• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Pamir

    Przeczytaj także...
    Era mezozoiczna, mezozoik – era która rozpoczęła się od wielkiego wymierania pod koniec permu, a skończyła zagładą wielkich gadów, pod koniec kredy (patrz tabelka), znanego jako wymieranie kredowe. Era mezozoiczna trwała dwa razy krócej niż paleozoiczna, bo tylko 170 milionów lat. Dzieli się ją na trzy okresy: trias, jurę i kredę.Szczyt Moskwa (tadż. Қуллаи Москва, ros. Пик Москва) – szczyt w paśmie Pamiru. Leży w centralnym Tadżykistanie, około 10 km na zachód od szczytu Ismaila Samaniego.
    Strefa podbiegunowa lub strefa polarna – jedna z trzech stref oświetlenia Ziemi, obejmująca obszary na obu półkulach położone za kołem podbiegunowym. W strefach polarnych występuje zjawisko dni i nocy polarnych.
    Panorama Pamiru
    Lotnicze zdjęcie szczytów Pamiru
    Najwyższy szczyt Pamiru – Pik Ismaila Samaniego. Zdjęcie z 1989
    Pamir w rejonie Szczytu Lenina

    Pamir (tadż.: Помир, Pomir; pers.: کوه های پامیر, Kōh-e Pāmīr; chiń. upr.: 帕米尔高原; chiń. trad.: 帕米爾高原; pinyin: Pàmǐ’ěr Gāoyuán; ujg.: پامىر ئېگىزلىكى, Pamir ëgizliki) – rozległy region górski w Azji Centralnej; węzeł orograficzny, z którego rozchodzą się góry Hindukusz, Karakorum, Kunlun i góry systemu ałajskiego, łączącego się z Tienszanem. Przeważająca część Pamiru leży w Tadżykistanie (Górski Badachszan), skrajne części zaś w Chinach i Afganistanie. Region tworzy nieregularny czworobok (ok. 280 km z północy na południe i ok. 400 km z zachodu na wschód) ograniczony od północy Kotliną Ałajską, od wschodu Górami Kaszgarskimi, od południa grzbietem Hindukuszu, a od zachodu doliną rzeki Pandż. Najwyższym szczytem Pamiru jest położony w Tadżykistanie Szczyt Ismaila Samaniego, który osiąga wysokość 7495 m n.p.m. (w latach 1933–1962 nosił nazwę Pik Stalina, a w latach 1962–1998 Pik Komunizmu).

    Góry Ałajskie, Ałaj (kirg.: Алай кырка тоосу, Ałaj kyrka toosu; tadż.: кӯҳсори Олой, kuhsori Oloj; ros.: Алайский хребет, Ałajskij chriebiet) – góry w Kirgistanie i częściowo w Tadżykistanie. Rozciągają się z zachodu na wschód na długości ok. 400 km i szerokości 70−80 km. Od północy ogranicza je Kotlina Fergańska, od południa zaś Dolina Ałajska. Najwyższy szczyt, Tamdykul, znajduje się na granicy kirgisko-tadżyckiej i ma wysokość 5539 m n.p.m. (według innych źródeł 5544 m n.p.m.). Góry zbudowane są ze skał piaskowo-gliniastych i krystalicznych z łupkami metamorficznymi. Na przedgórzach dominuje roślinność półpustynna, nieco wyżej występują suche stepy. Do wysokości 3000 m n.p.m. pojawiają się łąki stepowe i lasy, tzw. arcza, które spotykane są głównie na stokach północnych. Powyżej 3000 m n.p.m. przeważają łąki typu alpejskiego. W partiach szczytowych roślinność zanika i występują wieczne śniegi oraz lodowce górskie.Szczyt Karola Marxa (tadż. Қуллаи К. Маркс) – szczyt w paśmie Pamiru. Leży w południowym Tadżykistanie i jest najwyższym szczytem w pasmie Shakdhara, części Pamiru.

