki. Nacjonalizm uznaje sprawy własnego narodu za najważniejsze (egoizm narodowy), jednak istnieją grupy, które szanują także racje i poglądy innych narodów. Nacjonalizm przejawia się głoszeniem poglądów o zabarwieniu narodowym, szerzeniem myśli narodowej i pamięci o bohaterach danego narodu. Głosi solidarność wszystkich grup i klas społecznych danego narodu. Wyróżniamy dwa typy nacjonalizmu: pozytywny i negatywny (szowinistyczny).Nationalencyklopedin – największa, szwedzka encyklopedia współczesna. Jej stworzenie było możliwe dzięki kredytowi w wysokości 17 mln koron, którego udzielił rząd szwedzki w 1980 roku i który został spłacony w 1990. Drukowana wersja składa się z 20 tomów i zawiera 172 tys. haseł. Wersja internetowa zawiera 260 tys. haseł (stan z czerwca 2005). Inicjatorem projektu był rząd szwedzki, który rozpoczął negocjacje z różnymi wydawcami. Negocjacje zakończyły się w 1985, kiedy na wydawcę został wybrany Bra Böcker z Höganäs. Encyklopedia miała uwzględniać kwestie genderowe i związane z ochroną środowiska. Pierwszy tom ukazał się w 1989 roku, ostatni w 1996. Dodatkowo w roku 2000 ukazały się trzy dodatkowe tomy. Encyklopedię zamówiło 54 tys. osób. W 1997 roku ukazało się wydanie elektroniczne na CD, a w 2000 pojawiło się wydanie internetowe, które jest uzupełniane na bieżąco.

Lumumba ukrywał się. 1 grudnia 1960 roku został aresztowany w Port Francqui i przewieziony do Leopoldville. Mobutu ogłosił, że premier będzie sądzony za próbę wzniecenia buntu w armii i inne przestępstwa. Aresztowanie premiera wzbudziło sprzeciw ZSRR. Początkowo obalony premier przetrzymywany był w areszcie domowym, gdzie chroniony był przez żołnierzy ONZ. Podjął próbę ucieczki, ale 17 stycznia 1961 roku został ponownie schwytany przez wojsko. Zaapelował do ONZ o pomoc, lecz siły organizacji odrzuciły jego apel. Przywódca został przewieziony do Leopoldville, gdzie wojskowi bili go i upokarzali w obecności dyplomatów i dziennikarzy. Początkowo umieszczony w więzieniu wojskowym w Thysville. Po buncie personelu wojskowego przeniesiono go do więzienia w Jadotville, w Katandze. Przenosiny odbyły się pod auspicjami Belgii. W znajdującej się pod kontrolą separatystów Katandze premiera spotkały dalsze upokorzenia. Był on bity przed kamerami telewizyjnymi. Władze belgijskie nie podjęły żadnych działań, aby go uratować, choć wiedziały, że jest on traktowany w nieludzki sposób. Został rozstrzelany 17 stycznia 1961 roku. Współcześnie wiadomo, że jego fizyczną eliminację wcześniej planowało także CIA.

International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji. Biblioteka Narodowa Izraela (hebr. הספרייה הלאומית; dawniej: Żydowska Biblioteka Narodowa i Uniwersytecka, hebr. בית הספרים הלאומי והאוניברסיטאי) – izraelska biblioteka narodowa w Jerozolimie.

W 1966 roku prezydent Mobutu uznał go pośmiertnie za bohatera narodowego.

Przypisy[ | edytuj kod]

  1. Patrice Lumumba (ang.). britannica.com.
  2. Patrice Lumumba (ang.). encyclopedia.com.
  3. Lumumba Patrice Hemery, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-19].
  4. Kanyarwunga, Jean I N (2006). République démocratique du Congo : Les générations condamnées : Déliquescence d'une société précapitaliste. Paris: Publibook. s. 76. ​ISBN 978-2-7483-3343-5​.
  5. Hagendorens, MGR J (1975). Dictionnaire ɔtɛtɛla-français. Bandundu: Ceeba Publications. s. 309, 371.
  6. Patrice Lumumba Biography (ang.). biography.com. [dostęp 2016-08-19]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-08-31)].
  7. Dariusz Zalega: Człowiek Afryki (pol.).
  8. Rodney Castleden: Morderstwa polityczne, spiski, tajne zmowy. Bellona, s. 232-8.
  9. Patrice Lumumba (ang.). notablebiographies.com.
  10. Konga, Demokratyczna Republika. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-08-19].
  11. Peter J Schraeder, United States Foreign Policy Toward Africa: Incrementalism, Crisis, and Change, Cambridge: Cambridge University Press, 1994, s. 57, ISBN 978-0-521-46677-6, OCLC 27726972.
Powszechna deklaracja praw człowieka – zbiór praw człowieka i zasad ich stosowania uchwalony przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w dniu 10 grudnia 1948 roku w Paryżu. W następstwie tego historycznego wydarzenia Zgromadzenie Ogólne wezwało państwa członkowskie do opublikowania tekstu Deklaracji i do "spowodowania, aby Deklaracja była rozpowszechniana, pokazywana, czytana i objaśniana przede wszystkim w szkołach i innych instytucjach oświatowych, wszędzie bez względu na status polityczny kraju lub terytorium".Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.




