• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Paronomazja

    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Limeryk (ang. limerick, od miasta Luimneach w Irlandii) — miniaturka liryczna; nonsensowny, groteskowy, wierszyk o skodyfikowanej budowie:
    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.
    Tautogram w herbie arcybiskupim

    Paronomazja (gr. παρονομασία paronomasía – "lekko zmieniona nazwa"), adnominatiofigura retoryczna, fonetyczny środek stylistyczny, polegający na zestawieniu podobnie brzmiących słów (często homofonów i homonimów) celem osiągnięcia efektu stylistycznego, np. może morze nie pomoże; moreny, mureny i morza i zorze (Wisława Szymborska, Urodziny), Cykady na Cykladach (Maanam). Paronomazja — jak zauważa Joanna Grądziel-Wójcik — znajduje się u zbiegu fonostylistyki i semantyki. Paronomazja wydobywa ukryte lub zatarte związki wyrazowe, stając się źródłem ciekawych pomysłów m.in. w kalamburach i limerykach. Jest znana od starożytności. Stosował ją na przykład Apulejusz. Paronomazją (ang. pun) posługiwał się często William Szekspir. Nie brak jej też w Boskiej komedii Dantego:

    Boska Komedia (wł. La Divina Commedia) – poemat napisany przez włoskiego pisarza Dante Alighieriego, w latach 1308-1321. Boska Komedia jest syntezą średniowiecznej myśli filozoficznej, historycznej, teologicznej oraz panoramą świata. Jako arcydzieło literatury włoskiej, należy do klasyki światowej i wywarła znaczny wpływ na kulturę europejską.Wiktor Jarosław Darasz (ur. 1975) – polski tłumacz literatury pięknej, zwłaszcza poezji. Z wykształcenia jest bohemistą.
    Ahi quanto a dir qual era è cosa dura esta selva selvaggia e aspra e forte che nel pensier rinova la paura! (Dante, Divina Commedia, Inferno, Canto I, 4-6)

    Jak zauważył Immanuel M. Casanowicz, badacz tego zjawiska w tekstach Starego Testamentu, urok i efekt paronomazji polega na połączeniu podobieństwa dźwięków z różnicą znaczeń (The charm and effect of paronomasia lie [...] in the union of similarity of sound with dissimilarity of sense.). Paronomazja jest też obecna w Ewangelii według św. Jana. Paronomazję często spotyka się w tytułach: Pride and Prejudice (Duma i uprzedzenie, Jane Austen), Sense and sensibility (Rozważna i romantyczna, Jane Austen). Istnieją utwory w całości oparte na paronomazji, jak Satyra na stosunki panujące wśród katów narodowości tatarskiej Janusza Minkiewicza. Na zasadzie paronomazji bywały też zestawiane pseudonimy znanych duetów aktorskich: Flip i Flap, Pat i Pataszon. Wszystkie rodzaje instrumentacji głoskowej w mniejszym lub większym stopniu wykazują cechy paronomazji. Najczęściej spotykanym rodzajem paronomazji jest oczywiście rym, ale jest on na tyle powszechny, że w odniesieniu do niego nie stosuje się zazwyczaj terminu "paronomazja". Silny walor paronomastyczny ma konsekwentna aliteracja, a zwłaszcza tautogram: Ego sum via et veritas et vita (Ja jestem droga i prawda i życie, Ewangelia według św. Jana (14, 6)). Odmianą paronomazji jest parecheza. Na temat paronomazji pisali między innymi Roman Jakobson, Lucylla Pszczołowska i Józef Korpanty. Szczegółowo użycie paronomazji w poezji łacińskiej omawia Katarzyna Lesiak Paronomazją w poezji Edgara Allana Poe zajmuje się Sławomir Studniarz, natomiast na użycie tego środka w liryce Gerarda Manleya Hopkinsa zwracał uwagę jego polski tłumacz, Stanisław Barańczak. O paronomazji w poezji polskiej, czeskiej i angielskiej pisał Wiktor Jarosław Darasz, zwracając uwagę na jej zastosowanie w poezji Vladimíra Holana. Z kolei jej występowanie w awangardowej liryce rosyjskiego poety Wielimira Chlebnikowa zauważyła Monika Górska.