    Opis[]

    Pamir jest dość zwartym obszarem o powierzchni około 100 tys. km² i o przeciętnej wysokości 4000 m n.p.m. W Pamirze znajdują się liczne lodowce górskie, na czele z największym – Lodowcem Fedczenki, który jest najdłuższym lodowcem na Ziemi poza strefami polarnymi. Inwentaryzacja, przeprowadzona przez badaczy radzieckich w czasie trwania Międzynarodowego Roku Geofizycznego (1957-58) wykazała, że na terenie Pamiru znajduje się 1179 lodowców o łącznej powierzchni 8041 km²

    Tienszan, Tien-szan (chiń.: 天山; pinyin: Tiān Shān; dosł. „niebiańskie góry”) – wielki system górski w Azji Środkowej, na pograniczu Kazachstanu, Kirgistanu i Chin.Kotlina Ałajska (Dolina Ałajska) – dolina w Kirgistanie i częściowo w Tadżykistanie, pomiędzy Ałajem a Górami Akademii Nauk, rozciągająca się na długości ok. 200 km. Dno doliny znajduje się na wysokości 2500–3500 m n.p.m., przepływa tamtędy rzeka Kyzyłsuu. Występują stepy górskie.

    Klimat[]

    Wyższe rejony Pamiru pokryte są śniegiem przez cały rok. W niżej położonych rejonach oraz w dolinach panują długie, bardzo mroźne zimy i krótkie oraz chłodne lata. Roczna suma opadów wynosi ok. 130 mm, co jest przyczyną praktycznie braku lasów.

    Geologia[]

    Pamir został wypiętrzony w orogenezie alpejskiej. Wyróżnia się cztery równoleżnikowo ułożone strefy zróżnicowane stratygraficznie i tektonicznie. W jądrach antyklinoriów występują prekambryjskie gnejsy i poprzerywane intruzjami paleozoiczne skały osadowe, w strefach niecek – mezozoiczne i kenozoiczne skały osadowe. Północne rejony Pamiru stanowią obszar aktywny sejsmicznie. Znajduje się tam także geologicznie młody krater uderzeniowy, który wypełnia jezioro Kara-kul, największe jezioro Pamiru.

    Język ujgurski (zwany też językiem nowoujgurskim) – język z rodziny języków tureckich używany przez około 10 mln Ujgurów, głównie w Regionie Autonomicznym Sinciang w zachodnich Chinach, a także w północno-wschodnim Kazachstanie. W Regionie Autonomicznym Xinjiang ma statut języka urzędowego. Do zapisu języka ujgurskiego używa się obecnie pisma arabskiego w redakcji perskiej, przy czym samogłoski obowiązkowo oznacza się specjalnymi znakami diakrytycznymi.Hindukusz (paszto: هندوکش; lub Hindu Kūh = هندوکوه i Kūh-e Hind = کوه هند) – system górski w środkowej części Azji mieszczący się w północno-zachodnim Pakistanie oraz centralnym i wschodnim Afganistanie. Hindukusz graniczy z górami Safed Koh na zachodzie, natomiast od wschodu – z wyżyną Pamiru, górami Karakorum oraz z Himalajami.

    Podział[]

    Pamir stanowi rodzaj płaskowyżu, z którego wypiętrzają się zwykle równoległe pasma górskie. Dzieli się na:

  • Pamir Wschodni (Kaszgarski),
  • Pamir Środkowy,
  • Pamir Zachodni.
  • Najwyższe ]

