• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Papuasi

    Przeczytaj także...
    Encyklopedia PWN – encyklopedia internetowa, oferowana – bezpłatnie i bez konieczności uprzedniej rejestracji – przez Wydawnictwo Naukowe PWN. Encyklopedia zawiera około 122 tysiące haseł i 5 tysięcy ilustracji.Autochton (stgr. αὐτόχθων autochthon – "z tej ziemi", "tuziemiec", "tubylec") – człowiek należący do rdzennej ludności danego obszaru, np. Indianie amerykańscy czy australijscy aborygeni.
    Encyklopédia jazykovedy – słowacka encyklopedia językoznawstwa, wydana w 1993 r. przez wydawnictwo Obzor. Publikację skompilował Jozef Mistrík. Należy do „fundamentalnych opusów zbiorowych słowackiego językoznawstwa”.

    Papuasi (indonez./malajski papuwa „kędzierzawy”) – autochtoniczna ludność Nowej Gwinei, pierwotna kultura materialna (przed kontaktem z Europejczykami nie znali pisma, posługiwali się kamiennymi narzędziami). Zasiedlili Nową Gwineę i północno-zachodnią Melanezję ok. 20–25 tys. lat temu. Jest to ludność czarnoskóra australoidalna. Charakteryzują się wełniastymi włosami, czarnymi lub rudymi, oraz sklepionym nosem. Posługują się silnie zróżnicowanymi językami papuaskimi oraz szeregiem języków kreolskich, m.in. tok pisin (Papua-Nowa Gwinea) i malajskim papuaskim (Papua Zachodnia), po części także językami austronezyjskimi.

    Chimbu, także: Kuman, Simbu – lud papuaski żyjący w Papui-Nowej Gwinei, w dolinach Chimbu, Koro i Wahgi w regionie gór centralnych. Ich liczebność wynosi 250 tys. osób. Posługują się językiem chimbu z postulowanej rodziny transnowogwinejskiej. Przedstawiciele ludu wyznają chrześcijaństwo (katolicyzm i protestantyzm), ale utrzymują się wśród nich także wierzenia tradycyjne. Kolokazja jadalna, taro (Colocasia esculenta) – gatunek rośliny z rodziny obrazkowatych (Araceae). Ma liczne synonimy: taro, kolokazja, kleśnica, kleśniec jadalny, kleśnica jadalna. Preferuje tereny podmokłe. Wywodzi się zapewne z Azji Południowo-Wschodniej (Wielkie Wyspy Sundajskie), rozprzestrzeniona w Polinezji i na Wyspach Hawajskich, a w czasach współczesnych także w Afryce i Amerykach.

    Papuasi należą do ludności melanezyjskiej. Ich liczebność wynosi ok. 4,8 mln. Stanowią 84% ludności Papui-Nowej Gwinei (1983). Melanezyjczycy oprócz Nowej Gwinei zamieszkują także inne regiony Oceanii (Nauru, Wyspy Salomona, Vanuatu, Fidżi), wschodnią Indonezję oraz Timor Wschodni. Część badaczy oddziela Papuasów z Nowej Gwinei od wyspiarskich Melanezyjczyków, przede wszystkim ze względu na różnice językowe. Do najliczniejszych ludów papuaskich należą m.in.: Enga (195 tys.), Chimbu (142 tys.), Medlpa (101 tys.), Kmano (64 tys.), Huli (90 tys.), Ekari (100 tys.).

    Narzędzie – przedmiot lub urządzenie służące do bezpośredniego oddziaływania w procesie pracy na przedmiot pracy stanowiące wyposażenie człowieka lub maszyny. Większość prostych narzędzi jest maszynami prostymi. Narzędzie pozwala wykonać to, czego przeciętny człowiek nie byłby w stanie wykonać "gołymi rękami", lub ułatwia to, co może wykonać sam. Narzędziami posługują się też niektóre gatunki zwierząt.Tok pisin – język kreolski używany w Papui-Nowej Gwinei, gdzie jest jednym z języków urzędowych. Dla około 120 tys. mieszkańców kraju jest językiem ojczystym, jako drugi język zna go 4 miliony osób. Jest najszerzej znanym w Papui-Nowej Gwinei językiem - pełni rolę języka wehikularnego.

