• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pan Cogito

    Przeczytaj także...
    Inteligencja – rozumiana jako sprawność umysłowa ma wiele odcieni znaczeniowych i co za tym idzie ma wiele różnych definicji. Oto niektóre z nich:Wykształcenie – poświadczona dokumentem wiedza zdobyta w oficjalnym systemie nauczania (szkoły publiczne, szkoły prywatne). Jest to zasób wiedzy, umiejętności i sprawności umożliwiający jednostce poznanie otaczającego świata i skuteczne w nim działanie, wykonywanie określonego zawodu; wynik kształcenia i samokształcenia.
    Zbigniew Bolesław Ryszard Herbert (ur. 29 października 1924 we Lwowie, zm. 28 lipca 1998 w Warszawie) – polski poeta, eseista, dramaturg, twórca słynnego cyklu poetyckiego "Pan Cogito", autor słuchowisk; kawaler Orderu Orła Białego. Z wykształcenia ekonomista, prawnik i filozof.

    Pan Cogito (łac. myślę) – postać występująca w wierszach Zbigniewa Herberta. Po raz pierwszy pojawił się w piątym tomie poezji pt. Pan Cogito wydanym w 1974.

    Proces twórczy[ | edytuj kod]

    Pomysł na postać Pana Cogito (ZH: „jegomość w naszym krytycznym wieku i naszych krytycznych czasach”,,jegomość w naszym wieku, który stara się walczyć z rozpaczą”) Herbert zanotował w Kazimierzu nad Wisłą prawdopodobnie pod koniec września 1962 roku: ,,Pan Cogito – cykl poetycki o przygodach świadomości; od prostych – postrzeżenie, wyobrażenie do halucynacji, ekstaz mistycznych”.

    Kazimierz Dolny (jid. קוזמיר Kuzmir, Kazimierz nad Wisłą) – miasto w województwie lubelskim, w powiecie puławskim, nad Wisłą, w Małopolskim Przełomie Wisły, w zachodniej części Płaskowyżu Nałęczowskiego. Historycznie położony jest w Małopolsce (początkowo w ziemi sandomierskiej, a następnie w ziemi lubelskiej). Jest siedzibą władz miejsko-wiejskiej gminy Kazimierz Dolny. Część trójkąta turystycznego: Puławy – Kazimierz Dolny – Nałęczów. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. lubelskiego. Był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego.Pan Cogito – piąty tom poetycki Zbigniewa Herberta wydany w 1974 w Warszawie przez Spółdzielnię Wydawniczą „Czytelnik” w nakładzie w 10 tys. egzemplarzy. Drugie wydanie krajowe przygotowało w 1993 Wydawnictwo Dolnośląskie. Tom powstawał w latach 1962–1973 i jest uznawany za przełomowy w twórczości poety. Maszynopis autor złożył w Czytelniku w styczniu 1973 roku, ale jeszcze kilka miesięcy trwały trudne rozmowy z cenzurą. Tom składa się z 40 utworów. Postać Pana Cogito w pierwszej lub trzeciej osobie i z pozycji dystansu, snuje ironicze, sarkastyczne lub nostalgiczne i czułe refleksje nad światem, kondycją człowieka we współczesnym świecie. Najsłynniejszy wiersz z tomu - Przesłanie Pana Cogito - był wielokrotnie interpretowany przez aktywistów społeczno-politycznych, a także artystów (Teatr ES HQ, Antonina Krzysztoń,Tadeusz Woźniak, Przemysław Gintrowski), inne wiersze z tomu także były w polu zainteresowań muzyków (Wojciech Waglewski, Adam Nowak, Sebastian Karpiel-Bułecka).

    Zarys postaci Pana Cogito widać już w wierszach tworzonych przez Zbigniewa Herberta w Wiedniu (1965/1966 rok). Pierwsze publikowane w polskiej prasie utwory z tą personą pochodzą z roku 1969, ale rzeczywistą mocną formę postaci Pana Cogito poeta komponował w Stanach Zjednoczonych (1970/1971 rok), gdzie wykładał na California State College. Przy okazji tworzenia cyklu poezji z narracją Pana Cogito, Herbert odszedł od wiersza regularnego. Postać Pan Cogito pojawia się także w tomie Raport z oblężonego miasta.

    Poezja (z gr. ποίησις, poíesis – tworzenie, wytwórczość, sztuka poetycka) – wieloznaczny termin, współcześnie stanowiący przede wszystkim określenie dzieł literackich nienapisanych prozą lub synonim liryki.Wiedeń (niem. Wien, dialekt Wean) – stolica i największe miasto Austrii. Znajduje się w północno-wschodniej części kraju, nad Dunajem. Jest miastem statutarnym, tworząc jednocześnie odrębny kraj związkowy.

