• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pasożytnictwo



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Pasożyt zewnętrzny (ektopasożyt), (gr. ektós – na zewnątrz) – organizm cudzożywny żyjący na powierzchni innego organizmu (żywiciela) i żywiący się jego płynami ustrojowymi lub elementami jego pokrycia (np. wszoły żywiące się piórami).Etologia (gr. ήθος - obyczaj) – dziedzina zoologii, zajmująca się szeroko pojętymi badaniami zachowań zwierząt, zarówno dziedziczonych jak i nabytych, ich aspektem przystosowawczym, rozwojem osobniczym, orientacją przestrzenną, zachowaniami społecznymi.
    Definicje pasożytnictwa[]
    Pasożytnicza roślina – Cuscuta sp.

    Pierwsze potwierdzone użycie słowa parasite (pasożyt) w języku angielskim, w roku 1539, wywodzone jest od parasitus – terminu zlatynizowanego z greckiego παράσιτος (parasitos) „spożywający przy stole innego”. Termin parazytyzm, w języku angielskim obecny od 1611 roku (parasitism), pochodzi od greckich słów παρά (para) + σιτισμός (sitismos) „żywienie”, „tuczenie”.

    Pasożyty wewnątrzkomórkowe są to pasożytnicze mikroorganizmy posiadające zdolność do wzrostu i reprodukcji (bądź namnażania) w komórkach żywiciela.Biologia (z gr. βίος (bios) - życie i λόγος (logos) - słowo, nauka) – nauka przyrodnicza zajmująca się badaniem życia i organizmów żywych.

    Powstało wiele definicji pasożytnictwa. Pierwsza – określająca pasożytnictwo, jako formę zdobywania pokarmu bez zabijania ofiary – pojawiła się w 1852 roku i obejmowała tylko organizmy zwierzęce. Współczesne definicje tej formy współżycia organizmów nadal pozostają dyskusyjne.

    Pasożytnictwo w znaczeniu biologicznym uznawane jest za szczególny rodzaj drapieżnictwa – symbiozę antagonistyczną. Jest szeroko rozpowszechnionym sposobem życia występującym często u organizmów cudzożywnych (heterotroficznych). Formy pasożytnicze są spotykane niemal w każdym typie zwierząt. U autotrofów pasożytnictwo jest rzadko spotykane.

    Kanianka (Cuscuta L.) – rodzaj roślin należący do rodziny powojowatych (Convolvulaceae). Należą tu pnące, bezzieleniowe rośliny pasożytnicze. Niektóre uważane są za bardzo szkodliwe chwasty. Rodzaj kosmopolityczny. Kilka gatunków występuje w Polsce. Gatunkiem typowym jest Cuscuta europaea L.Fitofag (gr. phytón – roślina, phageín – jeść), roślinożerca – organizm roślinożerny, odżywiający się roślinami lub częściami roślin (w tym przechowywanymi przez ludzi nasionami, owocami i suszem).

    Osobnik, który czerpie korzyści z pasożytnictwa nazywany jest pasożytem, a ten, który ponosi szkody żywicielem, a czasami gospodarzem. Pasożyt – zazwyczaj organizm cudzożywny – wchodzi, stale lub czasowo, we wzajemne oddziaływania metaboliczne z ciałem gospodarza i wykorzystuje go jako środowisko życia i źródło pokarmu – odżywia się jego pokarmem lub tkanką, zazwyczaj wykazując zdolność do pogodzenia zdobywania substancji pokarmowych z możliwie długą egzystencją żywiciela. Pasożytnictwo przynosi bezpośrednią korzyść jedynie pasożytowi; żywicielowi związek ten przynosi wyłącznie szkody (straty substancji odżywczych, destrukcja tkanek, zatrucie produktami przemiany materii pasożyta itp.). Pasożyt może doprowadzić organizm żywiciela do wyniszczenia, a nawet śmierci.

    Gospodarz - organizm, którego ciało jest środowiskiem życia innego organizmu (ewentualnie pochodzących z obcego organizmu elementów - patrz: przeszczepianie narządów - wówczas gospodarz nazywany jest "biorcą"). Układ ten może być dla niego korzystny lub obojętny (endosymbioza) albo niekorzystny (pasożytnictwo). W tym ostatnim przypadku gospodarz nazywany jest żywicielem.Oddziaływania antagonistyczne, interakcje antagonistyczne – rodzaj zależności międzygatunkowych polegających na działaniu jednej populacji danego gatunku na niekorzyść populacji innego. Ponoszona szkoda może mieć różny charakter.