    Papuasi zajmują się przede wszystkim rolnictwem (palma kokosowa, banany, taro, pochrzyn, bataty). Polowanie i zbieractwo mają drugorzędne znaczenie. Istotną rolę odgrywa hodowla świń, a na obszarach przybrzeżnych – rybołówstwo.

    Tradycyjne wierzenia to kult przodków, magia, totemizm. Do niedawna wśród Papuasów praktykowany był kanibalizm wywołujący kuru. Dawne wierzenia zostały w dużej mierze wyparte przez chrześcijaństwo, rozprzestrzeniane od XIX wieku przez misjonarzy.

    W lingwistyce pod określeniem „języki papuaskie” rozumie się języki zachodniego Pacyfiku, które nie dają się zakwalifikować jako austronezyjskie. Jest to ujęcie geograficzne, niepowiązane ściśle z etnograficznym terminem „Papuasi”. Niekiedy jednak pod pojęcie Papuasów podkłada się ogólniejszą treść, określając tym mianem również mieszkańców Moluków (konkretnie północnej Halmahery) czy też wysp Alor, Pantar i Timor. Nie wszystkie z tych ludów wykazują papuaskie cechy fizyczne, a łączą je czynniki geograficzne i lingwistyczne, tj. posługiwanie się językami spoza rodziny austronezyjskiej.

    Język indonezyjski (Bahasa Indonesia) – od 1949 język urzędowy w Indonezji. Języka indonezyjskiego używa około 163 mln. osób, z czego dla 23 mln. jest to język ojczysty.Języki papuaskie – zbiorcze określenie języków rdzennej ludności zachodniego Pacyfiku, nie należących ani do języków austronezyjskich, ani też do australijskich. Nazwa ta powstała przez wyłączenie dwóch powyższych grup języków i nie implikuje pokrewieństwa.

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Irian Zachodni
  • Papua
  • Molukańczycy
  • Uwagi[ | edytuj kod]

    1. Inna teoria głosi, że nazwa „Papua” pochodzi z języka ternate-tidore, gdzie wyrażenie papo ua oznacza „niepołączony”. Sformułowanie to ma wskazywać na odległość geograficzną wyspy od historycznego Sułtanatu Tidore.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. hasła: „Papua-Nowa Gwinea”, „Papuasi”, [w:] Bartłomiej Kaczorowski, Nowa encyklopedia powszechna PWN: nim-Pri, Wydawnictwo Naukowe PWN, 2004, s. 316–317, ISBN 978-83-01-14185-1.
    2. hasło „Papuánci”, [w:] Václav Hubinger, František Honzák, Jiří Polišenský, Národy celého světa, Mladá fronta, 1985, s. 238 (cz.).
    3. Bilveer Singh, Papua: geopolitics and the quest for nationhood, Transaction Publishers, 2008, s. 26, ISBN 978-1-4128-1206-1 (ang.).
    4. Tarmidzy Thamrin, Boven Digoel: lambang perlawanan terhadap kolonialisme, Ciscom-Cottage, 2001, s. 424 (indonez.).
    5. Bronwen Douglas, Chris Ballard, Foreign Bodies: Oceania and the Science of Race 1750–1940, ANU E Press, 2008, s. 161, ISBN 978-1-921536-00-7 (ang.).
    6. Папуасы (Папуа-Новая Гвинея), Etnolog.ru [zarchiwizowane z adresu 2019-12-31] (ros.).
    7. Global Admixture Analysis at K=6, s1.zetaboards.com [dostęp 2017-11-25] (ang.).
    8. J.M. Roberts-Thomson, J.J. Martinson, J.T. Norwich, R.M. Harding i inni. An ancient common origin of aboriginal Australians and New Guinea highlanders is supported by alpha-globin haplotype analysis. „Am J Hum Genet”. 58 (5), s. 1017–1024, maj 1996. PMID: 8651262. PMCID: PMC1914625 (ang.). 
    9. hasło „papuánske jazyky”. W: Jozef Mistrík: Encyklopédia jazykovedy. Wyd. 1. Bratysława: Obzor, 1993, s. 314. ISBN 80-215-0250-9. OCLC 29200758. (słow.)
    10. ПАПУАССКИЕ ЯЗЫКИ, Энциклопедия Кругосвет [zarchiwizowane z adresu 2020-03-06] (ros.).
    11. Stosunki międzynarodowe, t. 25 (1)–26 (4), Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2002, s. 202 [zarchiwizowane z adresu 2020-05-05].
    12. Papuasi, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-27].
    13. Polynesian Society (N.Z.), The Journal of the Polynesian Society, t. 66, Polynesian Society., 1957, s. 206 (ang.).
    14. Robert Blust, The Austronesian languages, Asia-Pacific Linguistics, School of Culture, History and Language, College of Asia and the Pacific, The Australian National University, 2013, s. 9, ISBN 978-1-922185-07-5 (ang.).
    15. Darrell T. Tryon, Comparative Austronesian Dictionary: An Introduction to Austronesian Studies, Walter de Gruyter, 2011, s. 5, ISBN 978-3-11-088401-2 (ang.).
    Chrześcijaństwo, chrystianizm (gr. Χριστιανισμóς, łac. Christianitas) – monoteistyczna religia objawienia, bazująca na nauczaniu Jezusa Chrystusa zawartym w kanonicznych ewangeliach. Jej wyznawcy uznają w nim obiecanego Mesjasza i Zbawiciela, który ustanowił Królestwo Boże poprzez swoje Zmartwychwstanie. Kanon wiary chrześcijańskiej został spisany w Nowym Testamencie i przekazywany jest przez Kościoły.Pismo – system umownych znaków, za pomocą których przedstawiany jest język mówiony. Jako jeden z ludzkich wynalazków intelektualnych jest środkiem porozumiewania się oraz odzwierciedleniem mowy i myśli. Zanim powstało pismo, do przekazywania mowy służyły obrazki, różne środki mnemotechniczne oraz zrozumiałe dla danej społeczności, przedtem uzgodnione i odpowiednio spreparowane, symbole. Pismo ewoluowało od najstarszego stadium – piktografii, poprzez ideografię, pismo analityczne, aż do najmłodszego – pisma fonetycznego.




