• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Partia Pracy - Norwegia



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Zimna wojna – trwający w latach 1947-1991 stan napięcia oraz rywalizacji ideologicznej, politycznej i militarnej pomiędzy ZSRR i państwami satelitarnymi ZSRR skupionymi od 1955 w Układzie Warszawskim a także państwami pozaeuropejskimi pod hegemonią ZSRR (określanych jako blok komunistyczny, lub wschodni), a państwami niekomunistycznymi skupionymi od 1949 w NATO i paralelnych blokach obronnych (SEATO, CENTO) - pod politycznym przywództwem Stanów Zjednoczonych (określanych jako blok zachodni). Zimnej wojnie towarzyszył wyścig zbrojeń obu bloków militarnych wywołany polityką ZSRR dążącego do rozszerzania zasięgu jego światowej ekspansji terytorialnej i narzucania siłą ustroju komunistycznego i kontrakcją USA i jego sojuszników w tej sprawie.Lewica – określa różne partie polityczne, w zależności od podziału sceny politycznej w danym kraju. Zwyczajowo określenie to stosuje się do sił politycznych dążących do zmian polityczno-ustrojowych, społecznych i gospodarczych, przeciwstawiających się tzw. tradycyjnemu porządkowi społecznemu, przeciwne prawicy. Głównym założeniem lewicy jest dążenie do wolności, równości i sprawiedliwości społecznej.

    Partia Pracy (norw. Arbeiderpartiet (Ap), daw. Det norske Arbeiderparti (DnA)) – norweska partia socjaldemokratyczna, założona w 1887 roku. Od 2005 do 2013 główna siła centrolewicowej koalicji rządzącej krajem. Do 2011 roku działała pod nazwą Norweska Partia Pracy.

    Historia[ | edytuj kod]

    Geneza[ | edytuj kod]

    Pierwsze struktury ruchu robotniczego w Norwegii narodziły się pod koniec lat 40. XIX wieku. Norwegia przez długi czas była krajem opartym na rolnictwie, leśnictwie i rybołówstwie, na 1,4 miliona obywateli tylko 13 tysięcy pracowało jako robotnicy przemysłowi. Na przełomie 1849-1851 powstało pierwsze stowarzyszenie robotnicze, zorganizowane zostało przez nauczyciela Marcusa Thrane, za cel stawiało sobie walkę o lepsze płacę. W Norwegii w tym czasie powstało około 300 podobnych stowarzyszeń zrzeszających 30 tysięcy pracowników. Ruch został jednak rozbity przez rząd Norwegii. Klasa robotnicza zyskała na liczebności od połowy XIX wieku. Na początku lat 50. narodziły się pierwsze norweskie związki zawodowe, skupiały one głównie rzemieślników; krawców, piekarzy czy cieślów. Wraz z falą emigracji do Ameryki w latach 70., część związków rozpadła się.

    Wspólnota Europejska, WE (fr. Communauté Européenne, CE; ang. European Community, EC) – powołana do życia 1 stycznia 1958 na mocy traktatów rzymskich jako Europejska Wspólnota Gospodarcza (EWG), a istniejąca do 30 listopada 2009 historyczna organizacja ponadnarodowa. Pierwszy filar Unii Europejskiej wraz z Europejską Wspólnotą Energii Atomowej (Euratom), a do 2002 również z Europejską Wspólnotą Węgla i Stali. W 1992 na podstawie traktatu z Maastricht zmieniono nazwę EWG na Wspólnota Europejska, miał to być wyraz pragnienia państw narodowych rozszerzenia współpracy na obszary inne niż tylko gospodarka.Leninizm, czasem określany jako marksizm-leninizm (ros. марксизм-ленинизм) lub bolszewizm, to doktryna polityczna i ekonomiczna, powstała na bazie wcześniej istniejącego marksizmu, którego filozoficznym źródłem był materializm dialektyczny opracowany przez Karola Marksa i Fryderyka Engelsa.

    Na sile klasa robotnicza zyskała w latach 80. po okresie ożywienia gospodarczego. Działacze-robotnicy poznawali idee marksizmu. Dużą rolę w kształtowaniu się ruchu socjalistycznego odegrał Christian Knudsen. W 1885 roku opublikowano duńskie wydanie Kapitału Karola Marksa (duński był powszechnie znany w Norwegii). W kształtowaniu się ruchu robotniczego w Norwegii dość duży wpływ mieli socjaliści duńscy, którzy już w 1871 roku założyli partię robotniczą. Z inicjatywy Christiana Knudsena w 1884 roku założono pierwszą robotniczą gazetę „Vort Arbeide”, od 1886 roku znaną jako „Socialdemokraten”. W latach 80., działało około 70 lokalnych związków.