    Im układ pasożyt-żywiciel trwa dłużej, tym jest bardziej stabilny. Znane są przypadki przejść między pasożytnictwem a innymi formami współżycia organizmów, np. komensalizmem.

    Rodzaje pasożytnictwa[]

    Dirofilaria immitis – pasożyt wewnętrzny ssaków
    Komar Aedes albopictus na ludzkiej skórze

    Ze względu na przestrzenne relacje pomiędzy gospodarzem a pasożytem wyróżnia się:

  • pasożytnictwo zewnętrzne – pasożyt (zwany ektopasożytem, ectoparasita lub zewnętrzniakiem) pozostaje przyczepiony do zewnętrznej powierzchni ciała gospodarza lub przebywa w jamach komunikujących się ze środowiskiem zewnętrznym (np. jama gębowa, jamy skrzelowe), nie tracąc kontaktu ze środowiskiem zewnętrznym (np. pchły, pijawki, kleszcze, kanianka). W razie śmierci żywiciela ginie także pasożyt. Z tego powodu pasożyty starają się pozostawiać swego żywiciela przy życiu, np. w organizmie ludzkim może żerować tylko jeden tasiemiec. W niektórych przypadkach (np. owsiki) pasożyt nie jest jednak tak dobrze przystosowany do funkcjonowania w ciele żywiciela. Większa liczba osobników przyczynia się do rozwoju owsicy. Jeżeli żywiciel umrze, wówczas giną również pasożyty, które tracą dostęp do pokarmu.
  • pasożytnictwo wewnętrzne – pasożyt (zwany endopasożytem, endoparasita lub wnętrzniakiem) przebywa całkowicie wewnątrz ciała gospodarza, między- lub wewnątrztkankowo (np. tasiemiec, zarodziec zimnicy), a nawet wnika do komórek (pasożyt wewnątrzkomórkowy).
  • Czas trwania relacji antagonistycznej pomiędzy pasożytem a jego żywicielem stanowi kryterium podziału na pasożytnictwo stałe i czasowe, przejściowe (pasożyt wykorzystuje żywiciela tylko okresowo – w określonym stadium rozwojowym, np. motylica wątrobowa, gzy, lub na czas pobierania pokarmu). Pasożyty stałe to holoparasita, a przejściowe – hemiparasita.

    Autotrofizm, samożywność (gr. autós - sam, trophikós - odżywczy) – jeden z dwóch podstawowych (obok heterotrofizmu) sposobów odżywiania się organizmów. Autotrofy (organizmy samożywne) samodzielnie przeprowadzają biosyntezę złożonych związków organicznych (węglowodanów, tłuszczy, białek) z prostych nieorganicznych związków węgla (dwutlenek węgla, węglany), azotu (azotany, sole amonowe) oraz wody, wykorzystując do tego celu energię świetlną uzyskiwaną w procesie fotosyntezy lub energię chemiczną uzyskiwaną z utleniania prostych związków nieorganicznych.Owsica, enterobioza (łac. enterobiosis, oxyuriasis) – inwazyjna choroba pasożytnicza spowodowana przez drobnego nicienia – owsika ludzkiego (Enterobius vermicularis).

    Stopień uzależnienia pasożyta od żywiciela wyznacza podział na:

  • pasożytnictwo obligatoryjne (bezwarunkowe) – niezbędne dla życia pasożyta, np. glista ludzka,
  • pasożytnictwo fakultatywne (przygodne) – niekonieczne dla życia pasożyta, potencjalny pasożyt może czasowo rozwijać się w wolnej postaci, bez żywiciela, pasożytuje np. tylko w czasie pobierania pokarmu (komary, kleszcze).
  • Swoistym rodzajem pasożytnictwa jest roślinożerność (np. owady minujące, których larwy żywią się tkanką roślin).

    Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:Osobnik – jednostkowy organizm, jednostkowy okaz (przedstawiciel) gatunku, żyjący samodzielnie lub w grupie, np. w stadzie bądź kolonii, stanowiący podstawowy element populacji. Ogólnie przyjęto zasadę, że cechą charakterystyczną osobnika jest oddziaływanie na inne osobniki własnego gatunku, inne organizmy oraz środowisko.