    Charakterystyka persony/maski[ | edytuj kod]

    Badacze literatury określają postać Pana Cogito jako tzw. personę. Według innych (lub wymiennie) – dzięki zabiegowi swojego twórcy zakłada ona tzw. maskę (jest maską liryczną autora), by komentować i analizować rzeczywistość. Sam Zbigniew Herbert zgadzał się na tę interpretację, ale też bardziej skłaniał się do określenia Pana Cogito jako „metody”, która pozwala odizolować się, zobiektywizować to, co jest wstydliwe, jednostkowe, podmiotowe. Postać Pana Cogito przygląda się światu z obiektywizmem, zwraca się także często w przeszłość (np. wiersz Kaligula) natomiast stosunek autora do stworzonej postaci jest pełen dystansu i ironii.

    Raport z oblężonego Miasta i inne wiersze – szósty tom poetycki Zbigniewa Herberta, wydany przez Instytut Literacki w Paryżu w 1983 roku. W Polsce w „drugim obiegu” od 1983 roku; pierwsze wydanie krajowe w 1992 roku (Wydawnictwo Dolnośląskie). Tom był tłumaczony na osiem języków.Kartezjusz (fr. René Descartes, łac. Renatus Cartesius, ur. 31 marca 1596 w La Haye-en-Touraine w Turenii, zm. 11 lutego 1650 w Sztokholmie) – francuski filozof, matematyk i fizyk, jeden z najwybitniejszych uczonych XVII wieku, uważany za prekursora nowożytnej kultury umysłowej.

    Imię bohatera pochodzi od łacińskiej sentencji Kartezjusza: Cogito ergo sum (Myślę, więc jestem). Pan Cogito pojawia się w późniejszej twórczości Zbigniewa Herberta. Poeta, który zawsze unikał bezpośrednich wypowiedzi, tworzy bohatera mającego wiele cech twórcy, a równocześnie uosabiającego współczesnego człowieka – inteligentnego i wykształconego oraz przy tym niemogącego pogodzić się z otaczającym go światem i sytuacją w państwie. Choć ma silny kręgosłup moralny, jest nieugięty i wierny swoim wartościom, to walczy także z niepewnością i zwątpieniem, a to właśnie świadczy o jego heroizmie. Pan Cogito w zależności od tematyki wiersza, wciela się w różne role – jest m.in. mędrcem pokolenia (Przesłanie Pana Cogito), etykiem (Pan Cogito rozmyśla o cierpieniu) i in. W zależności od utworu, Pan Cogito jest albo pierwszoosobowym podmiotem wiersza (Pan Cogito myśli o powrocie do rodzinnego miasta), albo trzecioosobowym bohaterem danego wiersza, patrzy ,,z zewnątrz” (Pan Cogito czyta gazetę i in.).

    Persona (gr. prosopon) jest to pojęcie wprowadzone przez Junga, które wskazuje na sposób adaptacji do modelu kulturowego. Oznacza maskę jaką człowiek przybiera na użytek społeczny, kompromis pomiędzy jednostką a społeczeństwem.Heroizm – zdolność dokonywania wielkich czynów przez bohaterów wyróżniających się wyjątkową świadomością swojej misji historycznej, często utożsamiany z męstwem.

    Przypisy[ | edytuj kod]

    1. Katarzyna Wyszyńska, Formuły persony lirycznej po 1968 roku. Pan Cogito i jego sukcesorzy, praca doktorska, Uniwersytet Śląski w Katowicach, Wydział Filologiczny, Instytut Nauk o Literaturze Polskiej im. Ireneusza Opackiego – Zakład Literatury Współczesnej, 2011.
    2. Andrzej Franaszek, Herbert: biografia, wyd. Wydanie I, t. t. II, Kraków, s.410-426, ISBN 978-83-240-5376-6, OCLC 1035558972 [dostęp 2018-09-16].
    3. Pan Cogito, www.fundacjaherberta.com [dostęp 2018-09-15] (pol.).
    4. Barańczak, Stanisław, 1946-2014., Uciekinier z Utopii. O poezji Zbigniewa Herberta, wyd. Wyd. 2 (1 krajowe), Wrocław: Tow. Przyjaciół Polonistyki Wrocławskiej, 1994, ISBN 83-7091-013-0, OCLC 32688851 [dostęp 2018-09-16].
    5. Feliksiak i inni, Herbert i znaki czasu, Białystok: Tow. Literackie im. Adama Mickiewicza, Oddz. Białostocki, 2001–2002, ISBN 83-86188-28-6, OCLC 50204055 [dostęp 2018-09-15].
    6. Bogdana Carpenter, Wymiar etyczny i metafizyczny świadectwa w poezji Zbigniewa Herberta i Czesława Miłosza, „Teksty Drugie” (nr 6), 2004.


    Bohater – osoba, która odznaczyła się niezwykłymi czynami, męstwem i ofiarnością dla innych ludzi. Terminem „bohater” określa się także postać w utworze literackim, filmie itp. – zastępuje się jednak go terminem postać literacka, jako że słowo bohater posiada ograniczone konotacje heroizmu i pierwszoplanowości. Nazwa ma pochodzenie irańskie – bahadur - mężny, atleta itp., lub węgierskie bátor – dzielny, stąd nazwisko króla Stefana Batorego. W języku staropolskim odpowiednikiem było słowo gardzina, podobnie w czeskim i słowackim hrdina.Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.




    Reklama

    Czas generowania strony: 0.024 sek.