    Gro Harlem Brundtland (ur. 20 kwietnia 1939 w Bærum) – norweska polityk i lekarka, działaczka Partii Pracy i jej przewodnicząca w latach 1982–1991, parlamentarzystka i minister, trzykrotnie premier Norwegii (1981, 1986–1989 i 1990–1996), w latach 1998–2003 dyrektor generalny Światowej Organizacji Zdrowia. Norweska Partia Centrum, (Senterpartiet, Sp), norweska partia agrarystyczna o poglądach centrowych. Założona w 1920 roku. Do 1959 partia nosiła nazwę Bondepartiet (Partia Chłopska). Obecnym liderem partii jest Liv Signe Navarsete (od 2003 roku).

    Działalność partii[ | edytuj kod]

    Początki działalności partii[ | edytuj kod]

    21 sierpnia 1887 roku powstała Zjednoczona Norweska Partia Robotnicza (która później zmieniła nazwę na współczesną - Partia Pracy). Zjednoczyła ona szereg klubów politycznych i związków zawodowych. Pierwszym liderem partii został Anders Andersen po dwóch latach zastąpiony przez Christiana Knudsena i Karla Jeppesena. Program partii znajdował się pod wpływami marksizmu, opowiedział się za uspołecznieniem środków produkcji, ustanowieniem stosunków socjalistycznych i walką klas. Od początku partia wyrażała tendencje reformistyczne; uznawała jedynie parlamentarne metody walki o prawa robotników. Współpracowała z liberalną partię mieszczan, Venstre, której kandydatów do parlamentu popierała do końca XIX wieku.

    Odvar Nordli (ur. 3 listopada 1927) – norweski polityk, członek Norweskiej Partii Pracy. Sprawował funkcję premiera w latach 1976–1981.Wybory parlamentarne w Norwegii w 2009 roku – wybory do parlamentu norweskiego Stortingu, przeprowadzone 14 września 2009 na terenie Norwegii. Zwycięstwo odniosła rządząca centrolewicowa koalicja trzech partii na czele z norweską Partią Pracy.

    W XIX wieku trwały liczne strajki organizowane przez związki zawodowe i Partię Pracy. W 1899 roku zjednoczono związki w Federacji Związków Zawodowych (LO). Jednym z głównych postulatów partii była sprawa uniezależnienia Norwegii od sąsiedniej Szwecji. Do uzyskania przez Norwegię pełnej niezależności doszło w 1905 roku. Partia Pracy pierwszych posłów do parlamentu wprowadziła w 1903 roku, wówczas do Storingu weszło czterech jej działaczy. Partia uzyskała wtedy 24 556 głosów a liczba jej członków wynosiła 17 000. W 1905 roku liczba związków zawodowych wynosiła już 15,6 tysięcy pracowników, w 1910; 47,4 tysięcy a w 1919 143,9 tysięcy. W 1906 roku w wyborach, partia uzyskała już 16,1% głosów, granicę 20% przekroczyła w 1909 roku a granicę 30% w 1915 roku. W 1913 roku, partia miała 24 gazety. Partia wydawała również periodyk Det 20de Aarhundre.

    Jens Stoltenberg (ur. 16 marca 1959 w Oslo) – norweski polityk, ekonomista, od 2002 przewodniczący Partii Pracy, premier Norwegii w latach 2000–2001 oraz 2005–2013.Gospodarka mieszana składa się zarówno z sektora publicznego, jak i prywatnego. Większość gospodarek na świecie funkcjonuje w tym systemie.

    W 1911 roku wewnątrz partii powstała frakcja rewolucyjna. Rewolucja październikowa i rewolucja niemiecka doprowadziły do radykalizacji norweskich robotników. Odwołano kierownictwo Norweskiej Partii Pracy które było według większości zbyt reformistyczne. W marcu 1918 roku w Christianii (obecnie Oslo) odbył się zjazd delegatów robotników i żołnierzy. Większość uczestników zjazdu opowiedziała się za budową w Norwegii systemu władzy rad oraz poparła platformę lewicy zimmerwaldzkiej. W 1919 roku, Partia Pracy przystąpiła do III Międzynarodówki jednak utrzymały się w dalszym stopniu tendencje reformistyczne. W 1920 roku partia miała 33 gazet i 6 częściowo powiązanych czasopism. Partia dysponowała własnym wydawnictwem, Det Norske Arbeiderpartis Forlag (wcześniej Tiden Norsk Forlag). Oprócz książek i broszur, Det Norske Arbeiderpartis Forlag wydawał Maidagen (roczną publikację z okazji Święta Pracy), Arbeidets Sty (roczną publikację z okazji Bożego Narodzenia) i Arbeiderkalenderen (kalendarz).