    Organizmy pasożytujące na innych pasożytach nazywane są hiperpasożytami lub nadpasożytami.

    Superpasożytami wśród zwierząt nazywane są starsze larwy jednego gatunku pasożyta – bytujące w ciele jednego żywiciela i pochodzące z kolejnych zniosów jaj – które zjadają larwy później wylęgłe.

    W znaczeniu etologicznym wyróżniane jest pasożytnictwo pracy, w którym pasożyt wykorzystuje efekty działań innych osobników (żywicieli lub gospodarzy), przeważnie innego gatunku. Niektórzy autorzy zaliczają do tej formy pasożytnictwo lęgowe (określane jako pasożytnictwo pracy lęgowe), pasożytnictwo pracy społeczne oraz pasożytnictwo pracy gniazdowe.

    Żywiciel - organizm, na którego koszt żyje pasożyt dojrzały lub jego postacie rozwojowe. Pasożyty pozostają w różnych związkach z żywicielami.Nadpasożytnictwo, pasożytnictwo wyższych rzędów, hiperpasożytnictwo, hiperparazytyzm – rodzaj pasożytnictwa wyższego (drugiego, a nawet trzeciego) rzędu, w którym żywicielem pasożyta jest inny pasożyt, co może skutkować pozytywnym wpływem na ograniczenie jego działań na żywiciela podstawowego. Żywicielem nadpasożyta (hiperparasitus) jest pasożyt pierwszego lub drugiego stopnia.


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    pwn.pl Sp. z o.o. to spółka z Grupy Wydawniczej PWN zajmująca się oferowaniem rozwiązań językowych (m.in. usługi tłumaczeń profesjonalnych w biurze tłumaczeń, usługi nauki języków obcych przez e-learning, sprzedaż tłumaczy komputerowych Translatica oraz słowników multimedialnych PWN) oraz aplikacji multimedialnych i edukacyjnych (m.in. encyklopedii i atlasów) dla klientów indywidualnych i biznesowych. Siedziba spółki mieści się we Wrocławiu, lecz jej główny adres to biuro zlokalizowane w Poznaniu.
    Hematofag - pasożyt odżywiający się krwią z organizmu żywiciela, np. kleszcze, pijawki, niektóre owady (komary, meszki), a także kręgowce (kandyra, niektóre nietoperze).
    Pasożyty lęgowe – zwierzęta wykorzystujące rodziców innego gatunku do wylęgu swojego potomstwa, np. kukułka, giętkoząb cętkowany. Najczęściej pasożytami lęgowymi są kukułki, jednakże takie tendencje występują, między innymi, wśród miodowodów, starzyków, kaczkowatych oraz wdówek.
    Owady minujące - grupa owadów, których larwy pasożytują na roślinach. Podczas żerowania larwy wygryzają w tkankach roślinnych wolne przestrzenie (tzw. miny), charakterystyczne dla poszczególnych taksonów. Do owadów minujących należą błonkówki, motyle, niektóre muchówki i chrząszcze. Ze względu na osłabianie roślin i niszczenie walorów estetycznych roślin ozdobnych owady te są zwalczane w uprawach za pomocą środków ochrony roślin.
    Drapieżnictwo – sposób odżywiania się organizmów, polegający na wykorzystaniu jako pokarm ciała innego zwierzęcia i w odróżnieniu od pasożytnictwa prowadzący do śmierci ofiary. Jest jedną z form oddziaływań antagonistycznych, korzystną dla drapieżnika, a niekorzystną dla ofiary; może mieć charakter międzygatunkowy lub wewnątrzgatunkowy (kanibalizm).
    Parazytoidy – organizmy (takie jak owady, roztocze lub rośliny) pasożytujące na innych organizmach, niekiedy zabijające swego żywiciela. Czasami nazwą parazytoid określany jest czasowy pasożyt.
    Heterotrofizm, cudzożywność (gr. héteros - inny. różny + gr. trophikós - odżywczy) – jeden z dwóch podstawowych (obok autotrofizmu) sposobów odżywiania się organizmów. Heterotrofy (organizmu cudzożywne) odżywiają się ma związkami organicznymi.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.033 sek.