Warto wiedzieć że... beta

Library of Congress Control Number (LCCN) – numer nadawany elementom skatalogowanym przez Bibliotekę Kongresu wykorzystywany przez amerykańskie biblioteki do wyszukiwania rekordów bibliograficznych w bazach danych i zamawiania kart katalogowych w Bibliotece Kongresu lub u innych komercyjnych dostawców.
Organizacja Narodów Zjednoczonych (ang. United Nations, UN, fr. Organisation des Nations Unies, hiszp. Organización de las Naciones Unidas, ros. Организация Объединенных Наций Organizacyja Objedinionnych Nacyj, arab. الأمم المتحدة al-Umam al-Muttahida, chiń. 联合国 Liánhéguó), ONZ – uniwersalna (z wyjątkiem narodów niereprezentowanych) organizacja międzynarodowa, z siedzibą w Nowym Jorku, powstała 24 października 1945 r. w wyniku wejścia w życie Karty Narodów Zjednoczonych. ONZ jest następczynią Ligi Narodów.
Lubumbashi (dawniej: Élisabethville) – miasto w południowo-wschodniej Demokratycznej Republice Konga, stolica prowincji Górna Katanga. Drugie pod względem wielkości miasto kraju.
Kongo Belgijskie – belgijska kolonia w centralnej Afryce, w dorzeczu rzeki Kongo, która istniała do roku 1960. Ten teren był rejonem belgijskiej ekspansji już od 1877. Jednak formalnie nie należał on do Belgii, lecz do jej króla Leopolda II. Władca dopiero w 1908 zdecydował się na przekazanie tego rejonu państwu. Kolonia uzyskała niepodległość w 1960, obecnie nazywa się Demokratyczna Republika Konga. Belgów do ekspansji w Kongu nakłoniły jego bogactwa: kauczuk i kość słoniowa. Tubylcy otrzymali nakaz corocznego ich dostarczania w odpowiedniej ilości. Jeśli ktoś nie zdążył na czas, władze wysyłały do akcji oddziały Askarysów, którzy nierzadko jako dowód swojej interwencji przynosili ucięte ręce opornych. Wiadomości o okrucieństwie Belgów dotarły jednak do Europy i Leopold II był zmuszony do powołania w 1904 specjalnej komisji do spraw Konga. Raport przedstawiony rok później wykazał wprawdzie, że największe nadużycia zostały usunięte, jednak nie była to prawda. Belgowie wykorzystywali rdzennych mieszkańców do ciężkiej pracy na plantacjach kawy, kakao, trzciny cukrowej oraz w kopalniach złota i diamentów. Kolonializm belgijski w Kongu charakteryzował się wykorzystywaniem miejscowej ludności na olbrzymią skalę i okrucieństwem. W okresie kolonizacji obowiązywał całkowity zakaz edukacji tubylców, traktowanie ludności czarnej jak własności, pełne niewolnictwo, egzekucje, krwawe tłumienie buntów. Różnymi metodami koloniści "rozdrapywali" dawne konflikty międzyplemienne, aby nie dopuścić do porozumienia pomiędzy plemionami. Przez niemal cały okres istnienia kolonii, Kongo było zamknięte dla cudzoziemców, nawet przyjazdy Belgów były całkowicie kontrolowane.
WorldCat – katalog rozproszony łączący zbiory 71 000 bibliotek ze 112 krajów, które są uczestnikami serwisu Online Computer Library Center. Katalog jest tworzony i prowadzony przez biblioteki, których zbiory są w nim ujęte.
Browar - zakład produkcyjny, w którym wytwarzane jest piwo czyli napój powstały ze słodu, wody i chmielu poddany fermentacji alkoholowej przy użyciu drożdży. Moce wytwórcze sięgają kilku milionów hektolitrów rocznie.
Akra (ang. Accra) - stolica, największe miasto i główny port Ghany, siedziba dystryktu stołecznego, położona nad Zatoką Gwinejską.

Reklama