    Karl Heinrich Marx (ur. 5 maja 1818 w Trewirze, zm. 14 marca 1883 w Londynie) – niemiecki filozof, ekonomista i działacz rewolucyjny. Twórca socjalizmu naukowego, współzałożyciel I Międzynarodówki.Trygve Bratteli (ur. 11 stycznia 1910, zm. 20 listopada 1984) – norweski polityk, członek Norweskiej Partii Pracy. Aresztowany przez Niemców w 1942, spędził blisko trzy lata (1943–1945) w obozie koncentracyjnym. Dwa razy sprawował urząd premiera Norwegii – w latach 1971–1972 oraz 1973–1976.

    Niezadowolona z dołączenia do III Międzynarodówki najbardziej reformistyczna frakcja w 1921 roku utworzyła rozłamowa Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą Norwegii. Większość uczestników zjazdu Partii Pracy z 1923 roku odrzuciło wymogi Międzynarodówki Komunistycznej, tym samym laburzyści opuścili międzynarodówkę. W 1927 roku doszło do formalnego zjednoczenia Norweskiej Partii Pracy i Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Norwegii. Na zjeździe z 1923 roku, zwolennicy pozostania w Międzynarodówce, założyli Komunistyczną Partię Norwegii.

    Oscar Torp (ur. 8 czerwca 1893, zm. 1 maja 1958), norweski polityk, członek Norweskiej Partii Pracy. Sprawował funkcję premiera od 1951 do 1955.International Standard Name Identifier (ISNI) – unikalny identyfikator służący wystandaryzowanej identyfikacji obiektów, podmiotów, autorów dzieł, utworów i publikacji.

    Wzrost wpływów Norweskiej Partii Pracy obalił dotychczasowy dwupartyjny system konkurencji konserwatystów z Hoyre i liberałów z Venstre. Szansę na objęcie przez socjaldemokratów władzy, wzrosły po wprowadzeniu systemu proporcjonalnego w 1920 roku. Pierwszy rząd lewicowy powstał w 1928 roku. Premierem został Christopher Hornsrud, rząd ten rozpadł się jednak już po dwóch tygodniach. W 1933 roku partia przekroczyła granicę 40% poparcia.

    Norweska Partia Komunistyczna (Norges Kommunistiske Parti) – norweska lewicowa partia polityczna. Założona w 1923 po rozłamie w Norweskiej Partii Pracy (DNA). Partia odgrywała znaczącą rolę w norweskim ruchu oporu przeciwko niemieckiemu okupantowi w czasie II wojny światowej oraz w okresie powojennym. Obecnie odgrywa marginalną rolę w polityce.Einar Gerhardsen (ur. 10 maja 1897 w Asker, zm. 19 września 1987) – norweski polityk, trzykrotny premier Norwegii w latach 1945-1951, 1955-1963 oraz 1963-1965, członek Norweskiej Partii Robotniczej. Stworzył plan odbudowy Norwegii po II wojnie światowej. Przez wielu Norwegów uważany za Landsfaderen (ojca narodu).

    W 1935 roku socjalista Johan Nygaardsvold założył rząd mniejszościowy poparty przez Partię Chłopską. Rząd ten przetrwał do drugiej wojny światowej i okupacji hitlerowskiej. W 1966 roku w partii działało już 142,7 tysięcy osób. Po 1927 roku partia przyjęła typowo reformistyczny kurs i odrzuciła postulaty rewolucyjne. Na pierwszy plan wysunięto postulaty reformy społecznej i demokratyzacji Norwegii, drogą do realizacji tych celów miał być kompromis z partiami burżuazji. W latach 20. i 30. z inicjatywy laburzystów w życie weszła ustawa o obronie robotników która przewidziała uprawnienia robotnicze i gwarancje przy zwolenianach po dłuższym okresie pracy. W 1937 roku socjaldemokraci wprowadzili renty dla osób starszych, w 1938 roku przeforsowali ustawę chroniącą interesy rybaków. W polityce zagranicznej lewica opowiedziała się za neutralnością Norwegii.