    Warto wiedzieć że... beta

    Magia, czary, czarostwo – ogół wierzeń i praktyk opartych na przekonaniu o istnieniu sił nadprzyrodzonych, które można opanować za pomocą odpowiednich zaklęć i czynności.
    Oceania − nazwa zbiorowa wysp Oceanu Spokojnego, które wraz z Australią tworzą odrębną część świata nazywaną Australią i Oceanią.
    Język tidore (bahasa Tidore) – język z grupy północnohalmaherskiej języków zachodniopapuaskich. Używany w indonezyjskiej prowincji Moluki Północne, głównie na wyspach Tidore, Mare, Moti, Ternate i Halmahera. Blisko spokrewniony z sąsiednim językiem ternate.
    Papua-Nowa Gwinea (Papua New Guinea, Niezależne Państwo Papui-Nowej Gwinei – Independent State of Papua New Guinea) – państwo w Oceanii, w Melanezji, położone w większości na wyspie Nowa Gwinea oraz dodatkowo na około 2800 wyspach. Lądowo graniczy jedynie z Indonezją, ale w najbliższym otoczeniu leżą również Australia i Wyspy Salomona. Papuę-Nową Gwineę oblewają wody Oceanu Spokojnego, Morza Nowogwinejskiego oraz Morza Koralowego.
    Molukańczycy – autochtoniczne grupy etniczne zamieszkujące archipelag Moluków, od 1950 r. wchodzący w skład Republiki Indonezji. Posługują się językami austronezyjskimi bądź niespokrewnionymi językami papuaskimi z rodziny północnohalmaherskiej. Termin „Molukańczycy” określa ogół grup językowych i etnicznych zamieszkujących wyspy Moluki.
    Timor Wschodni (Demokratyczna Republika Timoru Wschodniego) – państwo na wyspie Timor w Archipelagu Malajskim, 450 km na północ od Australii. Do 1975 jako Timor Portugalski, w 1976 anektowany przez Indonezję, czego nigdy nie uznała Organizacja Narodów Zjednoczonych. Od 1999 pod administracją ONZ. Pełna niepodległość od 20 maja 2002. Od zachodu graniczy z Indonezją.
    Pochrzyn, jams, ignam (Dioscorea L.) – rodzaj wieloletnich pnączy z bulwiastymi kłączami. Należy do niego ponad 600 gatunków pochodzących głównie z obszarów tropikalnych. Najwięcej pochrzynów rośnie w naturze i uprawia się w Afryce Zachodniej, szczególnie w Ghanie, Nigerii oraz w Azji południowo-wschodniej, w Ameryce Południowej i na Karaibach.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.079 sek.