    Józef Władysław Korpanty (ur. 15 lutego 1941 w Krakowie) – polski filolog klasyczny, znawca literatury i kultury antycznej.Instrumentacja głoskowa – środek stylistyczny polegający na takim doborze słów w tekście, aby poprzez bliskie sąsiedztwo powtarzających się podobnych głosek nadać mu szczególną wartość brzmieniową i semantyczną. W ten sposób powstaje dodatkowa warstwa estetyczna utworu, często podlegająca odrębnej interpretacji.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • annominacja
  • Buffalo buffalo Buffalo buffalo buffalo buffalo Buffalo buffalo
  • paragram
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Władysław Kopaliński: paronomazja. W: Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [on-line]. [dostęp 2018-07-15].
    2. Henry George Liddell, Robert Scott: παρονομασία (ang.). W: A Greek-English Lexicon [on-line]. [dostęp 2018-07-15].
    3. Jacek Baluch, Piotr Gierowski: Czesko-polski słownik terminów literackich. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2016, s. 277-278. ISBN 978-83-233-4066-9.
    4. Joanna Grądziel-Wójcik: Poetyki i lektury momentalne. Między materią a metafizyką, czyli o paronomazji na przykładzie poezji kobiet (pol.). pressto.amu.edu.pl. [dostęp 2017-12-12].
    5. Dorota Żuchowska: Wiersze miłosne Apulejusza (pol.). academica.edu.pl. s. 439. [dostęp 2018-09-23].
    6. Warto zobaczyć: Ernst Robert Curtius, Literatura europejska i łacińskie średniowiecze, Tłumaczenie i opracowanie Andrzej Borowski, Universitas, Kraków 1997, s. 307, ​ISBN 83-7052-128-2​.
    7. Paronomasia (wł.). treccani.it. [dostęp 2017-12-16].
    8. Immanuel M. Casanowicz: Paronomasia in the Old Testament (ang.). jstor.org, 1893. [dostęp 2017-11-18].
    9. Kalina Wojciechowska: Odpuścić grzechy, zachować wiernych (J 20,23) (pol.). s3.amazonaws.com. [dostęp 2017-12-15].
    10. Pat i Patachon, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2017-12-10].
    11. Lucylla Pszczołowska, Instrumentacja dźwiękowa, 1977.
    12. Józef Korpanty, Paronomazje łacińskie, Nowy Filomata, nr 3, 2001
    13. Katarzyna Lesiak, Estetyka dźwięku, czyli instrumentacja dźwiękowa oraz jej praktyczna realizacja w poezji epickiej mistrzów łacińskiego heksametru: Lukrecjusza, Wergiliusza i Owidiusza, Katowice 2007, s. 150-167.
    14. Sławomir Studniarz, Brzmienie i sens w wierszach Edgara Allana Poego, Toruń 2011.
    15. Warto zobaczyć: Gerard Manley Hopkins, Wybór poezji, Kraków 1981.
    16. Wiktor J. Darasz, O paronomazji, Język Polski, 3-4/1998, s. 238-245.
    17. Wiktor Jarosław Darasz, Harmonia wokaliczna w poezji Vladimíra Holana, Almanach Czeski, 2006, s. 55–58.
    18. Monika Górska: Problemy fonostylistyki w twórczości poetyckiej Wielimira Chlebnikowa (pol.). repozytorium.amu.edu.pl. [dostęp 2017-12-15].

    Linki zewnętrzne[ | edytuj kod]

  • Przykłady paronomazji w języku hiszpańskim (hiszp.). retoricas.com. [dostęp 2017-12-16].
  • Rym – powtórzenie jednakowych lub podobnych układów brzmieniowych w zakończeniach wyrazów, zajmujących ustaloną pozycję w obrębie wersu (w poezji) lub zdania.Parecheza – figura retoryczna, fonetyczny środek stylistyczny, odmiana paronomazji, polegający na zestawieniu podobnie brzmiących słów, różniących się jedną głoską, o jedną głoskę lub mających przestawione sylaby. W stosunku parechezy pozostają na przykład słowa w szeregu bak - bek - bok - buk - byk; bar - bark; tarka - katar. Charakter parechezy mają często rymy:




    Warto wiedzieć że... beta

    Flip i Flap, właśc, Laurel and Hardy (Stan i Ollie) – para bohaterów amerykańskich komedii z lat 1919-1951. Laurel i Hardy pojawili się w ok. 100 filmach krótko i pełnometrażowych, początkowo niemych, a od 1929 także dźwiękowych. Początkowo te same sceny wielokrotnie powtarzano dla różnych wersji językowych, np. francuskiej i niemieckiej. Aktorzy nie mówili w tych językach, korzystali z fonetycznego zapisu swoich kwestii.
    Figura retoryczna (figura stylistyczna, postać mowy) – środek ekspresji językowej wzmacniający emocjonalność, obrazowość języka, polegający na stosowaniu ozdobnych zwrotów lub wyrażeń.
    Kalambur (z języka francuskiego) – zabawna gra słów o zbliżonym (paronomazja) bądź identycznym brzmieniu (homonim), lecz o różnych znaczeniach. Efekt powstaje dzięki przeprowadzanym przekształceniom wyrazów, m.in. usamodzielnieniu lub przestawieniu członów.
    William Szekspir (ang. William Shakespeare; ur. prawdopodobnie 23 kwietnia 1564, data chrztu: 26 kwietnia 1564, w Stratford-upon-Avon, zm. 23 kwietnia/3 maja 1616, tamże) – angielski poeta, dramaturg, aktor. Powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych pisarzy literatury angielskiej oraz reformatorów teatru.
    Tautogram - utwór literacki, często wierszowany, w którym każdy wers lub wyraz rozpoczyna się od tej samej litery. Przykładem łacińskiego tautogramu jest zwrot Veni, vidi, vici.
    Słowo to elementarna część mowy. Jego pisanym odpowiednikiem jest wyraz. Za pomocą słów określamy wszelkie pojęcia rzeczywiste i abstrakcyjne, także myślimy na ogół słowami. Wiele słów składa się na mowę.
    Stanisław Barańczak (ur. 13 listopada 1946 w Poznaniu) – polski poeta, krytyk literacki, tłumacz poezji, jeden z najważniejszych twórców Nowej Fali, działacz Komitetu Obrony Robotników. Używał pseudonimów (m.in.) Barbara Stawiczak oraz Szczęsny Dzierżankiewicz i Feliks Trzymałko.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.028 sek.