    Blok wschodni (blok socjalistyczny, państwa socjalistyczne, kraje demokracji ludowej, kraje komunistyczne, potocznie demoludy) – zespół państw, które wprowadziły bądź starały się wprowadzić zmiany życia społecznego i gospodarczego zgodne z ideologią komunizmu, na który składały się: dyktatura proletariatu, gospodarka planowa oraz idee sprawiedliwości społecznej. Blok ten był wyróżniany od zakończenia II wojny światowej do początku lat 90. XX wieku.Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform.

    Wraz z przejęciem władzy w Niemczech przez nazistów, rządy socjaldemokratyczne reagowały na imperialistyczne żądania Hitlera. Od 1938 do 1940 roku, partia była członkiem Socjalistycznej Międzynarodówki Robotniczej.

    W 1940 roku Norwegia zaatakowana została przez wojska niemieckie. Wojna obronna Norwegii trwałą dwa miesiące. Hitlerowcy zdelegalizowali wszystkie partie poza faszystowską Nasjonal Samling. Przedstawiciele laburzystów działali w rządzie koalicyjnym na emigracji w Londynie. Działacze socjaldemokratyczni w kraju włączyli się do ruchu oporu a wielu z nich trafiło do nazistowskich obozów koncentracyjnych.

    Liberalizm (łac. liberalis – wolnościowy, od łac. liber – wolny) – ideologia i kierunek polityczny, według którego wolność jest nadrzędną wartością, ma charakter indywidualistyczny i przeciwstawia się kolektywizmowi. Innymi wartościami cenionymi przez liberałów są wartości demokratyczne, wolności i prawa obywatelskie czy własność prywatna i wolny rynek.Virtual International Authority File (VIAF) – międzynarodowa kartoteka haseł wzorcowych. Jej celem jest ujednolicenie zapisu nazw osobowych (haseł), dlatego zbiera z bibliotek z całego świata – ich różne wersje i prezentuje je razem, pod jednym, unikatowym identyfikatorem numerycznym. Pozwala to obniżyć koszty i zwiększyć użyteczność danych gromadzonych przez biblioteki. Informacje po dopasowaniu i połączaniu są udostępniane online bibliotekom na całym świecie.

    Partia Pracy na powojennej scenie politycznej[ | edytuj kod]

    W pierwszych wyborach w 1945 roku, po wyzwoleniu Norwegii spod okupacji, laburzyści uzyskali bezwzględną większość 76 mandatów, konkurencyjna wobec socjaldemokratów, Komunistyczna Partia Norwegii zdobyła 11 mandatów (11,9% poparcia). Premierem został socjalista Einar Gerhardsen. W 1945 roku, partia liczyła 191 tysięcy członków. Dzięki dużemu poparciu, Norweska Partia Pracy sprawowała władzę do 1961 roku. Apogeum wpływów socjaldemokratów sięgnął lat 1945-1961. Pod rządami Partii Pracy w tym okresie, Norwegia stała się państwem osiągającym wysoki poziom rozwoju, poprzez ustawodawstwo socjalne, świadczenia społeczne i wysoki poziom życia Norwegów, Norwegia znalazła się wśród najbogatszych państw w Europie zachodniej. W 1949 roku do Partii Pracy należała rekordowa liczba 204 tysięcy osób.

    Centrolewica – termin używany na określenie partii o umiarkowanie lewicowych poglądach politycznych i gospodarczych, będących w opozycji do ugrupowań silniej lewicowych, zwłaszcza komunistycznych. Do centrolewicy zalicza się przede wszystkim socjalliberałów oraz większą część Zielonych. Ze względu na ewolucję poglądów, większość partii socjaldemokratycznych, wywodzących się historycznie z ruchu robotniczego i socjalizmu, uznaje się współcześnie za centrolewicowe (np. brytyjska Partia Pracy). Partie centrolewicowe akceptują jako zasadę gospodarkę rynkową. W odróżnieniu od gospodarczych liberałów dopuszczają interwencjonizm państwowy (np. znaczący sektor publiczny).Anders Behring Breivik ([ˈɑndərʂ ˈbeːrɪŋ ˈbræjviːk]), od 2017 Fjotolf Hansen (ur. 13 lutego 1979 w Oslo) – norweski masowy morderca, domowy i skrajnie prawicowy terrorysta, który 22 lipca 2011 dokonał dwóch zamachów terrorystycznych: na siedzibę premiera Norwegii, w którym zginęło 8 osób, i na uczestników obozu młodzieżówki norweskiej Partii Pracy, w którym zginęło 69 osób, a 33 osoby zostały ranne. Został skazany na 21 lat więzienia, z możliwością nieograniczonego przedłużenia wyroku, jeśli nadal będzie uznawany za zagrożenie dla społeczeństwa.