  • Szczyt Ismaila Samaniego – 7495 m,
  • Szczyt Lenina – 7134 m,
  • Szczyt Korżeniewskiej – 7105 m,
  • Szczyt Niepodległości – 6974 m,
  • Szczyt Moskwa – 6785 m,
  • Szczyt Karola Marxa – 6726 m,
  • Szczyt 6624 – 6624 m,
  • Szczyt Garmo – 6595 m,
  • Szczyt Engelsa 6510 m,
  • Koh-e-Pamir – 6320 m,
  • Szczyt Oficerów Sowieckich – 6233 m,
  • Szczyt Vudor – 6132 m,
  • Szczyt Majakowskiego – 6095 m,
  • Szczyt Patkhor – 6083 m,
  • Koh-e-Maghrebi – 6040 m,
  • Szczyt Arnaved – 5992 m,
  • Szczyt Wojennej Floty Morskiej – 5842 m,
  • Szczyt Skalisty – 5707 m,
  • Szczyt Kysyldangi – 5704 m,
  • Ponadto do Pamiru zalicza się jeszcze inne szczyty. Nie jest to bez znaczenia, gdyż zaliczenie ich do Pamiru powoduje, że Szczyt Ismaila Samaniego nie byłby najwyższy. Szczyty te to:

    Kara-kul – bezodpływowe, słone jezioro w północno-wschodnim Tadżykistanie, będące największym jeziorem tego kraju.Szczyt Ismaila Samaniego (tadż. Қуллаи Исмоили Сомонӣ, kullai Ismoili Somoni, ros. пик имени Исмаила Самани, pik imieni Ismaiła Samani) – najwyższa góra Tadżykistanu i Pamiru, nazwana na cześć Ismaila Samaniego, założyciela dynastii Samanidów. W czasach gdy Tadżykistan był częścią ZSRR szczyt ten był najwyższym w całym Związku Radzieckim.
  • Kongur Tagh – 7719 m,
  • Kongur Tiube – 7595 m,
  • Muztagh Ata – 7545 m.
  • Wyżej wymienione szczyty leżą w Pamirze Wschodnim, w Chinach przeważnie zaliczane są do Kunlunu.

    Przypisy

    1. (k): 1179 lodowców w Pamirze, w: „Poznaj Świat” R. XI, nr 2(123), luty 1963, s. 41.

    Linki zewnętrzne[]

  • Mapa Pamiru z zaznaczoną lokalizacją najważniejszych szczytów
  • Pamir na SummitPost

  • Lodowiec górski – lodowiec, którego forma jest ściśle uwarunkowana lokalną morfologią podłoża. Lodowce górskie występują w górach wszystkich stref klimatycznych, jeśli góry te osiągają wysokość lokalnej granicy wieloletniego śniegu.Muztagata, Muztag Ata (chiń. upr.: 慕士塔格峰; pinyin: Mùshìtǎgé Fēng; ujg.: ‏مۇز تاغ ئاتا, Muztagh Ata, dosł. "ojciec lodowych gór") – szczyt o wysokości 7546 m n.p.m. położony w zachodnich Chinach w Górach Kaszgarskich w Pamirze (czasami zaliczany do Kunlunu). Należy do 50 najwyższych gór na Ziemi (43. miejsce).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Hanyu pinyin – oficjalna transkrypcja standardowego języka mandaryńskiego (putonghua) – urzędowego języka Chin – na alfabet łaciński.
    Język perski, nowoperski (per. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Środkowego Wschodu.
    Tadżykistan (Republika Tadżykistanu; tadż: Ҷумҳурии Тоҷикистон, Dżumhurii Todżikiston) – państwo w środkowej Azji ze stolicą w Duszanbe. Tadżykistan graniczy z Uzbekistanem, Kirgistanem, Chinami i Afganistanem.
    Szczyt Patkhor lub Patkhur (tadż. Паххор) – szczyt w paśmie Pamiru. Leży w południowym Tadżykistanie, blisko granicy z Afganistanem.
    Azja Centralna – wielki region fizycznogeograficzny wyróżniany w Azji na podstawie ogólnych cech środowiska przyrodniczego.
    Szczyt 6624 – szczyt w paśmie Pamiru. Leży w południowym Kirgistanie, blisko granicy z Tadżykistanem. Nazwa szczytu pochodzi od jego wysokości w metrach.
    Język tadżycki – etnolekt z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, zazwyczaj uważany za wariant języka perskiego. Jest językiem urzędowym Tadżykistanu.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.