    Po II wojnie światowej, Partia Pracy ugruntowała reformistyczną wizję rozwoju, z eksponowania haseł na rzecz klasy robotniczej przeszła na pozycje bardziej ogólnonarodowe. W wyborach oprócz proletariatu liczyć mogła na poparcie klasy średniej. W 1957 roku, partia uzyskała najwyższe dotąd poparcie wyborcze, sięgające 46,84% głosów. Po wojnie na liczebności zyskały też związane z Norweską Partią Pracy związki zawodowe, w 1945 roku liczył one 340 tysięcy osób a w 1976 już 673,6 tysięcy.

    15 lutego – jest 46. dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostało 319 (w latach przestępnych 320) dni.Partia polityczna ("partia" od łac. pars, część) – dobrowolna organizacja społeczna o określonym programie politycznym, mająca na celu jego realizację poprzez zdobycie i sprawowanie władzy lub wywieranie na nią wpływu.

    W polityce zagranicznej Norweska Partia Pracy, odstąpiła od przedwojennej polityki neutralności. Pod rządami lewicy Norwegia w 1949 roku, wstąpiła do NATO. Partia Pracy stałą się najbardziej pronatowską partią socjaldemokratyczną w Skandynawii a Norwegia jako pierwszy z krajów regionu przystąpił do sojuszu. Gabinety laburzystowskie prowadziły w okresie zimnowojennym politykę antykomunistyczną, do pewnego rozluźnienia tej polityki nastąpiło w latach ustępowania konfliktu, szczególnie w latach 50. - laburzyści byli wówczas rzecznikami rozluźnienia napięć międzynarodowych.

    Nasjonal Samling, NS (pol. Jedność Narodowa) – norweska faszystowska (narodowosocjalistyczna) i nacjonalistyczna partia polityczna, założona w 1933 roku przez Vidkuna Quislinga. Wzorowana była na niemieckiej NSDAP. W latach 1940-1945 partia kolaborująca z niemieckim okupantem.Język norweski (norw. norsk språk, norsk) – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Jako że do tej pory nie wyodrębnił się jeden standard wymowy, każdy dialekt ma status oficjalny. Językiem norweskim posługuje się około 4,2 mln mówiących, z tego 3,5 mln do zapisu używa odmiany bokmål, a 700 tys. odmiany nynorsk. Norweski jest językiem urzędowym Norwegii.

    Upadek koalicji rządowej lewicy spowodowany był przez rozłam w 1961 roku, w jego wyniku powstała nowa partia, Socjalistyczna Partia Ludowa, założona przez laburzystów przeciwnych członkostwu Norwegii w NATO. Socjaldemokraci pozostawali w przy władzy do sierpnia 1963 roku, rząd był jednak mniejszościowy. Po upadku rządu mniejszościowego, na krótko rząd utworzyły partie mieszczańskie a premierem został konserwatywny polityk John Lyng. Już po miesiącu sprawowania władzy przez konserwatysta do władzy powróciła lewica, do opozycji przeszła w listopadzie 1965 roku. Wówczas władzę przejęła koalicja partii mieszczańskich na czele z Perem Bortanem, liderem Partii Centrum (do 1959 roku pod nazwą Partia Chłopska), rząd centroprawicy istniał do marca 1971 roku. W 1965 roku, stanowisko przewodniczącego partii objął Trygve Bratelli który zastąpił na tym stanowisku Einara Gerhardsena.

    14 października jest 287. (w latach przestępnych 288.) dniem w kalendarzu gregoriańskim. Do końca roku pozostaje 78 dni.Międzynarodówka Socjalistyczna (ang. Socialist International, SI, fr. l’Internationale Socialiste, IS, hiszp. Internacional Socialista, IS), największa z istniejących obecnie międzynarodówek, skupiająca partie socjaldemokratyczne, socjalliberalne i socjalistyczne. Siedzibą Międzynarodówki Socjalistycznej jest Londyn.

    W 1971 roku, rząd mniejszościowy utworzył socjalista Trygve Bratelli. Partia Pracy poparła proces integracji państw Europy zachodniej co stało się przyczyną spadku poparcia dla partii w latach 70. 1973 roku z inicjatywy laburzystów przeprowadzono referendum dotyczące przystąpienia Norwegii do Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej, laburzyści przegrali głosowanie, 53,5% wyborców opowiedziało się przeciwko przystąpieniu kraju w struktury EWG. Wpływy socjaldemokratom udało się odrobić w kolejnych latach choć ich rządy uzależnione były od poparcia partii na lewo od Partii Pracy. W 1977 roku, centrolewica utworzyła rząd mniejszościowy z premierem Odvarem Nordliegom. 30 stycznia 1981 roku, na krótko powstał rząd mniejszościowy lewicy z premierem Gro Harlem Brundtland (pierwszą kobietą premierem w Norwegii). Dwa ostatnie gabinety laburzystów opierały się na poparciu Sosialistisk Venstreparti (SV, Partia Lewicy Socjalistycznej). SV powstała w marcu 1975 roku z połączenia Socjalistycznego Związku Wyborzego, Socjalistycznej Partii Ludowej i Komunistycznej Partii Norwegii, partia sytuuje się na lewo od socjaldemokratów, jest to partia socjalistyczna - odrzuciła postulaty Partii Komunistycznej aby przyjąć program oparty na marksizmie-leninizmie. Rząd lewicy utrzymał się do 1981 roku z drobną przerwą między październikiem 1972 a październikiem 1973 roku, gdy władzę objęła koalicja partii mieszczańskich.

    Jonas Gahr Støre (ur. 25 sierpnia 1960 w Oslo) – norweski polityk, urzędnik państwowy i dyplomata, minister spraw zagranicznych i następnie minister zdrowia, działacz Partii Pracy.Marksizm – światopogląd polityczno-społeczno-gospodarczy wywodzący się z myśli Karola Marksa, a także, w mniejszym stopniu, Fryderyka Engelsa.

    Już od lat 70. widoczne były tendencje wzrostowe konserwatystów z Hoyre, w 1977 roku, konserwatyści zwiększyli swoją reprezentację parlamentarną o 12 mandatów a w kolejnych wyborach już o 13 mandatów. W tym samym okresie straty poniosła Partia Centrum. Obydwie formacje zaliczane były do sił eurosceptycznych. Wybory z 1981 roku, zakończyły hegemonię lewicy. Konserwatyści uzyskali 31,6% poparcia i 54 mandaty. Do parlamentu dostało się kilka innych partii mieszczańskich - Chrześcijańska Partia Ludowa (15 mandatów), Partia Centrum (11 mandatów) oraz liberalna Venstrie (2 mandaty). Do parlamentu powróciła reprezentująca skrajną prawicę Partia Postępu. Partia Pracy zdobyła 65 deportowanych (tracąc 11 mandatów), Partia Lewicy Socjalistycznej zdobyła 4 mandaty. Partia lewicy znalazły się w opozycji do prawicowego rządu.

    Prawica (Høyre lub H, Norweska Partia Konserwatywna), norweska partia prawicowa. Założona w 1884, jest drugą pod względem długości funkcjonowania norweską partią polityczną. Obecnie partii przewodniczy Erna Solberg (sprawuje to stanowisko od 2004 roku).Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (OTP, ang. North Atlantic Treaty Organization, NATO, fr. Organisation du Traité de l’Atlantique Nord, OTAN) – organizacja polityczno-wojskowa powstała 24 sierpnia 1949 na mocy podpisanego 4 kwietnia 1949 Traktatu Północnoatlantyckiego. Początkowym celem istnienia NATO była obrona militarna przed atakiem ze strony Związku Radzieckiego i jego satelitów, z czasem jednak organizacja stała się elementem utrzymania równowagi strategicznej między Wschodem i Zachodem. Po rozpadzie Układu Warszawskiego pełni rolę stabilizacyjną, podejmując działania zapobiegające rozprzestrzenianiu konfliktów regionalnych.

    Kolejne rządy Partii Pracy powstały w latach 1986-1989, 1990-1997 i 2000-2001. Zbudowanie w Norwegii państwa dobrobytu to głównie zasługa Partii Pracy. Pozycję dominującą w parlamencie norweskim partia ta utrzymała do czasów obecnych, często posiadając większość absolutną mandatów. Podczas wyborów w 2001 roku uzyskała tylko 24,3% głosów, ale była wciąż największą partią w Stortingu. Podczas wyborów 2005 otrzymała już natomiast 32,7%, odzyskując wielu ze swoich wcześniejszych zwolenników. Jest ugrupowaniem przewodzącym Czerwono-Zielonej Koalicji, która utworzyła rząd po wyborach w 2005 roku. Lider DnA, Jens Stoltenberg został premierem i stanął na czele pierwszego koalicyjnego rządu w którym wzięła udział Partia Pracy. Był on już poprzednio premierem w latach 2000-2001. W wyborach parlamentarnych w 2009 centrolewicowa koalicja pod przewodnictwem DnA zdobyła większość 86 miejsc w 169-osobowym parlamencie, co pozwoliło jej utrzymać się u władzy.

    Socjalistyczna Międzynarodówka Robotnicza – międzynarodówka grupująca partie o profilu socjalistycznym, poprzedniczka współczesnej Międzynarodówki Socjalistycznej. Założona 25 maja 1923 roku na kongresie organizacji socjalistycznych w Hamburgu, połączeniu uległy wówczas II Międzynarodówka i Międzynarodowa Wspólnota Pracy Partii Socjalistycznych. Głosiła program reformistyczny, broniła praw pracowniczych, odrzucała współpracę z ruchem komunistycznym. W 1933 roku skupiła się na walce z ruchem faszystowskim i przeciwstawiała się konfliktom narodowym.Christopher Andersen Hornsrud (ur. 15 listopada 1859 w Skotselv, zm. 12 grudnia 1960 w Oslo) – norweski polityk, od 1887 działacz partii Norweskiej Partii Pracy (wcześniej był członkiem partii Venstre).

    W 2011 roku partia oficjalnie zmieniła nazwę z Norweskiej Partii Pracy (Det Norske arbeiderparti) na Partię Pracy (Arbeiderpartiet). Zdaniem partii miało to zapobiec pomyłkom wyborców w wyborach lokalnych (Norweska Partia Pracy była zwyczajowa nazywana jako „Partia Pracy”). W zamachach w Norwegii w 2011 roku, szaleniec Anders Breivik będący sympatykiem skrajnej prawicy zamordował 69 osób oraz ranił 110, z czego 55 ciężko na wyspie Utoya gdzie odbywał się zjazd młodzieżówki laburzystów.

    Thorbjørn Jagland (ur. 5 listopada 1950 w Drammen) – norweski polityk, długoletni lider Partii Pracy, w latach 1996–1997 premier Norwegii, od 2009 sekretarz generalny Rady Europy. Przewodniczący Norweskiego Komitetu Noblowskiego.Związek zawodowy – masowa organizacja społeczna zrzeszająca na zasadzie dobrowolności ludzi pracy najemnej. Jej celem jest obrona interesów społeczno-ekonomicznych. Tworzona może być według kryteriów gałęzi produkcji, zawodu lub regionu w którym operuje. Związki ponadto rozwijając mogą działalność samopomocową, edukacyjną czy kulturalną.

    Polityka międzynarodowa[ | edytuj kod]

    Partia Pracy w latach zimnej wojny opierała bezpieczeństwo Norwegii na udziale w NATO, udziale w ONZ, współpracy z Europą zachodnią i budowania więzi między państwami Skandynawii. Polityka socjaldemokratów opierała się na pragmatyzmie i realizmie; laburzyści wprowadzili Norwegię do NATO lecz zastrzegli że na terytorium Norwegii, stacjonować nie będą obce wojska (w czasie pokoju) co było sprzeczne z zimnowojennymi interesami krajów bloku zachodniego. W 1957 roku rząd Partii Pracy narzucił NATO kolejne ograniczenie; Norwegia zdecydowała się na nieprzyjmowanie na swoim obszarze broni atomowej. W 1980 roku polityka ta uległa lekkiej zmianie, wówczas laburzyści zgodzili się na magazynowanie w kraju sprzętu wojskowego NATO.

    Socjalizm demokratyczny opowiada się za socjalizmem jako ustrojem gospodarczym i demokracją jako formą rządów w państwie. Postuluje, aby środki produkcji były w posiadaniu całej populacji, a władza w rękach ludu kontrolującego w sposób demokratyczny procesy gospodarcze. Demokratyczni socjaliści preferują republikański ustrój państwowy.Chrześcijańska Partia Ludowa (norw. Kristelig Folkeparti, KrF) – norweska centrowa protestancka partia chrześcijańska założona w 1933. W swoim programie głosi między innymi ochronę życia poczętego i pomoc potrzebującym, z jednoczesnym naciskiem na gospodarczą inicjatywę jednostek. Jako źródło swoich poglądów podaje wartości chrześcijańskie.

    Lewica norweska jeszcze w dekadzie lat 50., domagała się dialogu z państwami bloku wschodniego. Socjaldemokraci poparli integrację europejską. W 1972 roku laburzyści zostali pokonani w referendum dotyczącym dołączenia Norwegii do EWG w którym większość obywateli opowiedziała się przeciwko uczestnictwu w bloku. Według programu z maja 1977 roku, NPP w czasie rządów kontynuować miała współpracę z EWG a wzajemne relacje opierać się miały na układzie handlowym.

    Międzynarodówka Komunistyczna (zwana także III Międzynarodówką), w skrócie Komintern (od ros. Коммунистический интернационал, Kommunisticzeskij internacionał) – międzynarodowa organizacja, która powstała z inicjatywy Lenina w Moskwie, w dniach 2–6 marca 1919. Została ona założona przez 19 partii komunistycznych, a wśród nich także Komunistyczną Partię Polski.Oslo (wym. norw. [ˈuʂˈlu], 1624–1877: Christiania, 1877–1924: Kristiania) – stolica i największe miasto Norwegii.

    Mimo polityki przeciwnej jakiejkolwiek formie współpracy z komunistami w Norwegii, NPP w okresie zimnej wojny postulowała rozwijanie kontaktów z partiami komunistycznymi państw bloku wschodniego. Największą rolę (z państw bloku demokracji ludowej), socjaldemokraci przywiązywali do współpracy ze Związkiem Radzieckim; było to uwarunkowane geograficzną bliskością obu państw i interesami ekonomicznymi - eksploatacji Spitsbergenu i współpraca między krajami na Morzu Barentsa. Negatywnie na relacje norwesko-radzieckie wpływało członkostwo Norwegii w NATO. Od końca lat 50., rządzona przez centrolewicę Norwegia nawiązała też bliższe kontakty z Polską. Centrolewica popierała postulaty rozbrojenia wysuwane przez rząd PRL.

    Zamachy w Norwegii – miały miejsce 22 lipca 2011. O godz. 15:20 doszło do wybuchu bomby w Oslo przy Regjeringskvartalet przed biurem premiera Jensa Stoltenberga oraz innymi budynkami rządowymi. Eksplozja zabiła 8 osób i raniła kilkanaście innych. Drugi atak miał miejsce niecałe dwie godziny później na obozie dla młodzieży zorganizowanym przez organizację młodzieżową Norweskiej Partii Pracy na wyspie Utøya leżącej na jeziorze Tyrifjorden. Co najmniej jeden uzbrojony mężczyzna otworzył ogień do przebywającej na obozie młodzieży.

    Program na lata 1978-1981 zakładał politykę odprężenia stosunków zimnowojennych i dalszego członkostwa Norwegii w NATO. Program poparł utworzenie powszechnego systemu bezpieczeństwa który miałby wyzwolić świat od bloków militarnych i bronią masowej zagłady. Partia poparła działania KBWE i zasady Aktu Końcowego.

    Partia występowała przeciwko kolonializmowi. Laburzyści udzielali moralnego i materialnego poparcia ruchom narodowowyzwoleńczym. Norwegia pod rządami lewicy stała się jednym z głównych państw kapitalistycznych pomagającym w rozwoju gospodarczym Trzeciego Świata. W programie z 1977 roku, laburzyści opowiedzieli się za zniesieniem różnic między państwami bogatymi a biednymi. W swoich wystąpieniach, działacze socjaldemokratów, łączyli związek między pomocą gospodarczą krajom Trzeciego Świata a polityką rozbrojenia. Według programu laburzystów znaczącą rolę w zapewnieniu światu bezpieczeństwa i pokoju mają mocarstwa które nie powinny wpływać przy tym na kraje mniejsze i średnie. Laburzyści domagają się zwiększenia roli ONZ, odnośnie do polityki rozbrojenia i zwiększenia integracji państw Skandynawii.

    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.047 sek.